Qua những năm dạy Sinh học 6 tại trường tôi nhận thấy rằng mình cần có phương pháp khoa học và hợp lý để giúp các em học tốt bộ môn này.. Vì môn Sinh học không chỉ giúp các em nắm được k
Trang 1Nhận xét đánh giá của HỘI ĐỒNG KHGD trường:
- Tác dụng của SKKN: ………
- Tính thực tiễn, sư phạm, khoa học: ………
- Hiệu quả: ………
- Xếp loại: ………
……… ngày ……… tháng ……… năm 2008 CT.HĐKHGD Nhận xét đánh giá của HỘI ĐỒNG KHGD Phòng GD - ĐT: - Tác dụng của SKKN: ………
- Tính thực tiễn, sư phạm, khoa học: ………
- Hiệu quả: ………
- Xếp loại: ………
……… ngày ……… tháng ……… năm 200……
CT.HĐKHGD Nhận xét đánh giá của HỘI ĐỒNG KHGD Sở GD - ĐT: - Tác dụng của SKKN: ………
- Tính thực tiễn, sư phạm, khoa học: ………
- Hiệu quả: ………
- Xếp loại: ………
……… ngày ……… tháng ……… năm 200……
CT.HĐKHGD
Trang 2MỤC LỤC
1 Đặt vấn đề
2 Mục đích đề tài
3 Lịch sử đề tài
4 Phạm vi đề tài
II NỘI DUNG CÔNG VIỆC ĐÃ LÀM Trang 5
1 Thực trạng đề tài
2 Nội dung cần giải quyết
3 Biện pháp giải quyết
4 Kết quả chuyển biến của đối tượng
1 Tóm lược giải pháp
2 Phạm vi đối tượng áp dụng
3 Kiến nghị
Trang 3I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1 Đặt vấn đề:
Môn Sinh học là một môn khoa học rất gần gũi với thực tế cuộc sống Trong chương trình Sinh học 6, học sinh bắt đầu làm quen với thế giới sinh vật, trước hết là thực vật Các em phải nắm bắt được cấu tạo của cây xanh cùng chức năng của chúng như thế nào để phù hợp với điều kiện sống Qua nội dung chương trình Sinh học 6, các em còn thấy được thực vật rất đa dạng và phong phú Chúng có mối quan hệ mật thiết với môi trường sống cũng như vai trò của thực vật đối với đời sống con người
Kiến thức Sinh học 6 mặc dù rất gần gũi với thực tế nhưng để nắm được nó học sinh phải có sự tư duy và tổng hợp hóa kiến thức thành một hệ thống logic Qua những năm dạy Sinh học 6 tại trường tôi nhận thấy rằng mình cần có phương pháp khoa học và hợp lý để giúp các em học tốt bộ môn này Vì môn Sinh học không chỉ giúp các em nắm được kiến thức khoa học mà còn giúp các em nhận ra được sự không đúng đắn của một số điều giải thích theo hướng duy tâm, phản khoa học, cũng như sự mê tín dị đoan khi nói về các hiện tượng tự nhiên
Điều đáng quan tâm là mức độ lĩnh hội kiến thức ở các đối tượng học sinh không giống nhau Đặc biệt với đối tượng là học sinh yếu thì sự lĩnh hội kiến thức còn rất hạn chế Do đó trong suốt quá
trình dạy học tôi đã cố gắng tích lũy và tìm ra “Phương pháp
nâng cao chất lượng học tập bộ môn Sinh học 6” với hy vọng và niềm tin là mình sẽ giúp cho các em học
tốt hơn
2 Mục đích đề tài
Như chúng ta đã biết, kiến thức Sinh học luôn luôn liên quan với nhau theo một hệ thống logic giữa bài trước với bài sau; giữa
chương trước với chương sau theo một “Hệ thống Cây sinh học”.
