Sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy bài 3 GDCD 10 cách thức vận động và phát triển của thế giới vật chất

Với việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy giáodục công dân đã kích thích được nhu cầu thu nhận tri thức của học sinh, từngbước hình thành và phát triển năng lực tư duy kh

1 Mở đầu

1.1 Lý do chọn đề tài

Đất nước ta đang bước vào giai đoạn Công nghiệp hóa, hiện đại hóavới mục tiêu đến năm 2020 Việt Nam sẽ từ một nước nông nghiệp về cơ bảntrở thành một nước công nghiệp, hội nhập cộng đồng quốc tế Nhân tố quyếtđịnh thắng lợi của công cuộc Công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc

tế là con người, là nguồn lực người Việt Nam được phát triển về số lượng

và chất lượng trên mặt bằng dân trí cao

Nghị quyết Đại hội VIII, về giáo dục và đào tạo, nhấn mạnh với nhữngnội dung chủ yếu: cùng với khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo là quốcsách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài

Mục tiêu đào tạo của nhà trường phổ thông là hình thành và phát triểntoàn diện nhân cách của thế hệ trẻ Đó sẽ là những công dân tương lai, nhữngngười lao động mới phát triển hài hòa trên tất cả các mặt đức dục, trí dục, mydục, thể dục, lao động; những người đã xây dựng đất nước ngày càng phồn vinh,

sẽ nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân ngày càng tươi đẹp vàhạnh phúc

Để hình thành và phát triển những con người như vậy, nhà trường phổ thôngphải có chương trình và nội dung giáo dục, giáo dưỡng phù hợp với đất nước,con người Việt Nam đồng thời phải phù hợp với sự phát triển của thời đại Tất cảyêu cầu đó phải được quán triệt trong tất cả các chương trình và nội dung họctập của toàn bộ các môn học trong nhà trường nói chung và trường phổ thôngtrung học nói riêng Vì vậy mỗi môn khoa học được giảng dạy trong trường phổthông đều có phương pháp giảng dạy phù hợp với học sinh Môn giáo dục côngdân đã được xác định là một môn khoa học xã hội trong trường trung học phổthông, điều này nói lên vị trí quan trọng của môn giáo dục công dân vì nó gópphần đào tạo những người lao động vừa có tri thức khoa học, vừa có đạo đức vànăng lực hoạt động thực tiễn, vừa có phẩm chất chính trị tư tưởng tốt, vừa có ýthức trách nhiệm với cộng đồng lại có ý thức trách nhiệm với gia đình và bảnthân Hơn nữa môn giáo dục công dân không chỉ cung cấp cho những công dântương lai, những tri thức vừa khái quát hóa, mà còn trực tiếp giáo dục cho họcsinh những tri thức về thế giới quan một cách tương đối hệ thống toàn diện, giúpcho học sinh hiểu đúng quy luât phát triển tất yếu của tự nhiên, xã hội và của tưduy; đồng thời cũng giúp cho học sinh nhận thức đúng đắn cuộc sống của cánhân và cộng đồng phải phù hợp với quy luật khách quan của sự phát triển lịchsử xã hội, biết sống trong điều kiện cụ thể của bản thân, gia đình và xã hội, luôn

1

có ý thức vươn tới cái cao đẹp Chính trên cơ sở những tri thức đó học sinh sẽhình thành dần những quan điểm mới, khuynh hướng tư tưởng mới, động cơhoài bão, lòng tin và hành vi tốt đẹp của con người Đặc biệt trong bối cảnh hiệnnay, khi thế giới đang có biến đổi mạnh mẽ và sâu sắc, khi mọi mặt của cuộcsống xã hội đang trong quá trình quốc tế hóa sâu sắc mà trên đất nước ta đang cónhững biến đổi toàn diện thì vị trí của môn giáo dục công dân lại càng trở nênquan trọng Đó là một tất yếu khách quan buộc người giáo viên phải nhận thứcđấy đủ và đúng đắn vị trí của bộ môn từ đó sửa chữa và tránh được nhữngkhuynh hướng sai lầm để góp phần vào việc thực hiện “chiến lược con người”

mà chúng ta đang triển khai trong tư duy và hành động

Các phương pháp giảng dạy cổ truyền chỉ làm cho học sinh dễ hiểu, dễnhớ Nghĩa là dùng mọi cách tác động vào đối tượng học sinh sao cho trong mộtthời gian ngắn người học sinh thu được một khối lượng tri thức xác định Vớiphương pháp đó người học sẽ tiếp thu tri thức một cách thụ động, ít sáng tạo cầnthiết trong tư duy Với việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy giáodục công dân đã kích thích được nhu cầu thu nhận tri thức của học sinh, từngbước hình thành và phát triển năng lực tư duy khoa học, độc lập, sáng tạo, biết

