GIÁO dục ý THỨC bảo vệ môi TRƯỜNG CHO học SINH TRONG GIẢNG dạy hóa học lớp 10 ở TRƯỜNG THPT NÔNG CỐNG 3

Đề tài: “GIÁO DỤC Ý THỨC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG CHO HỌC SINH TRONG GIẢNG DẠY HÓA HỌC LỚP 10 Ở TRƯỜNG THPT NÔNG CỐNG 3”hậu toàn cầu,…Với tất cả những yếu tố đó, thiết nghĩ, việc đưa “ giáo dục

Đề tài: “GIÁO DỤC Ý THỨC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG CHO HỌC SINH TRONG GIẢNG DẠY HÓA HỌC LỚP 10 Ở TRƯỜNG THPT NÔNG CỐNG 3”

hậu toàn cầu,…Với tất cả những yếu tố đó, thiết nghĩ, việc đưa “ giáo dục môi trường ” vào học đường là việc làm rất cần thiết Nhà trường là nơi đào tạo thế

hệ trẻ, những người chủ tương lai của đất nước, những người sẽ làm nhiệm vụtuyên truyền giáo dục sau này Nếu họ có đầy đủ nhận thức về bảo vệ môitrường, dù họ làm việc gì, ở bất cứ đâu, bất kì cương vị nào cũng đều có thểthực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường một cách hiệu quả

Giảng dạy ở trường THPT Nông Cống 3, điều mà tôi nhận thấy chungcho tất cả các em học sinh là : ý thức bảo vệ môi trường, sự trang bị kiến thức

về bảo vệ môi trường của học sinh còn kém

Với chương trình giáo dục phổ thông nói chung yêu cầu đặt ra là phải

gắn liền “kiến thức” với “ thực tiễn ” Hóa học là môn khoa học tự nhiên có

mối quan hệ mật thiết với nhiều môn khoa học : Vật lý, sinh học, bộ môn Hóahọc giúp các em từ chỗ nghiên cứu tính chất của chất, sự tạo thành chất mới,các quy luật biến đổi chất gắn liền với các quá trình xảy ra trong tự nhiên,trong sản xuất và trong đời sống liên quan đến môi trường Trong quá trìnhgiảng dạy, tôi thấy nhất thiết phải giáo dục các em ý thức bảo vệ môi trườngtrong bộ môn của mình Xuất phát từ những lý do trên đã thôi thúc tôi đi vàonghiên cứu đề tài : “GIÁO DỤC Ý THỨC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG CHO HỌC SINH TRONG GIẢNG DẠY HÓA HỌC LỚP 10 Ở TRƯỜNG THPT NÔNG CỐNG 3”

B THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ

Hiện nay, môi trường đang bị phá hủy nghiêm trọng gây nên ô nhiễmmôi trường không khí, môi trường đất, nước,… làm mất cân bằng sinh thái, sựcạn kiệt tài nguyên, ảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống Có rất nhiều nguyênnhân gây ra, có thể kể đến :

- Đầu tiên, đó chính là sự thiếu ý thức nghiêm trọng và thờ ơ của chúng tatrong việc giữ gìn và bảo vệ môi trường Chúng ta chỉ thấy được những lợi íchtrước mắt, chưa thấy được những nguy cơ mà thế hệ sau phải gánh chịu,…+ Tình trạng xả thải rác bừa bãi xảy ra ở nhiều nơi, “tiện tay” mà vỏ chai nước,

vỏ bánh kẹo có thể được ném xuống đường không một chút đắn đo; cũng “tiệntay”, rác thải trong gia đình có khi hất ngay xuống kênh rạch, cống thoát nước;hay “tiện tay” mà vỏ hộp sữa vừa uống xong, chiếc khăn giấy vừa dùngxong… cũng có thể quăng ngay xuống đường phố

+ Thậm chí, tại những nơi công cộng, có thùng rác để sẵn nhưng cũng chẳng aiquan tâm, người ta có thể vứt rác ngay tại gốc cây, gầm ghế hay quăng ngay ởchân thùng rác

+ Tại các trường học : Nhiều em vứt giấy, rác, vỏ của các bao bì đựng quà vặt,

bã kẹo cao su… lung tung nơi sân trường, hành lang lớp và nhiều nữa là nơingăn bàn, dưới nền lớp học… Việc làm thiếu ý thức này đã gây ảnh hưởngnghiêm trọng đến cảnh quan trường học và bầu không khí học tập và giảngdạy, sinh hoạt, vui chơi của thầy cô giáo và của chính các em

- Rác, phế thải rắn,… được hình thành trong các hoạt động sinh hoạt, sản xuấtcủa con người :

+ Khu dân cư : Thực phẩm dư thừa, giấy, thủy tinh, nhôm,…

+ Khu thương mại : Giấy, nhựa, túi nilon, kim loại, thực phẩm thừa, chất thảinguy hại,…

