Trong thực tế, một bộ phận giáo viên chưa có hiểu biết đầy đủ về giáo dục kỉ luật tích cực KLTC, chưa vận dụng phổ biến KLTC trong giáo dục học sinhlớp chủ nhiệm, tồn tại hiện tượng trừn
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO HUYỆN HẬU LỘC
-SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ KINH NGHIỆM THỰC HIỆN GIÁO DỤC KỈ LUẬT TÍCH CỰC TRONG CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP 8A
Trang 2THANH HÓA NĂM 2019
2.5.1.1 Xây dựng quy tắc ứng xử rõ ràng và nhất quán trong lớp 8A
2.5.1.2 Khuyến khích động viên tích cực học sinh trong lớp…
Trang 41 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài
Công tác chủ nhiệm lớp đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc nâng caochất lượng giáo dục, góp phần cơ bản trong quá trình hoàn thiện nhân cách, tudưỡng đạo đức, tạo nền tảng tâm lí đạo đức tích cực cho học sinh Tuy thế, khôngphải khi nào giáo viên chủ nhiệm cũng thành công, nhất là trong công tác giáo dụchọc sinh lớp chủ nhiệm; vẫn còn nhiều quan niệm, phương pháp, hình thức giáodục chưa phù hợp để lại hậu quả trong công tác giáo dục nhân cách học sinh
Trong thực tế, một bộ phận giáo viên chưa có hiểu biết đầy đủ về giáo dục
kỉ luật tích cực (KLTC), chưa vận dụng phổ biến KLTC trong giáo dục học sinhlớp chủ nhiệm, tồn tại hiện tượng trừng phạt, xúc phạm danh dự học sinh để lại hậuquả trong giáo dục và hiệu ứng xấu trong xã hội
Trước yêu cầu của xu thế giáo dục toàn cầu, dự án phát triển giáo dục trunghọc giai đoạn 2 tổ chức biên soạn “Tài liệu bồi dưỡng giáo viên THPT về giáo dụcKLTC” nhằm thay đổi quan niệm, nhận thức và hành vi trong việc thực hiện cácbiện pháp giáo dục KLTC; nhằm tạo lập mối quan hệ thân thiện toàn diện trongnhà trường góp phần nâng cao chất lượng giáo dục tiến tới đổi mới căn bản toàndiện giáo dục và đào tạo theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 8 khóa XI là:
“Chuyển từ trang bị kiến thức là chủ yếu sang phát triển năng lực và phẩm chất người học, lấy học sinh làm trung tâm trong quá trình giáo dục”.
Mặc dù còn nhiều khó khăn trong việc thực hiện KLTC trong nhà trường,đặc biệt là trong giáo dục học sinh lớp chủ nhiệm, nhưng chưa có tài liệu chínhthống nào được biên soạn hoặc hướng dẫn phương pháp thực hiện KLTC tronggiáo dục học sinh Vì thế, sau nhiều năm làm công tác giảng dạy, chủ nhiệm giáodục học sinh, bản thân đúc rút kinh nghiệm trong công tác chủ nhiệm bằng bài viết
“ Một số kinh nghiệm thực hiện giáo dục Kỉ luật tích cực trong công tác chủ nhiệm lớp 8A trường THCS Đa Lộc”, mong muốn được sự đồng thuận và chia sẻ
thêm của đồng nghiệp và hội đồng khoa học các cấp
1.2 Mục đích nghiên cứu
- Tổng hợp kiến thức, kinh nghiệm, trải nghiệm thực tiễn công tác chủ nhiệm lớp8A trường THCS Đa Lộc
- Tìm ra biện pháp hiệu quả giáo dục học sinh lớp 8A( giáo dục bằng KLTC)
- Phương pháp thực hiện giáo dục KLTC trong lớp 8A
Trang 5- Giới thiệu những tình huống thực tế trong công tác giáo dục học sinh và kinhnghiệm xử lí bằng giáo dục KLTC.
1.3 Đối tượng nghiên cứu
- Đặc điểm tâm sinh lí học sinh lớp 8 nói chung, tâm sinh lí học sinh lớp 8A trườngTHCS Đa Lộc nói riêng
- Phương pháp thực hiện giáo dục KLTC
- Cách vận dụng phương pháp giáo dục KLTC (Hình thức tổ chức thực hiện)
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết: Đọc nghiên cứu tổng hợp líthuyết, rút kinh nghiệm trong quá trình thực hiện, nghiên cứu các văn bản hướngdẫn ngành giáo dục làm cơ sở lí luận, mục tiêu đề tài, đề xuất biện pháp thực hiện
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tiễn: Điều tra tâm sinh lí học sinh lớp 8, thuthập thông tin thực trạng việc giáo dục KLTC của học sinh lớp 8 Nguyên nhân,hạn chế, khảo sát thực nghiệm đối chứng, về hiệu quả áp dụng phương pháp KLTCvới giáo dục học sinh trong công tác chủ nhiệm
- Thu thập thông tin: lắng nghe ý kiến đồng nghiệp, ý kiến của học sinh, phổ biếntrong sinh hoạt chuyên môn, lắng nghe phản hồi hoàn thiện bài viết
- Phương pháp thống kê, xử lí số liệu: thu thập kết quả, tính toán, so sánh, phântích, tổng hợp nhận xét và đánh giá hiệu quả phương pháp đã áp dụng
Trang 62 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận
Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, mỗi quốc gia đều nhận thức được vai trò
và vị trí hàng đầu của giáo dục, đều phải đổi mới giáo dục để có thể đáp ứng mộtcách năng động hơn, hiệu quả hơn, trực tiếp hơn những nhu cầu của sự phát triểnđất nước
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về Đổi mới căn bản và toàn diệngiáo dục và đào tạo xác định “Đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất,năng lực của người học”.[1] Đây cũng là mong muốn sinh thời của chủ tịch Hồ ChíMinh về sản phẩm giáo dục Việt Nam:“ người có Tài mà không có Đức là người vôdụng, người có Đức mà không có Tài làm việc gì cũng khó”
Quan niệm về giáo dục, về vai trò của trường học đã có những thay đổi sâusắc Nhà trường từ chỗ khép kín chuyển sang mở cửa rộng rãi, đối thoại với xã hội
và gắn bó chặt chẽ với nghiên cứu khoa học công nghệ và ứng dụng Giáo viênthay vì chỉ truyền đạt tri thức chuyển sang cung cấp cho người học phương pháptiếp cận thông tin một cách có hệ thống, có tư duy tổng hợp Nói theo lí luận dạyhọc thì người học là chủ thể của quá trình nhận thức, phát huy tính tích cực, tự giác,chủ động, sáng tạo, hợp tác để hoàn thiện năng lực và nhân cách
Độ tuổi THCS là giai đoạn phát triển mạnh mẽ của về cả thể chất lẫn tinhthần, giai đoạn phát triển chuyển tiếp giữa trẻ em và người lớn Giọng nói thay đổi,
cơ thể lớn nhanh hơn, các bộ phận trên cơ thể phát triển hoàn thiện hơn, các em bắtđầu có ý thức khẳng định bản thân, thích làm người lớn, muốn được người lớn tôntrọng và lắng nghe ý kiến của mình Các biểu hiện này khiến các em trở nên ngangbướng thích làm theo ý mình, không muốn người khác can thiệp vào các vấn đềmang tính riêng tư; ham chơi, lười học, rất dễ mắc lỗi Khi phải tuân thủ theo mộttrật tự, nguyên tắc, quy định, nhiều học sinh hiếu động thường hay quậy phá, quấyrối và trở thành những học sinh “cá biệt” Khi bị xử phạt, các em thường dễ xúcđộng, dễ bị tổn thương dẫn tới các hành vi thiếu sự kiểm soát, thường có các biểuhiện liều lĩnh, chán sống Việc giáo dục độ tuổi này cần phù hợp, từng bước, kiêntrì uốn nắn để các em phát triển đúng hướng
Theo quan điểm giáo dục KLTC, việc mắc lỗi của học sinh là lẽ tự nhiên củaquá trình học tập và phát triển Nhiệm vụ quan trọng của nhà giáo dục là làm thế
Trang 7nào để học sinh nhận thức được bản thân, tự kiểm soát được hành vi, thái độ trên cơ
sở các quy định, quy ước được xây dựng, thỏa thuận giữa người dạy và người học.Khi học sinh mắc lỗi, giáo viên là người bạn, người anh/chị, người bố, người mẹ,chỉ cho các em nhận ra lỗi của mình để tự điều chỉnh Việc tự nhận ra lỗi để điềuchỉnh bản thân là cơ sở cho sự hoàn thiện nhân cách
2.2 Thực trạng vấn đề thực hiện kỉ luật tích cực trong giáo dục học sinh ở trường THCS Đa Lộc.
Trong thực tế, đa phần giáo viên rất nỗ lực để hoàn thành nhiệm vụ cao cả “trồngngười”, là gương sáng, là chổ dự tin cậy để học sinh bày tỏ tâm tư, suy nghĩ, tìnhcảm của mình Các thầy cô giáo đã xử lí rất tinh tế khi học sinh phạm lỗi, nên nhiềuhọc sinh đã trưởng thành và trở thành những công dân có ích cho xã hội Tuy nhiênvẫn còn hình thức kỉ luật không phù hợp, làm tổn thương đến thể xác và tinh thầncủa học sinh, gây hậu quả nghiêm trọng “Ở Việt Nam, trẻ em còn phải chịu nhiềuhình thức bạo lực và đối sử tàn tệ bao gồm lạm dụng, thờ ơ và trừng phạt thân thể”.[2]
Đặc điểm thực trạng lớp 8A trường THCS Đa Lộc: Lớp có sĩ số tương đối đông(44 học sinh) Có 21 học sinh nữ và 23 học sinh nam Là lớp mũi nhọn, song lạikhông đồng đều về nhận thức, học lực, có nhiều học sinh cá biệt và đặc biệt phứctạp vì các em đang bước vào giai đoạn bùng nổ, giai đoạn “bất trị ” trong quá trìnhhoàn thiện nhân cách
Theo kết quả điều tra công tác chủ nhiệm, lớp 8A có 4 học sinh cá biệt thườngxuyên vi phạm kỉ luật Tuy nhiên có những sự việc tình huống giáo viên xử lí chưatích cực đã để lại hậu quả đáng tiếc: đã có một học sinh cá biệt chuyển trường; một
số học sinh cá biệt chậm tiến bộ, lì lợm thường xuyên chống đối nội quy của lớp,lười học, quậy phá Một số các em khác có nguy cơ a dua các thói hư tật xấu củabạn như vô lễ với thầy cô, lười học, ham chơi và có nguy cơ bỏ học, hay đánh nhau
bè nhóm kiểu bầy đàn; xa lạ với thầy cô và bạn bè trong lớp, không xác định đượchướng hoàn thiện nhân cách học sinh cho mỗi cá nhân
Thống kê kết quả giáo dục toàn diện lớp 8A đầu năm học 2018- 2019 còn thấp,
số lượng học sinh Giỏi ít, học lực Trung bình còn nhiều, Hạnh kiểm Khá, Trungbình còn cao Kết quả thống kê cho thấy như sau:
Trang 812 27,2 22 50,0 10 22,8 0 0 0 0 37 84,1 5 11,4 2 4,5
(Nguồn báo cáo chất lượng toàn diện đầu năm học 2018-2019 trường THCS Đa
Lộc)
Nguyên nhân của những thực trạng trên đây là:
+ Nhiều thầy cô giáo còn chịu ảnh hưởng của tư tưởng giáo dục cũ với những điểmhạn chế: người lớn có quyền bắt trẻ em phải phục tùng, đó là quan niệm “Thươngcho roi cho vọt” hay “ Đòn đau nhớ đời” nên đã sử dụng nhiều biện pháp trừngphạt thân thể đối với trẻ em, học sinh khi mắc lỗi
+ Nhiều thầy cô còn chưa hiểu biết đầy đủ về tâm sinh lí học sinh và việc mắc lỗicủa các em như một lẽ tự nhiên
+ Trong quá trình giáo dục còn thiếu sự quan tâm sâu sắc, tình yêu thương dànhcho học sinh
+ Nguyên nhân khác là do thiếu hiểu biết về sử dụng các biện pháp KLTC để giáodục học sinh: Giáo dục kỉ luật tích cực là biện pháp phù hợp với tâm sinh lí họcsinh THCS, thầy cô phải dùng cả “trái tim” và “lí trí” của mình mới thành công
2.3 Kết quả khảo sát thăm dò phản ứng của học sinh với giáo dục KLTC tại lớp 8A trường THCS Đa Lộc
* Tình huống sư phạm, được in trên mẫu phiếu lấy phản ứng của 44 học sinh có nộidung như sau:
Học sinh lớp 8A ngồi tập trung trò chuyện vui đùa trong giờ ra chơi Trống đánhbáo hết giờ, học sinh chưa giải tán về chỗ ngồi Khi giáo viên bước đến cửa lớp,một học sinh báo động: “ La Sát đến rồi! La Sát đến rồi!” Khi cô giáo vào lớp:
Giáo viên 1
1 Bình tĩnh chào học sinh và cho các
em ngồi xuống
2 Lần sau khi trống đánh các em phải
dừng các hoạt động chơi, nhanh chóng
ổn định chỗ ngồi để khi cô vào chúng ta
bắt đầu học ngay, sẽ tốt hơn
3 Khi vội quá, Các em nói sẽ dùng từ
ngữ không phù hợp, ví dụ cô vừa nghe
có bạn thông báo cô đến là chưa lịch sự,
là vô lễ
4 Lần sau rút kinh nghiệm nhé!
5 Bây giờ chúng ta tập trung học bài
5 Một học sinh đứng dậy, cô tiến đếngần, tát vào mặt học sinh và nói: “Ai choanh ăn nói láo toét!”
6 Ngồi xuống! Lần sau còn vi phạm nữathì tôi đuổi học nghe chưa!
Trang 9a.Thích
b.Không thích
a.Thíchb.Không thích
Phản ứng của học sinh với giáo dục bằng KLTC là rất rõ ràng, các em thích cách
xử lí của giáo viên 1(vì học sinh không bị tổn thương, học sinh tự thấy mình có lỗi
sẽ tự sữa lỗi không dám vô lễ với thầy cô nữa)
Từ cơ sở lí luận và thực trạng nêu trên tôi chọn viết bài “Một số kinh nghiệm thực hiện giáo dục KLTC trong công tác chủ nhiệm lớp 8A trường THCS Đa Lộc”
2.4 Các giải pháp thực hiện giáo dục KLTC trong công tác chủ nhiệm học sinh lớp 8A trường THCS Đa Lộc.
2.4.1 Hiểu sâu sắc khái niệm về giáo dục KLTC
Mục tiêu của giáo dục KLTC là dạy học sinh tự hiểu hành vi của mình, cótrách nhiệm đối với sự lựa chọn của mình, biết tôn trọng mình và tôn trọng ngườikhác Nói cách khác là giúp học sinh phát triển tư duy và các hành vi tích cực cóthể ảnh hưởng lâu dài đến cả cuộc đời sau này
Do đó, giáo dục kỷ luật tích cực là cách giáo dục dựa trên nguyên tắc: Vì lợi ích tốtnhất của HS; không làm tổn thương đến thể xác và tinh thần của HS; có sự thỏathuận giữa giáo viên và học sinh; phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của HS; pháthuy tính tự giác tuân theo các quy định và quy tắc đạo đức ở thời điểm trước mắtcũng như về lâu dài [3]
Cụ thể là[4]:
- Những giải pháp, biện pháp giáo dục mang tính dài hạn giúp phát huy tính kỉ luật
tự giác của học sinh
- Sự thể hiện rõ ràng trong mong đợi, quy tắc và giới hạn mà học sinh phải tuânthủ
- Gây dựng mối quan hệ tôn trọng giữa giáo viên và học sinh
Trang 10- Dạy cho học sinh những kĩ năng sống mà các em sẽ cần trong suốt cả cuộc đời.
- Làm tăng sự tự tin và khả năng, kĩ năng xử lí các tình huống khó khăn trong họctập và cuộc sống của các em
- Dạy cho học sinh cách cư xử lịch sự, nhã nhặn, không bạo lực, có sự tôn trọngbản thân, biết cảm thông và tôn trọng quyền của người khác
- Động viên khích lệ thực hiện hành vi, xây dựng sự tự tin, lòng tự trọng và tínhtrách nhiệm, giúp học sinh phát triển hoàn thiện nhân cách, không làm cho các em
bị tổn thương
2.4.2 Nắm được đặc điểm tâm sinh lí của học sinh lớp 8 THCS
* Về phát triển thể chất học sinh lớp 8
Cơ thể của các em đã đạt tới mức phát triển của người trưởng thành, nhưng
chưa hoàn thiện so với người lớn Tư duy ngôn ngữ và những phẩm chất ý chí cóđiều kiện phát triển mạnh Ở tuổi này, các em dễ bị kích động, thích thể hiện làngười lớn
* Về phát triển trí tuệ học sinh lớp 8
- Hệ thần kinh phát triển mạnh, khả năng quan sát phát triển, tuy nhiên sự quan sátthường phân tán, chưa tập trung cao
- Hoạt động tư duy phát triển mạnh Năng lực tư duy phát triển đã góp phần nảysinh hiện tượng tâm lý mới đó là tính hoài nghi khoa học
- Thích những vấn đề mang tính triết lý Các em có khả năng phán đoán và giảiquyết vấn đề một cách nhạy bén Tuy nhiên đôi khi kết luận còn vội vàng theo cảmtính
* Về phát triển nhân cách học sinh lớp 8
Chúng ta cần lắng nghe ý kiến, giúp các em nhìn nhận khách quan về nhân
cách của mình, tự nhận thức và xác định được giá trị, xác định được điểm mạnh,điểm yếu để tự điều chỉnh hoàn thiện bản thân, tránh những suy nghĩ lệch lạc, phiếndiện quá ảo tưởng hoặc quá tự ti dẫn đến các biểu hiện hành vi không tích cực
Sự hình thành thế giới quan học sinh lớp 8
Trang 11- Các em có nhu cầu tìm hiểu khám phá về tự nhiên, xã hội, về các quy tắc ứng xử,những định hướng giá trị về con người
- Các em quan tâm đến nhiều vấn đề như: thói quen đạo đức, cái xấu, cái đẹp, cáithiện, cái ác, quan hệ giữa cá nhân với tập thể, giữa cống hiến với hưởng thụ, giữaquyền lợi và nghĩa vụ trách nhiệm…
- Tuy nhiên nhiều học sinh ở độ tuổi này có tư tưởng không lành mạnh như: coithường phụ nữ, coi khinh lao động chân tay, ý thức tổ chức kỉ luật kém, thíchhưởng thụ hoặc thụ động, dựa dẫm vào người khác… Những học sinh này dễ trởthành học sinh “cá biệt” trong lớp
Hoạt động giao tiếp học sinh lớp 8
- Có nhu cầu sống tự lập, giao tiếp với bạn bè cùng lứa tuổi trong tập thể Thíchđược giao lưu, thích tham gia các hoạt động tập thể Tình bạn đối với các em ở tuổinày có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng
- Tình yêu nam nữ bắt đầu nảy nở Tuy nhiên tình cảm này chưa được phân định rõgiữa tình yêu và tình bạn Do vậy, cảm xúc của các em trong giai đoạn này rất phứctạp “thoáng vui”, “thoắt buồn” nên rất dễ ảnh hưởng đến học tập, nhiều em khônglàm chủ được bản thân dẫn đến học hành sa sút Tình yêu ở lứa tuổi này nhìn chung
là lành mạnh, trong sáng nhưng cũng là một vấn đề rất phức tạp ảnh hưởng đếnviệc học tập của HS
GV cần hết sức bình tĩnh coi đây là sự phát triển bình thường và tất yếu trong
sự phát triển của con người, tế nhị, khéo léo không nên can thiệp một cách thô bạolàm tổn thương đến tình cảm và lòng tự trọng của các em
2.4.3 Nhận thức sự cần thiết phải áp dụng KLTC loại bỏ các hình thức kỉ luật trừng phạt thân thể trong giáo dục học sinh.
Giáo viên phải nhận thấy biện pháp trừng phạt thân thể (TPTT) không manglại hiệu quả do không giải quyết được tận gốc vấn đề học sinh gặp phải Phần lớnbiểu hiện về thái độ và hành vi ứng xử của học sinh không tích cực thường bắtnguồn từ những khó khăn mà các em đang phải đối mặt trong cuộc sống Nhữngkhó khăn này có liên quan đến môi trường hoàn cảnh sống, điều kiện học tập,những vấn đề trong gia đình, sự mất mát, sự tổn thương về tâm lý… Khi học sinhmắc lỗi, người lớn - giáo viên sử dụng biện pháp TPTT để giáo dục sẽ để lại hậuquả nặng nề cho học sinh như:
+ TPTT thân thể ảnh hưởng đến sự phát triển của học sinh
+ Ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển trí tuệ, nhân cách của học sinh
+ Ảnh hưởng đến kết quả học tập đến việc thu hút học sinh đến trường
+ Ảnh hưởng đến mối quan hệ thầy trò
Trang 12+ Những hậu quả nặng nề với cảm xúc của giáo viên: ân hận, day dứt tự tráchmình, thấy bất lực trong giáo dục học sinh.
+ Gây khó khăn cản trở công việc vì mất uy tín với học sinh, phụ huynh, dư luận xãhội lên án, thậm chí nhiều giáo viên rơi vào hoàn cảnh khó khăn, bị cảnh cáo…bịtổn thương cả thể xác lẫn tinh thần, ảnh hưởng lâu dài đến sự nghiệp và cuộc đờigiáo viên
+ Vi phạm quy định về chuẩn nghề nghiệp giáo viên
2.4.4 Nắm vững các yêu cầu đối với giáo viên trong thực hiện giáo dục Kỉ luật tích cực.
- Giáo viên có quan hệ sâu sắc, quan tâm và hiểu biết từng học sinh, thương yêu,bao dung, độ lượng với học sinh Chủ động lôi cuốn sự tham gia của các em vàocác công việc liên quan của trường lớp
- Giáo viên phải tôn trọng, hợp tác, dân chủ trong quan hệ với học sinh, thừa nhậngiá trị của mỗi em như là một nhân cách đang hình thành và phát triển, biết bảo vệdanh dự và quyền lợi của học sinh; Tôn trọng cá tính và bí mật riêng tư của họcsinh không có lời nói hay hành vi xúc phạm học sinh
- Giáo viên giúp học sinh phát triển năng lực cá nhân, giải phóng và phát huy mọikhả năng, sức mạnh tiềm tàng của mỗi em thông qua việc khích lệ và tạo điều kiện
để học sinh phát huy tính chủ động sáng tạo trong học tập và công việc khác
- Quan tâm và tạo điều kiện để các em phát triển như là một chủ thể có đầy đủ vàgiá trị sáng tạo, để từng em phát huy điểm mạnh, phát triển năng khiếu, sở thíchcủa mình
- Đối xử công bằng, không phân biệt, không trù dập, không thành kiến với họcsinh
- Gương mẫu có trách nhiệm và giữ chữ Tín với học sinh Đặc trưng của giáo dục
là sự noi gương, “Nhân cách của người thầy là sức mạnh có ảnh hưởng to lớn đối với học sinh, sức mạnh đó không thể thay thế bằng bất cứ cuốn sách giáo khoa nào, bất kì câu chuyện châm ngôn đạo đức nào, bất kỳ hệ thống khen thưởng hay trách phạt nào khác” [5]: (K.D.Usinxki) “ Mục tiêu đổi mới công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên là dạy học sinh những giá trị đạo đức cơ bản của con người, hình thành những thói quen đạo đức và kĩ năng sống đúng đắn Điều này chỉ có thể có được khi người thầy có đạo đức và kĩ năng chuẩn mực” [6].
- Dạy học sinh biết kính trọng, yêu quý, biết ơn thầy cô giáo; Tích cực, tự giác, chủđộng có trách nhiệm, trong việc thực hiện các yêu cầu, các nhiệm vụ học tập Lịch
sự, lễ phép trong giao tiếp, ứng xử với thầy cô; quan tâm, chia sẽ, giúp đỡ thầy côgiáo
Trang 13- Trong giáo dục KLTC giáo viên cần tránh những điều sau đây:
+ Giáo viên tỏ ra cứng nhắc, lạnh lùng, không gần gũi thân thiện với học sinh,không biết và nhớ tên học sinh
+ Vẻ mặt lạnh lùng, thiếu thân thiện của thầy cô sẽ là bức tường ngăn cách giữathầy và trò làm cho các giờ học trở nên nặng nề, gò bó, học sinh không hứng thú,mệt mỏi mong nhanh hết giờ, hiệu quả giờ học thấp Ngược lại sự thân thiện gầngũi, nụ cười và những lời động viên khích lệ của thầy cô khiến cho giờ học sinhđộng, học sinh hứng thú tham gia xây dựng bài, giờ học hiệu quả, học sinh yêu mếnthầy cô, mong đợi gặp lại thầy cô trong giờ học sau
+ Giáo viên quá dễ dãi với học sinh: Gần gũi thân thiện với học sinh là điều rất tốt
để học sinh dễ dàng bộc bạch tâm tư tình cảm của mình, coi thầy cô như người bạnlớn, tuy nhiên không nên quá dễ dãi tới mức “mày - tao” với học sinh, học sinh dễxem thường, thiếu sự kính trọng
+ Phạt học sinh “bêu gương” trước lớp: biện pháp này sẽ làm học sinh xấu hổkhông phải là giáo dục KLTC Quát tháo, phê bình học sinh gay gắt vì sẽ gây căngthẳng trong mối quan hệ thầy trò có thể dẫn đến sự việc đáng tiếc xảy ra
+ Phân biệt đối xử giữa các học sinh
+ Thực hiện những quy định, quy ước thiếu công bằng giữa thầy và trò, khiến họcsinh không “tâm phục, khẩu phục” và làm theo
2.5 Một số biện pháp tổ chức thực hiện giáo dục KLTC trong công tác chủ nhiệm lớp 8A trường THCS Đa Lộc.
2.5.1 Thay đổi cách cư xử trong lớp học
Căn cứ vào đặc điểm tình hình lớp 8A, sự chuyển biến về tâm sinh lí họcsinh lớp8, tôi nhận thấy cần xử lí tích cực các vi phạm với thái độ động viênkhuyến khích nhằm giúp học sinh có hành vi và thái độ ứng xử đúng đắn từng bướctiến bộ Do đó, cần có những quy tắc rõ ràng và nhất quán, các quy tắc đó là biểuhiện niềm tin của người lớn vào sự tiến bộ của học sinh; xử lí phân tích các saiphạm của trẻ một cách rõ ràng, dứt khoát; động viên, khuyến khích làm gươngtrong cách cư xử Biện pháp này tiến hành như sau:
2.5.1.1 Xây dựng những quy tắc rõ ràng và nhất quán
Học sinh thích các quy tắc vì nó đem lại cho các em sự cảm nhận và ý thức
tổ chức Việc xây dựng quy tắc cần đảm bảo hướng tới những điều tốt đẹp cụ thể
mà giáo viên mong đợi ở học sinh của mình và học sinh mong đợi từ bạn bè mình
về tư cách đạo đức và học tập Các em sẽ hăng hái học tập phấn đấu thực hiện cácquy tắc vì thấy rằng giáo viên thực sự tin tưởng vào khả năng của các em, các quytắc cô trò xây dựng phù hợp với năng lực, tâm lí của các em
Trang 14Tuy nhiên không nên đề ra quá nhiều quy tắc trong một công việc, các quy tắc cần
có sự hợp lí giữa lợi ích tập thể và cá nhân hướng tới sự an toàn, sự tôn trọng lẫnnhau, lòng nhân ái và trung thực
Ví dụ: căn cứ vào đặc điểm tình hình của lớp 8A, ngay từ đầu năm cô trò đã cùng
nhau xây dựng các quy tắc ứng xử trong lớp như sau:
- Quy tắc ứng xử với bạn bè: chân thành, thẳng thắn, thân thiện và lịch sự
- Quy tắc trong việc giải quyết những mâu thuẫn bạn bè trong lớp: Bình tĩnh,nhường nhịn, thông cảm và tha thứ cho nhau
- Quy tắc về xây dựng nội dung sinh hoạt 15 phút, sinh hoạt cuối tuần: thiết thực,bám chủ đề chủ điểm thi đua của Đội, phù hợp cho nhiều bạn tham gia, sôi nổi
- Quy tắc xử lí vi phạm của học sinh: Bao dung, tạo cơ hội để các em tự nhận thứclỗi, tự sữa chữa và chịu trách nhiệm về lỗi gây ra Xử lí công khai, có sự thỏa thuậngiao ước của cô và trò, diễn biến phải được ghi chép tại biên bản lớp
- Quy tắc thưởng phạt phân minh, có công được thưởng, có lỗi phải chịu tráchnhiệm khắc phục: như thưởng thi đua “Hoa điểm 10” trong lớp quy định thưởng lầnsau phải có số điểm tốt cao hơn lần trước, vi phạm lỗi lần sau bị xử lí nặng hơn lầntrước
2.5.1.2 Khuyến khích động viên tích cực
Giáo viên chủ nhiệm không nên tiết kiệm lời khen, lời động viên khi các em
có hành vi tích cực hay tiến bộ vì điều này sẽ khuyến khích bản thân em đó và các
em khác tiếp tục có hành động tương tự Đồng thời giáo viên ít phải dùng các hìnhthức kỉ luật hay hình phạt vì các hành vi tiêu cực chậm tiến bộ đã được ngăn chặn
Ví dụ : Khen sự tiến bộ của em Nguyễn Văn Quân ở tuần 8( một học sinh cá biệt)
kịp thời dù chỉ là biểu hiện tiến bộ nhỏ trong thực hiện nội quy của lớp (Cả tuầnkhông nghỉ buổi học nào dù trước đó cứ đi học bập bõm); khen thưởng tổ xuất sắctrong tuần, khen thưởng học sinh xuất sắc trong tuần, ghi nhận những đóng góp củacác em trong tuần cho hoạt động của lớp… với phương châm mỗi em phát hiệnđược một ưu điểm để khen, các em vi phạm cũng phải tìm ra dấu hiệu tích cực đểtrao niềm tin các em sẽ tiến bộ
2.5.1.3 Áp dụng những hình thức phạt phù hợp, công bằng và nhất quán trong lớp
Trong mỗi hoạt động, khi Giáo viên chủ nhiệm đã đặt ra các yêu cầu thì cầnthiết phải có hình phạt cụ thể, rõ ràng, phù hợp với sai phạm
- Các hình phạt cần nhằm mục đích dạy cho học sinh biết rằng cách cư xử của các
em là chưa đúng chứ không nhằm đưa ra lời nhận xét các em Giáo viên cần giảithích cho học sinh về điểm sai trong hành động, cư xử
Trang 15- Tuyệt đối không sử dụng các hình thức mang tính bạo lực.
- Cần công bằng, khoan dung, tránh gây căng thẳng đối đầu với học sinh khi xử lícác sai phạm
- Các hình phạt cần được thực hiện một cách nhất quán, tuy nhiên cần xem xét bốicảnh, hoàn cảnh của mỗi học sinh
- Giáo viên cần tìm hiểu nguyên nhân và không phạt học sinh vì những lỗi do ngoạicảnh tác động, hoặc không phải do bản thân các em cố tình gây ra
- Không phạt học sinh vì những điều chưa quy định trước, trường hợp nếu xảy rathì đưa điều đó vào nội quy, quy định hình phạt và sẽ áp dụng sau khi mọi người đãthống nhất
Ví dụ: Không nên phạt học sinh trong tình huống sau: em Nguyễn Thành Chung
HS lớp 8A ở cùng ông bà nội, rất hay đi học muộn, nghỉ học đột xuất vô lí do Hôm
đó, em đi học chậm bị Cờ đỏ đóng cổng không vào được Khi cổng mở em đứngtrước cửa lớp:
-Thưa cô cho em vào lớp ạ!
- Đứng ngoài! Học hành gì giờ mới đến! (GV lạnh lùng nói và tiếp tục dạy)
- Chung đứng im lặng nhìn lớp học,nhìn cô giáo giảng bài, lòng nặng trĩu
(GV đã xử phạt khi chưa hỏi rõ nguyên nhân: vì bà nội bị hạ huyết áp phải cấpcứu, khi bà ổn định em đến trường đi học,)
Ví dụ : Việc phạt học sinh phải thực hiện đúng trình tự từ nhắc nhở riêng(lần đầu),
nhắc nhở trước lớp, trước trường Phối hợp với phụ huynh học sinh, các tổ chứcđoàn thể xã hội tiếp tục giáo dục Cuối cùng mới đến khiển trách ghi vào họcbạ(nếu cố tình vi phạm nhiều lần), kỉ luật buộc thôi học có thời hạn khi em đóthường xuyên vi phạm không có sự tiến bộ
2.5.1.4 Làm gương trong cách cư xử
Giáo viên, đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm luôn gương mẫu cho học sinh trongcách cư xử, ngôn ngữ, hành vi (ví dụ không làm việc riêng, không sử dụng điệnthoại trong giờ học, nghiêm chỉnh thực hiện giờ giấc…) Nếu giáo viên chủ nhiệmluôn thể hiện sự tôn trọng, nhẫn nại, lòng kiên trì và sự khoan dung thì sẽ giúp họcsinh giảm thiểu các hành vi cãi vã, gây gổ, tăng cường sự tôn trọng lẫn nhau Trongnội quy, giáo viên có những mong đợi ở học sinh thì học sinh cũng có quyền mongđợi ở giáo viên, và một khi đã đưa vào nội quy thì giáo viên cũng phải tuân theo
2.5.2 Quan tâm đến hoàn cảnh của học sinh lớp 8A
Quan tâm đến hoàn cảnh của học sinh là biện pháp cần và đủ của giáo viênchủ nhiệm, vì chỉ có quan tâm sâu sắc mới biết, hiểu và có thể giúp đỡ giáo dục các
em bằng phương pháp phù hợp Lớp 8A với 44 học sinh với cá tính, phong cách,
Trang 16đặc điểm hoàn cảnh sống khác nhau Hoàn cảnh, cá tính và sự khác biệt có tác độngkhác nhau đến việc học tập, tới động lực thành công của học sinh, lòng tin về nănglực của bản thân, tới cảm xúc của các em.
Vì thế, phải thật sự quan tâm sâu sắc tới những khác biệt trong môi trường gia đình,khác biệt về văn hóa, khác biệt về thể chất, khác biệt về năng khiếu sở thích, nhữngkhác biệt về tính cách, quan tâm đến cả những trải nghiệm tiêu cực mà học sinh cóthể đã phải chịu đựng…sẽ giúp giáo viên hiểu và tìm ra biện pháp thích hợp
Ví dụ: Về học sinh Vũ Hương Giang lớp 8A: em có biểu hiện thiếu tự tin trong
giáo tiếp, hay lảng tránh các hoạt động của lớp, dễ tổn thưởng khi nhắc nhở, lựchọc chậm tiến bộ, hay nghỉ học vô lí do, khi đến lớp hay nói chuyện riêng hoặckhông tập trung nghe giảng Thầy cô đã nhắc nhở nhiều lần nhưng chưa tiến bộ.Tuy nhiên không thể áp dụng các biện pháp TPTT với em, vì em có hoàn cảnhtương đối đặc biệt Em ở với bà ngoại (mẹ đi lấy chồng xa và bố lấy vợ không quantâm) em luôn cảm thấy cô đơn thiếu thốn tình cảm, thiếu người chia sẻ cảm thôngnhất là khi em bước vào độ tuổi dậy thì, còn hay bị bạn chế giễu là “không có cha”.Trong trường hợp này giáo viên chủ nhiệm đã gần gũi yêu thương, cảm thông chia
sẽ, lắng nghe tâm tư tình cảm của em; Thường xuyên trò chuyện khích lệ tinh thần,lắng nghe những khó khăn cùng em khắc phục, cổ vũ động viên để em tự tin trongcuộc sống và hòa nhập bạn bè Đảm bảo em được bảo vệ, tôn trọng và không bịphân biệt đối xử, bắt nạt, tạo môi trường học tập tạo điều kiện thuận lợi cho sựtham gia đầy đủ của em, giúp đỡ để em thành công trong học tập
2.5.3 Tăng cường sự tham gia của học sinh trong xây dựng và giám sát nội quy lớp 8A.
Đây là một biện pháp phù hợp tới tâm lí học sinh lớp 8, hiệu quả vì biệnpháp phát huy được quyền dân chủ, tự chủ giúp các em có cơ hội thể hiện hiểu biết,
tự khẳng định hiểu biết và uy tín, đồng thời chịu trách nhiệm Khuyến khích, hướngdẫn học sinh tham gia xây dựng nội quy là nhấn mạnh ý nghĩa quan trọng của việccho các em tham gia vào quá trình ra quyết định trong lớp học Các em tham giaxây dựng các quy định, nội quy lớp, chế độ khen thưởng và xử phạt Đồng thờitham gia giám sát và thực hiện các quy định, nội quy thông qua tổ, cho các emnhận xét thực hiện nội quy hàng tuần Điều này sẽ khiến các em có trách nhiệm vàthực hiện kỉ luật một cách tự giác hơn không cần giáo viên phải nhắc nhở nhiều
Ví dụ : Xây dựng các nội quy lớp 8A năm học 2018 -2019, các chế tài xử phạt vi
phạm nội quy ngay đầu năm học Giáo viên có thể gợi ý các nội quy của lớp dựatheo quy định của nhà trường, tổ chức sinh hoạt xây dựng nội quy và chế tài xửphạt, các em tham gia bày tỏ mong muốn của mình, ý kiến của mình (quy ước thực