Nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm thông qua hoạt động tư vấn học đường

Xuất phát từ sự trăn trở của một người giáo viên chủ nhiệm, tôi đã mạnh dạnchọn đề tài “ Nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm thông qua một số hoạt động tưvấn học đường” để nghiên cứu và

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT LÊ HOÀN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM THÔNG QUA

HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN HỌC ĐƯỜNG

Người thực hiện: Vũ Thị Hạnh Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực: Chủ nhiệm

THANH HÓA NĂM 2018

MỤC LỤC

Trang

I MỞ ĐẦU 1

1.1.Lí do chọn đề tài 1

1.2.Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

1.4.Phương pháp nghiên cứu 2

II.NỘI DUNG: 3

2.1.Cơ sở lí luận 3

2.1.1 Khái niệm tư vấn học đường 3

2.1.2 Vai trò của tư vấn học đường 3

2.1.3.Các nội dung tư vấn học đường 4

2.1.4 Các hình thức tư vấn học đường 4

2.1.5.Nguyên tắc khi tư vấn học đường cho học sinh 4

2.2 Thực trạng công tác tư vấn học đường ở trường THPT Lê Hoàn 5

2.3 Giải pháp thực hiện 6

2.3.1 Tư vấn hướng nghiệpchọn nghề……… 6

2.3.2 Tư vấn về phương pháp học tập 7

2.3.3 Tư vấn giải quyết các vấn đề thường gặp trong giao tiếp ứng xử với bạn bè Thầy cô, bố mẹ 8

2.3.4.Tư vấn về giới tính, sức khỏe sinh sản 9

2.3.5 Tư vấn về tình bạn, tình yêu và các mối quan hệ xã hội 11

2.4 Kết quả đạt được 12

III KẾT LUẬN- KIẾN NGHỊ 15

I MỞ ĐẦU 1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Bước sang thế kỉ XXI, nền kinh tế nước ta có những chuyển biến nhanhchóng về mọi mặt, đời sống vật chất được cải thiện rõ rệt, cơ hội bước ra và hộinhập với thế giới cũng rộng mở hơn Tuy nhiên bên cạnh đó , những biến động của

xã hội thời kinh tế thị trường cũng tác động không ít đến đời sống tinh thần củacon người, đặc biệt là giới trẻ, trong đó có các em học sinh THPT

Ở độ tuổi 15-17, học sinh THPT không còn là những đứa trẻ ngây thơ nhấtnhất vâng lời cha mẹ, thầy cô, nhưng nhận thức của các em lại chưa chín chắnthậm chí có thể sai lệch nếu không được định hướng Tuy nhiệm vụ chính của các

em là học tập nhưng thực tế hàng ngày các em phải đối mặt với rất nhiều áp lực từgia đình, nhà trường và xã hội Bản thân các em lại thường lúng túng với nhữngvấn đề mới nảy sinh: sự thay đổi về tâm sinh lí, tình yêu tuổi học trò, việc lựa chọnnghề nghiệp trong tương lai Có nhiều em gặp phải những vấn đề nghiêm trọngnhư sự lệch lạc về giới tính, bạo hành gia đình, bị xâm hại, tệ nạn xã hội v v.Đứngtrước tất cả sự phức tạp đó, nhiều em không biết nhìn nhận và giải quyết vấn đềnhư thế nào Ngoài ra ảnh hưởng từ các trang mạng xã hội, các trò chơi cũng tácđộng không nhỏ đến suy nghĩ và hành động của các em Nhiều em học sinh đượccha mẹ bảo bọc quá mức nên sống ích kỉ, khó hòa nhập với xung quanh, thiếunhững kĩ năng sống cơ bản Mặt khác các bậc phụ huynh thường chỉ chú ý đếnviệc học tập của các em mà ít quan tâm đến tâm sinh lí hoặc những biểu hiện bấtthường của con em mình

Những vấn đề đặt ra với học sinh khiến công tác chủ nhiệm lớp ở trườngTHPT gặp không ít khó khăn, việc nắm bắt và thấu hiểu tâm tư, tình cảm của họcsinh đôi lúc là một thách thức đối với người giáo viên chủ nhiệm Làm thế nào đểgiúp các em dễ dàng vượt qua được rắc rối mà các em gặp phải? Làm thế nào đểxây dựng được một tập thể lớp đoàn kết vững mạnh về mọi mặt?

