Đối với môn Địa lí trong nhà trường phổ thông, ngoài yêu cầu hình thànhcho học sinh kiến thức cơ bản, cần rèn luyện cho học sinh các kĩ năng cần thiết.Tuy nhiên hiện nay việc dạy và học
Trang 11 MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài
Cùng với sự phát triển đổi thay của nền kinh tế xã hội nước nhà, ngànhgiáo dục cũng đang ngày càng được quan tâm với: “Chiến lược đổi mới và cảicánh giáo dục đào tạo toàn diện” Nhằm đào tạo nên những con người ViệtNam mới phát triển toàn diện có tri thức, đạo đức, sức khoẻ và rèn luyện cho
học sinh các kĩ năng, khả năng tư duy độc lập, sáng tạo, linh hoạt để góp sức
mình vào công cuộc xây dựng, thực hiện thắng lợi sự nghiệp CNH - HĐH Đấtnước trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên của công nghệ thông tin
Đối với môn Địa lí trong nhà trường phổ thông, ngoài yêu cầu hình thànhcho học sinh kiến thức cơ bản, cần rèn luyện cho học sinh các kĩ năng cần thiết.Tuy nhiên hiện nay việc dạy và học môn Địa lí nói chung và môn Địa lí ởTHPT nói riêng còn gặp phải những khó khăn như sau:
-Thứ nhất, địa lý là môn học gắn liến bản đồ, biểu đồ, Atlats Tuy nhiênkhả năng khai thác kiến thức và rèn luyện kĩ năng địa lí chưa thật đầy đủ và hệthống Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học chưa phổ biến
Nhiều học sinh còn lúng túng khi khai thác Atlat trong học tập, bài bài thi.Nguyên nhân là do cách sử dụng chưa đúng như: Chưa nắm được phương phápthể hiện bản đồ sử dụng trong Atlat; chưa nắm được vấn đề chung nhất củaAtlat; không khai thác theo trình tự khoa học và đặc biệt chưa biết huy động,kết hợp các kiến thức đã học trong sách giáo khoa vào việc tìm ra mối liên hệgiữa các trang trong Atlat để khai thác một cách có hiệu quả nhất
-Thứ hai, hiện nay việc dạy và học bộ môn địa lí trong nhà trường phổthông vẫn chưa thật sự được chú trọng, nhiều em chỉ xem đây là môn điều kiện,không phục vụ cho thi đại học nên không say mê, chú ý học tập
- Thứ ba thực tế trong trong những năm trở lại đây Bộ Giáo Dục thay đổihình thức thi THPT Quốc Gia với tổ hợp KHXH thì môn Địa lý mới được một
bộ phận học sinh chú trọng nhằm xét tốt nghiệp là chính
- Thứ tư môn địa lý khác với các môn học khác trong kỳ thi THPT Quốc Gia làthí sinh được phép sử dụng Atlat Địa lý Việt Nam trong khi thi Và nó được trởthành như một cuốn tài liệu bổ ích cho học làm bài thi Trong Atlat Địa lý cóđầy đủ các biểu đồ, các số liệu và được phép sử dụng trong phòng thi
- Thứ 5 trong cấu trúc đề thi THPT Quốc Gia hiện hành của Bộ Giáo Dục
có tới 15 câu rèn luyện kỹ năng tương đương với 3.75 điểm Trong đó có tới 10câu khai thác ATLAT tương đương với 2.5 điểm và 5 câu kỹ năng bảng số liệu
và biểu đồ tương đương với 1.25 điểm Bên cạnh đó có những câu hỏi khôngnêu rõ vận dung Atlat nhưng học sinh vẫn có thể sử dụng Atlais để làm bài
Trang 2Cùng với sách giáo khoa, Atlat là nguồn cung cấp kiến thức, thông tin tổnghợp; là phương tiện để học tập, rèn luyện các kỹ năng cũng như hỗ trợ rất lớntrong các kỳ thi môn Địa lý, chính kiến thức trong đó giúp các em lấy được 25 -35% điểm trong bài thi THPT quốc gia.
