Một số biện pháp tạo xúc cảm lịch sử cho học sinh trong dạy học lịch sử việt nam giai đoạn 1945 1975( lịch sử 12 THPT)

Do đó, yêu cầu việc giảng dạy lịch sử của giáo viên phải rõ ràng, sinh động và có cảm xúc để tạo ra sức hấp dẫn với chủ thể nhận thức, dựng lại bức tranh quákhứ một cách chính xác nhất,

MỤC LỤC

1 Mở đầu trang 2

1.1.Lí do chọn đề tài 2

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu 3

1.4 Phương pháp nghiên cứu 3

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 3

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 3

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4

2.3 Các giải pháp và tổ chức thực hiện 5

2.3.1.Những xúc cảm có thể tạo ra cho học sinh thông qua việc giảng dạy lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 - 1975 5

2.3.2 Một số biện pháp tạo xúc cảm học tập lịch sử cho học sinh qua dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 – 1975 5

2.3.2.1 Thông qua trình bày miệng của giáo viên 5

2.3.2.2 Thông qua tích hợp kiến thức Âm nhạc 8

2.3.2.3 Thông qua sử dụng đồ dùng trực quan 11

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 17

3 Kết luận, kiến nghị 19

3.1 Kết luận 19

3.2 Kiến nghị, đề xuất 19

Tài liệu tham khảo 20

Danh mục SKKN được giải 21

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Trong những năm gần đây, nhiều người cho rằng, chất lượng dạy và học

môn Lịch sử có chiều hướng đi xuống, trở thành một vấn đề thu hút sự quan tâmchú ý của toàn xã hội Có ý kiến cho rằng, kiến thức lịch sử xa rời thực tế, khôkhan làm cho học sinh ít có hứng thú học tập bộ môn Việc học sinh ghi nhớ sựkiện lịch sử một cách máy móc, học thuộc lòng sách giáo khoa là khá phổ biến

Có nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến tình trạng chung này, trong đó có

cả những nguyên nhân chủ quan và khách quan Trong số rất nhiều các nguyênnhân đó, tôi thiết nghĩ vai trò của người giáo viên là vô cùng quan trọng Người

giáo viên được coi như một “người truyền lửa” cho học sinh trong một giờ học

lịch sử Người truyền lửa hay, bài học hay, thú vị, sinh động sẽ giúp các em ghinhớ lâu, giúp cho học sinh có hứng thú học tập với bộ môn Lịch sử; mục tiêugiáo dục sẽ đạt được ở mức độ tốt Bản thân kiến thức Lịch sử đã rất khô khan,khó ghi nhớ với nhiều số liệu, bài giảng của người giáo viên lại không khác gìviệc đọc lại sách giáo khoa sẽ khiến cho học sinh có tâm lý chán chường tronggiờ học Như vậy, mục tiêu giáo dục sẽ đạt hiệu quả thấp

Nhằm thực hiện việc đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực

- chủ động của học sinh, những năm gần đây, các trường phổ thông đã chú ý đếnviệc đổi mới soạn - giảng của giáo viên và tổ chức các hoạt động học tập củahọc sinh Trong đó, vai trò của người học vừa là đối tượng vừa là chủ thể củahoạt động học tập Thông qua quá trình học tập, dưới sự hướng dẫn của giáoviên, học sinh phải tích cực, chủ động để nắm bắt và vận dụng kiến thức

Bộ môn lịch sử có vai trò rất quan trọng trong việc giáo dục thái độ, tưtưởng, tình cảm và hình thành thái độ đúng đắn với sự phát triển hợp quy luật xãhội và xác định nhiệm vụ cho thế hệ trẻ trong hiện tại và tương lai… Vì vậy,việc tạo xúc cảm lịch sử cho HS là một trong những biện pháp góp phần nângcao chất lượng giáo dục bộ môn Lịch sử một cách có hiệu quả Với đặc trưng,lịch sử chính là bản thân cuộc sống rất phong phú, đa dạng và sinh động baotrùm mọi mặt về kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội, đấu tranh giai cấp, đấu tranhchính trị cho nên học lịch sử không đơn thuần là ghi nhớ ngày tháng, sự kiện

Do đó, yêu cầu việc giảng dạy lịch sử của giáo viên phải rõ ràng, sinh động và

có cảm xúc để tạo ra sức hấp dẫn với chủ thể nhận thức, dựng lại bức tranh quákhứ một cách chính xác nhất, học sinh có được cảm giác như chính mình đượctham gia vào sự kiện đó

Bản thân là một giáo viên dạy học môn Lịch sử nhiều năm ở trường phổthông, thông qua quá trình giảng dạy, tôi cũng đã đúc rút một số kinh nghiệm,

đưa ra đề tài: "Một số biện pháp tạo xúc cảm lịch sử cho học sinh trong dạy học Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 - 1975( Lịch sử 12 THPT) " để cùng trao

đổi với các đồng nghiệp

1.2 Mục đích nghiên cứu

Qua việc nghiên cứu đề tài này, tôi mong muốn sẽ góp phần địnhhướng nhận thức đúng đắn cho học sinh, giáo dục tình yêu đất nước, tinh thần tựhào dân tộc, lòng biết ơn với các thế hệ cha ông đã ngã xuống cho hòa bình, độclập hôm nay Từ đó, HS ý thức được trách nhiệm của mình với quê hương đấtnước Việc sử dụng một số biện pháp tạo xúc cảm học tập lịch sử của giáo viêncũng làm cho tiết học có hiệu quả, học sinh yêu thích môn Lịch sử hơn, qua đónâng cao chất lượng bộ môn Lịch sử nói riêng và chất lượng giáo dục nói chung,từng bước đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục của Đảng và Nhà nước