+ Công trình xây dựng : Gạch, bê tông, thép, gỗ, thạch cao, bụi,…

+ Khu công cộng : Rác vườn, cành cây cắt tỉa, chất thải chung tại các khu vuichơi, giải trí,…

+ Nhà máy xử lý chất thải đô thị : Bùn, tro

- Hóa chất, chế biến thực phẩm,… do quá trình chế biến công nghiệp, phế liệu

và các rác thải sinh hoạt, thực phẩm bị thối rữa, sản phẩm nông nghiệp thừa,rác, chất độc hại

- Khí núi lửa, khí thải nhà máy, khói xe, khói bếp,… (SO2, CO2, NO2,…)Tuy nhiên, khi giảng dạy bộ môn Hóa học nhiều giáo viên chỉ chú trọng đếnviệc truyền thụ kiến thức hóa học cho học sinh mà chưa quan tâm sâu sắc đếnvấn đề giáo dục ý thức, thái độ và những kĩ năng bảo vệ môi trường Do đó :+ Đa số học sinh còn mơ hồ về khái niệm ô nhiễm môi trường

+ Đa số học sinh chưa có kiến thức về mối quan hệ tác động qua lại giữa conngười với môi trường trong sinh hoạt và sản xuất nên chưa hiểu được nguyênnhân và cơ chế gây ô nhiễm môi trường

+ Đa số học sinh chưa có hành động và những kĩ năng bảo vệ môi trường xungquanh

Có thể nói, việc lồng ghép giáo dục môi trường trong bộ môn Hóa họcthông qua một số tư liệu, hình ảnh, phim minh họa trong các tiết giảng dạy sẽgây được hứng thú, sự ngạc nhiên với các kiến thức mới lạ, vì vậy dễ dàng lôikéo sự tham gia của học sinh vào tiết học, tạo cho học sinh sự hào hứng làmcho tiết học sinh động hơn

Cho nên, mỗi thầy cô giáo chúng ta cần nhận thức được tầm quan trọngcủa công tác giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh đặc biệt là qua nhữngbài giảng trong môn Hóa học

Giáo dục môi trường sẽ giúp học sinh nhận thức đúng đắn về môitrường, việc khai thác, sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên và có ý thức thực

hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường Thông qua chủ đề lồng ghép “ giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh trong giảng dạy bộ môn Hóa học 10”

tôi tin rằng sẽ trang bị cho các em :

- Một ý thức trách nhiệm sâu sắc đối với sự phát triển bền vững của trái đất

- Một khả năng cảm thụ, đánh giá vẻ đẹp của nền tảng môi trường

- Một nhân cách được khắc sâu bởi nền tảng đạo lý môi trường

C NHỮNG BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

Như chúng ta đã biết, Hóa học là một bộ môn khoa học tự nhiên gắnliền với thực tiễn cuộc sống Việc giảng dạy hóa học một cách hiệu quả, hấp

dẫn, sinh động, gây hứng thú với học sinh là một việc không hề đơn giản chútnào Qua quá trình giảng dạy bộ môn Hóa học tại trường THPT Nông Cống 3,tôi đã đúc rút được một số kinh nghiệm giảng dạy Hóa học nhằm nâng caohiệu quả của tiết học như sau :

Thứ nhất, mỗi thầy, cô giáo phải là một tấm gương sáng cho học sinh noitheo: Biểu hiện bằng lòng say mê, lương tâm nghề nghiệp, sự tận tụy với họcsinh, trách nhiệm trong công việc, năng lực hiểu học sinh, khả năng hòa nhập

và đứng vào vị trí của học sinh biết được hoàn cảnh, điều kiện tư chất, trình độcủa học sinh để có những phương pháp dạy học phù hợp,… Một yếu tố quantrọng nữa là năng lực ngôn ngữ Người giáo viên nào biết cách khai thác thếmạnh của ngôn từ trong công tác giảng dạy sẽ giúp học sinh hiểu bài nhanh

hơn, lôi cuốn và hứng thú với môn học hơn Bên cạnh đó, nắm vững kỹ thuật dạy học cũng là một trong những năng lực cơ bản góp phần khẳng định phẩm

chất, tư cách người giáo viên

Thứ hai, đưa ra phương pháp học tập phù hợp với từng đối tượng họcsinh Cụ thể, trường THPT Nông Cống 3 nơi tôi đang trực tiếp giảng dạy bộmôn Hóa học : Ban lãnh đạo đã tiến hành phân lớp theo trình độ của học sinh ,với các lớp A1: dành cho những học sinh có trình độ dưới trung bình, A2: họcsinh có trình độ trung bình, A3 : học sinh có trình độ khá, giỏi Việc phân lớpchỉ có tính tương đối vì trình độ kiến thức ở mỗi lớp chênh lệch nhau khôngnhiều Nhưng theo tôi phương pháp học tốt dù ở các lớp khác nhau về trình độvẫn có đặc điểm chung mà tôi đã giới thiệu cho học sinh của tôi :