Từ thực tế đó bản thân và thầy cô trong bộ môn địa lý của nhà trường xétthấy cần thiết phải nâng cao chất lượng dạy học môn địa lý trong nhà trường,làm thế nào để học sinh ôn thi THPT Quốc Gia môn Địa lí đạt kết quả tốt,nhằm đáp ứng sự lựa chọn của một bộ phận không nhỏ học sinh trong kỳ thiTHPT Quốc Gia Về bản chất, có thể coi Atlat Địa lý Việt Nam là một cuốnsách giáo khoa Địa lý Việt Nam được thể hiện bằng kênh hình, chủ yếu là bản
đồ, biểu đồ, bảng số liệu
Vì vậy từ thực tiễn dạy học của mình, tôi đưa ra đề tài sau:
“Giải pháp nâng cao hiểu quả kĩ năng sử dụng Atlats địa lý trong ôn
tập và thi THPT Quốc Gia môn địa lý – Khối 12”
Nhằm trao đổi với các đồng nghiệp Hy vọng rằng nó sẽ góp phần nhỏ nâng caochất lượng dạy học địa lý ở trường phổ thông Xin chân thành cảm ơn!
1.2 Mục đích nghiên cứu
Xuất phát từ thực tiễn, cùng với thời gian, điều kiện nghiên cứu đề tài vàkinh nghiệm của bản thân, khi tìm hiểu đề tài này, tôi nhằm các mục đích sau:-Mục đích đầu tiên là nhằm giúp học sinh nắm vững và biết cách hệ thốnghóa, củng cố, hoàn thiện các kiến thức địa lí, rèn luyện các kĩ năng địa lí cầnthiết, giúp các em chủ động lĩnh hội tri thức, đồng thời giúp các em ôn tập vàthi THPT Quốc Gia một cách hiệu quả và giúp các em làm bài thi môn Địa líđạt kết quả tốt nhất
-Khi tiến hành nghiên cứu, tìm hiểu sâu và hoàn thành đề tài này đã giúptôi củng cố thêm kiến thức chuyên môn ngày càng vững chắc hơn Phươngpháp dạy học ngày càng phù hợp hơn và tạo được sự hứng thú say mê học tậpcủa học sinh hơn
1.3 Đối tượng nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu là HS khối 12 trường THPT Tĩnh Gia 1 – Tĩnh Gia –Thanh Hóa Đặc biệt là cá lớp tôi trực tiếp giảng dạy trong năm học 2018-2019(12A6; 12A10; 12A12)
- Phạm vi của đề tài: Căn cứ vào nội dung chương trình SGK và trình độ nhậnthức của học sinh, cùng với kinh nghiệm của bản thân, đề tài chỉ tập trung đisâu vào hướng dẫn học sinh kai thác Atlats địa lý Việt Nam và giải quyết trả lờimột số câu hỏi kỹ năng khai thác Atlats và rèn luyện các kỹ năng địa lí cơ bản
Trang 31.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lí luận: Nghiên cứu các tài liệu có liên quan rènluyện các kĩ năng địa lí và hướng dẫn ôn thi Các phương pháp: Phân tích, tổnghợp, hệ thống hóa và khái quát hóa được sử dụng để xây dựng hệ thống nộidung của đề tài
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp khảo sát bằng phiếu điều tra.Phương pháp điều tra xã hội như phỏng vấn Phương pháp thống kê toán học