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu mà tôi áp dụng cho đề tài là học sinh khối 12trường THPT Thọ Xuân 4, huyện Thọ Xuân, Thanh Hóa

1.4 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu về việc tạo xúc cảm học tập lịch sử thuộc phần Lịch

sử Việt Nam giai đoạn 1945 – 1975 chương trình Lịch sử lớp 12 (Chương trìnhchuẩn)

1.5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, tôi đã thực hiện các phương pháp sau:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận cơ bản về cảm xúc và việc dạy học tạo xúccảm cho HS trong dạy học lịch sử

- Nghiên cứu các tài liệu về phương pháp dạy học lịch sử

- Nghiên cứu các tài liệu về đổi mới phương pháp dạy học lịch sử

- Nghiên cứu, khai thác nội dung sách giáo khoa phần lịch sử Việt Namgiai đoạn 1945 – 1975

- Khai thác, sử dụng tài liệu về lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945– 1975

- Dự giờ đồng nghiệp, rút kinh nghiệm qua từng tiết dạy

- Kiểm tra, đánh giá kết quả của học sinh để có sự điều chỉnh , bổ sunghợp lý

2 PHẦN NỘI DUNG

2.1 Cơ sở lý lý luận

Lịch sử dân tộc Việt Nam là lịch sử của các cuộc đấu tranh dựng nước vàgiữ nước, đặc biệt giai đoạn 1945 – 1975, giai đoạn hào hùng của lịch sử dântộc Việt Nam Trong giai đoạn này, nhân dân Việt Nam đã tiến hành hai cuộckháng chiến chống Pháp và chống Mĩ cứu nước Những chiến thắng vẻ vang củadân tộc ta trước kẻ thù được coi là lớn mạnh nhất trên thế giới lúc bấy giờ vàcho đến tận ngày nay đã nâng cao vị thế của dân tộc ta trên trường quốc tế Hơnkhi nào hết, nhân dân Việt Nam luôn phải khắc sâu trong mình khí thế của mộtthời đại anh hùng đó Tuy nhiên, có một thực trạng đáng buồn hiện nay là chấtlượng giáo dục nói chung, bộ môn lịch sử nói riêng ngày càng bị giảm sút Trong giai đoạn xã hội phát triển nhanh theo hướng hiện đại hóa, cơ chếthị trường đã làm xuất hiện lối sống thực dụng, một bộ phận không nhỏ học sinh

ở trường phổ thông không còn coi trọng kiến thức lịch sử, dẫn đến việc học sinhhọc chống đối, học trước quên sau, có thái độ hời hợt khi học lịch sử Bộ mônlịch sử bị mất dần vị trí, trở thành môn học phụ trong khi trước đây lịch sử là

môn học quan trọng để tuyển chọn nhân tài, muốn đỗ đạt ra làm quan giúp nướcphải “sôi kinh nấu sử” Do đó, một bộ phận không nhỏ giới trẻ ngày nay quênmất khí thế hào hùng của dân tộc, không còn thấy được công lao to lớn của chaông đã ngã xuống để có được nền hòa bình độc lập hôm nay

Bộ môn lịch sử có vai trò rất quan trọng trong việc giáo dục thái độ, tưtưởng, tình cảm và hình thành thái độ đúng đắn với sự phát triển hợp quy luật xãhội và xác định nhiệm vụ cho thế hệ trẻ trong hiện tại và tương lai… Vì vậy,việc tạo xúc cảm lịch sử cho HS là một trong những biện pháp góp phần nângcao chất lượng giáo dục bộ môn Lịch sử một cách có hiệu quả Căn cứ vào ảnhhưởng của xúc cảm người ta chia xúc cảm thành hai loại: tích cực và tiêu cực.Những đối tượng thỏa mãn được nhu cầu của con người gây nên những xúc cảmtích cực như: vui sướng, hạnh phúc, tự tin… loại xúc cảm này sẽ có tác dụngnâng cao hoạt động của đời sống con người Trái lại, những gì cản trở cho việcthỏa mãn nhu cầu sẽ gây nên những xúc cảm tiêu cực như: buồn bã, chán nản,

sợ hãi…những xúc cảm này sẽ làm hạ thấp hoạt động sống của con người, làmyếu đi nghị lực của họ

Trong quá trình dạy học lịch sử giáo viên đóng vai trò chủ đạo bởi giáoviên là người chủ động về nội dung kiến thức giảng dạy và lựa chọn phươngpháp truyền đạt, tổ chức hoạt động của học sinh trong giờ học, điều khiển giờhọc một cách linh hoạt, sinh động Muốn quá trình dạy học đạt được kết quả caogiáo viên cần nắm được đặc điểm tâm lí của học sinh diễn ra trong quá trìnhnhận thức để có những tác động phù hợp về mặt sư phạm nhằm kích thích hoạtđộng tư duy độc lập của học sinh Việc tạo được những xúc cảm lịch sử sẽ tạođược động cơ tích cực thúc đẩy học sinh hăng hái học tập Vì vậy, nhiệm vụ cơbản của giáo viên là phải hình thành ở học sinh nhu cầu với kiến thức và khi nhucầu đó được thỏa mãn nghĩa là đã gây được xúc cảm tích cực, kích thích hoạtđộng học tập độc lập, sáng tạo của học sinh

