Tạo hứng thú học tập cho học sinh bằng cách liên hệ thực tế khi giảng dạy môn hóa học

Để học sinh học tập tích cực, chủ động lĩnh hội kiến thức trong giờ học thìđòi hỏi phải có sự tập trung và hứng thú.. Các trò chơi này có sự lồng nghép kiến thức liên quanđến

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Hóa học

THANH HÓA NĂM 2018

MỤC LỤ

1 Mở đầu 1

1.1 Lí do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu: 1

1.3 Đối tượng nghiên cứu: 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu: 2

1.4.1.Nghiên cứu lý thuyết: 2

1.4.2 Nghiên cứu thực nghiệm: 2

2 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm 3

2.1 Cơ sở lí luận của đề tài 3

2.1.1.Hứng thú học tập: 3

2.1.2 Vai trò của trò chơi hóa học trong dạy học môn hóa học 3

2.1.3 Những yêu cầu của một trò chơi hóa học: 3

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 4

2.3.1 Tìm hiểu các bước để thiết kế một trò chơi hóa học: 4

2.3.2 Tìm kiếm một số công cụ hỗ trợ thiết kế trò chơi trong Powerpoint 2007: 5

2.3.3 Tìm hiểu một số trò chơi hóa học 5

2.3.4 Thực nghiệm 7

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 15

3 Kết luận, kiến nghị 17

TÀI LIỆU THAM KHẢO 18

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Mục đích dạy học ngày nay ở nước ta và trên thế giới không chỉ dừng lại

ở việc truyền thụ cho học sinh những tri thức, kỹ năng mà loài người đã tích lũyđược trước đây, mà còn đặc biệt quan tâm đến việc bồi dưỡng cho học sinh nănglực sáng tạo ra những tri thức mới, phương pháp mới, cách giải quyết vấn đềmới phù hợp với hoàn cảnh của mỗi đất nước, mỗi dân tộc Vì lẽ đó, người giáoviên cần phải nghiên cứu cải thiện chất lượng dạy học

Để học sinh học tập tích cực, chủ động lĩnh hội kiến thức trong giờ học thìđòi hỏi phải có sự tập trung và hứng thú Đối tượng học sinh THPT ngày nay,với sự bùng nổ của thông tin truyền hình, tâm lí lứa tuổi, các em thường bị triphối rất nhiều trong việc học Nhiều em thấy việc học không hấp dẫn, lí thú,dẫn đến chán nản, kết quả học tập không cao.Riêng với môn hóa học, được đánhgiá là môn học khó, thì sự tập trung còn khó khăn hơn Đặc biệt ở các tiết luyệntập cuối chương thường là giáo viên ôn tập cũng cố lí thuyết sau đó hướng dẫnhọc sinh làm bài tập theo mô tuýp dễ dẫn đến nhàm chán cho học sinh

Theo Comenxki – ông tổ của nền sư phạm cận đại, “Muốn người học tiếpthu nhanh chóng và hứng thú, tốt nhất là người dạy phải biết dùng ngôn ngữcàng vui nhộn, hài hước càng tốt Quá trình học sinh tự mình khám phá, vậndụng kiến thức không phải lúc nào cũng thuận lợi và dễ dàng”

Một câu hỏi đặt ra, tại sao không lợi dụng khả năng “gây nghiện” trò chơi đểtruyền đạt nội dung học? Các trò chơi này có sự lồng nghép kiến thức liên quanđến môn học sẽ có tác dụng tốt cho học sinh trong việc tích cực học tập Đặcbiệt trong độ tuổi này các em luôn muốn được thể hiện sự hiểu biết của mìnhtrước bạn bè

Để tạo ra những trò chơi mang tính giáo dục và gây được động cơ hứngthú, người dạy không chỉ cần chú ý đến nội dung khoa học mà quan trọng hơn làviệc ứng dụng CNTT để thiết kế nên các thể thức trò chơi hay, hấp dẫn Tuynhiên, việc ứng dụng CNTT vào trong dạy học hóa học còn nhiều hạn chế Đặtbiệt là sử dụng CNTT để thiết kế các trò chơi trong dạy học hóa học chưa đượcchú trọng do còn gặp nhiều khó khăn, như hạn chế về ý tưởng các trò chơi, kỹnăng sử dụng các phần mềm để thiết kế trò chơi,…