Xuất phát từ sự trăn trở của một người giáo viên chủ nhiệm, tôi đã mạnh dạnchọn đề tài “ Nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm thông qua một số hoạt động tưvấn học đường” để nghiên cứu và áp dụng thực hiện ở tập thể lớp 11A6 trườngTHPT Lê Hoàn.

1.2.MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

- Tìm hiểu và nắm vững tâm lí học sinh để có biện pháp giáo dục phù hợp, hướngtới xây dựng tập thể lớp đoàn kết, yêu thương nhau, tiến bộ trong học tập

- Định hướng cho các em trong việc lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai

- Giúp các em nhận thức và giải quyết được những vấn đề các em đang gặp phải

- Trang bị cho học sinh kĩ năng sống cơ bản

1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

- Các hoạt động tư vấn học đường

- Đối tượng thực hiện: Tập thể lớp 12A10

1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Tìm hiểu về đối tượng nghiên cứu thông qua các tài liệu

- Phân tích đánh giá tình hình thực tế bằng phiếu thăm dò

- Thực hiện hoạt động tư vấn vào thực tế giáo dục học sinh

- So sánh, đánh giá kết quả

- Rút ra kết luận

II NỘI DUNG

2.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN:

2.1.1 Khái niệm tư vấn học đường:

Tư vấn tâm lí học đường là một tiến trình giúp đỡ học sinh, sinh viên, các vịphụ huynh tự tìm hiểu mình, biết được những đặc điểm tính cách, những năng lựctiềm ẩn và những hành vi của họ đã ảnh hưởng đến người khác như thế nào, ồngthời giúp họ cách giải quyết tối ưu trong chiến lược định hướng phát triển nâng caonăng lực các nhân [1]

Ở trường THPT, tư vấn học đường đi sâu vào việc tập trung hướng dẫn cáchhọc tập sao cho đạt hiệu quả, định hướng nghề nghiệp cho các em, thông tin về cácchương trình tìm học việc tại các công trường, xí nghiệp, cơ quan có nhu cầu Giúphọc sinh hiểu biết về các vấn đề kinh tế xã hội, những vấn đề liên quan đến hành

vi, nhân cách cá nhân, giải quyết các vấn đề thường gặp trong quan hệ xã hội, giảiđáp hướng dẫn xử lí những tình huống về tình bạn, giới tính, sức khỏe sinh sản,giáo dục kĩ năng sống v v.[ 2]

Trong công tác chủ nhiệm ở trường THPT, để hỗ trợ học sinh trong quá trìnhphát triển, nâng cao hiệu quả giáo dục học sinh về mọi mặt, người giáo viên chủnhiệm cần có kĩ năng tư vấn cho học sinh, cụ thể:

- Vận dụng tri thức, phương pháp và kĩ thuật tâm lí học nhằm giúp học sinh nhận

ra chính mình, từ đó thay đổi hành vi, thái độ, tạo lại thế cân bằng về tâm lí.[2]

- Sử dụng các phương pháp giáo dục nhằm phòng ngừa học sinh trong quá trìnhphát triển, hạn chế những suy nghĩ và hành động lệch lạc, tiêu cực.[1]

2.1.2 Vai trò của tư vấn học đường:

-Tư vấn học đường giúp các em xử lí các vấn đề nảy sinh, mặt khác thông qua hoạtđộng tư vấn tâm lí, có thể nghăn ngừa những hậu quả xấu bằng cách tăng cườngkhả năng thích ứng của học sinh trước các biến đổi của xã hội, tạo ra “khả năngmiễn dịch” hay khả năng giải quyết tình huống phù hợp

- Tư vấn học đường góp phần cải thiện môi trường giáo dục vốn bị dồn nén bởi kỉluật, nội quy, hệ thống giám sát của nhà trường Nhờ hoạt động tư vấn học sinh sẽ

có tâm lí thoải mái khi chia sẻ những suy nghĩ, băn khoăn của các em, cách giáodục bằng tư vấn học đường có sự linh hoạt, mềm mỏng và hiệu quả hơn so vớidùng kỉ luật

- Đối với giáo viên chủ nhiệm, tư vấn là chiếc cầu nối giúp thầy cô giáo chủ nhiệmgần gũi vag thấu hiểu tâm tư, tình cảm của các em học sinh, biết rõ học sinh củamình đang gặp khó khăn gì để hỗ trợ kịp thời, nhờ vậy hiệu quả của công tác chủnhiệm sẽ có những bước tiến đáng kể

