Đảng bộ huyện Nho Quan (tỉnh Ninh Bình) lãnh đạo công tác xây dựng đời sống văn hóa từ năm 2005 đến năm 2015

Trước những khó khăn, thách thức, những biến động phức tạp của tình hình thế giới và khu vực, Đảng luôn kiên định xây dựng và thực hiện các chủ trương, chính sách đổi mới đúng đắn trên n

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng Sản Việt Nam

HÀ NỘI - 2019

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng Sản Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học

TS Ngô Thị Lan Hương

HÀ NỘI – 2019

Tôi xin chân thành cảm ơn Tỉnh ủy, Uỷ ban nhân dân, Ban tuyên giáo,

Sở văn hóa tỉnh Ninh Bình đã tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ tôi trong quá trình sưu tầm tài liệu Tôi cũng xin chân thành cảm ơn Huyện ủy, Ủy ban nhân dân huyện, Phòng văn hóa – thông tin huyện Nho Quan đã cung cấp tài liệu giúp tôi hoàn thành khóa luận

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn tới các thầy cô giáo khoa Giáo dục chính trị của trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã tận tình truyền đạt kiến thức cho tôi suốt 4 năm học qua Một lần nữa tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc về sự giúp đỡ quý báu này!

Hà Nội, ngày…tháng…năm

Tác giả khóa luận

Nguyễn Thị Nga

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khóa luận là công trình bản thân tôi tự nghiên cứu dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Ngô Thị Lan Hương Tất cả số liệu, kết quả nêu trong khóa luận đều đảm bảo tính trung thực Những kết luận của khóa luận chưa từng được ai công bố trong bất kỳ khóa luận nào khác

Hà Nội, ngày…tháng…năm

Tác giả khóa luận

Nguyễn Thị Nga

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 4

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 4

5 Phương pháp nghiên cứu 4

6 Đóng góp của khóa luận 5

7 Kết cấu của khóa luận 5

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA Ở HUYỆN NHO QUAN 6

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 6

1.1.1 Các khái niệm cơ bản 6

1.1.2 Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về việc xây dựng đời sống văn hóa 8

1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN 11

1.2.1Điều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hóa, xã hội của huyện Nho Quan 11

1.2.2 Tình hình xây dựng đời sống văn hóa dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ huyện Nho Quan trước năm 2005 14

Chương 2: CHỦ TRƯƠNG VÀ QUÁ TRÌNH ĐẢNG BỘ HUYỆN NHO QUAN CHỈ ĐẠO XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA (2005-2015) 17

2.1 CHỦ TRƯƠNG XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA CỦA ĐẢNG 17 2.1.1 Chủ trương của Trung ương Đảng 17

2.1.2 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Ninh Bình 20

2.1.3 Chủ trương của Đảng bộ huyện Nho Quan 23

2.2 QUÁ TRÌNH ĐẢNG BỘ HUYỆN NHO QUAN CHỈ ĐẠO XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA TỪ NĂM 2005 ĐẾN NĂM 2015 25