Với các lí do trên, tôi chọn đề tài “Tăng cường hứng thú và tập trung của học

sinh trong các tiết luyện tập môn hóa học 11 THPT bằng các trò chơi” để áp

đem đến nhiều kiến thức và kinh nghiệm thực tế đóng góp vào việc hình thành

và phát triển nhân cách học sinh, tạo tiền đề để học sinh được vững bước vàocuộc sống lao động trong tương lai

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Về lý thuyết: Đưa ra nguyên tắc thiết kế một số trò chơi hóa học, quitrình thiết kế và hướng dẫn sử dụng một số lệnh trong Powerpoint để hỗ trợ chothiết kế

- Về thực nghiệm: Tổ chức được các tiết dạy có lồng ghép trò chơi vàobài giảng

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Thiết kế và sử dụng một số trò chơi trong một số bài thuộc chương trình hóahoc 11 THPT

1.4 Phương pháp nghiên cứu

1.4.1.Nghiên cứu lý thuyết:

- Nghiên cứu các trò chơi qua tài liệu, trên internet và trên truyền hình

- Tổng hợp và lựa chọn trò chơi phù hợp với đặc thù của môn học

- Xây dựng nguyên tắc trò chơi dựa trên lý thuyết đã nghiên cứu

- Nghiên cứu một số công cụ hỗ trợ cho việc thiết kế trò chơi trên phầmmềm powerpoint 2007

1.4.2 Nghiên cứu thực nghiệm:

- Thiết kế trên phần mềm powerpoint một số trò chơi hóa học ở các bài luyệntập thuộc chương trình hóa học 11 – THPT

- Bước đầu tổ chức thực nghiệm ở các lớp mà tôi đang giảng dạy

2 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của đề tài

2.1.1.Hứng thú học tập

Theo các nhà tâm lí học hứng thú học tập là sự yêu thích, ham học, cócảm giác phấn trấn khi tiếp xúc môn học, phát triển tối đa trí tuệ, sức sáng tạo,tích cực tự nghiên cứu, tìm tòi, dưới sự hướng dẫn của giáo viên giảng dạy, làmcho kết quả day học có chất lượng, không gây căng thẳng

- Biểu hiện của hứng thú học tập là ở sự tập trung cao độ Biểu hiện ở cả trong

và ngoài giờ học:

+ Trong giờ học: chăm chỉ nghe giảng, xây dựng bài, phát biểu ý kiến

+ ngoài giờ học: các em tìm đọc thêm các sách tham khảo, tìm hiểu các hiệntượng hóa học trong đời sống và giải thích theo những kiến thức đã học

-Có 2 nhóm yếu tố ảnh hưởng đến hứng thú học tập môn hóa học

+ Nhóm các yếu tố chủ quan: trình độ nhận thức của học sinh, động cơ và tháiđộ học tập, nhu cầu nhận thức ham hiểu biết của học sinh

+ Nhóm các yếu tố khách quan: sự hấp dẫn của môn học, phương pháp và nănglực của giáo viên, điều kiện vật chất, tran thiết bị của môn học và bầu không khícủa lớp học

Như vậy để tăng cường hứng thú học tập cho các em học sinh việc tổchức hoạt động dạy học của giáo viên là vô cùng quan trọng

2.1.2 Vai trò của trò chơi hóa học trong dạy học môn hóa học

Đối với bộ môn hóa học các khái niệm, công thức, hiện tượng, bản chấthóa học nhiều khi rất trìu tượng, khó hiểu, khô cứng làm học sinh khó tiếp thu,

dễ nhàm chán, đặc biệt các học sinh có tư duy không tốt sẽ có xu hướng sợ bộmôn hóa học