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Từ thực tiễn giảng dạy của bản thân và đi dự giờ đồng nghiệp, tôi nhậnthấy các giáo viên đã ý thức được vai trò của việc sử dụng các biện pháp tạo xúccảm lịch sử trong dạy học lịch sử nói chung và dạy học lịch sử dân tộc nói riêng

để nhằm nâng cao chất lượng bộ môn Nhưng xúc cảm là một lĩnh vực khó vàtinh tế của con người nên việc sử dụng các biện pháp tạo xúc cảm còn gặp nhiềukhó khăn

Việc tạo xúc cảm lịch sử cho học sinh, các giáo viên sử dụng biện pháptrình bày miệng là chủ yếu nhưng việc trình bày miệng chưa đem lại hiệu quảcao vì lời nói của giáo viên chưa sinh động, chưa gợi cảm., những câu chuyện,nội dung trình bày chưa thực sự tạo xúc cảm cao Một số giáo viên có sử dụng

đồ dùng trực quan để tạo hứng thú học tập cho học sinh, tuy nhiên nhiều đồdùng trực quan còn chưa phù hợp với nội dung bài học Giáo viên có khi chỉ đưa

ra hình ảnh mà chưa cung cấp cho học sinh kiến thức lịch sử qua hình ảnh đó vàcũng chưa rút ra ý nghĩa mang tính giáo dục tư tưởng

Về phía học sinh: Đa số học sinh rất ngại học lịch sử vì quá dài, khó nhớcác sự kiện và nhàm chán, khô khan Mặc khác, trong sự phát triển của xã hội,

đa số học sinh coi Lịch sử là bộ môn phụ, các em còn để giành thời gian cho cácmôn học chính, môn dự thi vào Đại học, cao đẳng Học sinh có học cũng chỉmang tính chất đối phó với các bài kiểm tra thường xuyên và kiểm tra định kìnên chất lượng không cao

Từ cơ sở lí luận và thực tiễn trên, bản thân tôi là một giáo viên dạy lịch sử

đã luôn cố gắng tìm tòi, nghiên cứu và thử nghiệm để đổi mới phương pháp dạyhọc nâng cao chất lượng giảng dạy Tôi nhận thấy, việc sử dụng các biện pháptạo xúc cảm lịch sử có tác dụng không nhỏ đến quá trình tiếp thu tri thức, giáodục tư tưởng, tình cảm đạo đức cũng như phát triển tư duy cho học sinh Vậynên sử dụng các biện pháp như thế nào để tạo xúc cảm lịch sử, góp phần nângcao hiệu quả bài học?

- Thông qua các biểu tượng sinh động cụ thể, những câu chuyện hay hình ảnh vềtội ác chiến tranh do thực dân Pháp,đế quốc Mĩ, quân đội tay sai và các nướcthân Pháp,Mĩ gây ra, hậu quả của nó đối với nhân dân Việt Nam sẽ tác độngmạnh đến tư tưởng tình cảm của học sinh

- Thông qua các câu chuyện, các tấm gương anh hùng giáo dục cho các em lòngbiết ơn, từ đó ý thức được trách nhiệm của mình đối với quê hương, đất nước.

2.3.2 Một số biện pháp tạo xúc cảm học tập lịch sử cho học sinh qua dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 – 1975

2.3.2.1 Thông qua trình bày miệng của giáo viên

Ngôn ngữ rõ ràng, giàu hình ảnh, hấp dẫn của giáo viên có ảnh hưởng rấtlớn tới trí tuệ và trái tim học sinh Bởi vì, lời nói là phương tiện dạy học quantrọng nhất của giáo viên, lời giảng của giáo viên là nguồn kiến thức sinh độngnhất tác động mạnh mẽ đến tư duy và tình cảm, khơi dậy những xúc cảm tíchcực của học sinh Ngôn ngữ sẽ giúp cho người giáo viên hoàn thành tốt cácnhiệm vụ dạy học lịch sử về cả ba mặt: kiến thức, kỹ năng và tư tưởng thái độcủa học sinh, khơi dậy trong các em các xúc cảm lịch sử Đặc biệt, thông quanhững đoạn văn, thơ ngắn minh họa cho bài học có thể tạo sự xúc động mạnh

mẽ với học sinh

Ví dụ 1: Trong bài 18 « Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc chống

thực dân Pháp » ( 1946 - 1950), khi nói về tinh thần « Quyết tử cho Tổ quốc

quyết sinh » của người Hà Nội, tôi đã đọc cho các em nghe những câu thơ trongbài « Ngày về » của Chính Hữu :

« Nhớ đêm ra đi đất trời bốc lửa

Cả đô thành nghi ngút cháy sau lưng

Những chàng trai chưa trắng nợ anh hùng

Hồn mười phương phất phơ cờ đỏ thắm »