2.2.1 Chỉ đạo công tác tuyên truyền vận động 25

2.2.2 Chỉ đạo phát động các phong trào xây dựng đời sống văn hóa 26

Chương 3: NHẬN XÉT VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆM 37

3.1 NHẬN XÉT 37

3.1.1 Thành tựu và nguyên nhân của thành tựu 37

3.1.2 Hạn chế và nguyên nhân của hạn chế 39

3.2 NHỮNG KINH NGHIỆM CHỦ YẾU 42

KẾT LUẬN 46

TÀI LIỆU THAM KHẢO 48

DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT TRONG KHÓA LUẬN

BCH : Ban chấp hành

BCHTW : Ban chấp hành trung ƣơng

CLB : Câu lạc bộ

CNXH : Chủ nghĩa xã hội

GĐVH : Gia đình văn hóa

HĐND : Hội đồng nhân dân

KHHGĐ : Kế hoạch hóa gia đình

UBND : Ủy ban nhân dân

UBTƢ : Ủy ban trung ƣơng

VHTT : Văn hóa thông tin

XHCN : Xã hội chủ nghĩa

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

“Sự nghiệp đổi mới do Đảng khởi xướng và lãnh đạo đã đi qua chặng đường gần 30 năm và thu được những kết quả to lớn, có ý nghĩa lịch sử Cùng với những thành tựu quan trọng về kinh tế, an ninh - quốc phòng, đối ngoại, vấn đề phát triển văn hóa - xã hội và xây dựng con người luôn luôn được Đảng coi trọng Trước những khó khăn, thách thức, những biến động phức tạp của tình hình thế giới và khu vực, Đảng luôn kiên định xây dựng và thực hiện các chủ trương, chính sách đổi mới đúng đắn trên nhiều lĩnh vực trong đó có lĩnh vực văn hóa, chỉ đạo hoạch định các chính sách văn hóa nhằm thực hiện thắng lợi mục tiêu xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.” Xây dựng đời sống văn hóa được coi như bước đi ban đầu của sự nghiệp xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, theo định hướng xã hội chủ nghĩa.Đảng đã có những nhận thức mới về vị trí, vai trò của văn hóa “Xây dựng nếp sống và làm việc theo pháp luật, khôi phục trật tự kỷ cương trong mọi hoạt động của nhà nước và sinh hoạt xã hội; nêu cao tính tự giác, ý thức tự trọng của mỗi người kết hợp với các biện pháp giáo dục và hành chính của các tổ chức xã hội và các cơ quan nhà nước Sự quan tâm đến con người và thái độ tôn trọng lẫn nhau trở thành một tiêu chuẩn đạo đức trong mọi hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội, nhất là trong các dịch vụ phục vụ đông đảo nhân dân” [24, tr.749]

Tại Hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII

đã ban hành Nghị quyết về vấn đề “Xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” “Nghị quyết Trung ương V khóa VIII đã làm sáng lên bức tranh của nền văn hóa đất nước trong tương lai Đó là nền văn hóa với vai trò là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển, gắn với sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, gắn với những vấn đề nảy sinh trong xu thế toàn cầu hóa và nền kinh tế thị trường Đối với công tác lãnh đạo văn hóa, Nghị quyết khẳng định: Đây là vấn đề cực kỳ quan trọng, cơ bản và chiến lược không chỉ đối với công tác lãnh đạo mà cả công tác quản lý văn hóa, với mỗi cán bộ, đảng viên Có thể nói Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) đã thể hiện sự phát triển cả nhận thức và tư duy lý luận về văn hóa, lãnh đạo văn hóa của Đảng Đó cũng chính

là kết tinh của sự kế thừa và phát triển chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa, về xây dựng và phát triển sự nghiệp văn hóa, về phương pháp lãnh đạo văn hóa, quản lý văn hóa; là sản phẩm từ tổng kết lý luận và thực tiễn trong quá trình hơn 70 năm lãnh đạo cách mạng, lãnh đạo văn hóa của Đảng.”

Dưới sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, trong giai đoạn 2005 - 2015 Đảng bộ huyện Nho Quan đã coi trọng lãnh đạo xây dựng đời sống văn hóa

và đạt được nhiều thành tựu “Nhiều giá trị văn hóa, các quy định pháp luật và quy chế, quy tắc ứng xử văn hóa ngày càng thâm nhập vào đời sống đã góp phần quan trọng tạo dựng môi trường sống lành mạnh cho cộng đồng dân cư, cho mỗi gia đình và cá nhân Nhiều giá trị văn hóa dân tộc được bảo tồn, phát huy làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân trong huyện; các thiết chế văn hóa cơ sở tiếp tục duy trì, phát triển, góp phần nâng cao mức hưởng thụ văn hóa của người dân.” Đồng thời với những thành tựu đã đạt được của Đảng bộ huyện Nho Quan cũng đã khẳng định sự đúng đắn của đường lối, chính sách văn hóa của Đảng và năng lực lãnh đạo xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở của Đảng bộ huyện Nho Quan Tuy nhiên bên cạnh những thành tựu đã đạt được, việc xây dựng đời sống văn hóa cũng gặp phải một số tồn tại và hạn chế như xây dựng cơ sở vật chất để tạo điều kiện cho hoạt động xây dựng văn hóa, thông tin chưa tương xứng với nhu cầu cần thiết, công tác chính trị tư tưởng chưa thật vững chắc, công tác xây dựng đảng và củng cố hệ thống chính trị đổi mới chưa nhiều, một số yếu kém chậm khắc phục…Những tồn tại và hạn chế trên do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan khác nhau mang lại Chính vì vậy việc nghiên cứu về quá trình Đảng bộ huyện Nho Quan lãnh đạo xây dựng đời sống văn hóa (2005 - 2015)