Trang 4Điều này đòi hỏi học sinh cũng phải tiếp thu kiến thức một cách vững chắc và có logic
Từ thực tế như vậy, tôi đã thực hiện đề tài này với mục đích sau cùng là giúp các em tiếp thu bài tốt hơn, phát huy tư duy của các em thông qua các tiết học, khắc sâu kiến thức đồng thời tránh bị hỏng kiến thức để từ đó nâng cao chất lượng học tập ở bộ môn này
3 Lịch sử đề tài
Qua suốt thời gian dạy lớp tôi nhận thấy tinh thần, thái độ học tập của các em học sinh đối với bộ môn chưa cao dẫn tới kết quả
học tập còn thấp Và như chúng ta đã biết, Nghị Quyết TW 2, Khóa
VIII cũng đã nhận định “Phương pháp giáo dục đào tạo
còn chậm được đổi mới, chưa phát huy được tính chủ động, sáng tạo của người học” Mặc dù ở các Trường THCS
ngày càng có nhiều tiết dạy tốt của giáo viên theo hướng tổ chức cho học sinh hoạt động tích cực, tự lực chiếm lĩnh tri thức mới với sự giúp đỡ, hướng dẫn của giáo viên nhưng thực tế nhiều học sinh chưa phát huy hết khả năng của các em Nhiều học sinh chưa thật sự tập trung vào việc lĩnh hội kiến thức, chưa nắm hết những kiến thức mà giáo viên truyền tải
Trước thực trạng đó tôi đã tìm ra một số phương pháp nhằm giúp các em nâng cao chất lượng dạy và học cho bộ môn Sinh học 6
4 Phạm vi đề tài
Đề tài thực hiện trong năm học 2007 – 2008 với đối tượng là học sinh Khối 6 Trường THCS Mỹ Hạnh
Trang 5II NỘI DUNG CÔNG VIỆC ĐÃ LÀM
1 Thực trạng đề tài
Trong một lớp học có nhiều đối tượng học sinh thì giáo viên khó có điều kiện theo dõi từng học sinh cũng như dạy theo khả năng
của từng em từ đó dễ hình thành kiểu dạy “Thông báo – đồng loạt”
nơi giáo viên Ngoài ra, phần lớn giáo viên thường hay quan tâm trước tiên đến việc hoàn thành trách nhiệm của mình đơn giản chỉ là truyền đạt cho hết nội dung quy định trong chương trình hay trong sách giáo khoa Với cách dạy như vậy dần dần sẽ hình thành kiểu
học “thuộc lòng, thụ động, lười suy nghĩ” ở học sinh Thực trạng
này đã và đang làm hạn chế chất lượng, hiệu quả học tập cũng như không đáp ứng được yêu cầu của xã hội hiện nay đối với sản phẩm giáo dục tạo ra
Một vấn đề cốt lõi khác là tư tưởng và ý thức học tập của các
em Đa số các em còn quan niệm “Môn học chính và môn học
phụ” Đa số các em xem Sinh học là môn phụ nên còn lơ là trong
việc học, thiếu sự đầu tư cho bộ môn thậm chí không hứng thú trong việc học
Trong những năm gần đây, theo chỉ đạo chung của ngành về đổi mới phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm cho việc dạy, giáo viên là người hướng dẫn, học sinh phải cố gắng tiếp thu, tìm và hiểu kiến thức Với yêu cầu như vậy thì việc tìm ra phương pháp dạy học nhằm gây sự hứng thú học tập của học sinh và nâng cao chất lượng dạy và học là điều rất cần thiết
Kết quả khi chưa áp dụng các phương pháp một cách triệt để cũng như thiếu sự phối hợp các phương pháp:
Trang 6LỚP GIỎI KHÁ TB YẾU KÉM
SL TL(%) SL TL(%) SL TL(%) SL TL(%) SL TL(%)
2 Nội dung cần giải quyết
Tạo giờ học sôi nổi để cuốn hút học sinh bằng cách kết hợp nhiều phương pháp khác nhau trong một bài học, cho học sinh rút ra được kiến thức từ mẫu vật hoặc khai thác triệt để tranh ảnh đối với những bài có mẫu vật hoặc tranh.
Quan tân sâu sát đến từng đối tượng học sinh, dựa vào khả năng lĩnh hội kiến thức của các em mà có phương pháp thích hợp.
Trong tiết dạy luôn đặt câu hỏi, tìm ví dụ thực tế để chứng minh nhằm làm cho các em thấy được môn học rất gần gũi với thực tế cuộc sống hàng ngày của các em.
Tôn trọng ý kiến của các em, sửa những ý kiến sai, tuyên dương hoặc cho điểm khi các em làm đúng.