Từ đó tạo cho các em một biểu tượng về một thế hệ thanh niên tuổi trẻ lãng mạn

và kiêu hùng, tâm hồn hào hoa, khí phách của những người lính Thủ đô ra đinăm ấy

Ví dụ 2: Trong bài 20 “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết

thúc (1953 - 1954)”, nội dung đặc biệt quan trọng của bài này trình bày diễn

biến của chiến dịch Điện Biên Phủ, chiến dịch lịch sử năm 1954 Bằng giọng nóitruyền cảm để tường thuật hoặc miêu tả, tạo biểu tượng về một số sự kiện, nhânvật lịch sử mà không sử dụng đồ dùng trực quan để có thể giúp học sinh hiểuhơn về không khí hào hùng của đất nước trong những ngày tháng lịch sử đó:

“Hoan hô chiến sĩ Điện Biên Chiến sĩ anh hùng, Đầu nung lửa sắt, Năm mươi sáu ngày đêm, khoét núi ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt

Máu trộn bùn non Gan không núng, Chí không mòn”

“Kháng chiến ba nghìn ngày Không đêm nào vui bằng đêm nay”

Những đồng chí thân chôn làm giá súng

Đầu bịt lỗ châu mai Băng mình qua núi thép gai

Ào ào vũ bão Những đồng chí chèn lưng cứu pháo Nát thân, nhắm mắt, còn ôm

Ví dụ 3: Ở bài 22: Ở mục IV.2 Miền Bắc vừa chiến đấu chống chiến tranh phá

hoại, vừa sản xuất và làm nghĩa vụ hậu phương, tôi tạo biểu tượng cho học sinh

về cuộc tập kích 12 ngày đêm bằng máy bay B52 của Mĩ: Chủ tịch Hồ Chí Minh

đã nói với Thượng tướng Phùng Thế Tài, năm 1968: “Sớm muộn đế quốc Mỹcũng sẽ đưa B-52 ra ném bom Hà Nội rồi có thua mới chịu thua Chú nên nhớtrước khi đến Bàn Môn Điếm ký hiệp định đình chiến ở Triều Tiên, Mỹ đã chokhông quân hủy diệt Bình Nhưỡng Ở Việt Nam, Mỹ nhất định thua, nhưng nóchỉ chịu thua sau khi thua trên bầu trời Hà Nội”

Chỉ trong 12 ngày đêm Mĩ đã sử dụng trên 700 lần chiếc máy bay B52

và gần 4000 lần chiếc máy bay chiến thuật ném bom xuống Hà Nội, Hải Phòng

và một số nơi trên miền Bắc nước ta hơn 100.000 tấn bom đạn Riêng Hà Nội

441 lần chiếc B52 cùng nhiều máy bay chiến thuật ném hơn 40.000 tấn bom(tương đương với 2 quả bom nguyên tử mà Mĩ đã ném xuống Hi-rô-si-ma vàNa-ga-sa-ki, Nhật Bản) Ních-xơn muốn biến Hà Nội thành Hi-rô-si-ma và Na-ga-sa-ki không cần bom nguyên tử, “ biến miền Bắc trở về thời kì đồ đá”… Qua

đó, học sinh thấy được tội ác của Mĩ đã gây ra cho nhân dân miền Bắc, đặc biệt

là nhân dân Hà Nội, Hải Phòng, đồng thời thấy được sự khốc liệt của chiếntranh Thế nhưng cuộc tập kích này đã bị nhân dân ta đánh bại chỉ với súngtrường, tên lửa SAM2… những thứ vũ khí so với vũ khí của Mĩ thật thô sơ

nhưng với quyết tâm “Không có gì quý hơn độc lập tự do” quân và dân ta đãlàm tiêu tan hình ảnh về “pháo đài bay” B52 “bất khả xâm phạm” Tôi sử dụngcâu chuyện về anh hùng diệt máy bay B52 – Phạm Tuân : “ Đêm 27 – 12 –

1972, nhiều tốp B52 từ hướng tây bắc bay vào bắn phá Hà Nội Được lệnh cấtcánh, Phạm Tuân lập tức điều khiển máy bay tiếp cận khu vực có máy bay địch Lúc này máy bay F4 bay ở nhiều độ cao, bảo vệ B52 rất chặt chẽ Anh dũng cảmxông thẳng vào tốp B52, bắn 2 quả tên lửa, hạ tại chỗ một chiếc Sau đó, anhnhanh chóng vượt khỏi tốp máy bay yểm trợ của địch về hạ cánh an toàn Hànhđộng của anh được nhân dân và đồng đội mến phục, quân thù khiếp sợ”

Ví dụ 4: Bài 23: Ở mục IV 1 Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến

chống Mĩ, cứu nước (1954-1975), tôi kể cho học sinh nghe câu chuyện về chị

Trần Thị Lý anh hùng Giữa năm 1958, Bệnh viện Việt - Xô đã tiếp nhận mộtbệnh nhân đặc biệt Hồ sơ bệnh án ghi: "Trần Thị Nhâm (tức Lý), tuổi 25, quêMiền Nam, cân nặng: 26kg Tình trạng bệnh nhân: Suy kiệt, luôn lên cơn cogiật, có 42 vết thương trên người liên tục rỉ máu, đầu vú bị cắt còn loét nhamnhở, bộ phận sinh dục chảy máu liên tục" Trần Thị Lý sinh năm 1933 tại QuảngNam, bà tham gia Cách Mạng từ năm 12 tuổi Trong giai đoạn từ 1951 - 1956,