là hết sức cần thiết Trên cơ sở đó góp phần lý giải rõ hơn những thành tựu, hạn chế trong xây dựng văn hóa những năm qua Ngoài ra còn có thể đúc rút một số kinh nghiệm bước đầu nhằm thực hiện có hiệu quả hơn nữa việc xây dựng đời sống văn hóa của Đảng bộ huyện Nho Quan Với những ý nghĩa và

thực tiễn khoa học nói trên, tôi quyết định chọn vấn đề “Đảng bộ huyện Nho

Quan (tỉnh Ninh Bình) lãnh đạo công tác xây dựng đời sống văn hóa từ năm

2005 đến năm 2015” làm đề tài khóa luận tốt nghiệp của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Xây dựng đời sống văn hóa là nội dung quan trọng trong công cuộc đổi mới đất nước và đẩy mạnh công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước Vì vậy vấn đề này đã được đề cập trong nhiều công trình với các góc độ khác nhau

Những công trình đề cập đến văn hóa nói chung bao gồm: “Phạm Văn

Đồng (1994), Văn hóa và đổi mới, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội; GS Trần Quốc Vượng (2000), Văn hóa Việt Nam tìm tòi và suy ngẫm, Nxb Văn học,

Hà Nội; GS Trần Ngọc Thêm (2006), Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, TP Hồ Chí Minh; Hữu Ngọc (2007), Lãng du trong

văn hóa Việt Nam, Nxb Thanh Niên, Hà Nội; GS.TS Ngô Đức Thịnh (2010), Những giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.”

Những công trình đề cập đến tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa gồm:

“PS.TS Đinh Xuân Dũng (2003), Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa, Nxb Hà Nội, Hà Nội; Lê Xuân Vũ (2004), Chủ tịch Hồ Chí Minh với nền văn hóa Việt

Nam, Nxb Văn học, Hà Nội; Nguyễn Khắc Nho (2013), Hồ Chí Minh về văn hóa làm người, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội; GS.TS Hồ Sĩ Vịnh (2014), Triết học văn hóa trong đạo đức Hồ Chí Minh, Nxb Dân trí, Hà Nội.”

Những công trình viết về xây dựng đời sống văn hóa cơ sở gồm có:

Cuốn Xây dựng gia đình văn hóa trong sự nghiệp đổi mới (1997), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội; Cuốn Hỏi và đáp về làng văn hóa, gia đình văn hóa, nếp

sống văn hóa, tổ chức lễ hội truyền thống (1998), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà

Nội; Trung Đông (2002), Để có một phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng

đời sống văn hóa, Nxb Văn hóa nghệ thuật, Viện Văn hóa, Hà Nội; Cuốn Hỏi

và đáp về phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa (2000),

Ban chỉ đạo đời sống văn hóa, Hà Nội; Cuốn Vấn đề xây dựng môi trường

văn hóa cơ sở (2011), Nxb Chính trị Quốc Gia, Hà Nội

Các công trình viết về lịch sử, văn hóa huyện Nho Quan: Lịch sử Đảng

bộ huyện Nho Quan chủ yếu liệt kê lịch sử Đảng của huyện; Các báo cáo về công tác xây dựng đời sống văn hóa của huyện

“Mặc dù những công trình trên đã đề cập đến lĩnh vực văn hóa nói chung, công tác xây dựng đời sống văn hóa cơ sở nói riêng nhưng đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu tổng kết quá trình xây dựng đời sống văn hóa ở huyện Nho Quan đặc biệt là dưới sự lãnh đạo của Đảng.”