Một trong những yêu cầu của việc đổi mới phương pháp nữa đó là hạn chế việc đọc bài cho các em
Trang 7chép mà làm sao cho các em tự tìm ra ý chính của bài để các em có thể tự ghi bài.
Dựa trên kiến thức mà học sinh liên hệ từ thực tế cuộc sống để thấy được sự phong phú của sinh vật từ đó giúp các cảm thấy yêu thích bộ môn hơn và nâng cao hứng thú trong học tập.
Ví dụ : Ở bài “Thực vật góp phần điều hòa khí
hậu”
Học sinh biết vai trò của thực vật là ổn định khí hậu, giảm ô nhiễm môi trường, góp phần điều hòa khí hậu v.v trên cơ sở đó học sinh ý thức được vì sao phải trồng cây xanh ở trường, ở nhà và có ý thức chăm sóc, bảo vệ chúng
Giáo viên tạo điều kiện cho học sinh phát huy hết khả năng tư duy của các em và tập trung nâng cao dần kiến thức.
Ví dụ : Bằng cách giới thiệu về sự khác nhau giữa hai cây
trong cùng Ngành thực vật Hạt kín Giáo viên có thể chọn hai cây: cây lúa và cây ổi.
Cả hai cây trên đều thuộc Ngành thực vật Hạt kín (cây xanh có
hoa) Cả hai cây đều có các bộ phận: rễ, thân, lá, hoa nhưng mỗi
bộ phận của mỗi cây đều có đặc điểm cấu tạo khác nhau Cụ thể như sau:
Lá Có gân hình song song Có gân hình mang
Trang 8Do những đặc điểm khác biệt đó mặc dù trong cùng một
Ngành Hạt kín nhưng chúng lại được chia thành hai lớp khác nhau.
Giáo viên lưu ý học sinh những cây nào có những đặc điểm tương tự cây lúa thì xếp chung một lớp, còn những cây nào mang đặc điểm giống cây ổi thì xếp chung một lớp Qua đó học sinh vừa nắm được đặc điểm của mỗi lớp vừa rút ra được đặc điểm khác nhau ở mỗi lớp
3 biện pháp giải quyết
3.1 Giáo viên :
Chuẩn bị giáo án thật kỹ Giáo án phải thể hiện rõ trọng tâm của bài học, phần phương pháp giáo viên phải đặt nhiều dạng câu hỏi tuỳ theo từng đối tượng học sinh để dẫn dắt các em xây dựng bài tốt.
Chuẩn bị đồ dùng dạy học (tuỳ theo mỗi tiết mà có thể sử dụng tranh hay mẫu vật thật).
Ví dụ :
- Khi dạy bài “Vi khuẩn” để thấy được vai trò của vi khuẩn
trong đất đó là phân huỷ chất hữu cơ thành chất vô cơ cho cây sử dụng tạo nên vòng tuần hoàn Học sinh không thể quan sát hết được ngoài thực tế nên giáo viên cần phải sử dụng tranh
- Hay khi dạy bài “Các loại rễ”, để phân biệt rễ cọc, rễ chùm,
giáo viên cho học sinh quan sát trên mẫu vật thật ở các cây khác nhau, học sinh sẽ khắc sâu kiến thức hơn
Sau mỗi tiết tôi luôn dặn học sinh soạn bài mới theo các câu hỏi tôi đã soạn trước để định hướng cho các em phần trọng tâm của bài học để tránh tình trạng các em soạn qua loa, chiếu lệ để đối phó với giáo viên.
Trong tiết dạy đối với những bài có liên hệ thực tế cuộc sống tôi luôn nhấn mạnh đến tác hại và lợi ích để xây dựng các em có biện pháp phòng chống và bảo vệ.
Trang 9Ví dụ :
Mặc dù trong cùng Ngành thực vật Hạt kín nhưng giữa hai
cây “Cây lúa” và “Cây thuốc phiện” chúng lại có sự đối lập
nhau Bằng những hiểu biết của các em cùng với những thông tin thực tế thì trong bài học tôi luôn dẫn dắt các em thấy được tác hại của cây thuốc phiện, để từ đó giáo dục các em ý thức và tránh xa thuốc phiện Hay qua cây lúa các em cũng tìm ra được lợi ích thiết thực để từ đó có biện pháp bảo vệ cây trồng
Liên hệ với tài liệu trước đối với một chương hay giữa chương này với chương khác thì thường kiến thức có liên quan giữa các bài Vì vậy khi dạy tôi luôn liên hệ với bài học trước để các em khắc sâu kiến thức một cách chủ động, không nhàm chán khi học bài mới.
Ví dụ :
Khi dạy bài “Vận chuyển các chất trong thân” Sau khi làm
thí nghiệm sự vận chuyển nước và muối khoáng hoà tan Giáo viên cho học sinh cắt ngang cành hoa, dùng kính lúp quan sát phần bị nhuộm màu Sau khi quan sát học sinh sẽ thấy được mạch gỗ bị nhiễm màu Giáo viên cho học sinh nhớ lại kiến thức bài học trước
đó “Cấu tạo trong thân non” về chức năng của các bó mạch Qua
đó học sinh sẽ dễ dàng giải thích được vì sao mạch gỗ bị nhuộm
màu và rút ra kết luận: Mạch gỗ vận chuyển nước và muối khoáng
hoà tan Hoặc sau khi làm thí nghiệm về sự vận chuyển chất hữu
cơ, bằng kiến thức đã được học trước đó học sinh sẽ giải thích được
vì sao mép vỏ phía trên phình to ra và rút ra được kết luận: Mạch
rây vận chuyển chất hữu cơ.
Kết hợp các phương pháp khác nhau trong bài học và phù hợp với
nội dung bài học theo phương pháp đổi mới như phương pháp quan
sát tìm tòi, phương pháp biểu diễn thí nghiệm, phương pháp thí nghiệm thực
hành, phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ.
Trang 10Ví dụ :
- Khi dạy bài “Quang hợp” - Phần “Xác định chất mà lá cây
chế tạo được khi có ánh sáng” Trước hết giáo viên hướng dẫn học
sinh làm trước ở nhà các khâu như bịt lá, ngắt lá Còn các bước kế
tiếp vì các em không thể làm trước ở nhà do đó giáo viên sẽ biểu
diễn lần lượt từng bước như đun trên đèn cồn, ngâm trong dung
dịch i-ốt loãng Sau khi biểu diễn thí nghiệm, để học sinh giải thích
được vì sao phải làm như thế? Giáo viên cho học sinh thảo luận theo nhóm và qua đó rút ra được kết luận xem thí nghiệm này nhằm chứng minh điều gì?
- Hay khi dạy bài “Đặc điểm bên ngoài của lá” Giáo viên có
thể dùng phương pháp thí nghiệm thực hành cho học sinh quan sát trên mẫu vật thật để thấy được hình dạng phiến lá, kiểu gân lá và
phân biệt thế nào là lá đơn, lá kép?
Giáo viên cần tạo động cơ học tập cho học sinh: động cơ học tập rất đa dạng nhưng chưa bền vững, biểu hiện ở những thái độ nhiều khi mâu thuẫn, từ rất tích cực đến thờ ơ, lười biếng; từ nổ lực học tập độc lập đến thụ động học thuộc lòng; hứng thú rõ rệt với môn học này nhưng hoàn toàn không hào hứng đối với môn học khác Nhiều khi học sinh yêu mến môn học nào đó chỉ vì giáo viên môn đó dạy hay, hấp dẫn Do vậy để các em có động cơ, thái độ đúng đắn thì giáo viên phải biết gợi cho học sinh nhu cầu tìn hiểu, phải giúp các em có phương pháp học tập phù hợp để tránh gây tâm lý chán nản nơi các em học sinh.
Giáo viên cần phải có phương pháp gây sự chú ý cho học sinh, hướng học sinh vào bài học Ở lứa tuổi các em chú ý có chủ định, bền vững được hình thành dần, mặt khác chú ý cũng rất dễ bị phân tán Biện pháp tốt nhất để thu hút sự chú ý của các em là tổ chức các hoạt động học tập cho hợp lý, không có nhiều thời gian nhàn rỗi để dẫn đến phân tán sự chú ý của học sinh Cần lưu ý
Giáo viên : Lê Thị Thu Ngân Đơn vị : Trường THCS Mỹ Hạnh Trang
Trang 11không phải bao giờ các em cũng thích cái vui, cái dễ hiểu mà chính những giờ học có nội dung đòi hỏi phải hoạt động, nhận thức tích cực kèm theo đó là những hoạt động thôi thúc sự tìm tòi, hào hứng mới thu hút được sự chú ý.
Giáo viên cần dạy học sinh kỹ năng ghi nhớ logic, biết tìm ra điểm tựa để nhớ, lập dàn ý, lập bảng hệ thống hoá, rèn luyện cho các em thói quen và kỹ năng trình bài các nội dung đã học bằng lời của mình.
3.2 Họs sinh :
Học bài, soạn bài trước theo câu hỏi giáo viên hướng dẫn.
Làm bài tập ở nhà nhằm củng cố lại kiến thức cũ.
Nắm bắt kịp thời những thông tin về kiến thức mới liên quan đến bài học.
Tự do tham gia thảo luận, tranh luận góp ý kiến cho bạn và bảo vệ ý kiến cá nhân.
Biết tự bổ sung và hoàn thiện kiến thức.
Học sinh tìm cách độc lập, tự giải quyết bài tập nêu ra, tìm ra những cách giải quyết khác nhau để tìm cho được lời giải hợp lý nhất.
Biết sáng tạo, nghĩ ra cách giải mới, độc đáo, đề xuất những giải pháp có hiệu quả, có sáng kiến lắp đặt những thí nghiệm để chứng minh bài học Dĩ nhiên, mức độ sáng tạo của học sinh là có hạn nhưng đó là mầm mống để phát triển trí sáng tạo sau này.
4 Kết quả chuyển biến của đối tượng:
Nhìn chung sau khi vận dụng một số phương pháp trên tôi thấy kết quả học tập của học sinh có sự chuyển biến đáng kể, đồng thời phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo ba đối tượng học sinh
Trang 12Qua những tiết học về sau tôi còn nhận thấy ngoài việc lĩnh hội kiến thức tốt hơn, học sinh còn hứng thú hơn với môn học, tập trung hơn, chịu khó tư duy suy nghĩ và hăng hái phát biểu ý kiến Nhưng quan trọng nhất là các em đã hạn chế đáng kể tư tưởng phân
biệt “Môn chính – môn phụ”.
Kết quả chuyển biến cụ thể của học sinh sau học kỳ một khi tôi áp dụng các phương pháp này:
SL TL(%) SL TL(%) SL TL(%) SL TL(%) SL TL(%)
-Giáo viên : Lê Thị Thu Ngân Đơn vị : Trường THCS Mỹ Hạnh Trang
Trang 13III KẾT LUẬN
1 Tóm lược giải pháp
Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là đào tạo ra những con người năng động, tích cực làm chủ tri thức khoa học và công nghệ hiện đại Chính vì vậy việc nâng cao chất lượng trong học tập là điều rất cần thiết và đúng theo với chỉ đạo chung của ngành Vấn đề đặt ra đầu tiên đối với giáo viên khi bước lên bục giảng là phải chuẩn bị kỹ nội dung bài dạy, số lượng kiến thức, hệ thống câu hỏi, kết hợp hài hoà giữa các phương pháp nhằm phát huy tính tích cực của học sinh đồng thời để tạo cho học sinh lòng say mê, hứng thú trong học tập, biết vận dụng linh hoạt vào cuộc sống Sau đó, trong quá trình giảng dạy giáo viên cũng cần quan tâm đến từng đối tượng học sinh, khuyến khích tạo điều kiện cho các em học tốt hơn
Ngoài ra để các em có ý thức trách nhiệm trong học tập thì gia đình cũng đóng một vai trò hết sức quan trọng, đó là động lực thôi thúc ý chí quyết tâm của các em trong học tập Sự quan tâm đúng đắn của gia đình tạo tâm lý thoải mái cho học sinh, từ đó các em có thể phát huy hết khả năng của mình từ đó đem lại kết quả cao nhất trong học tập
2 Phạm vi đối tượng áp dụng
Sáng kiến này có thể áp dụng cho việc giảng dạy bộ môn Sinh học 6.
3 KIẾN NGHỊ
Cung cấp thêm một số tranh ảnh, đồ dùng dạy học cho giáo viên giảng dạy bộ môn Sinh học Vì giáo viên tự vẽ tranh thì thời gian tập trung cho một tiết dạy không đạt hiệu quả cao do phải