bà tham gia đường dây cán bộ nằm vùng và đã từng 2 lần bị bắt nhưng đều đượctha vì không đủ chứng cứ Năm 1956 bà bị chính quyền tay sai VNCH bắt lầnthứ 3, bà bị tra tấn với những hình thức dã man nhất như: điện giật, dùi đâm, đổnước xà phòng, dùng dao cắt vú, dùng lửa nung bộ phận sinh dục đến nỗi bị mấtkhả năng sinh sản nhưng người phụ nữ trung kiên ấy vẫn không hé răng dù chỉmột lời Tháng 10 năm 1958, Trần Thị Lý bị tra tấn tới kiệt sức, phía chínhquyền tay sai VNCH cho rằng bà không thể sống được nữa nên đem vứt bà rangoài nhà lao, bà may mắn thoát chết một cách hi hữu, được đồng đội bí mậtđón về, chuyển sang Campuchia và được đưa ra Bắc chữa trị Sự kiện Trần Thị

Lý bị bắt, bị tra tấn ngoài sức tưởng tượng đã làm rúng động dư luận thế giớibấy giờ và nó bắt đầu châm ngòi cho cuộc chiến truyền thông giữa hai miềnNam Bắc

Ngày 19-11-1958, Đài Phát thanh tiếng nói Việt Nam lại phát đi lời kêugọi của Trần Thị Lý gửi Ủy ban Quốc tế, chị kể: “Lần thứ 3, tháng 3-1956,chúng bắt tôi về nhà lao Hội An và tra tấn vô cùng dã man, tên Phan Văn Lợi,người do Diệm cử từ Sài Gòn ra, cùng nhiều tên khác trực tiếp tra tấn Chúng đổnước xà phòng và nước bẩn vào họng tôi rồi mang giày đinh thi nhau đạp lênbụng, lên ngực làm nước trào ra miệng và mũi Chúng lấy móc sắt xuyên bànchân tôi rồi treo ngược lên xà nhà, dùng điện tra vào cửa mình và vú; lấy daoxẻo từng miếng thịt trên đùi, cánh tay và ngực Chúng dùng kìm sắt nung đỏ rồikẹp vào bắp thịt tôi rứt ra từng mảng, dùng thước sắt thọc vào âm đạo Chúngbắt tôi phải nhận tội “Thân cộng” và “Chống chính phủ quốc gia” của chúng!” Khi nhà thơ Tố Hữu đến thăm Trần Thị Lý, ông đã khóc rất nhiều vì quáxúc động Tháng 12-1958, bài thơ Người con gái Việt Nam của ông ra đời (sau

đó được dịch ra nhiều thứ tiếng), gây xúc động lòng người và là tâm điểm chú ýcủa dư luận quốc tế:

"Em là ai? Cô gái hay nàng tiên

Em có tuổi hay không có tuổi

Mái tóc em đây, là mây hay là suối

Đôi mắt em nhìn hay chớp lửa đêm giông

Thịt da em hay là sắt là đồng ?”

“Tỉnh lại em ơi, qua rồi cơn ác mộng

Em đã sống lại rồi em đã sống !

Điện giật, dùi đâm, dao cắt, lửa nung

Không giết được em, người con gái anh hùng !”

Ví dụ 5: Tôi sẽ đọc cho các em nghe một đoạn trong bức thư của liệt sỹ Lê Văn

Huỳnh ( quê Thái Bình) Sinh viên năm 4 - Khoa Xây dựng Đại học Bách Khoa,

khi dạy về cuộc Tiến công chiến lược năm 1972: “Con viết mấy dòng cuối cùng

phòng khi đi nghiên cứu bí mật trong lòng đất Xin mẹ đừng buồn để sống đếnngày tin mừng chiến thắng Con đi, mẹ ở lại trăm tuổi bạc đầu, coi như lúc nàocon cũng ở bên mẹ Xin mẹ đừng buồn, coi như con đã sống trọn đời cho Tổquốc mai sau ” Bức thư được viết vào ngày thứ 77 trong chiến dịch 81 ngàyđêm bảo vệ Quảng Trị

Với giọng điệu truyền cảm khi tường thuật những câu chuyện, từ cung cấp sựkiện đến minh họa bằng những vần thơ, tôi tạo ra cho học sinh cảm xúc xúc độngtrước những hiểu biết mới sâu sắc, có ấn tượng mạnh mẽ Những xúc cảm nàykhông thể có được nếu bài tường thuật khô khan, thông báo vắn tắt sự kiện Quanhững câu thơ, những mẩu chuyện, các em một trong những nguyên nhân thắnglợi của cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước là truyền thống yêu nước Đó là sự

hy sinh cao cả của mỗi người, mỗi gia đình và cả dân tộc, vì Tổ quốc họ hiếndâng cả tuổi trẻ, cả máu cho sự nghiệp giải phóng dân tộc Đây cũng là lí do giảithích vì sao một dân tộc nhỏ yếu lại có thể chiến thắng một đế quốc hùng mạnhnhất thế giới Từ đó, các em ý thức được: Các em hôm nay được sống trong thờibình, sinh ra lúc nước nhà đã thôi không còn máu lửa của chiến tranh Các emcần ra sức học tập thật giỏi để trở thành những chủ nhân tương lai của đất nước