2.1.3.Các nội dung tư vấn học đường:

2.1.5 Nguyên tắc khi tư vấn cho học sinh:

- Khách quan

- Tôn trọng học sinh

- Giữ bí mật thông tin [2]

2.2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC TƯ VẤN Ở TRƯỜNG THPT LÊ HOÀN:

Những năm gần đây, các cấp quản lí giáo dục đã bước đầu quan tâm đến hoạt động tư vấn tâm lí học đường Năm 2005, Bộ GD- ĐT đã chỉ đạo cho các trường thực hiện tư vấn học đường, trong điều lệ trường Trung học, Bộ GD cũng đã đề cập đến Tư vấn học đường Trong hoạt động này, mỗi địa phương có những bước

đi và cách làm khác nhau Trong đó tiên phong là một số cơ sở giáo dục ở Hà Nội

và Tp Hồ Chí Minh Tuy nhiên, việc thực hiện tư vấn học đường còn gặp nhiều khó khăn vì đây là hoạt động mới mẻ, chưa có sự thống nhất trong phạm vi cả nước về mô hình tổ chức lẫn quy định về chuyên môn, biên chế, chưa có tư vấn viên được đào tạo bồi dưỡng chuẩn về chuyên môn nghiệp vụ tư vấn

Ở trường THPT Lê Hoàn, công tác tư vấn cho học sinh gặp rất nhiều khó khăn vì:

- Không có tư vấn viên hoặc giáo viên chuyên trách tư vấn

- Không có phòng tư vấn

- Các nguồn tài liệu, tư liệu phục vụ công tác tư vấn còn hạn chế

- Học sinh có tâm lí e ngại, không muốn sẻ chia, bày tỏ với người khác

- Giáo viên khi tư vấn cho học sinh thường chủ yếu dựa vào kinh nghiệm của bản thân hoặc đồng nghiệp vì vậy đôi khi giải pháp chưa phù hợp, hiệu quả chưa cao Trước khi thực hiện đề tài này, tôi đã tiến hành một số bài thăm dò đối với học sinh lớp chủ nhiệm 12A10 ( năm học 2014-2015)

(1) Gia đình em quan tâm nhất đến vấn đề gì của em?

Số học sinh tham gia trả lời: 45

Kết quả khảo sát như sau:

Vấn đề gia đình quan tâm Số học sinh chọn

Kết quả học tập 30

Sự phát triển tâm sinh lí 3

Quan hệ bạn bè 8

Vấn đề khác 4

(2) Khi gặp vấn đề khó khăn trong cuộc sống, em thường giải quyết như thế nào?

Số học sinh tham gia trả lời: 45

Kết quả như sau:

Cách giải quyết Số học sinh chọn

Nói với bố mẹ 6

Nói với thầy cô 4

Tâm sự với bạn bè 12

Lên mạng xã hội chia sẻ 11

Giấu kín, tự tìm cách giải quyết 12

Kết quả thăm dò cho thấy việc tư vấn học đường cho các em học sinh là việc làm cần thiết, có ý nghĩa rất lớn đối với công tác chủ nhiệm nói riêng và hiệu quả giáo dục học sinh nói chung

2.3 GIẢI PHÁP THỰC HIỆN:

Từ thực tế trên, nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục học sinh một cách toàn diện, đồng thời nâng cao hiệu quả trong công tác chủ nhiệm, tôi đã vận dụng thực hiện một số hoạt động tư vấn sau:

2.3.1.Tư vấn hướng nghiệp chọn nghề:

Trong xu thế xã hội hiện nay, việc định hướng chọn nghề cho HS THPT vô cùng quan trọng, ở một vùng nông thôn như trương THPT Lê Hoàn, số HS thi và học tiếp lên Đại học chỉ chiếm 1/3 đến 1/2 tổng số HS tốt nghiệp lớp 12 hàng năm,

số còn lại sẽ tìm những con đường lập nghiệp khác nhau Những năm gần đay, sự thay đổi về hình thức thi, sự bế tắc trong đầu ra tìm việc làm sau khi học đại học khiến các em HS rất lúng túng khi định hướng tương lai cho mình, bố mẹ các em

đa số là nông dân, việc tiếp cận thông tin để tư vấn cho các em khá hạn chế Với vai trò là giáo viên chủ nhiệm, tôi đã tư vấn cho các em bằng nhiều cách:

- Tổ chức hoạt động hướng nghiệp theo quy định của chương trình giáo dục, trong

đó đặc biệt chú ý thu thập tài liệu liên quan đến các trường đại học, các ngành nghề phù hợp với học sinh của mình và những ngành nghề có triển vọng trong tương lai

- Trên cơ sở hiểu biết về HS lớp chủ nhiệm như: lực học, năng khiếu, sở trường,nguyện vọng, điều kiện gia đình, tôi tiến hành chia các em thành từng nhóm để tưvấn cho các em thuận lợi hơn.