tự mình đặt ra và giải quyết các vấn đề của cuộc sống trong tương lai Mà cònthông qua đó xây dựng phương pháp tư duy khoa học, hình thành phát triển thóiquen cũng như năng lực nắm bắt những thành tựu mới của khoa học và vậndụng tri thức đó vào thực tiễn đạt kết quả cao Xuất phát từ những vấn đề cấpthiết trên tôi chọn đề tài: Sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy bài 3 giáodục công dân 10: Sự vận động và phát triển của thế giới vật chất

1.2 Mục đích nghiên cứu.

Đề tài sáng kiến kinh nghiệm: Sử dụng công nghệ thông tin trong giảngdạy bài 3 giáo dục công dân 10: Sự vận động và phát triển của thế giới vật chấtđặt ra mục đích tìm hiểu và đánh giá tình hình đổi mới phương pháp giảng dạynói chung và đổi mới phương pháp giảng dạy môn Giáo dục công dân nói riêng.Phân tích hiệu quả của phương pháp giảng dạy sử dụng công nghệ thông tintrong quá trình giảng dạy phần triết học nói chung và bài 3 lớp giáo dục côngdân lớp 10 nói riêng, để từ đó hướng cho học sinh khả năng lĩnh hội tri thức mộtcách linh hoạt, phát huy được khả năng tự học, tự tư duy sáng tạo của học sinh,nhất là học sinh lớp 10 bước đầu được tiếp cận với phần triết học

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

- Học sinh khối 10 (gồm 3 lớp từ A1 đến A3 )Trường trung học phổ thông ĐặngThai Mai.

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

- Qua thực tiễn giảng dạy và học tập trên lớp

- Qua các kênh thông tin: Sách, báo, các tài liệu chuyên ngành có liên quan

- Qua kinh nghiệm của các đồng nghiệp, đặc biệt là các đồng nghiệp trực tiếpgiảng dạy môn Giáo dục công dân

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

Như chúng ta đã biết để có thế hòa nhập vào xu thế phát triển chung củathế giới thì đổi mới phương pháp giảng dạy giáo dục ở trung học phổ thông gắn

bó chặt chẽ và thực chất là nằm trong khuôn khổ giáo dục phổ thông nói chung.Như vậy, đổi mới chương trình phổ thông phải là một quá trình đổi mới từ mụctiêu, nội dung, phương pháp đến phương tiện giáo dục, đánh giá chất lượng giáodục kể cả việc đổi mới cách xây dựng chương trình

Nghị quyết số 40/2000/QH10 quốc hội khóa 9 đã khẳng định mục tiêu củađổi mới chương trình giáo dục phổ thông lần này là: Xây dựng nội dung chươngtrình, phương pháp giáo dục, sách giáo khoa phổ thông mới nhằm nâng cao chấtlượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lựcphục vụ Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phù hợp với thực tiễn vàtruyền thống Việt Nam, tiếp cận với trình độ giáo dục phổ thông ở các nước pháttriển trong khu vực và thế giới.Văn bản đồng thời yêu cầu: Đôi mới chươngtrình giáo dục phổ thông phải quán triệt mục tiêu, yêu cầu về nội dung, phươngpháp giáo dục, khắc phục những mặt hạn chế của chương trình, sách giáo khoa,tăng cường tính thực tiễn ky năng thực hành, năng lực tự học, coi trọng kiếnthức khoa học xã hội và nhân văn, bổ sung những thành tựu khoa học công nghệhiện đại phù hợp với khả năng tiếp thu của học sinh Bảo đảm sự truyền thống

kế thừa và phát triển của chương trình giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học,thực hiện phân luồng trong hệ thống giáo dục quốc dân để tạo sự cân đối về cơcấu nguồn nhân lực, bảo đảm sự thống nhất về kiến thức và ky năng, có phương

án vận dụng chương trình sách giáo khoa phù hợp với hoàn cảnh và điều kiệncủa các địa bàn khác nhau