2.3.2.2 Thông qua tích hợp kiến thức Âm nhạc

Âm nhạc luôn được coi là một loại chất liệu tạo cảm hứng rất tốt cho ngườinghe, việc sử dụng các kiến thức âm nhạc một cách khéo léo trong một giờ họclịch sử ở trường phổ thông, giúp cho học sinh hiểu rõ hơn sự kiện lịch sử, ghinhớ sự kiện lịch sử lâu hơn, tạo xúc cảm sâu sắc hơn Âm nhạc cách mạng ViệtNam cũng ra đời và phát triển gắn liền với các sự kiện cách mạng trọng đạitrong lịch sử dân tộc ta Cùng với thơ ca, văn học, âm nhạc được coi là mộtnguồn tư liệu quý phản ánh lại những trang sử hào hùng của dân tộc Rất nhiềutác phẩm âm nhạc ra đời ngay trên trận địa, ngay tại chiến trường, nơi các sựkiện lịch sử đang diễn ra một cách quyết liệt nhất

Với kinh nghiệm trong quá trình dạy học lịch sử, tôi nhận thấy ngày nayhọc sinh có kiến thức khá tốt về âm nhạc, bao gồm cả kiến thức âm nhạc thế giới

và âm nhạc dân tộc Việc sử dụng một vài trích đoạn âm nhạc, hay chất liệu âmnhạc có thể làm cho không khí giờ học lịch sử bớt căng thẳng, học sinh có thể

vừa lắng nghe, vừa xem những hình ảnh minh họa phù hợp với kiến thức lịch sửtrong bài khiến cho giờ học trở nên sinh động, giàu cảm xúc hơn rất nhiều Hiện nay việc tìm kiếm một file mềm về các bài hát, các trích đoạn âmnhạc phản ánh các sự kiện lịch sử tiêu biểu của đất nước là điều rất dễ dàng trênnhiều các trang mạng chuyên dụng về âm nhạc, hay các trang mạng xã hội; vớinhững thao tác hết sức đơn giản mà người giáo viên có thể sử dụng để có thể tìmkiếm thông tin phục vụ cho các bài giảng của mình Sau đây, dựa trên kinhnghiệm giảng dạy của bản thân, tôi xin đưa ra một vài ví dụ cụ thể có thể sửdụng được các trích đoạn âm nhạc trong giờ học lịch sử để tạo xúc cảm lịch sửcho học sinh một cách trực tiếp nhất.

Ví dụ 1: Trong bài 16 “Phong trào giải phóng dân tộc và Tổng khởi nghĩa

tháng Tám (1939 - 1945) Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời”, phần III.3 Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945, đây được coi là một sự kiện trọng

đại của nước nhà, nên cũng có nhiều ca khúc cách mạng được sáng tác trongthời gian này Việc sử dụng các ca khúc cách mạng kèm theo những hình ảnh cụthể được sử dụng trong tiết học sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn được không khítrong những ngày tháng Tám sục sôi cách mạng năm 1945 Trong đó, bài “Mườichín tháng Tám” phản ánh khá rõ nét hoạt động cách mạng của nước ta trong

những ngày này tại Hà Nội; với lời bài hát như: “Toàn dân Việt Nam đứng đều lên góp sức một ngày / Thề đem xương máu quyết lòng chiến đấu cho tương lai / Mười chín tháng Tám khi khối dân căm hờn kêu thét / Đứng lên cùng hô mau diệt tan hết quân thù chung” Giáo viên có thể sử dụng lời bài hát để thành lời

bình giảng của mình, bởi những câu từ đã được lựa chọn kĩ lưỡng trong bài hátphản ánh vô cùng rõ nét tâm tư, nguyện vọng của quần chúng nhân dân ViệtNam trong những ngày cách mạng lịch sử này

Ví dụ 2: Trong bài 20 “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết

thúc (1953 – 1954)”, việc sử dụng các ca khúc cách mạng được viết trong hoàn

cảnh của chiến dịch Điện Biên Phủ sẽ giúp cho học sinh hiểu rõ hơn hoạt động

của bộ đội ta trong sự kiện lịch sử này Bài hát “Hò kéo pháo” là một ví dụ điển

hình để giáo viên có thể sử dụng khi giảng về quá trình chuẩn bị của nhân dân ta

cho chiến dịch Điện Biên Phủ: “Dốc núi cao cao nhưng lòng quyết tâm của ta còn cao hơn núi/ Vực sâu thăm thẳm vực nào sâu bằng chí căm thù” Qua đó,

học sinh không chỉ hiểu rõ hơn sự kiện, có những ấn tượng mạnh mẽ về quátrình chuẩn bị gian nan cho sự kiện trọng đại của lịch sử, quyết tâm của nhândân ta trong việc đấu tranh bảo vệ nền độc lập dân tộc

Ví dụ 3: Trong bài 21 “Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh chống

đế quốc Mĩ và chính quyền Sài Gòn ở miền Nam (1954 – 1965)”, khi giảng về

sự kiện ngày 10/10/1954, đồng bào Hà Nội đón bộ đội vào tiếp quản thủ đô, saunày ngày này lấy làm ngày Kỉ niệm Giải phóng thủ đô Hà Nội, giáo viên cũng

có thể lấy chất liệu âm nhạc từ những bài hát viết về sự kiện này để đưa vào bàigiảng, giúp học sinh thêm hiểu hơn về tình cảm của nhân dân Hà Nội trong ngàyđón Bác và bộ đội ta quay trở về tiếp quản thủ đô Hà Nội