Để học sinh có thể tiếp nhận kiến thức nhanh và dễ nhớ nhất thì chúng tanên lồng ghép nhiều phương pháp và phương tiện dạy học, nhằm thu hút họcsinh cả lớp tham gia hoạt động, trong đó có hình thức dạy học thông qua trò chơihóa học Tức là từ trò chơi mà lồng ghép kiến thức hóa học vào, làm cho họcsinh có những giây phút thoải mái hoạt động, làm giảm bớt căng thẳng nhưngvẫn đảm bảo học tốt

2.1.3 Những yêu cầu của một trò chơi hóa học

Muốn trò chơi đem đến hiệu quả giáo dục cao thì cần phải thiết kế tròchơi với các yêu cầu như sau:

- Trò chơi phải có mục đích giáo dục rõ rệt

- Trò chơi phải có nội dung phong phú, dựa trên kiến thức chuyên môn, mangtính khoa học và phải gắn liền với các yêu cầu giáo dục trong trường và ngoài xãhội ở từng thời điểm cụ thể

- Hình thức tổ chức phải gọn nhẹ, dễ hiểu, dễ nhớ, hấp dẫn, vui tươi, lành mạnh

và thời lượng vừa phải hợp lý

- Trò chơi phải thu hút đông đảo học sinh tham gia, nhằm phát huy sự ham hiểubiết, giàu trí tưởng tượng, biết suy luận, nhanh trí, khéo léo, sôi nổi nhưngkhông ồn ào, tư duy sâu sắc nhưng không quá trầm lặng

- Trong trò chơi, người làm chủ là học sinh Song giáo viên có vai trò rất quantrọng, là người hướng dẫn học sinh tổ chức trò chơi, khéo léo dẫn dắt các emhọc sinh tự giác tham gia.

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

- Nhiều học sinh ít học bài, làm bài tập ở nhà, giành nhiều thời gian cho việc giảitrí: chơi game, xem phim, cùng nhau tụ tập nguyên nhân cũng là vì học tậpkhông có hứng thú

- Nhiều tiết dạy của thầy cô vẫn mang tính đọc chép, truyền thụ một chiều, ít cósự tương tác của thầy với trò, các em không biểu đạt được ý kiến của mình nêntrở nên thụ động

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

Xuất phát từ thực tế giảng dạy, từ khả năng vận dụng và khả năng xử lítình huống của học sinh tôi đã lựa chọn từng trò chơi và lồng ghép phù hợp vàotừng nội dung bài giảng Tôi thường lồng ghép vào tiết ôn tập cuối chương đểrèn luyện cho học sinh biết tổng hợp kiến thức đã học, phát hiện ra mối tươngquan của toàn chương trình học để khắc sâu hơn nữa kiến thức hóa học Thờigian có thể khoảng 15 phút.Tôi phải phối hợp nhiều trò chơi để tăng sức hấp dẫn

và thu hút được nhiều học sinh tham gia Ngoài ra cũng có thể lồng ghép vàođầu tiết học với mục đích kiểm tra bài cũ và cuối tiết học để củng cố bài Thờigian tối đa cho việc tổ chức trò chơi dạng này thường là khoảng 5 -10 phút

2.3.1 Tìm hiểu các bước để thiết kế một trò chơi hóa học

Để thực hiện một trò chơi hóa học, người giáo viên cần phải thực hiệntheo một qui trình cụ thể như sau:

- Bước 1: Xây dựng thể lệ trò chơi Thể lệ có thể dựa trên nguyên tắc đãnêu, cũng có thể bỏ bớt hay bổ sung thêm tùy điều kiện thực tế

- Bước 2: Lựa chọn nội dung, chủ đề cần tuyên truyền Muốn xác định

được chủ đề thì phải trả lời câu hỏi: “Trò chơi đem đến cho học sinh kiến thức

mới gì? Hay khắc sâu nội dung gì mà giáo viên cần truyền tải, nhấn mạnh?”