Cụ thể:

* Với nhóm HS học khá, giỏi, có nguyện vọng và khả năng thi vào các trường Đạihọc: Ngoài việc cung cấp thông tin, tư vấn cho các em nên chọn trường nào, ngành

gì tôi liên hệ với các em HS cũ đã và đang học tập tại các trường đại học, nhờ các

em tư vấn thêm cho học sinh bằng cách cung cấp số điện thoại, địa chỉ email,facebook để các em liên lạc trực tiếp với các anh chị Đây là một cách làm rất cóhiệu quả vì các em HS cũ đã trải qua thực tế học tập, có thể đưa ra những lờikhuyên, sự hướng dẫn rất bổ ích

* Với nhóm Hs có lực học trung bình, tôi thường chú ý quan sát và tìm hiểu vềnăng lực, nguyện vọng của các em, sau đó mới tiến hành tư vấn

- Trước hết động viên các em xác định: Vào đại học không phải là con đường tiếnthân duy nhất

- Cùng các em suy nghĩ và lựa chọn một trong những mục tiêu sau:

+ Có việc làm

+ Có việc làm ổn định

+ Có thu nhập cao

+ Vừa học vừa làm

+ Học thêm một ngoại ngữ khác để có nhiều cơ hội tìm việc làm hơn

+ Đi lao động xuất khẩu

Sau khi các em đã có mục tiêu cho riêng mình, chúng tôi tiếp tục tìm hiểu nhữngthông tin liên quan để thực hiện mục tiêu đó

2.3.2.Tư vấn về phương pháp học tập:

Như bất kì tập thể lớp nào, lớp 12A10 do tôi chủ nhiệm cũng có sự phân hóa khá rõ

về lực học, bên cạnh một số em có lực học khá, đa số các em chỉ học ở mức trung

bình, có một số em học yếu Nắm rõ thực tế này, tôi đặc biệt chú ý nội dung tư vấn

về phương pháp học tập cho các em:

- Tách riêng từng đối tượng, đối với HS học yếu, xem các em yếu ở môn nào

- Mời giáo viên bộ môn tư vấn cho các em về phương pháp học tập ở bộ môn đó,

HS được nghe chia sẻ của thầy cô giáo và những lời khuyên bổ ích, từ đó tìm rađược phương pháp học tập phù hợp, nâng cao dần kết quả học tập

- Thành lập một ban tư vấn gồm các em học khá, giỏi, lên lịch cho chương trình

“Giúp bạn học tốt”, các em trong ban tư vấn này sẽ trả lời những băn khoăn của cácbạn về phương pháp học tập, giải các bài tập khó

- Phối hợp với HS cũ có thành tích học tập tốt, nhờ các em tư vấn cho học sinh,cung cấp số điện thoại, địa chỉ email, facebook để các em Hs có thể trao đổi trựctiếp với các anh chị và được tư vấn cụ thể về phương pháp học tập Nhờ cách làmnày, đến nay tôi đã có một “đội ngũ tư vấn viên” không chuyên nhưng hoạt độngrất hiệu quả

2.3.3 Tư vấn giải quyết các vấn đề thường gặp trong giao tiếp ứng xử với bạn

bè, thầy cô, bố mẹ

-Để giúp các em giải quyết được những vấn đề trên, tôi thường sử dụng 2 phươngpháp:

+ Tư vấn trực tiếp với những em gặp vấn đề

+ Tư vấn những người có liên quan đến vấn đề của các em Ví dụ: nếu là mâu thuẫntrong tình bạn, tôi sẽ gặp và trao đổi với người bạn,hoặc nhóm bạn đó

- Ngoài ra để các em trong lớp có kĩ năng giải quyết các vấn đề trên, mỗi tháng tôi

dành một tiết sinh hoạt lớp với chủ đề: “ Vấn đề của bạn, vấn đề của tôi” Cách

tiến hành như sau:

- Đặt câu hỏi: Em đang gặp căng thẳng, mâu thuẫn, khó khăn gì?

- Phát cho mỗi em một tờ giấy A4 để các em tự ghi ra vấn đề mình gặp phải, sau đóthu và cho vào hộp phiếu chung ( Không phải ghi tên để đảm bảo tính riêng tư)

- Phân loại các vấn đề:

+ Vấn đề quan hệ tình cảm gia đình+ Vấn đề quan hệ với bạn bè

+ Vấn đề quan hệ với thầy cô giáo+ Vấn đề trong học tập

+ Vì sao bạn chọn cách giải quyết như vậy?

- Các nhóm thống nhất cách giả quyết và cử người trình bày

- Tôi, nhận xét, đánh giá, phân tích và định hướng cho các em

Thông qua cách tư vấn này, tôi giúp các em có cái nhìn khách quan hơn vềmột sự việc, đồng thời mỗi học sinh cũng được đặt mình vào tình huống của bạn đểsuy nghĩ và giải quyết, bản thân Hs có vấn đề có cơ hội tham khảo nhiều cách giảiquyết khác nhau mà vẫn bảo đảm được bí mật của mình

2.3.4 Tư vấn về giới tính, sức khỏe sinh sản:

Học sinh THPT thuộc lứa tuổi mới lớn, đây là giai đoạn đẹp nhất trong cuộcđời mỗi con người, nhưng cũng là giai đoạn chứa đựng nhiều yếu tố phức tạp, nhất

là những nhận thức và hành động liên quan đến giới tính, vì vậy giáo dục giới tính

và sức khỏe sinh sản trong trường THPT sẽ trang bị cho các em những hiểu biết cơbản để có hành vi đúng đắn trong việc giả quyết các mối quan hệ bạn bè khác giới,giúp các em làm chủ trong các vấn đề về tình yêu, hôn nhân và gia đình, góp phầnxây dựng cuộc sống lành mạnh, tốt đẹp ( Thực tế tại trường THPT Lê Hoàn có một

số học sinh phải nghỉ học kết hôn sớm do lỡ có thai).Tuy nhiên đây là nội dung

khó, tế nhị, nếu không khéo léo dễ dẫn đến phản tác dụng Để tư vấn cho các em vềgiới tính và sức khỏe sinh sản, tôi tiến hành các phương pháp sau:

- Lồng ghép với nội dung bài học

- Phối hợp với giáo viên bộ môn sinh học trong việc tư vấn hướng dẫn cho HS

- Giới thiệu với các em nguồn thông tin về các kiến thức giới tính và sức khỏe sinhsản bằng phiếu thăm dò sau:

Theo em, chúng ta có thể tìm hiểu về giới tính và sức khỏe sinh sản ở đâu?

Cơ sở y tếThầy, cô giáoGia đình (Bố, mẹ )Cán bộ Dân số KHHGĐBạn bè

Sách báo, tiviInternet

KhácSau khi thu được kết quả, tôi giải thích cho các em biết tất cả các nguồnthông tin trên đều có thể giúp các em giải đáp những băn khoăn, thắc mắc về giớitính và sức khỏe sinh sản, đặc biệt là các biện pháp tránh thai Việc cung cấp nguồnthông tin như vậy sẽ giúp các em nhận thức được ngoài việc tự tìm hiểu thông tintrên các phương tiện truyền thông hay cách bạn bè chỉ bảo cho nhau, các em hoàntoàn có thể chia sẻ với thầy cô giáo, với cán bộ y tế, đặc biệt là với bố mẹ Đây làcách hạn chế tình trạng khi các em gặp vấn đề, các em sẽ thu mình giấu kín rồi tựtìm cách giải quyết vấn đề của mình

- Tư vấn giúp các em hiểu việc có thai ngoài ý muốn dẫn đến hậu quả như thế nào?+ Đặt tình huống: Bạn em ( đang là học sinh THPT) lỡ có thai, theo em bạn ấy nên:

(1) Nghỉ học, kết hôn(2) Bỏ thai, tiếp tục đi học

+ Trên cơ sở kết quả nhận được, tôi chia ra hai nhóm lựa chọn hai cách giải quyết

* Nhóm chọn cách (1): Tiếp tục trả lời các câu hỏi:

1 Bạn ấy đã được trang bị đầy đủ kiến thức về sức khỏe sinh sản chưa?