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, xuất hiện nhiều ca khúccách mạng mà nội dung chính của nó là ca ngợi cuộc chiến tranh chính nghĩacủa nhân dân ta, tự hào về những thắng lợi, tái hiện không khí hào hùng của thời

đại trong những ngày khói lửa Bài hát " Dáng đứng Bến Tre" của nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý được tôi sử dụng khi dạy về Phong trào Đồng Khởi ( 1959 -1960) bùng

nổ đầu tiên ở tỉnh Bến Tre sau đó lan nhanh như nước vỡ bờ ra toàn Miền nam:"

Ai đứng như bóng dừa, tóc dài bay trong gió/ Có phải người còn đó là con gái của Bến Tre/ Năm xưa đi trong đạn lửa đi như nước lũ tràn về/ Ôi những con người làm nên Đồng Khởi/ Ôi những con người làm nên dáng đứng Bến Tre Ơi những cây dừa để lại cho ta bóng quê Ơi tóc ai dài để lại dáng đứng Bến Tre "

Bài hát như đưa HS trở về với Bến Tre, về với người "con gái Bến Tre" kiêncường dũng cảm, hiên ngang bất khuất trong "đội quân tóc dài" đã làm nênphong trào Đồng Khởi khiến kẻ thù khiếp đảm Từ đó giáo dục cho HS lòng tựhào về truyền thống yêu nước bất khuất, trung hậu, đảm đang

Năm 1965, đế quốc Mỹ leo thang gây chiến tranh phá hoại Miền Bắc lần

thứ nhất, nhân dân Thanh Hoá đã lập nhiều chiến công đánh thắng giặc Mỹ xâmlược, trong đó đặc biệt là chiến thắng cầu Hàm Rồng lịch sử Là một người con

xứ Thanh, để giúp HS hiểu hơn về những ngày Hàm Rồng Nam Ngạn sôi lêndưới mưa bom bão đạn, không quân Mỹ bất lực trước lưới lửa dầy đặc phòngkhông kết tinh bởi lòng dũng cảm của quân dân Hàm Rồng - sông Mã, tôi đã

cùng HS lắng nghe bài hát: " Chào Sông Mã anh hùng" của nhạc sĩ Xuân Giao:

" Sừng sững bóng cầu Hàm Rồng đứng, soi bóng dòng sông Mã chảy mênh mang/ Ơi quê ta bao yêu thương vang nước sông tiếng hát anh hùng/ Hùng vĩ đứng bên Hàm Rồng đó, bên cô dân quân hiên ngang mãi mãi vang cùng sông

Mã kiên cường/ Chào những anh hùng đất Hàm Rồng đó/ Giữ vững cầu, giữ vững mạch giao thông Lững lẫy chiến công Hàm Rồng đó/ Đây bóng cầu ghi sức mạnh dân quân, ta yêu con sông quê hương, yêu những con người bất khuất kiên cường" Giai điệu ca từ của bài hát mạng đậm tính dân ca "hò sông Mã" vừa

hào sảng, vừa thân thương gần gũi vừa cực kỳ sâu lắng thiết tha đưa HS trở lạinhững năm tháng Thanh Hoá đánh Mỹ, một thời quân và dân ta cùng kề vai sátcánh hăng hái tăng gia sản xuất, ngày đêm canh giữ, bảo vệ an toàn cho cây cầuHàm Rồng - huyết mạch giao thông quan trọng đưa phương tiện người, lươngthực từ Bắc vào Nam, chi viện, phục vụ cho chiến trường Miền Nam HS đượcnghe, được sống lại, được nhớ và thêm yêu mến tự hào về mảnh đất, con ngườiquê hương bình dị nhưng rất kiên cường, hiên ngang đầy kiêu hãnh

Ví dụ 4: Ngày 2/9/1969 là ngày không bao giờ quên đối với những dân tộc Việt

Nam- ngày Bác Hồ kính yêu của chúng ta qua đời Đó là một tổn thất to lớnkhông gì có thể bù đắp nổi đối với dân tộc ta, đối với cách mạng nước ta Đểđưa HS đến gần hơn bên Bác, đến với một con người "nâng niu tất cả chỉ quênmình", ở sự kiện lịch sử đặc biệt này, trong hàng ngàn ca khúc viết về Người cô

trò tôi đã cùng nhau lắng lại trong bài hát " Bác Hồ- một tình yêu bao la" của

nhạc sĩ Thuận Yến: " Bác Hồ- Người là tình yêu thiết tha nhất trong lòng dân và trong trái tim nhân loại/ Cả cuộc đời Bác chăm lo co hạnh phúc nhân dân/ Cả cuộc đời Bác hy sinh cho dân tộc Việt Nam/ Bác đem ánh mặt trời xua màn

đêm giá lạnh/ Bác đem mùa xuân về đem hoa đẹp cho đời/ Bác như bài dân ca

ru em bé vào đời/ Bác như vì sao sáng sáng giữa trời bao la/ Như cánh chim không mỏi bay khắp trời quê hương/ Xin khắc sâu ơn Người trong tâm hồn Việt Nam" Khi lắng nghe bài hát này cùng với đoạn phim tư liệu về Bác, các em HS

đã cảm thấy nghẹn ngào xúc động rơi nước mắt khi nhớ về Bác Hồ Âm nhạc đãmang đến những xúc cảm lịch sử, truyền được tình cảm yêu thương con ngườicủa Bác Hồ đến với các em, cũng như lòng kính yêu vô hạn, lòng biết ơn vô bờbến của thế hệ trẻ hôm nay đôi với Người