- Bước 3: Xây dựng hình thức và kết cấu câu hỏi

- Bước 4: Thiết kế trò chơi trên phần mềm Lựa chọn phần mềm thíchhợp, sao cho đảm bảo dễ thiết kế, dễ sửa chữa, hiệu chỉnh, giao diện đẹp Phảithiết kế sao cho thí sinh lựa chọn từ câu hỏi một cách ngẫu nhiên Mỗi lần thísinh chọn câu hỏi nào thì câu đó đổi màu hoặc nhấp nháy đồng thời xuất hiệnnội dung gợi ý Nếu học sinh trả lời đúng, đáp án sẽ được mở ra, ngược lại, câuhỏi đó vẫn là bí mật nhưng màu sắc phải khác để thông báo với người chơi rằngcâu hỏi này đã được chọn Nên thiết kế trên một trang màn hình Cần thiết lậphiệu ứng thời gian, chuông đồng hồ, chấm điểm để trò chơi thêm sinh động, gaycấn và hấp dẫn hơn [1]

- Bước 5: Tổ chức trò chơi

- Bước 6: Tổng kết và rút kinh nghiệm

2.3.2 Tìm kiếm một số công cụ hỗ trợ thiết kế trò chơi trong Powerpoint 2007

- Tạo liên kết trang:

+ Vào Insert\Shapes, lựa chọn đối tượng, vẽ lên slide

+ Click phải lên đối tượng, chọn Hyperlink.

+ Trong hộp thoại Insert Hyperlink chọn <Place in this document>,sau đó vào <Slide Titles> và chọn trang cần liên kết đến

+ Mở đến trang đã liên kết, cũng thực hiện các bước tương tự đểtạo liên kết ngược lại vị trí ban đầu Chú ý nên chọn hình mũi tên quay ngượctrở lại để dễ dàng lựa chọn khi trình chiếu

- Tạo hiệu ứng đổi màu: Chọn đối tượng cần đổi màu, vào Animations\Custom Animation\Add effect\Emplasic\Complementary Color 2

- Tạo hiệu ứng biến mất: Chọn đối tượng cần biến mất, vào Animations\Custom Animation\Add effect\exit, sau đó có thể lựa chọn kiểu biến mất tùy ý

- Tạo hiệu ứng gỡ đối tượng: Tức là khi nhấp chuột vào đối tượng thì đốitượng đổi màu (xem phần hiệu ứng đổi màu), sau đó biến mất (xem phần hiệuứng biến mất), khuất bên dưới là thông tin cần cung cấp sau câu trả lời đúng củahọc sinh

+ Xếp hiệu ứng theo thứ tự là đổi màu trước khi biến mất

+ Vào dấu mũi tên bên phải hiệu ứng chọn Effect options

+ Trong hộp thoại Diamond chọn Timing, sau đó đánh dấu check vào Start

nhấp chuột vào và chọn Ok

- Tạo âm thanh: Cũng vào Effect options\Sound và chọn âm thanh cầntrình diễn

2.3.3 Tìm hiểu một số trò chơi hóa học

2.3.3 1.Trắc nghiệm hóa học

sách giáo khoa hoặc các hiện tượng liên quan đến kiến thức bài học, mỗi câu cómột lựa chọn đúng nhất trong 4 lựa chọn A, B, C, D Các đội sẽ được chuẩn bịtrước các bảng trả lời với các chữ cái “A, B, C, D” Mỗi đội sẽ thảo luận trongthời gian qui định và đưa ra đáp án đúng nhất bằng cách giơ đáp án trả lời theoyêu cầu của ban tổ chức (có thể là 10 giây sau khi nghe ban tổ chức đọc xongcâu hỏi) Đội nào có số câu trả đúng nhiều hơn sẽ chiến thắng

- Phương tiện tổ chức: Thiết kế các câu trắc nghiệm, quy định thời gian trảlời câu hỏi trên powerpoint và trình chiếu trên máy tính

Chú ý: Trò chơi này có thể có một vài học sinh yếu gần như không tham gia.

Để khắc phục tình trạng này giáo viên cần quan sát nhanh để yêu cầu các em này giải thích sự lựa chọn của đội mình Có thể lần đầu em học sinh này không trả lời được, nhưng lần chơi sau em đó sẽ chú ý và tham gia nhiều hơn.