- Đọc, hiểu và phân tích kĩ nội dung bài học sách giáo khoa

- Nắm vững, đào sâu kiến thức thông qua kênh hình, tranh, ảnh minh họa

- Đọc mục “ Em có biết ”? ở cuối mỗi bài sẽ cung cấp thêm nhiều điều bổ ích

và lý thú

- Luôn liên hệ với thực tiễn đời sống : Nội dung lý thuyết gắn liền với việc giảiquyết các vấn đề của đời sống ( bảo vệ sức khỏe, bảo vệ môi trường, phòngchống tệ nạn xã hội ) Qua đây các em có niềm tin ở môn học và thấy rằngkiến thức học được thực sự có ích đối với bản thân các em

- Trong quá trình học, yêu cầu các em phải luôn tự đặt ra những câu hỏi “ Tạisao?”, “ Làm thế nào?” về nội dung kiến thức để ghi nhớ kiến thức tốt hơn

- Tham khảo tài liệu, thu thập thông tin liên quan đến nội dung bài học thôngqua sách ở thư viện, các phương tiện truyền thanh, truyền hình, mạnginternet v.v

Thứ ba, mỗi thầy, cô giáo phải không ngừng học hỏi, đúc rút kinhnghiệm, đưa ra các phương pháp dạy học tích cực Luôn đổi mới phương phápdạy học phù hợp với năng lực học sinh, cụ thể :

- Ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy bộ môn Hóa học (soạn giảnggiáo án điện tử), sử dụng các phương tiện dạy học : Thí nghiệm trực quan,hình ảnh, mô hình thí nghiệm,

- Lồng ghép các phương pháp dạy học tích cực, sử dụng linh hoạt kĩ thuật dạyhọc (kĩ thuật khăn trải bàn, kĩ thuật mảnh ghép, kĩ thuật động não, kĩ thuật tiachớp, )

- Thiết kế trò chơi ô chữ, trò chơi rung chuông vàng, xây dựng bộ câu hỏi trắcnghiệm hay, phù hợp với học sinh từng lớp gây hứng thú với học sinh

- Đưa nội dung bài dạy vào thực tế có liên quan tới môi trường

- Đưa ra hệ thống câu hỏi, bài tập liên quan đến giáo dục bảo vệ môi trường :Trong hệ thống bài tập cần ra những câu hỏi liên quan đến môi trường nằmtrong vùng kiến thức đang học để khắc sâu trong tư tưởng các em

- Giáo dục bảo vệ môi trường bằng những hình ảnh thực tế, có tính thời sự cao

- Xem các video, phim về hóa học và môi trường

- Tích hợp các bộ môn : Toán học, Vật lý, Sinh học, lồng ghép trong giảngdạy bộ môn Hóa học

1 Lồng ghép nội dung giáo dục bảo vệ môi trường trong chương trình hóa

học lớp 10 THPT ( chương trình chuẩn)

Chương 1: Bài : Hạt nhân

nguyên tử - nguyên tố hóa học

Đồng vị

Tia phóng xạ gây hại sức khỏe : gây ung thư,đột biến gen Tia X là tia phóng xạ hạn chế tiếpxúc

Chương 4: Bài : Phản ứng oxi

hóa - khử - Xác, bã động vật phân hủy do bị oxi hóa 

SO2 ; H2S gây ô nhiễm Nhờ những quá trìnhoxi hóa khử xảy ra trong tự nhiên như : sự đốtcháy, sự lên men thối,…làm giảm các chất độchại trong không khí

- Đốt cháy C, nhiên liệu gây khí CO2; CO gây

ô nhiễm

Chương 5: Bài : Clo - Khí Cl2 độc, ống nhựa (PVC) đốt gây ô

nhiễm, thuốc trừ sâu gây độc cho người vàđộng vật

- Sản xuất có khí clo trong công nghiệp xử lýbằng cách dẫn vào nước vôi hay phun NH3 đểchuyển thành NH4Cl

Chương 5 : Bài : Hiđrô clorua

Axit clohiđric và muối clorua

- Cl- trong phân bón gây độc hại cho cây ảnhhưởng xấu đến nông phẩm

- Khí HCl trong không khí gây độc hại, đưa rabiện pháp xử lí trong sản xuất

Chương 5 : Bài : Hợp chất

chứa oxi của clo

Nước javen, clorua vôi có khả năng tẩy uế, sáttrùng Xác động vật chết gây ô nhiễm khi xử lícho clorua vôi để khử trùng hoặc chôn sâu xácđộng vật dưới đất, không vứt bừa bãi

Chương 5 : Bài : Flo – Brom -

Iot

- Hợp chất CFC gây thủng tầng ozon

- Các bài thí nghiệm về Flo; Brom; Iot khi thínghiệm cần đảm bảo an toàn

Chương 6 : Bài : Oxi - Ozon - Giáo dục ý thức học sinh nên trồng nhiều cây

xanh bảo vệ môi trường, bảo vệ tầng ozon

- Ozon có lợi cho cuộc sống con người (ngăntia tử ngoại, tạo không khí trong lành, diệttrùng nước,….)

Chương 6 : Bài : Hidro sunfua - Xác động vật, các loại rác thải sinh ra nhiều

Lưu huỳnh dioxit Lưu huỳnh

trioxit

khí H2S,SO2 gây ô nhiễm môi trường,

- H2S là khí độc nên khi điều chế chỉ cần điềuchế một lượng nhỏ có đeo khẩu trang

- SO2 gây mưa axit: SO2 + O2 + H2O

H2SO4.có xúc tác là các oxit kim loại thảy ra từcác nhà máy

- Cách xử lí chất thảy là H2S; SO2; SO3: dẫncác khí độc này vào bể chứa nước vôi trong

Chương 6 : Bài : Axit sunfuric

- Liên hệ giáo dục đạo đức học sinh

2 Một số bài soạn có nội dung tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong

giảng dạy Hóa học 10 (chương trình chuẩn) 2.1 Bài 17 : Phản ứng oxi hóa – khử (Lồng ghép vào phần ý nghĩa của phản ứng oxi hóa - khử trong thực tiễn)

a Kiến thức

a.1 Kĩ thuật dạy học : Kĩ thuật “ chúng em biết 3 ”.

Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm, yêu cầu các nhóm cùng nhau thảo luận trả lời câu hỏi sau :

Câu 1 : Lấy một số ví dụ về phản ứng oxi hóa – khử trong tự nhiên, trong

công nghiệp và hoạt động sinh hoạt của con người

Câu 2 : “ Ma trơi ” là gì? Ma trơi thường xuất hiện ở đâu?

Câu 3 : Trình bày ứng dụng của phản ứng oxi hóa – khử trong thực tế mà em

biết?

Học sinh cùng nhau thảo luận theo nhóm, thành viên của các nhóm cùngnhau huy động kiến thức, đưa ra ý kiến và thống nhất câu trả lời trong nhóm.Lần lượt các nhóm sẽ thuyết trình sản phẩm Các nhóm khác nhận xét, bổ sung

và góp ý

a.2 Sản phẩm học tập :

Câu 1 : Một số ví dụ về phản ứng oxi hóa – khử :

- Đốt cháy C, nhiên liệu gây khí CO2; CO gây ô nhiễm môi trường không khí

→ gây hiện tượng hiệu ứng nhà kính

→ Hậu quả của hiệu ứng nhà kính rất nghiêm trọng Trước hết là làm cho sinhthái biến đổi lớn Sa mạc càng mở rộng, đất đai càng bị xói mòn, rừng càng lùithêm về vùng cực, hạn hán rất nặng, lượng mưa tăng thêm 7-11% Mùa đôngcàng ẩm, mùa hè càng khô Vùng nhiệt đới càng ẩm ướt, khiến cho các côngtrình thủy lợi phải điều chỉnh lại Khu vực ven biển sẽ bị thiên tai đe dọakhủng khiếp Vì nhiệt độ tăng lên, những tảng băng ở vùng cực sẽ tan chảylàm cho mặt biển tăng cao hơn 1m Có nhà khoa học cho rằng, vì nhiệt độ tănglên sẽ làm cho thể tích nước dãn nở, mặt nước biển sẽ dâng cao 0,2-1,4m +Hiện nay có 1/3 dân số thế giới sống ở vùng ven biển, vùng này cũng là nơiphát triển công nông nghiệp, nếu mặt biển dâng cao sẽ tràn ngập nhiều thànhphố và bến cảng

Trái đất nóng lên đã làm cho toàn thế giới phải quan tâm

+ Tháng 11 năm 1988, Đại hội Liên Hiệp Quốc đã ra nghị quyết, nêu rõ cáckhí CO2 vẫn đang tiếp tục tăng, rất có thể làm cho Trái đất nóng lên, mặt biểndâng cao mang lại tai họa cho nhân loại, và kêu gọi toàn thế giới hết sức cốgắng "bảo vệ khí hậu vì con người hiện nay và mai sau"

+ Bởi vậy, khi chúng ta phát triển sản xuất công nghiệp, trước hết cần phải tíchcực xử lý ô nhiễm không khí, nghiên cứu công nghệ chuyển hóa CO2 thànhchất khác, ngăn chặn các khí metan, halogen, clo, flo, không cho thải vàokhông khí

+ Hai là bảo vệ tốt cây rừng, tích cực trồng cây gây rừng, làm cho CO2 chuyểnhóa thành chất dinh dưỡng thông qua tác dụng quang hợp của cây xanh

+ Cuối cùng, bằng mọi cách làm giảm lượng tiêu hóa năng lượng dầu mỏ vàthan, cố gắng áp dụng năng lượng hạt nhân, năng lượng Mặt trời, năng lượngnước và gió để giảm bớt lượng CO2 thải vào không khí Hãy cùng chung tay đểbảo vệ sức khỏe con người từ việc giảm những tác hại từ nguyên nhân do hiệntượng hiệu ứng nhà kính gây ra

- Sự thối rữa của các xác chết động, thực vật cũng gây ô nhiễm môi trường vì

nó tạo ra một số chất khí có mùi SO2, NH3, H2S, PH3…

Câu 2 : Trong xương của động vật luôn chứa một hàm lượng photpho Khi cơ

thể động vật chết đi, nó sẽ phân hủy một phần thành photphin PH3 và lẫn một

ít điphotphin P2H4 Photphin cháy ở nhiệt độ 1500C (phản ứng oxi hóa – khử)

2PH3 + 4O2 → P2O5 + 3H2OQuá trình trên xảy ra cả ngày lẫn đêm nhưng do ban ngày có các tia sáng củamặt trời nên ta không quan sát rõ như ban đêm

→ Đây là một hiện tượng tự nhiên chứ không phải là một hiện tượng thần bínào đó, tránh tình trạng mê tín dị đoan, làm cho cuộc sống thêm lành mạnh

- Phản ứng oxi hóa – khử xảy ra trong quá trình đốt cháy nhiên liệu (sự cháycủa than, củi, luyện gang, thép, luyện nhôm…), sản xuất hóa học (quá trìnhđiện phân, các phản ứng xảy ra trong pin, ăc quy,…) gây sự ô nhiễm môitrường không khí, môi trường đất, nước

Câu 3 : Các phản ứng oxi hóa – khử được ứng dụng nhiều trong môi trường để

xử lý các chất ô nhiễm trong nước thải : Kim loại nặng, các chất hữu cơ độc,…các tác nhân oxi hóa thường là : oxi, KMnO4, Cl2 loãng, O3,…

+ Xử lý Fe chứa trong nước thải nhà máy hóa chất, luyện kim, chế tạo máy,chế biến kim loại, dệt, nhuộm, hóa dầu, dược phẩm,…bằng phương pháp sụckhí, hóa học, hấp phụ,…

+ Xử lý xyanua : Clo và các muối oxi clo được sử dụng để khử độc trong nướcthải

+ Oxi hóa các chất hữu cơ độc hại trong thiên nhiên và nước thải có thể đượcphân hủy bằng phương pháp oxi hóa nhờ các chất oxi hóa mạng Những chấtoxi hóa mạnh thường dùng là clo, muối hypoclorit,…

+ Khử chua những vùng có quặng pirit sắt (FeS2) : bón vôi

4FeS2 + 15O2 + 2H2O → 2Fe2(SO4)3 + 2H2SO4Ca(OH)2 + H2SO4 → CaSO4 + 2H2O

b Thái độ

- Ý thức được lợi ích và ảnh hưởng xấu của quá trình sản xuất hóa học đối vớimôi trường sống.

- Nhận biết được nguồn gây ô nhiễm, chất thải gây ô nhiễm

- Nắm được các biện pháp xử lý chất thải trên cơ sở tính chất vật lý, hóa họccủa chúng

2.2 Bài 22 : Clo (Cho học sinh xem tư liệu, hình ảnh về sự có mặt của clo

trong cuộc sống hàng ngày và tác hại của clo đối với sức khỏe và môi trường

→ Học sinh đưa ra thái độ và nắm được cách xử lý khí thải clo)

Lồng ghép : Phần ứng dụng của clo.

a Kĩ thuật dạy học : Sử dụng kĩ thuật động não.

Giáo viên trình chiếu hình ảnh về ứng dụng của clo; Cho học sinh xemvideo clip về việc sử dụng clo để xử lý nước ở bể bơi; Qua tư liệu, học sinh trảlời các câu hỏi sau :

Câu 1 : Trình bày ứng dụng thực tế của clo? Lấy ví dụ cụ thể?

Câu 2 : Theo em, clo có gây hại cho môi trường và sức khỏe con người

không?

Học sinh đưa ra ý kiến của bản thân và thuyết trình trước lớp Các emcùng nhau góp ý, bổ sung để hoàn thiện kiến thức Giáo viên bao quát và đánhgiá sản phẩm học tập của học sinh

b Sản phẩm học tập :

Câu 1 : Clo là một hóa chất quan trọng làm tinh khiết nước, trong việc khử

trùng hay tẩy trắng và là khí gây ngạt (mù tạc)

- Clo được sử dụng rộng rãi trong sản xuất của nhiều đồ vật sử dụng hàngngày:

+ Sử dụng trong dạng axit HClO để diệt khuẩn từ nước uống và trong các bểbơi Thậm chí một lượng nhỏ nước uống hiện nay cũng là được xử lý bằng clo.+ Sử dụng rộng rãi trong sản xuất giấy, khử trùng, thuốc nhuộm, thực phẩm,thuốc trừ sâu,…

- Các em có thể tiếp xúc hít phải khí clo qua không khí tại các nhà máy, xínghiệp sản xuất khí clo Các nhà máy xử lý nước thải

- Có thể tiếp xúc với clo trong nước cấp sinh hoạt Các chất tẩy rửa

- Trong bom khí hóa học (chiến tranh) : Đức là quốc gia đầu tiên sử dụng hóachất độc trên chiến trường trong Thế chiến thứ nhất Hàng trăm tấn khí clo tỏakhắp trận địa khiến lính Pháp chết hàng loạt trong vài phút Chỉ trong 5 phútđầu, khoảng 1.200 quân Pháp thiệt mạng, ngựa, chuột, thậm chí côn trùngcũng chết "Sau khi hít khí độc, bạn sẽ có cảm giác giống như người ngạtnước".

Câu 2 : Ảnh hưởng của clo đến môi trường và sức khỏe :

- Clo kích thích hệ hô hấp, đặc biệt ở trẻ em và người cao tuổi Trong trạngthái khí, nó kích thích các màng nhầy và khi ở dạng lỏng nó làm cháy da Chỉcần một lượng nhỏ để có thể phát hiện ra mùi riêng đặc trưng của nó nhưngnếu đến 1000ppm trở lên sẽ nguy hiểm

- Sự phơi nhiễm cấp trong môi trường có nồng độ clo cao có thể tạo ra sựphồng rộp phổi Mức độ phơi nhiễm làm suy yếu phổi và làm tăng tính nhạycảm của các rối loại hô hấp Ảnh hưởng nặng nề đến sức khỏe con người vàcác loài sinh vật

- Nồng độ clo trong không khí cao là một trong những nguyên nhân gây rahiện tượng mưa axit.

- Clo là nguyên liệu để sản xuất chất dẻo như nhựa PVC Tiếp xúc với nhựaPVC thường bao gồm tiếp xúc với phthalates, được dùng để làm mềm nhựaPVC và có thể có tác dụng có hại cho sức khỏe

+ Tiếp xúc với PVC chứa hàm lượng clo cao, đioxin được phát hành trong quátrình sản xuất, đốt hoặc chôn lấp PVC Tiếp xúc với ddioxxin có thể gây ra cácvấn đề sức khỏe sinh sản, phát triển Đioxin được phân loại là chất gây ungthư

2.3 Bài 23 : Hiđrô clorua Axit clohiđric và muối clorua (Lồng ghép : phần

khởi động : Cho học sinh xem tư liệu, hình ảnh về ảnh hưởng của HCl và muốiclorua tới sức khỏe con người và môi trường sống) → HS hiểu và đưa ra thái

độ của mình trong việc giữ gìn môi trường

a Giáo viên thiết kế phần khởi động : Cho học sinh tham gia game show : “

Hái táo” bằng cách chọn bất kì 1 trong 3 quả táo Mỗi quả táo tương ứng vớimột câu hỏi

Giáo viên chia lớp thành 3 nhóm, các nhóm cùng nhau chọn 1 trong 3quả táo, các em tham gia hoạt động nhóm và thuyết trình về sản phẩm củanhóm mình

- Quả táo đỏ : Theo em, khí HCl ảnh hưởng như thế nào tới môi trường? Lấy

ví dụ chứng minh?

- Quả táo xanh : Ngày nay, việc sử dụng thuốc trừ cỏ vẫn chiếm vai trò quan

trọng trong sản xuất nông nghiệp, giúp cải thiện sức lao động cho người nôngdân Em hãy cho biết, thành phần chính của thuốc diệt cỏ? Theo em, thuốc diệt

cỏ tác động như thế nào đến môi trường và sức khỏe con người?

- Quả táo vàng : Em hãy đóng một tình huống “ Sử dụng thuốc diệt cỏ đúng

cách ” trong thời gian 3 phút

b Sản phẩm học tập :

- HCl là một chất khí gây ô nhiễm môi trường, khi bị phát thải, nó phân tántrong môi trường không khí gây ảnh hưởng đến các loài sinh vật, đặc biệt cácloài thực vật Khí HCl làm giảm độ bóng của lá cây, làm cho tế bào biểu bì colại và là nguyên nhân làm cây phát triển chậm

- HCl còn là một trong những nguyên nhân gây ra mưa axit, khi hết hợp vớinước ao, hồ, sông,… HCl làm ô nhiễm các môi trường này làm một số sinh vậtthủy sinh chết

- Hít phải hơi HCl có thể làm cho cơ thể bị nhiễm độc Dưới tác dụng kíchthích cục bộ, HCl sẽ gây bỏng, sưng tấy, tụ máu, trường hợp nặng có thể dẫnđến hiện tượng phổi bị mọng nước Trường hợp nặng có thể làm tê liệt tuần

hoàn dẫn đến tử vong HCl gây co thắt thanh quản, viêm phế quản kích thích,phù phổi.

- Làm việc lâu trong môi trường chứa khí HCl, màng mắt bị kích thích, gâyngứa mắt, chảy nước mắt

- Muối natri clorat (NaClO3) là một chất diệt cỏ cực mạnh Do đó, khi phát tán

ra môi trường nó trở thành tác nhân gây phá hủy các hệ sinh thái Ngoài ra, độc

tố của nó có thể gây ảnh hưởng đến sự sống của một số sinh vật

+ Do cơ chế kết hợp làm biến đổi hemoglobin trong máu thànhmethemoglobin làm gia tăng tính thấm của màng và xuất huyết dữ dội Việcxuất huyết dữ dội cấp tính dẫn đến DIC và suy thận Thêm vào đó, độc tínhảnh hưởng trực tiếp vào ống thận Sự điều trị sẽ bao gồm truyền máu, thẩmtách màng bụng hay máu

2.4 Bài 24 : Hợp chất chứa oxi của clo

- Hiểu được, nước Gia – ven và clorua vôi có tác dụng khử trùng, diệt khuẩn,nấm mốc, khử chất thải độc hại để bảo vệ môi trường trong sạch Tuy nhiên,cần sử dụng chất khử trùng có hiệu quả, tránh lạm dụng gây ảnh hưởng tới sứckhỏe

+ Nếu sử dụng nước Gia – ven trong việc tẩy trắng, vải,… cần phải sử dụngđúng liều lượng trong bao bì, nếu sử dụng quá nhiều sẽ làm mục vải, lão hóa

da tay do tính oxi hóa mạnh của HClO

- Lồng ghép bằng hình thức kể chuyện trong phần khởi động : “ Trong các

hợp chất có oxi của clo thì HClO và các muối của nó có nhiều ứng dụng nhấttrong đời sống Tuy nhiên, nó có thể ảnh hưởng tới sức khỏe con người nhưtổn thương ống tiêu hóa tùy theo mức độ độc, hipoclorit cung cấp oxi cho quátrình oxi hóa sẽ là nguyên nhân của các bệnh lão hóa, tiểu đường, sạm nắng,khí thăng, ung thư, Vậy để hạn chế tác hại của các chất oxi hóa này chúng taphải làm gì?

Học sinh suy nghĩ, trả lời : Khi tiếp xúc với hipoclorit cần bổ sung một số

thực phẩm chứa nhiều vitamin A, E như rau xanh trái cây có màu đỏ cam

GV đặt câu hỏi mở : Các em có biết những tác hại khi sử dụng nhiều

các chất tẩy rửa không? GV có thể nêu những kỹ thuật tẩy trắng vải “Hiện nay

có khoảng 70 ngàn hoá chất được sử dụng trong việc vệ sinh trong gia đình,

Có rất nhiều nguy cơ gây ảnh hưởng đến sức khoẻ mọi người khi tiếp xúc Khicác hoá chất này vào cơ thể với liều lượng khá cao thì có thể gây ảnh hưởngđến sức khoẻ của con người Khi nó tác động đến hệ tiêu hoá thì có thể gây ra

sự rối loạn tiêu hoá, gây buồn nôn, ói mửa, và ăn không ngon Làn da chúng takhi tiếp xúc với các loại hoá chất đó cũng có thể bị kích thích, viêm da, nặnghơn thì đưa tới trường hợp ung thư da Ngoài ra còn những ảnh hưởng tai hạikhác khi chúng ta tiếp xúc lâu dài với những hoá chất tẩy rửa như rối loạn sinhdục, khuyết tật cho trẻ khi bà mẹ mang thai, hoại huyết hay các trường hợp

ung thư.” Nêu một số chất có trong nước tẩy rửa mà em biết? So sánh khảnăng tẩy rửa của nước Gia – ven và clorua vôi?

HS trả lời : So với nước Gia – ven; clorua vôi có hàm lượng hipoclorit

cao hơn, dễ bảo quản và dễ chuyên chở hơn “Các chất dùng vệ sinh nhà tắmthường có chứa hoá chất benzyl, polyetylen, hay natri hypochlorit thường thấytrong nước Gia- ven; hoặc những chất chlorine đó là những chất được xem là

có hại cho sức khỏe Mức độ hại nhiều hay ít tuỳ theo hàm lượng, nồng độ.Hàm lượng, nồng độ càng cao thì tác hại càng nguy hiểm hơn Riêng đối vớinước Gia - ven có chứa các hoá chất giúp khử trùng và tẩy màu, nếu sử dụnglâu ngày và nhất là tiếp xúc với da nhiều quá thì có thể gây viêm da Nếukhông may trẻ em hay người lớn uống phải thì có thể gây loét cuống họng.”

Do đó, cần sử dụng găng tay khi tiếp xúc với hóa chất, nên giữ trong một bìnhkín, tránh ánh nắng và hơi nóng

GV đặt câu hỏi : Có thể sử dụng chất nào thay thế các chất tẩy rửa

(nước Gia – ven, Clorua vôi) ít gây hại cho sức khỏe?

HS trả lời : Sử dụng những hóa chất thay thế như dùng chanh hoặc

giấm “Trong chanh có chứa axit citric có thể tẩy rửa những mùi hôi hay vết

dơ Còn giấm chua thì có tác dụng rất tốt trong việc đánh bóng kim loại, tẩymùi, rửa các chất béo dính trên bát đĩa Pha một thìa nước chanh hay giấmchua với một lít nước là chúng ta sẽ có một dung dịch tẩy rửa rất tốt”; “Khôngnên pha Gia- ven với nước nóng vì có thể gây ra phản ứng hoá học không tốt( sinh ra những khí mùi hắc, độc) Giấm pha nước cũng có tác dụng tẩy trùngtương tự như Gia - ven mà ít rủi ro, nên có thể dùng thay thế ở những vết bẩnnhẹ.”

2.5 Bài 25 : Flo – brom – iot

- Hiểu được, flo – brom – iot có độc tính gây hại cho sức khỏe con người,động, thực vật

- Do flo là chất có tính oxi hóa rất mạnh, phản ứng gây nổ mạnh ngay cả trongbóng tối gây nguy hiểm đến tính mạng con người

- Brom là chất lỏng màu đỏ nâu, dễ bay hơi, độc Brom rơi vào da sẽ gây bỏngnặng Do đó, khi làm thí nghiệm với brom, cần tuân thủ quy tắc an toàn, tránh

để brom rơi vào da

Lồng ghép : Phần ứng dụng của flo :

GV đặt câu hỏi : Nêu tên các dẫn xuất hiđrocacbon của flo? Hợp chất

CFC có tên là gì? Theo em, CFC có ảnh hưởng tốt hay xấu đến môi trường?

HS trả lời : Các dẫn xuất hiđrocacbon của flo như CF2Cl2, CFCl3 (còngọi là CFC),…có tên thương mại là freon Là chất khí bền, không cháy, không

ăn mòn kim loại, có tính độc thấp, không có mùi, dễ bay hơi → được dùng làmchất sinh hàn trong tủ lạnh, máy điều hòa nhiệt độ,…

Tuy nhiên, hợp chất CFC khi thải vào không khí thuộc tầng đối lưu (tầngsát mặt đất) chúng sẽ khuếch tán lên tầng bình lưu và phá hủy lớp ozon ở tầngnày Nếu xuất hiện lỗ thủng ở tầng ozon thì một lượng lớn tia tử ngoại phát ra

từ mặt trời sẽ lọt xuống mặt đất gây bệnh ung thư da, hủy hoại mắt,…

Cách khắc phục : Ngưng sử dụng hợp chất CFC.

2.6 Bài 32 : Hidro sunfua Lưu huỳnh dioxit Lưu huỳnh trioxit (Lồng ghép

trong phần khởi động)

Giáo viên thiết kế game show : “ Sắc màu bí ẩn” bằng cách lật mở 5 ô màu,

mỗi ô màu sẽ tương ứng với một câu hỏi (Bài tập trắc nghiệm lý thuyết), saukhi nêu câu hỏi học sinh giành quyền trả lời bằng cách giơ tay Lật mở đượcmột ô màu, học sinh sẽ tìm ra mảnh ghép hình ảnh : “ Mưa axit ”

GV đặt câu hỏi mở : “ Mưa axit là gì ” ? Tác hại như thế nào?

HS suy nghĩ, thảo luận nhóm, đưa ra bài thuyết trình :

- Khí thải công nghiệp và khí thải của các động cơ đốt trong (ô tô, xe máy) cóchứa các khí SO2, NO, NO2,… các khí này tác dụng với oxi và hơi nước trongkhông khí nhờ xúc tác oxit kim loại (có trong khói, bụi nhà máy) hoặc ozontạo ra axit H2SO4 và axit HNO3 Hai axit này tan vào nước mưa tạo mưa axit

- Hậu quả : ảnh hưởng tới sức khỏe, làm mùa màng thất thu, phá hủy côngtrình xây dựng,…

Hình : hiện tượng mưa axit trong tự nhiên Hình: Ảnh hưởng của mưa axit đối với sức khỏe

Hình : Mưa axit gây chết cá hàng loạt Hình : Mưa axit phá hủy công trình, tượng đài

Biện pháp : Sử dụng các nguồn năng lượng sạch (gió, pin mặt trời,…),

xử lý nước thải hợp lý theo đúng tiêu chuẩn của môi trường, trồng nhiều câyxanh, tham gia các câu lạc bộ tuyên truyền nâng cao ý thức bảo vệ môi trường,

…

2.7 Bài 33 : Axit sunfuric và muối sunfat

- Axit H2SO4 đặc, có tính oxi hóa rất mạnh Nếu da tiếp xúc với axit này sẽgây bỏng nặng, làm hỏng các giác quan, gây ảnh hưởng tới sức khỏe lẫn thẫmmỹ

Hình : Axit phá hủy cơ thể con người

Lồng ghép : Phần khởi động.