3

Để thực hiện tốt nội dung giảng dạy và hoàn thành tốt nhiệm vụ của mônhọc, người giáo viên phải tuân theo những yêu cầu thiết yếu trong việc truyềnthụ tri thức, rèn luyện kĩ năng cho học sinh vì bản chất của quá trình dạy học làquá trình giảng dạy của thầy và học tập của học sinh, là quá trình xử lí thông tin,chuyển giao thông tin của thầy giáo và thu nhận thông tin, xử lí thông tin củahọc sinh Căn cứ vào mục đích và nội dung của môn học, kết cấu các loại trithức, thầy giáo cần có phương pháp giáo dục và giáo dưỡng thích hợp Để xâydựng và phát triển một phương pháp giảng dạy cho môn học phải căn cứ vàonhiều yếu tố, trong đó mục đích và nội dung của môn học giữ vai trò quan trọng.Mỗi một môn học có một phương pháp giảng dạy nhất định, không thể dùngphuơng pháp giảng dạy của môn này thay cho phương pháp giảng dạy của mônkhác Vì vậy căn cứ vào đặc trưng của bộ môn giáo dục công dân với những trithức mang tính chất tổng hợp, khái quát về triết học, kinh tế chính trị học, chủnghĩa xã hội khoa học, đạo đức, pháp luật, đường lối xây dựng đất nước theomột hệ thống tri thức xác định Đồng thời để có được phương pháp chuyển giao

và giúp học sinh tiếp nhận, xử lý thông tin đúng đắn, đòi hỏi giáo viên phải cóđược một phương pháp dạy học vừa đảm bảo sao cho nội dung khoa học của bộmôn được học sinh tiếp nhận một cách tích cực, chủ động, sáng tạo, mặt khácphải phản ánh đúng sự phát triển của đất nước con người Việt Nam Do đó đểphát huy trí lực học sinh bằng ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạygiáo dục công dân là một trong những phương pháp hình thành tri thức học sinh,phát triển tư duy sáng tạo, thế giới quan khoa học, niềm tin của học sinh từ đósáng tạo ra mục đích hoạt động xã hội xác định

2.2 Thực trạng dạy và học môn GDCD

Cùng với sự vận động và phát triển liên tục của nhà trường Trong quátrình giảng dạy các môn học nói chung và môn giáo dục công dân nói riêng,giáo viên đã không ngừng học hỏi, bồi dưỡng chuyên môn, đổi mới phươngpháp dạy học để nâng cao hiệu quả giảng dạy của giáo viên cũng như chất lượnghọc tập của học sinh Tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu giáo dục và đào tạo củanước ta hiện nay thì trên thực tế cho đến nay vẫn chưa khắc phục được căn bảntình trạng yếu kém về cả mặt nội dung và phương pháp giảng dạy nên hiệu quảgiảng dạy và học tập môn học này chưa đáp ứng dược yêu cầu ngày càng caocủa sự nghiệp giáo dục Đặc biệt với bộ môn giáo dục công dân 10 có phần triết

học, đây là phần học thiên về lý luận Nếu giáo viên không biết vận dụng linhhoạt phương pháp dạy thì kết quả sẽ không cao.

Qua thống kê số liệu đã được điều tra và nghiên cứu từ các thông tinngược của học sinh về thực trạng giảng dạy và học tập môn giáo dục công dâncủa trường trung học phổ thông Đặng Thai Mai, với tổng số học sinh 135 emđược điều tra tại 3 lớp 10A1, 10A2, và 10A3 đã thu được kết quả như sau:

%

2 Giáo viên sử dụng chủ yếu phương pháp thuyết trình 100 74

3 Giáo viên sử dụng phương tiện dạy học hiện đại 30 22

4 Giáo viên có kết hợp phương pháp thuyết trình với

Từ kết quả thống kê trên, tôi nhận thấy: các giáo viên dạy môn giáo dụccông dân của trường đều nhiệt tình có tinh thần trách nhiệm cao với nghềnghiệp

Có 130/135 học sinh được điều tra (chiếm tỷ lệ 96%) đã đánh giá các thầy

cô là những giáo viên giảng dạy nhiệt tình

Có 100/135 học sinh được điều tra (chiếm tỷ lệ 74%) cho rằng giáo viêngiảng dạy sử dụng phương pháp thuyết trình là chủ yếu, ít vận dụng thực tiễn,thậm chí vẫn còn tình trạng đọc cho học sinh chép

Việc sử dụng phương tiện dạy học hiện đại, có 30/135 (chiếm tỷ lệ 22%)nhận xét rằng giáo viên chưa sử dụng phương tiện dạy học hiện đại, vẫn cònnặng về phương pháp thuyết trình cô đọc- trò chép như vậy làm cho giờ họcnhàm chán kém hấp dẫn và không hiệu quả