2.3.3.2 Trò chơi lật hình

thí nghiệm hoặc nội dung mà chúng ta cần truyền tải kiến thức tới học sinh Chiabức tranh thành nhiều mảnh nhỏ tùy theo số câu hỏi, mỗi mảnh sẽ mang nộidung của một câu hỏi đố vui Nếu học sinh trả lời đúng thì phần khuất sau câu

hỏi đó sẽ hiện ra và các em có thể đoán nội dung của bức tranh Khi đã đoánđúng nội dung bức ảnh thì trò chơi kết thúc (xem phụ lục 1)

- Phương tiện tổ chức: Thiết kế trò chơi trên powerpoint và trình chiếu trênmáy tính hoặc in trên giấy khổ lớn, hay có thể sử dụng bảng dính

- Hình thức chơi: Chia đội Các đội chọn câu hỏi và trả lời theo lượt Độinào không trả lời được sẽ chuyển câu hỏi cho khán giả Đội nào có nhiều câu trảlời đúng sẽ chiến thắng

Chú ý: Các câu hỏi ở các mảnh ghép nên có liên quan đến hình ảnh cần truyền tải để rèn cho học sinh sự liên hệ, xâu chuỗi các vấn đề Trò chơi này được áp dụng giống một trong các lần chơi của trương trình đuổi hình bắt chữ rất nổi tiếng trên truyền hình.

2.3.3.3 Trò chơi miêu tả hóa học

- Nguyên tắc: Người chơi sẽ cầm trên tay danh sách từ (hay khái niệm hóa học)

mà ban tổ chức yêu cầu miêu tả Khi đó, người miêu tả có nhiệm vụ dùng bất kì

từ ngữ hoặc hành động nào (có thể là dùng định nghĩa, từ đồng nghĩa, trái nghĩa,

…, liệt kê các từ cùng nhóm hoặc có liên quan đến từ trong danh sách) để diễnđạt cho đồng đội mình đoán đúng từ trong danh sách Người miêu tả khôngđược nói bất kì từ nào trong danh sách với đồng đội của mình Đội nào đoánđúng nhiều từ hơn trong khoảng thời gian qui định sẽ chiến thắng

- Phương tiện tổ chức: Viết các từ cần miêu tả vào các tờ giấy và xếp lại đểngười chơi bốc thăm ngẫu nhiên

- Hình thức chơi: Chia đội Có thể chia mỗi lớp học thành 2 đội

2.3.3.4 Đố vui ô chữ hóa học

- Nguyên tắc: + Cách tạo ô chữ thường: Để có ô chữ hóa học có ý nghĩa và haythì chúng ta nên chọn chủ đề cho ô chữ Chủ đề đó chính là nội dung của ô chữhàng dọc Từ ô chữ hàng dọc này, chúng ta đặt từ khóa cho các ô hàng ngang.Dựa vào từ khóa để đặt câu hỏi cho từng hàng ngang

+ Ô chữ ở mức độ khó hơn: Tương tự như trên nhưng chủ đề của ô chữ khôngnhất thiết phải đặt trong ô hàng dọc mà đặt trong từng ô riêng rẽ của ô hàngngang Mỗi câu hỏi trả lời đúng ở ô hàng ngang sẽ cung cấp một từ khóa chochủ đề Khi các từ khóa từ từ hiện ra thì chúng được xếp theo trình tự giải đáp,sau đó người chơi phải sắp xếp lại tất cả các từ khóa và dự đoán chủ đề của ôchữ Chú ý, người chơi không nhất thiết phải trả lời hết các câu hỏi, khi đoánđúng chủ đề thì trò chơi kết thúc Đội nào có số câu trả lời đúng nhiều nhất sẽchiến thắng

- Phương tiện tổ chức: Sử dụng phần mềm powerpoint để thiết kế trò chơi vàtrình chiếu trên máy tính

- Hình thức chơi: Chia đội hoặc sử dụng chơi cho cả lớp vào cuối tiết học đểcủng cố bài

2.3.3.5 Đố vui ba dữ kiện hóa học:

- Nguyên tắc: Đầu tiên ta đưa ra câu hỏi ở dạng khái niệm hoặc về chất, tínhchất, hiện tượng hóa học, Ví dụ như: Đây là nguyên tố hóa học nào? Hiệntượng gì? Sau đó đưa ra từng dữ kiện (thông thường là ba dữ kiện) gợi ý dần dầncho câu trả lời đúng Dữ kiện thứ nhất ở mức độ khó nhất (hầu như chưa gợi ýgì), dữ kiện thứ hai ở mức độ trung bình (có gợi ý) và dữ kiện thứ ba ở mức độ

dễ nhất (gợi ý gần tới câu trả lời đúng) (xem phụ lục 4) Nếu học sinh trả lờiđúng ở dữ kiện thứ nhất sẽ được 30 điểm/câu, dữ kiện thứ hai là 20 điểm/câu, dữkiện thứ ba là 10 điểm/câu Mỗi dữ kiện cách nhau 10 giây

- Phương tiện tổ chức: Dùng phần mềm powerpoint để thiết kế trò chơi và trìnhchiếu trên máy tính và học sinh dành quyền ưu tiên trả lời bằng cách giơ tayhoặc bấm chuông (nếu có) Hoặc đơn giản hơn là viết các câu hỏi theo thứ tự rồicho học sinh bốc thăm, khi bốc được số nào thì ban giảm khảo đọc từng dữ kiệntheo thời gian qui định Thực hiện theo cách này dễ làm và không mất nhiều thờigian cho việc thiết kế trên máy tính

- Hình thức chơi: Chia đội Thực hiện ngay trên lớp học hoặc vào các buổi sinhhoạt dưới cờ

2.3.3.6 Hoa thơm tặng thầy:

- Nguyên tắc: Sử dụng một cây (hay nhánh cây) có nhiều cành, chuẩn bị một sốbông hoa (số loại hoa phụ thuộc vào số đội tham gia trò chơi) Mỗi đội lần lượtlên hái hoa, ẩn dưới mỗi búp hoa là một câu hỏi, nếu trả lời đúng thì hoa sẽ nở

và dùng để tặng thầy cô Trả lời sai thì bỏ qua câu hỏi đó và nhường quyền háihoa cho đội còn lại

- Phương tiện tổ chức: Dùng cành cây trong tự nhiên hoặc tự làm theo ý thíchnhưng phải có thẩm mỹ Hoặc có thể thiết kế trên powerpoint

- Hình thức chơi: Chia đội Mỗi đội sẽ chọn một loài hoa mà ban tổ chức đưa ra.Đội nào trả lời nhiều câu hỏi nhất ứng với nhiều hoa nở trên cành sẽ chiếnthắng

2.3.4 Thực nghiệm

Dưới đây là các trò chơi tôi đã áp dụng tại các lớp tôi được giao dạy trongnăm học 2017 – 2018

TRÒ CHƠI 1: ĐỐ VUI Ô CHỮ HÓA HỌC

- Thể lệ: Xem phần 2.2.1.4

- Nội dung cần ôn tập: Chương 1: sự điện li hóa học 11

- Mục đích giáo dục:

+ Ôn tập kiến thức chương

+ Tạo cho học sinh khả nảng phản ứng linh hoạt trước các câu hỏi mìnhgặp phải đối mặt

+ Tạo hứng thú học tập khi chuyển sang chương mới

+Tạo tinh thần đoàn kết

- Phương tiện sử dụng: Máy chiếu đa năng, máy tính, loa

- Giáo viên chuẩn bị : 10 cây bút làm phần thưởng

1 Quá trình phân li của các chất thành khi tan trong nướcđược gọi là … Sự điện li.

2 Dung dịch chất điện li có khả năng dẫn điện là do cóchứa các Ion

3 Khả năng dẫn điện của các dung dịch chất điện li phụthuộc vào Nồng độ ion

4 Loại hợp chất hóa học nào khi tan trong nước sẽ điện lithành cation kim loại và anion gốc Muối

5 Các chất : NaHCO3, NaHS, KHSO4, đều thuộc loạihợp chất hóa học nào? Muối axit

6 Các chất Al(OH)3, Zn(OH)2, Zn(OH)2 đều có tính chấthóa học chung là tính Lưỡng tính

7 Bazơ là những chất khi tan trong nước phân li raanion OH