Tuy nhiên, các công trình trên là những tài liệu tham khảo quý giá để

tôi thực hiện khóa luận

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Khóa luận làm rõ chủ trương của Trung ương Đảng, Đảng bộ tỉnh Ninh Bình và Đảng bộ huyện Nho Quan về công tác xây dựng đời sống văn hóa giai đoạn 2005 – 2015

Khóa luận trình bày về quá trình lãnh đạo xây dựng đời sống văn hóa giai đoạn 2005 - 2015 của Đảng bộ huyện Nho Quan và rút ra ưu điểm, hạn chế, một số kinh nghiệm của quá trình

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là chủ trương và quá trình chỉ đạo của Đảng bộ huyện Nho Quan về công tác xây dựng đời sống văn hóa

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Nghiên cứu về sự lãnh đạo và quá trình triển khai thực hiện của Đảng bộ huyện Nho Quan trong công tác xây dựng đời sống văn hóa

- Về thời gian: Nghiên cứu trong giai đoạn 2005 – 2015

- Về không gian: Nghiên cứu công tác xây dựng đời sống văn hóa trong địa bàn huyện Nho Quan (Ninh Bình)

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp luận: khóa luận nghiên cứu dựa trên các phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa

- Là một đề tài lịch sử, phương pháp sử dụng trong khóa luận không ngoài những phương pháp vốn có: Phương pháp lịch sử, phương pháp logic, phương pháp tổng hợp phân tích, phương pháp thống kê so sánh để làm sáng

tỏ vấn đề

6 Đóng góp của khóa luận

- Khóa luận cung cấp những tư liệu cơ bản về quá trình lãnh đạo xây dựng đời sống văn hóa của Đảng bộ huyện Nho Quan từ năm 2005 đến năm

2015

- Khóa luận trình bày một cách có hệ thống chủ trương, sự lãnh đạo của Đảng bộ huyện Nho Quan về công tác xây dựng đời sống văn hóa của nhân dân Nho Quan từ năm 2005 đến năm 2015, và những phong trào xây dựng đời sống văn hóa của nhân dân Nho Quan giai đoạn này

- Trên cơ sở phân tích đánh giá thành tựu và hạn chế của phong trào xây dựng đời sống văn hóa huyện Nho Quan, khóa luận rút ra một số bài học kinh nghiệm, nhằm phát huy tối đa tiềm năng của huyện vào việc phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng đời sống văn hóa ở những giai đoạn tiếp theo

- Khóa luận đóng góp vào nguồn tư liệu lịch sử địa phương

7 Kết cấu của khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, khóa luận gồm có 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về xây dựng đời sống văn hóa ở huyện Nho Quan

Chương 2: Chủ trương và quá trình Đảng bộ huyện Nho Quan chỉ đạo xây dựng đời sống văn hóa (2005 - 2015)

Chương 3: Nhận xét và một số kinh nghiệm

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ XÂY DỰNG

ĐỜI SỐNG VĂN HÓA Ở HUYỆN NHO QUAN 1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1.1 Các khái niệm cơ bản

Có nhiều định nghĩa khác nhau về văn hóa, mỗi định nghĩa phản ánh một cách nhìn nhận và đánh giá khác nhau

Năm 2002, UNESCO đã đưa ra định nghĩa về văn hóa như sau: “Văn hóa nên được đề cập đến như là một tập hợp của những đặc trưng về tâm hồn, vật chất, tri thức và xúc cảm của một xã hội hay một nhóm người trong

xã hội và nó chứa đựng, ngoài văn học và nghệ thuật, cả cách sống, phương thức chung sống, hệ thống giá trị, truyền thống và đức tin.”

Theo Đại từ điển tiếng Việt của Trung tâm Ngôn ngữ và Văn hóa Việt Nam - Bộ Giáo dục và đào tạo, do Nguyễn Như Ý chủ biên, Nhà xuất bản Văn hóa – Thông tin, xuất bản năm 1998, thì: "Văn hóa là những giá trị vật chất, tinh thần do con người sáng tạo ra trong lịch sử"

Trong cuốn Xã hội học Văn hóa của Đoàn Văn Chúc, Viện Văn hóa và Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin, xuất bản năm 1997, tác giả cho rằng: “Văn hóa – vô sở bất tại: Văn hóa - không nơi nào không có! Điều này cho thấy tất

cả những sáng tạo của con người trên nền của thế giới tự nhiên là văn hóa; nơi nào có con người nơi đó có văn hóa”

Trong cuốn Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam, PGS.TSKH Trần Ngọc Thêm cho rằng: “Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn,

trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội của mình.”

Như vậy, có thể thấy rằng: Văn hóa là tất cả những giá trị vật thể và tinh thần do con người sáng tạo ra trên nền của thế giới tự nhiên

* Quan niệm về đời sống văn hóa

Khái niệm

Đời sống văn hóa là một bộ phận của đời sống xã hội, mà đời sống xã hội là tổng hợp những hoạt động sống của con người, nhằm đáp ứng các nhu cầu về đời sống vật chất và tinh thần Nhu cầu vật chất được đáp ứng làm cho con người tồn tại như một thực thể sinh học, nhu cầu tinh thần giúp con người tồn tại như một thực thể xã hội, tức là nhân cách văn hóa Hai nhu cầu về vật chất và tinh thần xuất hiện ngay từ buổi bình minh của xã hội loài người Khi

xã hội phát triển đến mức độ cao, đạt tới trình độ khác nhau của nền văn minh thì những nhu cầu cũng đạt tới trình độ tương ứng Từ hai nhu cầu cơ bản trên của con người đã hình thành nhu cầu văn hóa

Nhu cầu văn hóa là biểu hiện của nhu cầu tinh thần, nhưng nó không đồng nhất với nhu cầu tinh thần, chỉ có các bộ phận nhu cầu tinh thần hướng tới giá trị cao cả, và sự đáp ứng các nhu cầu này góp phần phát triển con người theo hướng nhân bản hóa thì mới xem là nhu cầu văn hóa Các hoạt động nhằm vào sự đáp ứng nhu cầu văn hóa của con người được gọi là hoạt động văn hóa

Con người là chủ thể sáng tạo và hưởng thụ các giá trị văn hóa Các sản phẩm

ấy phối kết hợp với mạng lưới hoạt động văn hóa của con người hình thành trên môi trường văn hóa Đó chính là vườn ươm tạo nên nhân cách văn hóa của con người Con người vừa là chủ thể vừa là sản phẩm của chính họ Phẩm chất văn hóa được thể hiện ở trình độ ứng xử của con người đối với thiên

nhiên, với xã hội và với chính bản thân con người

Vai trò của công tác xây dựng đời sống văn hóa

“Xây dựng đời sống văn hóa phải thực hiện ngay trong cuộc sống hàng ngày của nhân dân, từng cá nhân thành viên của các cấp các ngành Vì vậy, hoạt động xây dựng đời sống văn hóa có hai tác động cơ bản: Một mặt đưa những giá trị văn hóa cao tới quần chúng nhân dân, làm cho quần chúng tiếp cận được với những giá trị đó Mặt khác cần phải động viên, tổ chức phát

động quần chúng tiếp cận đông đảo tham gia hoạt động sáng tạo, trao đổi văn hóa.”

Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch coi xây dựng đời sống văn hóa là một trong những trọng tâm công tác của ngành Đây không chỉ là chủ trương chiến lược lâu dài mà còn mang tính thời sự cấp bách Công tác xây dựng đời sống văn hóa vừa đảm bảo thực hiện tốt các hoạt động văn hóa theo định hướng chung, vừa biết khơi dậy những sáng tạo văn hóa ở cơ sở, phát huy truyền thống văn hóa ở địa phương góp phần làm phong phú nền văn hóa của dân tộc Cuộc đấu tranh chống các tệ nạn xã hội, các biểu hiện tiêu cực của xã hội tiến hành đồng thời với công tác xây dựng đời sống văn hóa

Xây dựng đời sống văn hóa được coi như bước đi ban đầu của sự nghiệp xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, theo định hướng xã hội chủ nghĩa Đó là công việc xây dựng kết cấu hạ tầng văn hóa để tiến hành các hoạt động giáo dục xã hội chủ nghĩa đối với nhân dân lao động, đồng thời tổ chức sự giao lưu văn hóa giữa họ Ngoài ra, xây dựng đời sống văn hóa còn là xây dựng những điều kiện tổ chức các hoạt động vui chơi giải trí lành mạnh trong thời gian rảnh rỗi của nhân dân Góp phần sáng tạo ra lực lượng sản xuất mới, củng cố quan hệ sản xuất mới, xóa bỏ cái cũ, xây dựng cái mới trong mọi mặt của đời sống vật chất cũng như tinh thần ở địa phương,

là bước đầu xây dựng khắp nơi một cuộc sống hạnh phúc, trong đó mọi người

vì mỗi người, mỗi người vì mọi người

“Xây dựng đời sống văn hóa nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong sáng tạo và hưởng thụ các giá trị văn hóa, nghệ thuật, tạo dựng một lối sống văn minh lịch sự, những phong tục tập quán tốt đẹp vừa đậm đà bản sắc dân tộc vừa phù hợp với trào lưu văn hóa tiến bộ của nhân loại Đồng thời, đó còn là động lực to lớn trong việc phát triển kinh tế - xã hội.”

1.1.2 Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về

việc xây dựng đời sống văn hóa

1.1.2.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về văn hóa

Chủ nghĩa Mác – Lênin quan niệm rằng: Người ta sinh ra ăn, mặc, ở trước rồi mới hát, múa, vẽ và bàn triết lý sau Kinh tế là nền tảng của một xã hội, là hạ tầng cơ sở Chính trị, pháp luật, văn hóa là những cái được xây dựng trên nền tảng đó, là thượng tầng kiến trúc của xã hội

Những nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin là những người thầy, những lãnh tụ vĩ đại của giai cấp công nhân đã làm cuộc cách mạng vĩ đại trong thế giới quan, xây dựng một học thuyết mới về văn hóa Chủ nghĩa Mác – Lênin cho rằng: Văn hóa bao gồm mọi sinh hoạt của con người, nó không chỉ hạn chế trong lĩnh vực tư tưởng, đời sống tinh thần của xã hội Văn hóa là tất cả những gì con người xây dựng nên, tất cả những thành tích của loài người về mặt sản xuất, xã hội và tinh thần

Lênin đưa ra quan điểm được coi là định nghĩa về văn hóa và xây dựng nền văn hóa mới: “Nền văn hóa vô sản không phải từ trên trời rơi xuống, nó không phải do những người tự cho mình là chuyên gia về văn hóa vô sản bịa

ra Tất cả cái đó là hoàn toàn nhảm nhí Nền văn hóa vô sản phải là sự phát triển hợp quy luật của cái vốn kiến thức mà loài người tạo ra dưới ách áp bức của xã hội tư bản, của xã hội địa chủ, của xã hội quan liêu” [30, tr17] Như vậy, nền văn hóa mới theo quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin có một quá trình lịch sử phát triển lâu dài, là sự kết tinh những thành tựu văn hóa từ trước đến nay của loài người Văn hóa vô sản không đơn thuần là nền văn hóa xuất hiện, hình thành và phát triển khi giai cấp vô sản giành chính quyền, mà nó còn là sự tiếp thu có chọn lọc và phát triển những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp theo một định hướng mới về mặt lý luận và tư tưởng

Theo Lênin, văn hóa vô sản không thủ tiêu văn hóa dân tộc mà đem lại tính nhân dân mới cho nền văn hóa dân tộc và ngược lại, văn hóa dân tộc không thủ tiêu văn hóa vô sản mà còn đem lại hình thức cho văn hóa vô sản

Những quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về văn hóa là những phác thảo cơ bản về văn hóa mới mang nội dung và đại diện cho giai cấp công nhân Nền văn hóa đó có truyền thống từ lâu đời, là tinh hoa của mỗi dân tộc

và toàn nhân loại

1.1.2.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa và đời sống văn hóa

thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về ăn mặc ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó được gọi là văn hóa Văn hóa là tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của

nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu của đời sống

và đòi hỏi của sự sinh tồn.” [29, tr431] “Theo đó, văn hóa được hiểu theo nghĩa rộng nhất đó là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần mà loài người

đã sáng lập ra nhằm đáp ứng nhu cầu sinh tồn, đồng thời cũng là mục đích sống của con người Và muốn xây dựng nền văn hóa của dân tộc thì phải xây dựng trên tất cả các mặt: kinh tế, chính trị, xã hội, đạo đức, tâm lý con người, ”

Theo nghĩa hẹp, văn hóa được Hồ Chí Minh xác định là đời sống tinh thần của xã hội, là thuộc về kiến thức thượng tầng của xã hội Đây là quan điểm nhất quán của Hồ Chí Minh kể từ sau Cách Mạng Tháng Tám 1945

Nền văn hóa nước ta theo quan điểm của Chủ Tịch Hồ Chí Minh mang hai đặc điểm cơ bản sau:

“Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực của quần chúng nhân dân phát triển kinh tế - xã hội: Văn hóa phản ánh thể hiện một cách tổng quát, sống động mọi mặt của đời sống cá nhân và cộng đồng diễn ra trong quá khứ cũng như hiện tại, trải qua hàng thế kỉ nó đã cấu thành một hệ thống các giá trị về hệ thống thẩm mỹ và lối sống mà trên đó mỗi dân tộc tự khẳng định bản sắc riêng của mình Nguồn lực nội sinh cho sự phát triển của mỗi dân tộc luôn được thấm sâu trong cái nôi văn hóa dân tộc

Sự phát triển đó luôn hướng tới cái mới, tiếp nhận và tạo ra cái mới nhưng lại không thể tách rời khỏi cội nguồn dân tộc mà luôn phải phát triển dựa trên cội nguồn và phát triển trên cội nguồn Cội nguồn đó của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc chính là văn hóa.”

“Nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc: Đó là một nền văn hóa yêu nước và tiến bộ mà cốt lõi là tư tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Theo xu hướng hòa nhập nhưng không hòa tan, đổi mới nhưng không đổi màu.”

* Về đời sống văn hóa

Việc xây dựng đời sống mới đã được Hồ Chí Minh nêu ra từ rất sớm ngay khi mới giành được chính quyền, rồi nhanh chóng trở thành một phong

trào quần chúng sôi nổi, tạo động lực mạnh mẽ cho sự nghiệp kháng chiến kiến quốc Đời sống văn hóa là một bộ phận quan trọng của văn hóa dân tộc,

nó biểu hiện trong đời sống thường ngày qua lời ăn, tiếng nói, cách đối nhân

xử thế của mỗi người, Đời sống văn hóa giáo dục con người cách ứng xử nhân đạo, khoa học, văn minh giữa người với người trong cuộc sống thường ngày

Đời sống văn hóa thực chất là đời sống mới, được Chủ Tịch Hồ Chí Minh nêu ra với ba nội dung là: “Đạo đức mới, lối sống mới và nếp sống mới

Ba nội dung này có quan hệ mật thiết, trong đó đạo đức mới giữ vai trò chủ yếu Bởi vì chỉ có dựa trên đạo đức mới thì mới xây dựng được lối sống mới

và nếp sống mới Đến lượt mình, đạo đức mới cũng chỉ có thể biểu hiện trong nếp sống mới và lối sống mới.”

Diện tích tự nhiên: 45.828,0 ha (33% diện tích toàn tỉnh) Chiều dài của huyện khoảng 40km Chiều rộng của huyện khoảng 13,5km

Nho Quan là một huyện nằm trong khu vực tiếp giáp giữa vùng Đồng bằng sông Hồng và vùng Bắc Trung bộ, có địa hình khá phức tạp mang tính chất đặc trưng của vùng núi cao và vùng bán sơn địa; đồng thời cũng là vùng đất trũng thuộc khu vực phân lũ của sông Hoàng Long (21 xã)

Nho Quan cũng như các khu vực thuộc vùng Đồng bằng sông Hồng khác có khí hậu nhiệt đới, gió mùa, nóng ẩm, mưa nhiều Nhiệt độ trung bình 23,40c, lượng mưa trung bình 1.900mm, độ ẩm tương đối trung bình là 85% Nhìn chung khí hậu và thời tiết ở Nho Quan thuận lợi cho cây trồng, vật nuôi sinh trưởng và phát triển

* Đặc điểm kinh tế - xã hội

Dân cư Nho Quan phân bố không đều, chủ yếu sống tập trung ở vùng nông thôn do quá trình định canh, định cư trong lịch sử Cộng đồng dân tộc sinh sống ở Nho Quan chủ yếu là người Kinh, Mường,…trong đó đông nhất vẫn là người Kinh chiếm tới 88%, dân tộc Mường chiếm khoảng 12% dân số toàn huyện

Về tôn giáo, đại bộ phận người dân Nho Quan theo đạo Phật, cũng khá đông người theo đạo Công giáo, còn số ít theo các tôn giáo khác hoặc không theo tôn giáo nào