Việc sử dụng phương pháp thuyết trình với công nghệ thông tin tronggiảng dạy có 20/135 (chiếm tỷ lệ 14%) Hầu như giáo viên ít sử dụng công nghệthông tin phục vụ trong bài giảng nên dẫn đến kết quả đánh giá của học sinh làđúng

Nhìn vào kết qua tôi nhận thấy thực trạng giảng dạy môn giáo dục côngdân ở trường phổ thông nói chung là: giáo viên chưa có sự đổi mới phương phápdạy học, vẫn dạy học theo phương pháp truyền thống, phương pháp thuyết trình

là chủ yếu Quá trình giảng dạy vẫn mang nặng truyền thụ mặt lý thuyết nhằm

5

cung cấp khái niệm, phạm trù, quy luật Vấn đề vận dụng lý thuyết vào thực tiễngiảng dạy môn giáo dục công dân hoặc đưa những vấn đề mang tính thực tiễnvào làm sáng tỏ lý thuyết còn hạn chế.

Song song với việc dạy của thầy cô bộ môn giáo dục công dân là việc tiếpthu kiến thức của trò Trên thực tế các thầy cô sử dụng phương pháp cổ truyềnchưa áp dụng công nghệ thông tin vào bải giảng dẫn đến học sinh không pháthuy được năng lực chủ động sáng tạo trong việc lĩnh hội kiến thức trên lớp, cũngnhư năng lực tự học ở nhà Theo thói quen ỷ lại thầy đọc trò chép, kiến thức làcủa thầy, trò chờ sẵn chép Qua khảo sát kết quả như sau:

Bên cạnh việc điều tra thông qua ý kiến của học sinh, để có cái nhìn toàndiện, tôi còn trưng cầu ý kiến của 10 giáo viên giảng dạy trong tổ bộ môn vàgiáo viên trực tiếp giảng dạy môn giáo dục công dân về thực trạng sử dụng cácphương pháp giảng dạy môn giáo dục công dân ở Trường trung học phổ thôngĐặng Thai Mai và kết quả như sau:

STT Đánh giá của giáo viên SL(GV) Tỷ lệ %

4 Sử dụng phương pháp dạy học hiện đại 3 30

5 Sử dụng công nghệ thông tin trong giảng

Theo thống kê trên tôi nhận thấy:

- Có 7/10 chiếm 70% ý kiến giáo viên đánh giá chỉ sử dụng phương pháp thuyếttrình

- Có 6/10 chiếm 60% ý kiến giáo viên kết hợp vấn đáp đàm thoại do đặc trưngmôn học giáo viên phải giải thích những khái niệm, quy luật trừu tượng

- Có 3/10 chiếm 30% ý kiến giáo viên sử dụng phương pháp dạy học trực quan

- Có 3/10 chiếm 30% ý kiến giáo viên đánh giá là có sử sụng các phương phápdạy học hiện đại

- Có 2/10 chiếm 20% ý kiến giáo viên có sử dụng công nghệ thông tin tronggiảng dạy

Theo tôi tỉ lệ này mới phản ánh có mức độ có sử dụng chứ chưa thườngxuyên vì :

Thứ nhất, việc sử dụng phương tiện dạy học như máy chiếu Overhead,máy chiếu Projector chưa đạt hiệu quả cao

Thứ hai, do việc các phương tiện dạy học còn hạn chế, trường chỉ có 2phòng máy, trong khi đó chương trình của trung học phổ thông có tới 12 mônhọc lý thuyết cần sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại Với những lý dotrên dẫn đến giáo viên ít sử dụng các phương tiện dạy học, trừ những lúc thaogiảng, hoặc dự giờ thường xuyên

Có 20% ý kiến đánh giá của giáo viên có sử dụng công nghệ thông tintrong giờ dạy giáo dục công dân

Kết quả cho thấy giáo viên chưa kết hợp thường xuyên các công nghệ mớiđặc biệt là công nghệ thông tin trong công tác giảng dạy

Tóm lại, qua việc tìm hiểu thực trạng dạy môn giáo dục công dân ởtrường trung học phổ thông, tôi nhận thấy rằng: giáo viên tổ bộ môn ở trườngtrung học phổ thông đều nhiệt tình, yêu nghề, có nhiều cố gắng trong dạy học bộmôn, có kết hợp các phương pháp dạy học nhằm đạt kết quả dạy học cao Nhưng

do đặc thù của môn học nên chủ yếu vẫn chưa sử dụng phương pháp ứng dụngcông nghệ thông tin dẫn tới hoạt động học và dạy vẫn còn hạn chế, mặc dù đã cónhiều cố gắng nhưng chưa đem lại hiệu quả thiết thực Vì thế chất lượng và kếtquả học tập của học sinh chưa cao

2.3 Các giải pháp thực hiện

Từ nghiên cứu thực trạng dạy và học môn giáo dục công dân tại trường

trung học phổ thông tôi thấy: Cần phải đổi mới phương pháp dạy học truyềnthống, khắc phục những hạn chế của nó, có sự kết hợp các phương pháp và

7

phương tiện dạy học khác, đặc biệt là sử dụng công nghệ thông tin và truyềnthông sẽ làm cho việc dạy và học trở nên tích cực hơn Đặc biệt với phần triếthọc giáo dục công dân lớp 10 lại càng cần phải sử dụng công nghệ thông tinthường xuyên trong giảng dạy.

Kết hợp sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy là sự đan xen củaphương pháp thuyết trình với phương tiện dạy học, đặc biệt là phương tiện dạyhọc hiện đại một cách phù hợp trong từng đơn vị kiến thức bài giảng

Để làm cho tri thức triết học tại bài 3: Sự vận động và phát triển của thếgiới vật chất bớt tính trừu tượng, gắn với thực tiễn, bằng sự hỗ trợ của công nghệthông tin, tôi áp dụng như sau

Thứ nhất, tôi lựa chọn thông tin, hình ảnh, đoạn phim, thiết kế sơ đồ phù

hợp với nội dung tri thức môn học cũng như điều kiện dạy học

lựa chọn thông tin, hình ảnh, đoạn phim phục vụ bài học có tính thiếtthực, làm rõ nội dung bài dạy, tránh tham lam, nhồi nhét các loại thông tin,phim, ảnh không phù hợp,không chuyển tải được nội dung bài học dẫn đến làmgiảm hiệu quả bài dạy

Thiết kế sơ đồ qua phần mềm Microsoft PowerPoint và sử dụng máychiếu, những nội dung cơ bản đã được mô hình hóa lần lượt theo thứ tự trongthuyết trình để học sinh theo dõi và làm sáng tỏ thêm vấn đề trình bày

Thứ hai, tôi lựa chọn cách trình bày nội dung bài học phù hợp với sơ đồ,

hình ảnh, video đã định

Trong bước này, tôi chú ý cách đưa sơ đồ, hình ảnh, đoạn phim thích hợpvới nội dung bài học, phát huy cao nhất kích thích tư duy cảm hứng của ngườihọc làm hoạt động dạy và học trở nên tích cực có hiệu quả

Từ những nội dung và yêu cầu trên tôi đã áp dụng phương pháp sử dụngcông nghệ thông tin vào thực dạy Bài 3 giáo dục công dân 10 phần triết: Sự vậnđộng và phát triển của thế giới vật chất

Bài 3 - SỰ VẬN ĐỘNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA THẾ GIỚI VẬT CHẤT

- Biết được vận động là phương thức tồn tại của vật chất và phát triển là khuynhhướng chung của quá trình vận động của sự vật hiện tượng trong thế giới kháchquan.

2 Về kĩ năng.

- Phân loại được 5 hình thức vận động cơ bản của thế giới vật chất

- So sách được sự giống và khác nhau giữa vận động và phát triển

3 Về thái độ.

Xem xét SVHT trong sự vận động và phát triển không ngừng của chúng

II Các năng lực hình thành ở học sinh:

Thông qua bài học này nhằm phát triển năng lực hợp tác, năng lực tự học, nănglực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo, năng lực tư duy phê phán

ở học sinh

III Phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực

- GV sử dụng phương pháp dạy hoc:

- phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp đàm thoại, đọc hợp tác

- Ky thuật dạy học: Hợp tác , ky thuật thảo luận nhóm…

IV Phương tiện dạy học.

- SGK, SGV GDCD 10

- Sách TH Mác-Lênin, bài tập tình huống giáo dục công dân 10

- Những nội dung có liên quan đến bài học

- Tranh ảnh, phiếu học tập

V Tổ chức dạy học

1 Ổn định tổ chức lớp.

2 Kiểm tra bài cũ.

? Em hãy giải thích tại sao con người có thể nhận thức và cải tạo được thếgiới khách quan?

- Bằng việc sử dụng công nghệ thông tin như dùng máy chiếu,

giáo viên đưa ra một số hình ảnh cho học sinh nhận thức như

sau:

9

5 Xã hội nguyên thủy

3 nước bốc hơi 4.cây xanh quang hợp

6 xã hội phong kiến

5 Xã hội nguyên thủy