Chính vì vậy, tôi đã chọn đề tài “Kinh nghiệm tích hợp giáo dục pháp luật trong dạy học chương XI " Sinh sản” - môn Sinh học 8 nhằm nâng cao hiểu biết pháp luật cho học sinh” để nghiên c
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
PHÒNG GD&ĐT THỌ XUÂN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TÊN ĐỀ TÀI KINH NGHIỆM TÍCH HỢP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG XI “SINH SẢN” – MÔN SINH HỌC 8 NHẰM NÂNG CAO HIỂU BIẾT PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH
THANH HÓA 2018
Trang 2MỤC LỤC
Trang
PHẦN 1 MỞ ĐẦU 1
1.1 Lý do chọn đề tài 1
1.2 Mục đích nghiên cứu 2
1.3 Đối tượng nghiên cứu 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu 2
PHẦN 2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 2
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 3
2.2.1 Về phía giáo viên 3
2.2.2 Về phía học sinh 3
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 6
2.3.1 Tìm hiểu những hiểu biết về kiến thức pháp luật của học sinh có liên quan đến chương “Sinh sản” - môn Sinh học 8 6
2.3.2 Sưu tầm tài liệu 7
2.3.3 Lập kế hoạch tích hợp kiến thức pháp luật cho từng bài, từng phần trong chương “Sinh sản” 7
2.3.4 Tiến hành dạy thực nghiệm 11
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 17
PHẦN 3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 19
3.1 Kết luận 19
3.2 Kiến nghị 20
PHỤ LỤC I 21
PHỤ LỤC II 23
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 25
Trang 3PHẦN 1 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài
Chúng ta đã và đang tiến hành xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa lấy pháp luật làm căn cứ điều tiết các hành vi cá nhân, các quan hệ xã hội,bảo đảm cho xã hội ổn định và phát triển bền vững Để thực hiện mục tiêu này,song song với việc xây dựng và không ngừng hoàn thiện hệ thống pháp luật, mộttrong những vấn đề có tầm quan trọng đặc biệt là phải đẩy mạnh phổ biến, giáodục pháp luật cho mọi nhóm đối tượng, trong đó có học sinh THCS - những chủnhân tương lai của đất nước Đây là yêu cầu, đòi hỏi cấp thiết, mang tính kháchquan và hoàn toàn phù hợp với mục tiêu giáo dục toàn diện của chúng ta là “đàotạo con người Việt Nam phát triển toàn diện” để đáp ứng yêu cầu của sự nghiệpxây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Học sinh THCS - các em đang ở lứa tuổi vị thành niên - lứa tuổi xảy ranhiều thay đổi về cả thể chất, sinh lí và tâm lí, đặc biệt tâm lý các em thườngkhủng hoảng, các em nông nổi, dễ bị kích động, khó kiềm chế, dễ bị lôi cuốnvào cái xấu Có thể nhận thấy điều đó qua thực tế, có một bộ phận không nhỏhọc sinh do thiếu hiểu biết về pháp luật để rồi vướng vào tù tội mà không haybiết Ví dụ: Tại huyện Hoài Đức, Hà Nội, Em Vũ Tiến Sơn mới 17 tuổi có tìnhcảm và quan hệ tình dục với em Đỗ Thị T - 13 tuổi, bị TAND TP Hà Nội tuyênphạt mức án 7 năm tù về tội “Hiếp dâm trẻ em” Trong phiên tòa Sơn đã thànhkhẩn “Thưa quý tòa, cháu thấy T phổng phao, lại tự nguyện, chính T còn chủđộng “mời” cháu, cháu không biết yêu như thế là phạm tội” Hoặc có em vìthiếu hiểu biết pháp luật mà bị lạm dụng, bị chà đạp cả thời gian dài mà khôngdám lên tiếng Ví dụ: Em Lê Thị T ở quận Sơn Trà, TP Đà Nẵng đã bị chính cha
đẻ của mình hiếp dâm trong suốt thời gian dài, do chưa nhận thức được hành viđồi bại của cha, em chỉ âm thầm chịu đựng, chỉ đến khi được nhà trường giáodục giới tính, T mới kể lại sự việc bị cha xâm hại tình dục với các bạn gái và đếnlúc này vụ việc mới được cơ quan chức năng vào cuộc Ngoài ra, còn rất nhiềunhững vụ việc khác đã được phản ánh trên các phương tiện thông tin đại chúnglàm dấy lên những lo lắng, băn khoăn trong dư luận xã hội, và khiến chúng taphải xem xét lại công tác giáo dục pháp luật trong các nhà trường
Tại trường THCS, nội dung giáo dục pháp luật mới chỉ được đưa vàogiảng dạy trong môn Giáo dục công dân, hoặc lồng ghép vào một số hoạt độngngoại khóa với nội dung rất hạn chế, Thiết nghĩ để góp phần nâng cao hiểubiết về pháp luật cho học sinh, trong quá trình dạy học chúng ta cần phải tíchhợp kiến thức pháp luật cho học sinh nếu có thể ở tất cả các bộ môn, cần phảithực hiện giáo dục mang tính thường xuyên, liên tục hơn để định hướng cho các
em phát triển nhân cách đúng hướng, tránh vi phạm pháp luật hoặc bị lạm dụng,
Bản thân là một giáo viên giảng dạy bộ môn sinh học 8, tôi thấy bộ môngiúp ích cho các em học sinh nghiên cứu về chính bản thân mình, được tìm hiểusâu hơn về cấu tạo, chức năng và hoạt động sinh lí của các cơ quan, hệ cơ quancủa cơ thể Tuy nhiên, trong thực tế giảng dạy tôi quan sát thấy nhiều em họcsinh rất tò mò, tuy bài học mới học ở chương I, II mà các em đã giở sách tận
Trang 4chương XI (chương Sinh sản) để quan sát các hình ảnh “Các bộ phận của cơquan sinh dục ”, có em còn tô vẽ lên đó, Còn khi tôi dạy đến chương đó(chương Sinh sản), với những kiến thức cấu tạo và hoạt động sinh lí rất chi tiết,cộng với những hình ảnh trực quan rất rõ ràng, sinh động, tôi hiểu tâm lí của các
em đã có phần bị ảnh hưởng, bản năng tính dục có phần trổi dậy, điều này làmbản thân tôi rất trăn trở, làm sao để vừa giúp các em hiểu rõ, nắm chắc đượckiến thức, đặc biệt là những kiến thức rất tế nhị trong chương “Sinh sản”? Làmsao giúp các em biết điều chỉnh hành vi của mình đúng theo những chuẩn mựcđạo đức của xã hội, những quy định của pháp luật? Chính vì vậy, tôi đã chọn đề
tài “Kinh nghiệm tích hợp giáo dục pháp luật trong dạy học chương XI " Sinh sản” - môn Sinh học 8 nhằm nâng cao hiểu biết pháp luật cho học sinh” để
nghiên cứu
1.2 Mục đích nghiên cứu
Trong phạm vi đề tài này tôi tích hợp một số kiến thức pháp luật nhằmcung cấp thêm cho học sinh một số hiểu biết về pháp luật, trên cơ sở của cáckiến thức Sinh học thì học sinh cũng phần nào hiểu được việc tuân thủ theo cácquy định của pháp luật cũng đồng nghĩa với việc bảo vệ nòi giống và tự do của bảnthân để từ đó có nâng cao hiểu biết và ý thức chấp hành pháp luật cho học sinh
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu về việc tích hợp một số kiến thức pháp luật có liên quanvào một số bài dạy trong chương “Sinh sản” - môn Sinh học 8; Ở đây, đề tàiquan tâm cụ thể tới đối tượng học sinh lớp 8 đang ở độ tuổi 14 - 15 tuổi
Tôi đã thực nghiệm áp dụng đối với học sinh hai lớp 8A (38 học sinh) và8B (37 học sinh) - năm học 2016 - 2017
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Đầu tiên tôi tiến hành thu thập và xử lí những thông tin lí luận về phươngpháp tích hợp kiến thức pháp luật vào trong bài dạy trong các môn học nóichung và môn Sinh học nói riêng để có kiến thức lí luận vững chắc
Nghiên cứu giáo án, dự giờ đồng nghiệp để tìm hiểu về hình thức tổ chức
và hiệu quả của việc tích hợp kiến thức pháp luật vào trong bài dạy trong các giờdạy các môn
Khảo sát hiểu biết về pháp luật của học sinh qua khi chưa áp dụng phươngpháp này
Sau đó, tôi thử nghiệm áp dụng các giải pháp vào dạy học tiết 63, 64, 65,
66, 67 - bài 60, 61, 62, 63, 64 và 65 - chương XI “Sinh sản” Sau khi tiến hành dạythực nghiệm, tôi cùng đồng nghiệp trao đổi, rút kinh nghiệm và nhận thấy rõ hiệuquả tích cực
Trang 5PHẦN 2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Quá trình đổi mới đất nước, xây dựng “nhà nước pháp quyền xã hội chủ
nghĩa” và một “xã hội công dân” đòi hỏi phải xây dựng một xã hội trong đó
mọi người đều có ý thức tôn trọng pháp luật, tự nguyện tuân thủ và nghiêmchỉnh chấp hành pháp luật Do đó, việc đẩy mạnh phổ biến giáo dục pháp luậttrong nhà trường là con đường cơ bản, đóng vai trò quan trọng, tác động đến ýthức pháp luật của học sinh đúng như tinh thần chỉ đạo của Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban chấp hành Trung ương khóa XI và Chương trình hành độngthực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW, ngày 05/8/2014 Bộ Giáo dục và Đào tạo
Chính vì thế trong những năm gần đây công tác tuyên truyền phổ biếnpháp luật đã được triển khai rộng khắp trong các trường thuộc hệ thống giáo dụcquốc dân với nhiều hình thức, như: Các chuyên đề giáo dục An toàn giao thông,chuyên đề về bảo vệ quyền trẻ em, phòng chống ma túy, phòng chống tệ nạn xãhội, và chú trọng tích hợp trong các môn học
Đối với môn Sinh học 8, tôi thấy có thể tích hợp được kiến thức pháp luậtvào các bài của chương “Sinh sản” nhằm cung cấp thêm cho học sinh một sốhiểu biết về pháp luật, bởi phần kiến thức này nghiên cứu về cấu tạo của cơquan sinh sản ở người, về quá trình thụ tinh, thụ thai và phát triển của thai, cácbệnh lây truyền qua đường tình dục, đại dịch AIDS… nên rất thuận lợi để tíchhợp một số kiến thức pháp luật như: Bộ luật Hình sự 2015; Bộ luật Dân sự 2015;Luật Bình đẳng giới năm 2006; Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014; Luật trẻ
em năm 2016; Luật Phòng, chống nhiễm virút gây ra hội chứng suy giảm miễndịch mắc phải ở người (HIV/AIDS) năm 2006; Luật Phòng, chống bệnh truyềnnhiễm năm 2007,… Mặt khác, khi thực hiện tích hợp giáo dục pháp luật trongcác tiết học, học sinh có phần hào hứng với bài học hơn, đồng thời dựa trên cơ
sở sinh học thì học sinh cũng phần nào hiểu được việc tuân thủ theo các quyđịnh của pháp luật cũng đồng nghĩa với việc bảo vệ chính nòi giống và tự do củabản thân để từ đó có ý thức chấp hành pháp luật và nghiêm túc lĩnh hội kiến thức hơn
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
2.2.1 Về phía giáo viên
Tại đơn vị nơi tôi công tác, trong những năm trước đây công tác giáo dụcpháp luật mới chỉ được đưa vào giảng dạy trong chương trình môn Giáo dụccông dân Những năm gần đây, được sự quan tâm, chỉ đạo Ban giám hiệu thìcông tác tuyên truyền giáo dục pháp luật đã được lồng ghép, tích hợp vào một sốmôn học có liên quan như địa lý, ngữ văn,….nhưng nội dung tuyên truyền phápluật còn rất hạn chế Ngoài ra, tại trường đã có tủ sách pháp luật, tạo điều kiệncho giáo viên, học sinh có nguồn tài liệu phục vụ công tác giảng dạy, học tập,nhưng học sinh không tự giác tìm đọc, một số học sinh có đọc nhưng chẳng đọcđược nhiều vì nội dung sách luật khô khan, nhiều chương, nhiều điều, nhiềukhoản, khó nhớ, và đặc biệt là không hấp dẫn, cuốn hút như các sách khác
Trang 62.2.2 Về phía học sinh
Học sinh lớp 8, đang ở lứa tuổi vị thành niên lại là lứa tuổi đang có sựthay đổi mạnh mẽ về tâm sinh lý, muốn khẳng định mình, không muốn phụthuộc và dễ bị tác động, rủ rê, lôi kéo của các đối tượng xấu Nhiều em bị ảnhhưởng tâm lý từ các loại văn hóa phẩm đồi trụy nên việc giáo dục các em ở lứatuổi này cần giáo viên phải có biện pháp phù hợp
Trong khi đó, nhiều bậc phụ huynh còn chịu ảnh hưởng của những hủ tụclạc hậu, đời sống còn nhiều khó khăn phải đi làm ăn xa, một số phụ huynh còn
“khoán trắng” việc giáo dục đạo đức của con em mình cho nhà trường nênkhông chú ý đến sự phát triển tâm sinh lý của con cái, còn để mặc con cái, dẫnđến sự thiếu hụt về mặt tình cảm, sự phát triển tâm lí lệch lạc, hơn nữa do thiếu
sự chỉ bảo, quan tâm của gia đình nên số thiếu niên này dễ bị kẻ xấu lợi dụng vàlôi kéo vào con đường phạm tội
Trong những năm gần đây, tình trạng học sinh ở lứa tuổi vị thành niên viphạm pháp luật ngày càng có tính chất nghiêm trọng và diễn biến hết sức phứctạp Dẫn đến thực trạng trên một phần do sự thay đổi về thể chất và tâm sinh lílứa tuổi, hoàn cảnh và phương pháp giáo dục của gia đình, môi trường sống,…nhưng đáng lo ngại nhất là nhận thức pháp luật của đại đa số học sinh còn rấthạn chế, phần lớn không ý thức được mối nguy hiểm và hậu quả hành vi phạmtội của mình mà nguyên nhân phần lớn là do công tác tuyên truyền, giáo dụcpháp luật chưa được quan tâm đúng mức và chưa thực hiện đầy đủ
Là giáo viên dạy bộ môn Sinh học, tôi thấy có thể tích hợp kiến thức giáodục pháp luật vào rất nhiều bài lên lớp, đặc biệt là các bài trong chương “Sinhsản” - môn Sinh học 8, nếu tích hợp một cách khéo léo trong các bài học củachương này sẽ góp phần làm tăng thêm hứng thú học tập cho các em, đồng thờicung cấp thêm được cho các em nhiều kiến thức bổ ích về pháp luật Tuy nhiên,môn Sinh học nói chung và môn Sinh học 8 nói riêng nghiên cứu về thế giớisinh vật chứ không phải là môn học đặc thù về giảng dạy kiến thức pháp luật,nên việc tích hợp giáo dục pháp luật là rất khó, đòi hỏi giáo viên phải thực sự nổlực tìm tòi được những nội dung pháp luật có thể tích hợp, địa chỉ bài học có thểtích hợp cho phù hợp mà vẫn đảm bảo được nội dung bài học, không quá tải đốivới học sinh và cũng không biến giờ học môn Sinh học thành giờ giảng dạy kiếnthức pháp luật
Trong năm học 2015 - 2016, tôi được nhà trường phân công giảng dạy môn Sinh học ở hai lớp 8A và 8B Sau khi học xong chương “Sinh sản” tôi đã khảo sát về mức độ hiểu biết pháp luật của các em về vấn đề liên quan đến nội dung chương thông qua phiếu thăm dò với nội dung câu hỏi sau:
Em hãy chọn đáp án mà em cho là đúng nhất:
Câu 1 Trong một lần sang nhà hàng xóm chơi, C (12 tuổi) được ông Q cho kẹo,
đồng thời yêu cầu em phải quan hệ tình dục với ông và em đã đồng ý Hỏi ông Q làm như thế có đúng theo pháp luật không? Vì sao?
A Không đúng Vì ông Q quan hệ tình dục với C - khi C mới 12 tuổi thì ông
Trang 7Q đã phạm vào tội hiếp dâm.
B Đúng Vì việc ông Q quan hệ tình dục với C đã được C đồng ý.
Câu 2 Anh M biết mình bị nhiễm HIV nhưng vẫn yêu và quan hệ tình dục với chị
N mà không dùng các biện pháp bảo vệ Vậy anh M có vi phạm pháp luật không?
A Anh M không vi phạm pháp luật.
B Anh M có vi phạm pháp luật.
Câu 3 Anh G (20 tuổi) và H (12 tuổi - học sinh lớp 6) yêu nhau Để chứng tỏ tình
yêu của mình với anh G, H đã chủ động cùng anh quan hệ tình dục Hỏi anh H có vi phạm pháp luật không? Vì sao?
A Không Vì H là người chủ động.
B Có Vì anh G quan hệ tình dục với H - khi H mới 12 tuổi thì anh G đã phạm vào vào tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.
Câu 4 Cô Y (17 tuổi) và anh T (18 tuổi), học xong lớp 9 rồi hai người nghỉ học và
đi làm Hai người có tình cảm với nhau và được sự đồng ý của hai gia đình, rồi một đám cưới vui vẻ đã diễn ra Tuy nhiên, có người bảo cuộc hôn nhân của Y và T không được pháp luật thừa nhận Điều đó có đúng không?
A Đúng Vì, cả Y và T đều kết hôn khi chưa đủ tuổi theo quy định của pháp luật.
B Sai Vì cuộc hôn nhân này dựa trên cơ sở tự nguyện và có tổ chức đám cưới.
Câu 5 Cô S, đang mang thai đứa con được khoảng 12 tuần tuổi, cô đi siêu âm ở
một cơ sở tư nhân (do ông T làm chủ) và được xác định thai nhi là con gái Sau đó
cô đã yêu cầu ông T tiến hành bỏ thai để hy vọng lần mang thai sau sẽ là con trai để nối dõi tông đường Vậy việc ông T tiến hành bỏ thai cho cô S có đúng theo pháp luật không?
A Không đúng Vì ông T tiến hành bỏ thai cho cô S vì lí do lựa chọn giới tính.
B Đúng Vì chính cô S đã yêu cầu ông T tiến hành bỏ thai, ông T chỉ thực hiện chuyên môn của mình thôi.
Trang 8Từ kết quả trên, tôi thấy rằng nhận thức về pháp luật của các em đang cònrất non kém, mơ hồ nên trong quá trình dạy học bản thân tôi đã nghiên cứu, tìmtòi, áp dụng các biện pháp để nâng cao hiểu biết pháp luật cho học sinh qua việc
tích hợp giáo dục pháp luật trong chương " Sinh sản” - môn Sinh học 8 Các biện
pháp đã được tôi áp dụng ở năm học 2016 - 2017 đạt kết quả rất khả quan và tôi
tiếp tục áp dụng với năm học 2017 - 2018 (Phần giải đáp kết quả đính kèm Phụ lục I)
Sau đây tôi xin trình bày các giải pháp mà tôi đã thực hiện.
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
Để tích hợp giáo dục pháp luật trong chương “Sinh sản” - môn Sinh học 8cho học sinh lớp 8, trong chương trình tôi đã tiến hành các giải pháp sau:
1 Tìm hiểu những hiểu biết về kiến thức pháp luật của học sinh có liênquan đến chương “Sinh sản” - môn Sinh học 8
2 Sưu tầm tài liệu
3 Lập kế hoạch tích hợp kiến thức pháp luật cho từng bài, từng phầntrong chương “Sinh sản”
4 Tiến hành dạy thực nghiệm
2.3.1 Tìm hiểu những hiểu biết về kiến thức pháp luật của học sinh có liên quan đến chương “Sinh sản” - môn Sinh học 8
Đây là công việc đầu tiên trong quá trình giảng dạy, giúp tôi nắm đượcmức độ hiểu biết về pháp luật của học sinh, từ đó lên kế hoạch dạy học cho phùhợp Để tiến hành tìm hiểu hiểu biết về kiến thức pháp luật của học sinh Khithực hiện, tôi đã phối hợp các biện pháp:
- Biện pháp quan sát: Tôi quan sát những biểu hiện tâm lí, sự phát triển về
cơ thể, cách giao tiếp với bạn bè, cách xử lí những tình huống trong quá trìnhhọc tập,…để hiểu rõ hơn về học sinh cả về mặt thể chất và tâm sinh lí Quá trìnhquan sát thực hiện bất cứ lúc nào (trong các tiết học, trong giờ ra chơi, trong cácbuổi hoạt động tập thể,…) Khi gặp những biểu hiện đặc biệt tôi sẽ ghi chép vàocuốn sổ “Nhật kí quan sát” để kịp theo dõi các em
- Biện pháp phỏng vấn: Tôi trực tiếp phỏng vấn các học sinh về hiểu biết
pháp luật của các em bằng các câu hỏi Ví dụ:
Câu 1: Em đã được học pháp luật thông qua những môn học nào?
Câu 2: Hệ thống pháp luật Việt Nam gồm những Bộ luật và Luật nào? Câu 3: Nếu bây giờ gia đình yêu cầu em nghỉ học để kết hôn thì em sẽ xử lí như thế nào? Câu 4: Giả sử có một người đe dọa em và yêu cầu em phải giao cấu với họ thì em sẽ phản ứng như thế nào?
Câu 5: Nếu một chị hàng xóm gần nhà em không thể mang thai và sinh con ngay cả khi áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, thì em sẽ khuyên chị ấy như thế nào?
Trang 9Tùy thuộc từng đối tượng học sinh mà tôi có thể đưa ra các câu hỏi phỏngvấn khác nhau Sau khi thu thập những câu trả lời của các em tôi tổng kết lại và
từ đó có thêm hiểu biết về nhận thức của học sinh
- Biện pháp đưa các tình huống cho các em giải quyết: Tôi đưa các tình
huống cụ thể cho các lớp, yêu cầu các em cùng thảo luận trong buổi sinh hoạt 15phút và đưa ra các cách giải quyết, rồi ghi chép vào giấy Sau buổi sinh hoạt 15phút tôi sẽ thu thập lại kết quả thảo luận của các lớp và thống kê vào sổ theo dõi
- Biện pháp sử dụng phiếu thăm dò: Trong phiếu thăm dò tôi có sử dụng
các câu hỏi trắc nghiệm đúng sai, trắc nghiệm nhiều lựa chọn,…và các câu hỏi
mở để các em thể hiện những hiểu biết của mình
2.3.2 Sưu tầm tài liệu
Sau khi đã nắm được mức độ hiểu biết pháp luật và sự phát triển về thểchất cũng như tâm lí của học sinh, tôi tiến hành sưu tầm các loại tài liệu liênquan, bao gồm các Bộ luật và Luật mới nhất có liên quan, như: Bộ luật Hình sự2015; Bộ luật Dân sự 2015; Luật Bình đẳng giới năm 2006; Luật Hôn nhân vàgia đình năm 2014; Luật trẻ em năm 2016; Luật Phòng, chống nhiễm virút gây
ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người (HIV/AIDS) năm 2006; LuậtPhòng, chống bệnh truyền nhiễm năm 2007,…
Các tài liệu có thể là tài liệu giấy (như các loại sách luật), tài liệu điện tử(như các trang wed điện tử, ví dụ: Thuvienphapluat.vn; VN Express Pháp luật;
Báo pháp luật; Báo Pháp luật Việt Nam;….)
2.3.3 Lập kế hoạch tích hợp kiến thức pháp luật cho từng bài, từng phần trong chương “Sinh sản”
Trước tiên, tôi tiến hành nghiên cứu kĩ sách giáo khoa, sách giáo viên,sách chuẩn kiến thức và kĩ năng để xác định rõ mục tiêu của bài về kiến thức, kĩnăng, thái độ, xác định trọng tâm bài học
Sau đó tôi đọc kĩ các Bộ Luật, từ đó tôi tìm tòi, chắt lọc, rút gọn lấynhững nội dung của các Điều, các Khoản trong các Bộ Luật có liên quan đến nộidung bài học (lưu ý là phải luôn đảm bảo nguyên tắc không được làm thay đổinội dung luật, phải tuyên truyền chính xác)
Căn cứ vào nội dung bài học, tôi lựa chọn thời điểm, định lượng nội dungtích hợp sao cho phù hợp, vừa gây hứng thú cho học sinh mà không làm quá tảigiờ học Cụ thể, chương “Sinh sản” là chương cuối cùng của môn Sinh học 8 Chương gồm 6 bài, được phân phối trong 5 tiết Tôi có thể lựa chọn các nội dung tích hợp và địa chỉ tích hợp như sau:
Tiết 63 - Bài 60: Cơ quan sinh dục nam Phần II Tinh hoàn và tinh trùng
Kiến thức pháp luật cần tích hợp:
- Ở nam, bắt đầu từ tuổi dậy thì (11-12 tuổi) đã có khả năng sản xuất tinhtrùng (có khả năng có con), tuy nhiên theo Điều 8 của Luật Hôn nhân và gia
Trang 10đình năm 2014 quy định: tuổi kết hôn đối với nam là từ đủ 20 tuổi trở lên; Việc
kết hôn do nam và nữ tự nguyện quyết định; Nhà nước không thừa nhận hôn
nhân giữa những người cùng giới tính (Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014) [3]
- Tinh trùng là giao tử của nam Người tự nguyện cho tinh trùng chỉ chotại một cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được Bộ Y tế công nhận được thực hiện
kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm, và cơ sở đó không được cung cấp tên, tuổi,địa chỉ và hình ảnh của người cho tinh trùng Việc cho, nhận tinh trùng được
thực hiện theo quy định tại Nghị định số 10/2015/NĐ-CP ngày 28/01/2015 của
Chính phủ quy định về sinh con bằng kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm vàđiều kiện mang thai hộ vì mục đích nhân đạo [8]
Tiết 64 - Bài 61: Cơ quan sinh dục nữ Phần I Các bộ phận của cơ quan sinh dục nữ
- Người nào thực hiện hành vi giao cấu hoặc quan hệ tình dục khác với
người dưới 13 tuổi thì bị phạt tù từ 07 năm đến15 năm, 20 năm, tù chung thân
hoặc tử hình (Điều 142 Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi) [1, tr.101,102]
- Người nào dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc bằng thủ đoạn khác giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái với ý muốn của nạn nhân, thì bị
phạt tù từ 02 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình (Điều 141 Tội hiếp
dâm; Điều 142 Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi; Điều 145 Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi) [1, tr.100 – 103, 106]
- Người nào dùng mọi thủ đoạn khiến người lệ thuộc mình hoặc người đang ở trong tình trạng quẫn bách phải miễn cưỡng giao cấu hoặc miễn cưỡng thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 20 năm
hoặc tù chung thân (Điều 143 Tội cưỡng dâm; Điều 144 Tội cưỡng dâm
người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi) [1, tr.103 – 106]
- Người nào đủ 18 tuổi trở lên mà có hành vi dâm ô đối với người dưới 16tuổi không nhằm mục đích giao cấu hoặc không nhằm thực hiện các hành vi
quan hệ tình dục khác, thì bị phạt tù từ 06 tháng đến 12 năm (Điều 146 Tội dâm ô
đối với người dưới 16 tuổi) [1, tr.107,108]
Phần II Buồng trứng và trứng
Kiến thức pháp luật cần tích hợp:
- Ở nữ, bắt đầu từ tuổi dậy thì (10-11 tuổi) đã có khả năng tạo noãn - tếbào sinh dục cái đã trưởng thành (có khả năng có con), tuy nhiên theo Điều 8
Trang 11của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định: tuổi kết hôn đối với nữ
là từ đủ 18 tuổi trở lên (Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014) [3]
- Cũng giống nam giới, nữ có quyền cho noãn tại Điều 4 Nghị định số
10/2015/NĐ-CP cũng quy định việc cho và nhận noãn được tiến hành trên
nguyên tắc tự nguyện và thực hiện trên nguyên tắc bí mật Điều này cũng quyđịnh người cho tinh trùng, cho noãn được hám và làm các xét nghiệm để xác
định: Không bị bệnh di truyền ảnh hưởng đến thế hệ sau; không bị mắc bệnh
tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình; không bị nhiễm HIV [8]
Tiết 65 - Bài 62: Thụ tinh, thụ thai và phát triển của thai
Phần I Thụ tinh và thụ thai
Kiến thức pháp luật cần tích hợp: Sự thụ tinh thường xảy ra trong
ống dẫn trứng, tuy nhiên theo quy định tại Nghị định số 10/2015/NĐ-CP những
người phụ nữ độc thân và các cặp vợ chồng vô sinh có quyền sinh con bằng kỹ
thuật thụ tinh trong ống nghiệm theo chỉ định của bác sỹ chuyên khoa [8]
Phần II Sự phát triển của thai
Kiến thức pháp luật cần tích hợp:
- Sức khỏe mẹ ảnh hưởng rất lớn đến thai nhi, nên:
Điều 134 - Bộ luật Hình sự năm 2015, quy định: Người nào cố ý gây
thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người dưới 16 tuổi, phụ nữ mà
biết là có thai, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06
tháng đến 20 năm hoặc tù chung thân [1, tr.91 – 94]
Khoản 2, Điều 7 của Luật Bình đẳng giới năm 2006 quy định về
Chính sách của Nhà nước về bình đẳng giới: Bảo vệ, hỗ trợ người mẹ khi
mang thai, sinh con và nuôi con nhỏ; tạo điều kiện để nam, nữ chia sẻ công
việc gia đình (Luật Bình đẳng giới năm 2006) [4]
- Trường hợp người phụ nữ không thể mang thai và sinh con ngay cả khi
áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản; vợ chồng đang không có con chung; đã được
tư vấn về y tế, pháp lý, tâm lý thì được phép nhờ người mang thai hộ vì mục
đích nhân đạo theo Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 (cụ thể từ Điều 93
đến Điều 100) [3], song phải được thực hiện trên cơ sở tự nguyện của các bên và
được lập thành văn bản; Còn nếu người nào tổ chức mang thai hộ vì mục đích
thương mại thì theo Điều 187 - Bộ Luật hình sự 2015, thì bị phạt tiền từ
50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 05 năm [1, tr 152 - 153]
Tiết 65 - Bài 63: Cơ sở khoa học của các biện pháp tránh thai
Phần II Những nguy cơ có thai ở tuổi vị thành niên
Kiến thức pháp luật cần tích hợp:
Điều 316 - Bộ luật hình sự năm 2015: Tội phá thai trái phép, quy định:
Trang 12Người nào thực hiện việc phá thai trái phép cho người khác làm chết 1 người
trở lên hoặc gây tổn hại sức khỏe cho 01 người với tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên, hoặc gây tổn hại sức khỏe cho 02 người với tỷ lệ tổn thương cơ
thể 31% trở lên, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc bị phạt
tù từ 01 năm đến 15 năm Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền
từ5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành
nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm [1, tr.398,399]
Phần III Cơ sở khoa học của các biện pháp tránh thai
Kiến thức pháp luật cần tích hợp:
Các biện pháp tránh thai giúp tránh mang thai ngoài ý muốn Nếu không
sử dụng các biện pháp phòng tránh thai, để mang thai và sinh con ra mà giết
hoặc vứt bỏ con thì người mẹ phải chịu trách nhiệm hình sự theo Điều 124 Bộ
Luật hình sự 2015 - Tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ [1, tr.87,88], quy định:
“1 Người mẹ nào do ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu hoặc
trong hoàn cảnh khách quan đặc biệt mà giết con do mình đẻ ra trong 07
ngày tuổi, thì bị phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
2 Người mẹ nào do ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu hoặc trong hoàn
cảnh khách quan đặc biệt mà vứt bỏ con do mình đẻ ra trong 07 ngày tuổi
dẫn đến hậu quả đứa trẻ chết, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc bị phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.”
Tiết 66 - Bài 64: Các bệnh lây truyền qua đường sinh dục
Phần II Bệnh giang mai
Kiến thức pháp luật cần tích hợp:
Theo Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm năm 2007 quy định bệnh
giang mai; bệnh lậu; bệnh do vi rút Héc-péc (Herpes); là những bệnh truyền
nhiễm nhóm C (gồm các bệnh truyền nhiễm ít nguy hiểm, khả năng lây truyền
không nhanh) Tại Điều 8 của bộ Luật này quy định những hành vi bị nghiêm cấm [5]:
1 Cố ý làm lây lan tác nhân gây bệnh truyền nhiễm
2 Người mắc bệnh truyền nhiễm, người bị nghi ngờ mắc bệnh truyền nhiễm và người mang mầm bệnh truyền nhiễm làm các công việc dễ lây truyền tác nhân gây bệnh truyền nhiễm theo quy định của pháp luật.
3 Che giấu, không khai báo hoặc khai báo không kịp thời các trường hợp mắc bệnh truyền nhiễm theo quy định của pháp luật.
4 Cố ý khai báo, thông tin sai sự thật về bệnh truyền nhiễm.
5 Phân biệt đối xử và đưa hình ảnh, thông tin tiêu cực về người mắc bệnh truyền nhiễm.
6 Không triển khai hoặc triển khai không kịp thời các biện pháp phòng, chống bệnh truyền nhiễm theo quy định của Luật này.
7 Không chấp hành các biện pháp phòng, chống bệnh truyền nhiễm theo yêu
Trang 13cầu của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền.
Tiết 67 - Bài 65: Đại dịch AIDS - Thảm hoạ của loài người
Phần I AIDS là gì? HIV là gì?
Kiến thức pháp luật cần tích hợp: Theo Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm thì bệnh do vi rút gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người (HIV/AIDS) là những bệnh truyền nhiễm nhóm B (gồm các
bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có khả năng lây truyền nhanh và có thể gây tử vong)
[5]
III Các biện pháp tránh lây nhiễm HIV/AIDS
Kiến thức pháp luật cần tích hợp:
- Để hạn chế tốc độ lây lan của virut HIV, Bộ luật Hình sự năm 2015 quy
định: Người nào biết mình bị nhiễm HIV mà cố ý lây truyền HIV cho người
khác, thì bị phạm tội lây truyền HIV cho người khác (Điều 148) và tội cố ý
truyền HIV cho người khác (Điều 149), trong đó người phạm tội có thể bị phạt tù từ 01 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân Ngoài ra, người phạm tội
còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhấtđịnh từ 01 năm đến 05 năm [1, tr.109 – 111]
- Tại Điều 8 - Luật phòng, chống nhiễm virus gây ra hội chứng suy giảm
miễn dịch mắc phải ở người (HIV/AIDS) năm 2006, quy định [6]:
Không được kỳ thị, phân biệt đối xử với người nhiễm HIV
Cha, mẹ bỏ rơi con chưa thành niên nhiễm HIV; người giám hộ bỏ rơingười được mình giám hộ nhiễm HIV
Công khai tên, địa chỉ, hình ảnh của người nhiễm HIV hoặc tiết lộ chongười khác biết việc một người nhiễm HIV khi chưa được sự đồng ýcủa người đó
Đưa tin bịa đặt về nhiễm HIV đối với người không nhiễm HIV
Truyền máu, sản phẩm máu, ghép mô, bộ phận cơ thể có HIV cho người khác
Từ chối khám bệnh, chữa bệnh cho người bệnh vì biết hoặc nghi ngờngười đó nhiễm HIV
Từ chối mai táng, hoả táng người chết vì lý do liên quan đến HIV/AIDS
2.3.4 Tiến hành dạy thực nghiệm.
Để thực hiện giải pháp này, tôi đã tiến hành các bước sau:
Bước 1: Thiết kế bài học:
Sau khi đã có kế hoạch tích hợp pháp luật cụ thể cho từng bài trongchương “Sinh sản” tôi sẽ tiến hành thiết kế bài học, đây sẽ là bản thiết kế toàn
bộ kế hoạch hoạt động dạy học của tôi trên giờ lên lớp, toàn bộ hoạt động dạyhọc đó đã được cụ thể hoá một cách chi tiết, có cấu trúc chặt chẽ và logic được
Trang 14quy định bởi cấu trúc của bài học Để thực hiện được việc tích hợp giáo dụcpháp luật theo kế hoạch đã lập thì trong mỗi bài, ngoài các phần được thiết kếtheo trình tự đã quy định cho bộ môn Sinh học, tôi chú ý đến những phần sau:phần mục tiêu về thái độ; phần tổ chức các hoạt động dạy học để tích hợp kiếnthức pháp luật vào cho phù hợp và phần hướng dẫn về nhà Cụ thể:
- Phần mục tiêu bài học: Cần nêu rõ yêu cầu HS cần đạt về thái độ nhờ có
hiểu biết về cấu tạo và hoạt động sinh lí của cơ thể kết hợp với những hiểu biết
về các quy định của pháp luật có liên quan để từ đó hình thành ý thức và hành viđúng đắn hơn
- Phần tổ chức các hoạt động dạy học: Trình bày rõ cách thức triển khai
các hoạt động dạy - học cụ thể Sau khi hướng dẫn học sinh tìm hiểu kiến thứccủa môn Sinh học, tôi sẽ đưa ra các vấn đề yêu cầu học sinh suy nghĩ, từ đó tôiđịnh hướng kiến thức pháp luật vào bài học nhằm mục đích tuyên truyền, cungcấp kiến thức thức pháp luật có liên quan đến mỗi phần và từ việc hiểu biết thêm
về pháp luật dựa trên cơ sở sinh học sẽ phần nào ảnh hưởng tới hành vi và hìnhthành kĩ năng sống cho các em, là yếu tố quan trọng quyết định hành vi hiện tạicũng như sau này của các em Vì đặc thù của môn Sinh học là tìm hiểu về kiếnthức cấu tạo và hoạt động sinh lí của cơ thể sinh vật chứ không phải tìm hiểu vềkiến thức pháp luật, nên tôi chỉ tích hợp phần nhỏ kiến thức pháp luật với nguyên tắc:
1 Chỉ tích hợp với những bài, những phần có nội dung thật sự liên quanđến pháp luật, kiến thức pháp luật tích hợp phải phù hợp, không gượng ép,không làm tăng nội dung học tập dẫn đến quá tải
2 Đảm bảo đặc trưng của môn học, không biến giờ Sinh học thành giờtrình bày về giáo dục pháp luật, mà giáo dục pháp luật chỉ là một nội dung đượctích hợp một cách tự nhiên hài hòa trong các đơn vị kiến thức chuyên môn
- Phần hướng dẫn về nhà: Yêu cầu học sinh xác định những kiến thức
pháp luật có liên quan đến bài học mà học sinh cần phải tiếp tục tìm hiểu thêmsau giờ học để củng cố, khắc sâu, mở rộng tầm hiểu biết
Sau đó, tôi tiến hành thiết kế bài giảng điện tử, đây chính là công cụ tươngtác giữa tôi và học sinh để thực hiện các mục tiêu của giáo án Với bài giảngđiện tử, tôi đã giảm nhẹ việc thuyết giảng, tăng cường đối thoại, thảo luận vớihọc sinh, qua đó kiểm soát được các em Mặt khác, học sinh được thu hút, kíchthích khám phá tri thức, có điều kiện quan sát vấn đề, chủ động nêu câu hỏi vànhờ vậy quá trình học tập trở nên hứng thú, sâu sắc hơn và mục đích tuyêntruyền pháp luật của tôi cũng được thực hiện thuận lợi hơn
Bước 2: Vận dụng vào thực tế giảng dạy trên lớp
Theo tôi “Sự thành công của việc dạy học phụ thuộc rất nhiều vào
phương pháp dạy học được giáo viên lựa chọn” Để đạt được mục tiêu trên,
trước tiên trong tiết học ngoài việc hướng dẫn, chỉ đạo học sinh chủ động tìmhiểu kiến thức bài học, sau đó tôi sẽ có lời gợi mở, chủ động dẫn dắt để cung cấpmột số kiến thức pháp luật có liên quan đến nội dung bài học cho học sinh