Ví dụ 5: Ngày 30/4/1975 lịch sử, ngày hội của non sông đất nước, giải phóng

Miền nam, thống nhất Tổ Quốc, niềm vui chiến thắng tuôn trào trong mỗi con

người Việt Nam Trong giây phú lịch sử trọng đại này tôi đã sử dụng bài hát " Đất nước trọn niềm vui" của nhạc sĩ Hoàng Hà đưa HS hòa chung niềm vui thống

nhất của cả dân tộc: "Ta đi trong muôn ánh sao vàng rừng cờ tung bay, rộn ràng bao mê say những bước chân dồn về đây/ Sài Gòn ơi vững tin đã bao năm rồi, một niềm vui giải phóng/ Hội toàn thắng náo nức đất nước Ta muốn reo vang, hát ca muôn đời Việt Nam, Tổ quốc anh hùng/ Ôi quê hương dẫu bao lần giặc phá điên cuồng mà vẫn ngoan cường/ giành một ngày toàn thắng Đẹp niềm tin mãi mãi Tổ quốc muôn đời/ Trọn vẹn cả non sông thống nhất, rạng rỡ Việt Nam" Với giai điệu náo nức, tươi vui, hào sảng đã đem lại sự xúc động

mạnh mẽ đến HS, các em lớn lên trong hòa bình, không hiểu biết nhiều về chiếntranh, không được chứng kiến sự kiện lịch sử trọng đại của dân tộc- ngày giảiphóng đất nước, thế nhưng bài hát đã chạm được tới trái tim các em, đưa các emsống lại niềm vui bất tận, niềm say mê sung sướng của muôn triệu con tim ViệtNam đến trào nước mắt trong ngày toàn thắng Từ đó bồi dưỡng trong các emniềm tự hào về Tổ quốc anh hùng, về Bác Hồ kính yêu

2.3.2.3 Thông qua sử dụng đồ dùng trực quan

Đồ dùng trực quan có vai trò quan trọng trong dạy học nói chung và dạyhọc lịch sử nói riêng ở trường THPT, đặc biệt sẽ phát huy được ưu thế trong dạyhọc lịch sử, bởi đặc trưng của bộ môn “tính quá khứ”, “tính không lặp lại” Đồdùng trực quan sẽ giúp học sinh có được biểu tượng chân thực về quá khứ lịch

sử, giúp học sinh nhớ kỹ, hiểu sâu được bài học lịch sử và làm cho giờ học sôinổi và hấp dẫn Đồng thời, đồ dùng trực quan còn có ý nghĩa giáo dục tư tưởng,cảm xúc thẩm mĩ, góp phần hình thành cho các em những phẩm chất đạo đứccần thiết

Đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử hết sức phong phú và đa dạngbao gồm đồ dùng trực quan hiện vật (các di vật của nền văn hóa còn lưu lại), đồdùng trực quan tạo hình (tranh ảnh, phim, video, đồ dùng phục chế…), đồ dùngtrực quan quy ước (bản đồ, sơ đồ, niên biểu…) Trong các đồ dùng trực quannày, nhóm trực quan quy ước và trực quan tạo hình được sử dụng nhiều trongdạy học lịch sử ở trường phổ thông Song, tùy vào mục đích, yêu cầu của bàihọc, căn cứ vào nội dung từng mục học và khả năng lĩnh hội tri thức của họcsinh mà lựa chọn đồ dùng trực quan cho phù hợp, đem lại hiệu quả cao nhất

Trong khuôn khổ đề tài SKKN tôi xin đề cập đến loại hình trực quan phổbiến nhất và cũng dễ tạo xúc cảm mạnh mẽ nhất đến học sinh đó là sử dụngtranh ảnh kết hợp với miêu tả, trần thuật.

Ví dụ 1: Trong bài 20 “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết

thúc (1953 - 1954)”, nội dung đặc biệt quan trọng của bài này trình bày diễn

biến của chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử năm 1954 Một trong những nguyênnhân chính dẫn đến thắng lợi của bộ đội Việt Nam trong chiến dịch Điện BiênPhủ là hoạt động của đoàn hậu cần Họ sử dụng xe đạp thồ vượt qua nhữngđường đèo hiểm trở, nơi xe bọc thép không thể đi qua, để vận chuyển vũ khílương thực và nhu yếu phẩm tiếp tế cho các chiến sĩ ở tiền tuyến Dân, quântham gia đội hậu cần đến 260.000 người Họ sử dụng hơn 20.000 xe đạp thồ,

mỗi xe chở tới 20kg hàng hóa: “Những bàn tay xẻ núi lăn bom

Nhất định mở đường cho xe ta lên chiến trường tiếp viện ”

Ví dụ 2: Ở bài 21: Ở mục V.2 Miền Nam chiến đấu chống chiến lược “Chiến

tranh đặc biệt” của Mĩ, khi nói về cuộc đấu tranh của tín đồ Phật giáo chống

chính quyền Mĩ – Diệm, tôi sử dụng hình ảnh Hòa Thượng Thích Quảng Đức tựthiêu tạo cho học sinh ấn tượng sâu sắc về sự kiện lịch sử này, giúp các em nhớlâu và nắm chắc kiến thức: