Gắn thực tiễn hoạt động sản xuất, kinh doanh vào dạy phần điều chế Với giáo viên cần lấy học sinh làm trung tâm, đưa tình huống thực tiễnlao động sản xuất vào bài học, đặt ra những câu h
Trang 1A MỞ ĐẦU
I Lý do chọn đề tài.
Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và truyềnthông và đặc biệt sự phát triển công nghệ 4.0 trên toàn cầu đã và đang ảnhhưởng mạnh mẽ, sâu sắc vào mọi mặt của đời sống kinh tế, xã hội nước tatrong đó có giáo dục THPT Theo đó việc định hướng đổi mới phươngpháp dạy học (PPDH) đã đang và sẽ được Nhà nước, Bộ giáo dục và đàotạo thực hiện nhằm phù hợp với xu thế phát triển và bắt nhịp với nền giáodục của thế giới [4]
Ở nước ta hiện nay học sinh học rất nhiều nhưng chỉ được học trên líthuyết, sách vở, các em dành nhiều thời gian cho việc học thuộc, nhớnhiều nhưng lại không được gắn kiến thức đó với thực tiễn đời sống sảnxuất do vậy sinh viên tốt nghiệp bằng khá giỏi nhưng khi đi làm thì gặprất nhiều khó khăn Tôi thiết nghĩ việc học, cần chuyển từ học thuộc, nhớnhiều sang hình thành năng lực vận dụng, thích nghi, giải quyết vấn đề, tưduy độc lập Không chỉ học chỉ trong sách vở, qua tài liệu mà phải họcqua nhiều hình thức khác nhau như qua trò chơi, liên hệ tương tác, cungứng đám đông, học bằng dự án, trải nhiệm thực tế
Học sinh học xong bài học trên lớp nhưng nếu được hỏi bài đó học để làmgì? Có giúp ích gì được không? Và thực tế có gặp hay không? Có lẽ hầuhết các em đều không trả lời hoặc rất ấp úng Do vậy tôi thiết nghĩ việcdạy học phải được gắn liền với thực tế sản xuất, tăng cường khả năngthực hành giúp học sinh có thể vận dụng kiến thức học vào đời sống, cáchoạt động nghiên cứu bài học cần được tự giác, giáo viên chỉ là ngườiđịnh hướng, lấy học sinh làm trung tâm
Tuy nhiên, việc áp dụng phương pháp dạy học này ở các trường THPTcòn chưa nhiều, mang tính tự phát, nhỏ lẻ chưa mang tính hệ thống Phầnlớn các trường THPT mới chỉ áp dụng việc ứng dụng CNTT vào dạy họcnhưng vẫn còn nặng lý thuyết
Từ những phân tích trên, để góp phần nâng cao chất lượng dạy học,tăng khả năng thực hành, vận dụng vào thực tế về môn Hoá học ở THPT,
tôi chọn đề tài nghiên cứu “ Sử dụng hình ảnh trực quan và thực tiễn lao động sản xuất vào dạy tiết 2, bài ancol lớp 11- Cơ bản ”
II Mục đích của nghiên cứu.
- Vận dụng kiến thức thực tế sản xuất vào dạy bài ancol nhằm nâng cao
chất lượng dạy học trong giai đoạn hiện nay và trong tương lai
- Giúp học sinh có khả năng thực hành ngay sau khi học bài ancol
Trang 2- Gây hứng thú học tập đối với bộ môn Từ đó học sinh say mê học tập và cókết quả học tập tốt hơn với bộ môn Hóa học.
III Nhiệm vụ của nghiên cứu.
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về đổi mới phương pháp dạy học theo quan
IV Giới hạn nghiên cứu của đề tài.
Gắn thực tiễn hoạt động sản xuất, kinh doanh vào dạy phần điều chế
Với giáo viên cần lấy học sinh làm trung tâm, đưa tình huống thực tiễnlao động sản xuất vào bài học, đặt ra những câu hỏi bám sát nội dung bàihọc và hiện tượng thực tế quan sát được, sau đó chia nhóm và yêu cầuhoạt động nhóm để giải quyết các vấn đề được đặt ra Còn đối với họcsinh tham quan quy trình sản xuất rượu thủ công và công nghiệp, ghi chép
sổ sách, có thể tự đặt câu hỏi và tìm câu trả lời, sự tương tác hai chiềuđược thiết lập, học sinh có điều kiện đi sâu vào bản chất bài học Đâycũng là hướng đi mới nhằm nâng cao hiệu quả của quá trình dạy học, đàotạo ra những con người có trình độ, có khả năng thích nghi với sự pháttriển của đất nước và trên thế giới
II Cơ sở thực tiễn.
Hiện nay, không chỉ ở Việt Nam mà nhiều nước đang phát triển trongkhu vực và thế giới đều đang phải đối mặt với những thách thức lớn về sựthiếu hụt lao động có trình độ cao và kỹ năng chuyên nghiệp để đáp ứngđược nhu cầu về nguồn nhân lực cho cuộc CMCN 4.0 Chính vì vậy, câuhỏi đặt ra không chỉ với nền giáo dục (GD) Việt Nam mà của cả thế giới
Trang 3là làm thế nào đào tạo ra nguồn nhân lực lao động để đáp ứng nhu cầuphát triển trong bối cảnh mới của thế giới.
Hiện tại học sinh Việt Nam nhìn chung học rất giỏi nhưng hầu hết chỉmang tính lí thuyết, hơn nữa đề thi mang lượng kiến thức nặng nên hầuhết thời gian các em dành cho học và học, học ở trường, ở nhà, học thêm
để đáp ứng được kiến thức cho kì thi, ít có điều kiện thực hành, học sinhrất xa lạ với những hoạt động sản xuất ngay ở đời sống các em thườnggặp, trong sách vở các em đã từng học nhưng lại không áp dụng lý thuyết
đó vào thực tiễn được
Học sinh trường Yên Định 2 chúng tôi cũng vậy, khi được hỏi vềnhững kiến thức thực tiễn đời sống thì lúng túng, khó trả lời Do vậy tôithiết nghĩ cần cho các em trải nghiệm thực tế, lồng ghép hoạt động thựctiễn sản xuất có liên quan vào bài học để tạo hứng thú học tập đối với bộmôn Đặc biệt học sinh sẽ có kĩ năng thực hành, nghiên cứu, đặt vấn đề vàgiải quyết các vấn đề có liên quan đễn thực tiễn sản xuất
Từ những thực trạng trên học kì II năm học 2017-2018 tôi đã thực hiện
đề tài: “ Sử dụng hình ảnh trực quan và thực tiễn lao động sản xuất vào dạy tiết 2 bài ancol lớp 11- Cơ bản” khi dạy tiết 2 bài ancol trên
lớp 11B5, 11B8 Song song với việc thực hiện đề tài ở 11B5, 11B8 tôi đãdùng lớp 11B4 , 11B6 làm lớp đối chứng Việc thực hiện đề tài đã cho tôi kếtquả thực sự khả quan
III Giải pháp giải quyết vấn đề:
1 Tiến hành soạn giáo dựa trên chuẩn kiến thức kĩ năng:
BÀI 40 : ANCOL (tiết 2) 1.1 Mục tiêu bài học:
1.1 1 Kiến thức:
Nêu được:
- Tính chất hoá học: Phản ứng của nhóm – OH ( thế H, thế nhóm –OH),phản ứng tách nước tạo thành anken hoặc ete; phản ứng oxi hoá ancol bậc
I, II thành anđehit, xeton; phản ứng cháy
- Phương pháp điều chế ancol từ anken, điều chế etanol từ tinh bột, điềuchế glixerol
- Công thức phân tử, cấu tạo, tính chất riêng của glixerol (phản ứng vớiCu(OH)2)
- Quy trình SX ancol etylic bằng phương pháp thủ công và trong côngnghiệp
- Ứng dụng của etanol
Trang 4- Dự đoán được tính chất hoá học của một số ancol đơn chức cụ thể.
- Viết được phương trình hoá học minh hoạ tính chất hoá học của ancol
GV: Cho học sinh thăm quan cơ sở sản xuất rượu etylic Video về cơ sở
SX ancol etylic trong công nghiệp Chia hs lớp thành 4 nhóm Yêu cầuhọc sinh tìm hiểu trước quy trình sản xuất ancol etylic, sổ để ghi chépcách làm, chuẩn bị tài liệu, tranh ảnh, mô phỏng, các thí nghiệm có liênquan; hóa chất (C2H5OH, Na, C3H5(OH)3, NaOH, CuO, H2SO4 đđ, nướcBr2 đèn cồn và các dụng cụ cần thiết cho thí nghiệm)
HS: Nghiên cứu trước nội dung bài học và tìm hiểu trước quy trình sảnxuất ancol etylic bằng phương pháp thủ công
1.5.2 Kiểm tra bài cũ: Viết tất cả các đồng phân ancol có thể có ứng với
CTPT C4H10O? Gọi tên thay thế ?
(1 học sinh lên bảng)
1.5.3 Bài mới:
Hoạt động 1: Trải nghiệm thực tế
- Giáo viên cho học sinh quan sát video quy trình sản xuất ancol etylictrong công nghiệp hiện đại nhất từ tinh bột
- Xem hình ảnh thực tiễn:
+ Một số hình ảnh được ghi lại trong quá trình sản xuất ancol etylic bằngphương pháp thủ công
Trang 51 Mục đích hoạt động
- Học sinh được quan sát quy trình sản xuất ancol thủ công và côngnghiệp cơ bản đều theo những bước giống nhau, tầm quan trọng của ancoletylic đối với đời sống nhằm tao sự hứng thú học tập cho học sinh
- Học sinh nêu được quy trình sản xuất ancol
- Nêu được các chất tạo thành sau mỗi quá trình
- Quy trình sản xuất rượu vang
2 Nội dung hoạt động.
- Học sinh quan sát video, xem thực tế trải nghiệm, tranh ảnh, Nguồnnguyên liệu là gì?
- Sản xuất như thế nào? Dùng để làm gì?
- Tầm quan trọng của ancol mà em biết
- Viết được sơ đồ biến đổi chất hóa học
3 Kỹ thuật tổ chức hoạt động.
- Hs hoạt động nhóm: mỗi nhóm mô tả từng công đoạn?
- Nêu sản phẩm chính thu được ở mỗi công đoạn
- Viết được các phản ứng hóa học
4 Sản phẩm học tập.
- HS nêu được quy trình sản xuất ancol thủ công và công nghiệp cơ bản:nấu cơm- để nguội , trộn đều men-ủ kín trong thời gian 20 – 24 tiếng,ngâm nước 2 ngày , cuối cùng đem nấu chưng cất thu được ancol
- Tầm quan trọng của ancol etylic đối với đời sống nhằm tao sự hứng thúhọc tập cho học sinh
- Viết được sơ đồ biến đổi:
(C6H10O5)n H2 O,xt,t oC6H12O6 enzim C2H5OH
- Viết phân tích được đặc điểm cấu tạo của ancol nói chung và ancoletylic nói riêng
Nghiên cứu kiến thức mới:
Hoạt động 2: IV Tính chất hóa học của ancol
Trang 61 Mục đích hoạt động
- Học sinh nêu được đặc điểm cấu tạo trong phân tử có liên kết C-OH,
O-H là những liên kết phân cực, đặc biệt là liên kết O-O-H
- Nêu được những liên kết dễ đứt khi tham gia phản ứng hóa học, dự đoánđược các phản ứng có thể xảy ra trong ancol
- Luyện kĩ năng thực hành cho học sinh qua 2 thí nghiệm : ancol tác dụngvới Na; ancol etylic, glixerol tác dụng với đồng (II) hiđroxit
- Học sinh nêu được hiện tượng thí nghiệm, giải thích hiện tượng
- Viết được các phương trình phản ứng xảy ra trong thí nghiệm
- Biết cách phân biệt ancol đa chức có 2 nhóm -OH liên tiếp với ancolđơn chức
- Luyện kĩ năng thực hành cho học sinh qua thí nghiệm : Tách nước củaancol, đốt cháy cồn
- Học sinh nêu được hiện tượng thí nghiệm, giải thích hiện tượng
- Viết được các phương trình phản ứng xảy ra trong thí nghiệm Khái quátphản ứng chung?
- Biết ancol nào tách nước, sản phẩm thu được là gì? Điều kiện xảy raphản ứng? Hướng ưu tiên tách?
- Khi đốt cháy cồn thì sản phẩm thu được sẽ là gì? So sánh số mol của sảnphẩm từ đó suy ra công thức tính nhanh ancol no đơn chức dựa vào sảnphẩm cháy
2 Nội dung hoạt động.
Trang 7- Học sinh làm thí nghiệm ancol etylic, glixerol tác dụng với Cu(OH)2,quan sát, giải thích hiện tượng Viết phương trình phản ứng Nêu cáchphân biệt ancol đơn chức với ancol đa chức có 2 nhóm OH liền kề.
Nhóm 2:
-Nghiên cứu phản ứng với axit vô cơ, phản ứng với ancol Hiểu được bảnchất liên kết C-OH bị đứt khi tham gia phản ứng Viết phương trình phảnứng hóa học
Nhóm 3:
- Làm thí nghiệm : Tách nước của ancol và sục sản phẩm vào dung dịchBr2, quan sát, nêu hiện tượng thí nghiệm và giải thích Ứng dụng của phảnứng
- Viết các phương trình phản ứng xảy ra trong thí nghiệm? phản ứngchung?
- Tìm hiểu sản phẩm sinh ra từ phản ứng tách nước của ancol metylic ởcùng điều kiện
- Giáo viên lấy ví dụ về ancol butilic, học sinh dự kiến được các sản phẩmtạo ra từ đó hoàn thành phản ứng
- Hoạt động nhóm để tìm ra sản phẩm chính, từ đó rút ra quy tắc tách xep
Zai-Nhóm 4:
- Làm thí nghiệm : CuO + C2H5OH, quan sát, viết phương trình hóa học
- Nghiên cứu tiếp về ancol bậc 2,3 khi bị oxi hóa
- Khi đốt cháy cồn thì sản phẩm thu được là CO2 và H2O So sánh số molcủa sản phẩm từ đó suy ra công thức tính nhanh ancol no đơn chức dựavào sản phẩm cháy
3 Kỹ thuật tổ chức hoạt động.
- Giáo viên chia tập thể lớp thành 4 nhóm
- Các nhóm quan sát hình ảnh về phân tử ancol etylic
- Tiến hành nghiên cứu sách giáo khoa, làm thí nghiệm đã được chuẩn bịtheo sự phân công từng nhóm
- Quan sát, ghi chép hiện tượng thí nghiệm
- Tiến hành thảo luận nhóm: để tìm ra nội dung của hoạt động
- Giáo viên theo dõi hoạt động của từng nhóm và hỗ trợ kịp thời khi cầnthiết
- Sau 10 phút các nhóm báo cáo kết quả hoạt động của nhóm mình
- Các nhóm còn lại sẽ theo dõi kết quả thí nghiệm và nội dung nhóm đangtrình bày
Trang 8- Giáo viên sẽ tổng kết lại kiến thức các em đã tìm được và bổ sung kiếnthức còn thiếu hoặc lỗi.
4 Sản phẩm học tập.
Nhóm 1:
Học sinh nêu được những liên kết dễ đứt khi tham gia phản ứng hóahọc đó là liên kết O-H và C-OH, do đó ancol có phản ứng đặc trưng: thế
H của nhóm OH, thế nhóm OH, phản ứng tách nước
- Học sinh nghiên cứu trước bài học nên các thành viên trong nhóm bổsung thêm phản ứng oxi hóa
- Nêu hiện tượng:
Thí nghiệm 1: Có khí không màu thoát ra, giải thích hiện tượng thí
nghiệm Viết được các phương trình phản ứng xảy ra trong thí nghiệm vàphản ứng với ancol, với axit
- Biết được bản chất liên kết O-H bị đứt khi tham gia phản ứng
- Ancol có trung tâm pư là nhóm -OH → có các loại pư là: thế ngtử Hcủa nhóm -OH, thế nhóm OH, tách nhóm –OH
- Nhận xét được tỉ lệ số mol của ancol giúp suy ra số lượng nhóm chứcOH
Thí nghiệm 2: ancol etylic: không làm tan Cu(OH)2; glixerol hòa tanCu(OH)2 tạo dung dịch màu xanh lam, giải thích hiện tượng Viếtphương trình phản ứng Nêu được cách phân biệt ancol đơn chức vớiancol đa chức có 2 nhóm OH liền kề
Tổng quát: R(OH)x + xNa → R(ONa)x + x/2 H2
b.Tính chất đặc trưng của glixerol ( và các ancol có 2 nhóm -OH liên tiếp)Glixerol hòa tan được Cu(OH)2 tạo thành phức chất tan, màu xanh da trời2C3H5(OH)3 + Cu(OH)2 → [C3H5(OH)2O]2Cu + 2H2O
Vận dụng: Phân biệt ancol etylic với glixerol bằng Cu(OH)2
Nhóm 2:
-Nghiên cứu phản ứng với axit vô cơ, phản ứng với ancol Hiểu được bảnchất liên kết C-OH bị đứt khi tham gia phản ứng Viết phương trình phảnứng hóa học
Trang 9- Biết cách viết công thức của các ête khác nhau khi cho các ancol khácnhau phản ứng với nhau.
2 Phản ứng thế nhóm OH[1]
a Pư với axit vô cơ
C2H5OH + HBr → C2H5Br + H2O
Tổng quát: R - OH + HA → R-A + H2O
b Pư với ancol
C2H5-OH + HO-C2H5 H2SO 4d,140o CC2H5OC2H5 + H2O
CH3-O-H + H-O-C2H5 H2SO 4d,140o C CH3OCH3 + C2H5OCH3 +
- Biết phản ứng dùng điều chế etilen
- Viết các phương trình phản ứng xảy ra trong thí nghiệm? phản ứngchung?
- Tìm hiểu sản phẩm sinh ra từ phản ứng tách nước của ancol metylic ởcùng điều kiện
3 Phản ứng tách nước tạo anken[1]
- Làm thí nghiệm : CuO + C2H5OH, quan sát, viết phương trình hóa học
- Nghiên cứu tiếp về ancol bậc 2,3 khi bị oxi hóa
Trang 10- Viết được các phương trình phản ứng xảy ra trong thí nghiệm và phảnứng dạng tổng quát chung, phản ứng oxi hóa không hoàn toàn và phảnứng oxi hóa hoàn toàn
- Khi đốt cháy cồn thì sản phẩm thu được nCO2 < nH2O, từ đó suy racông thức tính nhanh ancol no đơn chức dựa vào sản phẩm cháy
4 Phản ứng oxh[1]
a Phản ứng oxh không hoàn toàn
Ancol bậc 1 (R - CH2 - OH) + CuO t o anđehit (R - CHO) + Cu + H2OVd: CH3-CH2-OH + CuO t o CH3-CHO + Cu + H2O
Ancol bậc 2: R-C(R1)H-OH + CuO t o xeton (R-CO-R1) + Cu + H2OVd: CH3-CH(OH)-CH3 + CuO t o CH3-CO- CH3 + Cu + H2O
Ancol bậc 3 khó bị oxh, khi bị oxi hóa cho xeton và axit
b Pư cháy :CnH2n+1OH+3n2 O2 t o nCO2+(n+1)H2O
(tỏa nhiều nhiệt: dùng để sát trùng dụng cụ y tế, làm nhiên liệu )
- Từ phản ứng cháy học sinh nhận xét về số mol của CO2 và H2O
- Viết được công thức tính nhanh xác định ancol no, đơn chức:
Số nguyên tử C = nCO2/ (nH2O-nCO2)
Hoạt động 3: V Điều chế và ứng dụng
1 Mục đích hoạt động
- Học sinh nêu được điều chế ancol etylic, nguyên liệu điều chế, điều kiệnphản ứng
- Viết được các phương trình phản ứng xảy ra Phản ứng tổng quát chung
- Học sinh nêu được điều chế glixerol, nguyên liệu điều chế, điều kiệnphản ứng
- Viết được các phương trình phản ứng xảy ra
- Ngoài phương pháp này còn có phương pháp khác điều chế glixerol
- Nguyên liệu sản xuất ancol etylic
- Các bước thực hiện trong quá trình sản xuất, biết tạp chất có thể có
Trang 11- Nồng độ cho phép của tạp chất, rượu sản xuất được kiểm nghiệm có độtạp chất là bao nhiêu
- Viết phương trình phản ứng
- Nêu được những ứng dụng của ancol
2 Nội dung hoạt động.
Nhóm 1:
- Học sinh nêu được điều chế ancol etylic bằng phương pháp tổng hợp,nguyên liệu điều chế, điều kiện phản ứng
- Viết được các phương trình phản ứng xảy ra Phản ứng tổng quát chung
- Học sinh nêu được điều chế glixerol, nguyên liệu điều chế, điều kiệnphản ứng
- Viết được các phương trình phản ứng xảy ra
- Ngoài phương pháp này còn có phương pháp khác điều chế glixerol, nêuphương pháp đó
Nhóm 2:
- Nguyên liệu sản xuất ancol etylic sạch trong công nghiệp bằng dâychuyền hiện đại nhất Việt Nam
- Các bước thực hiện trong quá trình sản xuất, biết tạp chất có thể có
- Nồng độ cho phép của tạp chất, rượu sản xuất được kiểm nghiệm có độtạp chất là bao nhiêu?
- Mô tả cơ bản những điểm cần lưu ý trong quá trình sản xuất ancol
- Viết phương trình phản ứng xảy ra
Nhóm 3:
- Nguyên liệu sản xuất ancol etylic bằng phương pháp thủ công
- Các bước thực hiện trong quá trình sản xuất
- Mô tả cơ bản những điểm cần lưu ý trong quá trình sản xuất ancol
- Viết phương trình phản ứng xảy ra
Nhóm 4: [1]
Trang 12- Quan sát hình ảnh, tranh để nêu ứng dụng của ancol.
- Cho ví dụ thực tế đã gặp
- Cách tính độ rượu, ứng dụng của rượu ở những nồng độ khác nhau
3 Kỹ thuật tổ chức hoạt động.
- Giáo viên chia tập thể lớp thành 4 nhóm
- Các nhóm quan sát lại video
- Tiến hành thảo luận nhóm: để tìm ra nội dung của hoạt động
- Giáo viên theo dõi hoạt động của từng nhóm và hỗ trợ kịp thời khi cầnthiết
- Sau 7 phút các nhóm báo cáo kết quả hoạt động của nhóm mình
- Các nhóm còn lại sẽ theo dõi kết quả thí nghiệm và nội dung nhóm đangtrình bày
- Giáo viên sẽ tổng kết lại kiến thức các em đã tìm được và bổ sung kiếnthức còn thiếu hoặc lỗi
4 Sản phẩm học tập.
Nhóm 1:
- Học sinh nêu được điều chế ancol etylic bằng phương pháp tổng hợp,nguyên liệu điều chế, điều kiện phản ứng
- Viết được các phương trình phản ứng xảy ra Phản ứng tổng quát chung
- Học sinh nêu được điều chế glixerol, nguyên liệu điều chế, điều kiệnphản ứng.Viết được các phương trình phản ứng xảy ra
- Ngoài phương pháp này, glixerol còn được điều chế từ phản ứng thủyphân chất béo