2 NỘI DUNG VIẾT SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lý luận của vấn đề.
Trong những năm gần đây các đề thi THPT Quốc Gia môn địa lý luôn cónhững câu hỏi có sử dụng atlats và đồng thời thí sinh đi thi được phép sử dụngatlats để làm bài thi Điều này đem lại tất nhiều bổ ích cho các em trong ôn tập
và thi cử khi biết cách sử dụng khai thác atlat một cách hiệu quả Cụ thể:
CẤU TRÚC ĐỀ THI THPT QUỐC GIA MÔN ĐỊA – NĂM 2019
Chuyên đề
Mức độ nhận thức
Sốcâu
Sốđiểm
Nhậnbiết
Thônghiểu
Vậndụngthấp
Vậndụngcao
Trang 4hoặc không bao giờ có thể đi đến tận nơi để quan sát tìm hiểu Tạo khả năng tưduy nhạy bén và có cái nhìn khái quát về những vấn đề địa lý xảy ra xungquanh chúng ta để tiếp cận lĩnh hội tri thức địa lý một cách sâu sắc vững chắchơn Những ký hiệu, màu sắc trên bản đồ là tất cả nội dung địa lý được mã hoábằng thứ ngôn ngữ đặc biệt “Ngôn ngữ bản đồ” Nhiệm vụ đó được thực hiện
có hiệu quả khi người giáo viên biết sử dụng tốt, khai thác triệt để Atlats trongdạy học địa lý
Song thực tế việc sử dụng Atlats trong dạy học địa lý ở trường phổthông còn nhiều hạn chế, chưa khai thác tối đa hiệu quả của Atlats Hầu hết họcsinh mới chỉ khai thác Atlats ở mức độ sơ đẳng xem nó như một “Bức ảnh” đểquan sát xác định những đối tượng địa lý sẵn có trên bản đồ Trong quá trìnhgiảng dạy nhiều giáo viên còn mang nặng phương pháp truyền đạt thuyết giảngphát vấn, kênh chữ thường sử dụng nhiều hơn kênh hình Chưa tìm ra đượcphương pháp hiệu quả nhất nhằm xây dựng một tiết học sôi động, tích cực, tạođiều kiện cho người học mở rộng tư duy tìm tòi khám phá và lĩnh hội tri thứcmới một cách vững chắc
Để góp phần phát huy tối đa vai trò của cuốn “Sách giáo khoa” đó thìcùng với sự tiến bộ của việc ứng dụng công nghệ thông tin vào trong giảng dạytrên cơ sở sử dụng bài giảng điện tử và các phương tiện dạy học khác Việc:
“Sử dụng bản đồ - Atlats trong ôn tập và thi tốt nghiệp môn địa lý” là phươngthức đem lại hiệu quả cao nhất khi đưa vào ứng dụng trong giảng dạy dướinhiều hình thức khác nhau Tạo sự lôi cuốn, thu hút học sinh hưng thú với bàihọc Giúp các em tích cực tìm tòi sáng tạo để tiếp cận lỉnh hội những tri thứcmới
Phương pháp sử dụng Atlats trong dạy học địa lý là phương pháp đặc trưngcủa bộ môn địa lý Tạo không khí học tập sôi nổi sinh động, học sinh lĩnh hộitrí thức một cách tích cực, khắc sâu ghi nhớ được những kiến thức cơ bản vàrèn luyện được những kỹ năng cần thiết Học sinh không phải thụ động tiếp thukiến thức một cách nhàm chán tràn lan, thầy không phải dùng nhiều ngôn ngữ
để mô tả thuyết trình Cho thấy phương pháp này ngày càng phù hợp với xu thếđào tạo mới của đặc trưng bộ môn “Bắt đầu từ bản đồ và kết thúc ở bản đồ”
Atlats được sử dụng với nhiều loại và dưới nhiều hình thức khác nhautuỳ thuộc vào mỗi bài dạy, tiết dạy mà người giáo viên phải lựa chọn cho phùhợp Ngày nay với việc phát triển của công nghệ thông tin, việc đầu tư và đổimới phương pháp, phương tiện dạy học trong môn địa lý thì việc sử dụng Atlatngày càng có cơ hội ứng dụng rộng rãi hơn
2.3 Một số biện pháp nghiên cứu:
Trang 5Để thực hiện “ Sử dụng Atlats trong các giờ ôn tập và thi THPT quốc giamôn địa lý” thì đòi hỏi cả người dạy và người học cần phải có những kỷ năng
kỹ thuật cơ bản về sử dụng bản đồ Đồng thời phải có sự chuẩn bị từ khâu soạnbài cho đến khâu giảng dạy và tiến hành Tìm ra những cách ứng dụng tối ưu vàđem lại hiệu quả cao nhất Đặc biệt để thực hiện có hiệu quả tối ưu các giảipháp này, tiết dạy cần được sử dụng bằng giáo án điện tử, ứng dụng CNTTtrình chiếu Để tiến hành có hiệu quả cao, sau đây xin được đưa ra một số giảipháp thực hiện cụ thể:
1 Hướng dẫn học sinh khai thác Atlats.
Trong Atlat Địa lý có đầy đủ các biểu đồ, các số liệu và được phép sửdụng trong phòng thi Cùng với sách giáo khoa, Atlat là nguồn cung cấp kiếnthức, thông tin tổng hợp; là phương tiện để học tập, rèn luyện các kỹ năng cũngnhư hỗ trợ rất lớn trong các kỳ thi môn Địa lý, chính kiến thức trong đó giúpcác em lấy được 25 - 35% điểm trong bài thi THPT quốc gia Về bản chất, cóthể coi Atlat Địa lý Việt Nam là một cuốn sách giáo khoa Địa lý Việt Nam đượcthể hiện bằng kênh hình, chủ yếu là bản đồ, biểu đồ, bảng số liệu Để làm tốtcác câu hỏi trắc nghiệm trong đề thi Địa lý, các em cần nắm các kỹ năng khaithác Atlat Địa lý Việt Nam sau đây:
a Giới thiệu về cấu trúc của Atlat Địa lý Việt Nam:
Cần phải nắm được cấu trúc của Atlat Địa lý Việt Nam gồm các trang, mụcnào, sắp xếp ra sao? Cấu trúc theo sách giáo khoa Địa lý lớp 12 và Atlat tương
tự như nhau Nếu sách giáo khoa Địa lý lớp 12 được cấu trúc thành 4 đơn vịkiến thức cơ bản là: Địa lí tự nhiên, Địa lí dân cư, Địa lí các ngành kinh tế, Địa
lí các vùng kinh tế thì Atlat Địa lý Việt Nam cũng được cấu trúc tương tự nhưvậy Học sinh cần hiểu rõ được các nội dung cơ bản của từng trang atlats thông
ua nắm vực mục lục các trang Atlats Nắm vững các ký hiệu, chú giải và tỉ lệbản đồ ở từng trang Đặc biệt là trang 3 (Trang ký hiệu chung) Đây là trangdùng xuyên suất cho toàn bộ các trang trong cuốn Atlats địa lý Việt Nam
Trong Atlat Địa lí Việt Nam chia thành:
- Trang 3: Ký hiệu chung
- Phần 1: Địa lí tự nhiên (từ trang 6 đến trang 14)
- Phần 2: Địa lý dân cư (từ trang 15 đến trang 16)
- Phần 3: Địa lý các ngành kinh tế (từ trang 17 đến trang 25)
- Phần 4: Địa lý các vùng kinh tế (từ trang 26 đến trang 30)
- Trang 31: Phụ lục
Trang 6b Nắm chắc các ký hiệu trong Atlats:
Các kí hiệu trong bản đồ là rất quan trọng, vì vậy các em cần nắm chắc kí hiệu
ở trang 3 của quyển Atlat vì một số bản đồ sẽ không có chú thích đi kèm (Kýhiệu về địa hình: phân tầng địa hình Ký hiệu về khoáng sản: chủng loại, phân
bố Ký hiệu về công nghiệp: trung tâm công nghiệp, khai thác khoáng sản, cácngành công nghiệp Ký hiệu về nông nghiệp, lâm, ngư nghiệp Ký hiệu các yếu
tố khác.) Ngoài ra, còn có các bảng chú giải ở các trang Atlat
c Biết khai thác biểu đồ có trong các bản đồ của Atlat
- Thường mỗi bản đồ dân cư, ngành kinh tế đều có từ 1 đến 2 biểu đồ (cột,đường, tròn, miền) thể hiện sự tăng, giảm về giá trị tổng sản lượng, về diện tích(đối với các ngành nông-lâm nghiệp…), về cơ cấu, về xu hướng chuyển dịch cơcấu của các ngành kinh tế
- Các biểu đồ còn giúp các em giảm bớt việc ghi nhớ nhiều con số trong phầntrắc nghiệm lý thuyết
- Biết sử dụng kết hợp các bản đồ trong Atlat cho một hệ thống câu hỏi trắcnghiệm địa lý trong các đề thị
Trang 7Trang 3 – ATLATS: Ký hiệu chung
Trang 82 Xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiêm cụ thể trong các bài thi:
PHẦN 3: ĐỊA LÝ CÁC NGÀNH KINH TẾ
Trang 19: Các ngành nông nghiệp(Chăn nuôi, lúa, cây công nghiệp, )
Trang 20: Lâm nghiệp và thủy sản
Trang 9Câu 1 Dựa vào Át lát địa lí VN trang 20, Vùng có nhiều điều kiện thuận lợi để
nuôi trồng hải sản là:
A Đồng bằng sông Hồng B Đồng bằng sông Cửu Long
C Duyên hải miền Trung D Đông Nam Bộ
Câu 2 Dựa vào Át lát địa lí VN trang 20, Tỉnh nào có giá trị sản xuất Lâmnghiệp lớn nhất nước ta:
A Nghệ An B Yên Bái C Thanh Hoá D Gia LaiCâu 3 Dựa vào Át lát địa lí VN trang 20, hãy cho biết diện tích rừng của cảnước từ năm 2000 đến năm 2007 là:
A Diện tích rừng trồng và diện tích rừng tự nhiên đều tăng
B Diện tích rừng trồng tăng, diện tích rừng tự nhiên giảm
C Diện tích rừng trồng và diện tích rừng tự nhiên đều giảm
D Diện tích rừng trồng giảm, diện tích rừng tự nhiên tăng
Câu 4: Căn cứ vào Atlat Địa lý Việt Nam trang 20, hãy cho tỉnh có sản lượngnuôi trồng thủy sản phát triển mạnh nhấtnước ta:
A Kiên Giang B An Giang C Cà Mau D Bạc LiêuCâu 5: Căn cứ vào Atlat Địa lý Việt Nam trang 20, hãy cho biết nhận định nàosau đây không chính xác khi nói về ngành thủy sản nước ta giai đoạn 2000 -2007:
A Sản lượng thủy sản khai thác tăng
B Sản lượng thủy sản nuôi trồng tăng
C Tỉ trọng sản lượng thủy sản khai thác tăng
D Tỉ trọng sản lượng thủy sản nuôi trồng tăng
Câu 6 Căn cứ Át lát Địa lí Việt nam trang 20, sản lượng thuỷ sản nuôi trồng vàsản lượng của nước ta từ năm 2000 đến năm 2007:
A Sản lượng thuỷ sản nuôi trồng và sản lượng thuỷ sản khai thác đều tăng
B Sản lượng thuỷ sản nuôi trồng tăng, sản lượng thuỷ sản khai thác giảm
C Sản lượng thuỷ sản nuôi trồng giảm, sản lượng thuỷ sản khai thác tăng
D Sản lượng thuỷ sản nuôi trồng và sản lượng thuỷ sản khai thác đều giảm.Câu 7: Căn cứ vào Atlat Địa lý Việt Nam trang 18, hãy cho biết giá trị sản xuấtngành thủy sản nước ta năm 2007 là:
Trang 10Trang 21: Công nghiệp chung
Trang 11Trang 22: Các ngành công nghiệp trọng điểm
Câu 1: Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 21, hãy cho biết nhận xét nàosau đây đúng về cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp của cả nước phân theonhóm ngành?
A Công nghiệp khai thác chiếm tỉ trọng cao nhất
B Tỉ trọng công nghiệp khai thác tăng
C Tỉ trọng công nghiệp chế biến tăng
D Tỉ trọng công nghiệp sản xuất và phân phối điện , khí đốt, nước tăng
Câu 2: Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 21, hãy cho biết các trung tâmcông nghiệp nào sau đây ở nước ta có giá trị sản xuất công nghiệp năm 2007 từ
40 đến 120 nghìn tỉ đồng?
A Hải Phòng, Vũng Tàu B Hà Nội, Hải Phòng
C Tp Hồ Chí Minh, Hải Phòng D Tp Hồ Chí Minh, Vũng Tàu Câu 3: Căn cứ vào atlat địa lí Việt Nam trang 22: Cho biết nhà máy thủy điện
có công suất trên 1000MW
A.Hòa Bình B Yaly C Thác Bà D Đa Nhim
Trang 12Câu 4: Căn cứ vào atlat địa lí Việt Nam trang 22, cho biết các trung tâm côngnghiệp sản xuất hàng tiêu dùng có quy mô rất lớn của nước ta
A.Hà Nội, TP Hồ Chí Minh B Bắc Ninh , Hải Phòng
C Hà Nội, Nam Định D TP Hồ Chí Minh, Biên Hòa
Câu 5: Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 21, hãy cho biết phát biểu nào đúng
về cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp phân theo ngành kinh tế của nước ta?
A Tỉ trọng công nghiệp khai thác thấp nhất, có xu hướng giảm
B Tỉ trọng công nghiệp chế biến cao nhất, có xu hướng tăng
C Tỉ trọng công nghiệp khai thác nhỏ nhất, có xu hướng tăng
D Tỉ trọng công nghiệp chế biến cao nhất, có xu hướng giảm
Câu 6: Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 21, hãy cho biết hai trung tâm côngnghiệp lớn nhất duyên hải Nam Trung Bộ là
A Đà Nẵng, Quảng Ngãi B Đà Nẵng, Phan Thiết
C Đà Nẵng, Quy Nhơn D Đà Nẵng, Nha Trang
Câu 7: Căn cứ vào Atlat địa lí Việt Nam trang 21 và 26, cho biết các trung tâm công nghiệp của Đồng bằng sông Hồng có quy mô từ 40 nghìn tỉ đồng trở lên ?A.Hà Nội, Hải Phòng
A.TP Hồ Chí Minh, Thủ Dầu Một, Biên Hòa, Vũng Tàu
B.TP Hồ Chí Minh, Thủ Dầu Một, Biên Hòa, Phan Thiết
C.TP Hồ Chí Minh, Thủ Dầu Một, Biên Hòa, Nha Trang
D.TP Hồ Chí Minh, Thủ Dầu Một, Biên Hòa, Vinh
Câu 9: Căn cứ vào Atlat địa lí Việt Nam trang 21 và 27, cho biết các trung tâm công nghiệp của Bắc Trung Bộ có quy mô dưới 9 nghìn tỉ đồng
A Bỉm Sơn, Thanh Hóa, Vinh, Huế
B Tuy Hòa, Thanh Hóa, Vinh, Huế
C Bỉm Sơn, Thanh Hóa, Quy Nhơn
D Bỉm Sơn, Thanh Hóa, Phan Thiết, Huế
Câu 10: Căn cứ vào atlat địa lí Việt Nam trang 21 kể tên các nhà máy nhiệt điện
có công suất trên 1000MW
A.Phả Lại, Phú Mỹ, Cà Mau B Phả Lại, Phú Mỹ, Trà Nóc
C Ninh Bình, Phú Mỹ, Cà Mau D Phả Lại, Na Dương, Cà Mau