Giáo dục đào tạo phát triển toàn diện, đời sống nhân dân tiếp tục được cải thiện nhiều mặt, an sinh xã hội được đảm bảo, tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 7% Hoạt động văn hoá thông tin phát triển ngày càng đa dạng, nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân Các hoạt động thể dục thể thao rất sôi nổi và đạt thành tích xuất sắc trong các cuộc thi đấu ở địa phương và góp phần tăng cường sức khoẻ của nhân dân

Người dân Ninh Bình sống chủ yếu bằng nghề nông Ngoài trồng lúa người dân còn trồng nhiều cây lương thực, thực phẩm, cây ăn quả, cây lấy gỗ, cây công nghiệp.Sau năm 1975 nhất là bước sang thời kỳ mới, kinh tế Nho Quan có những chuyển biến quan trọng, trong đó việc đầu tư xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho nông nghiệp là chủ yếu Từ khoai lang và thuốc lá đã đóng góp quan trọng trong việc giải quyết cơ bản vấn đề lương thực ở địa phương và cho sản phẩm hàng hoá của Nhà nước Riêng thuốc lá chiếm 70% tổng giá trị nông nghiệp của huyện

Nuôi trâu sữa cũng đóng góp quan trọng kinh tế của Nho Quan, Nhà nước đã thành lập trung tâm nuôi trâu sữa, cung cấp giống trâu sữa cho cả nước và đóng góp vào việc tăng trưởng kinh tế ở địa phương

Để bảo vệ tài nguyên rừng Cúc Phương, thi hành Quyết định số 251 của Hội đồng Bộ trưởng, trong 10 năm (1986 - 1995) đã chuyển 158 hộ, 1.043 khẩu thuộc 9 bản: Đang, Mền, Đồng Cơn, Bống, Đăn, Mạc, Cùi Trên, Cùi Dưới, Vọc ra khỏi vùng lõi Vườn Quốc gia Cúc Phương, định cư ở khu vực mới (Sườn Bò)

Trong những năm qua, Nhà nước đã đầu tư cho Nho Quan đặc biệt là công tác thuỷ lợi và giao thông, nhất là giao thông nông thôn Các công trình điện, đường, trường, trạm được đầu tư và xây dựng với phương châm "Nhà

nước và nhân dân cùng làm" Riêng sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp có bước phát triển, các ngành nghề được mở mang Có 1.685 nhóm hộ chuyên sản xuất tiểu thủ công nghiệp, thu hút hơn 3.000 lao động, tập trung vào các ngành khai thác vật liệu xây dựng, xay xát, chế biến lượng thực, may mặc…… các mô hình sản xuất tiểu thủ công nghiệp ở Phú long, Gia Thuỷ, Thị trấn Nho Quan được duy trì và phát triển tương đối ổn định bước đầu đáp ứng nhu cầu sản xuất và tiêu dùng của nhân dân

* Lịch sử văn hóa

Đặc trưng về dân tộc ở Nho Quan là có sự xuất hiện của con người rất sớm với di tích hang Đăng Đắng (động Người Xưa) trong đó có các ngôi mộ

cổ, các vật hoá thạch; những trống đồng và những vật dụng như rìu đá… ở thời kỳ đồ đá mới tìm được ở một số nơi trong huyện Những tên làng, tên xóm hầu hết là từ cổ và gồm 1 âm (Mống, Lá, Muôi, Mí….), chứng tỏ ở đây

đã thành hình một xã hội của người Việt Cổ và có một nền văn hoá lâu đời đặc biệt là văn hoá Mường mang đậm bản sắc cổ

Nho Quan hiện có người Mường chiếm khoảng 12% dân số toàn huyện Người Mường sống tập trung ở các xã Cúc Phương, Kỳ Phú, Phú Long và sống rải rác, xen kẽ ở 6 xã (Quảng Lạc, Văn Phương, Yên Quang, Xích Thổ, Thạch Bình, Gia Sơn)

Ngoài ra ở Nho Quan cũng có những lễ hội truyền thống như tế thần ở các đền phủ, tế Thành Hoàng ở đình làng vào dịp đầu xuân hoặc những ngày giỗ kỵ điển hình là lễ hội Đền Sầy Đặc biệt có lễ hội cồng chiêng của đồng bào Mường cũng khá ấn tượng Đồng bào Kinh có hội làng vào đầu xuân Ngoài ra trong đồng bào công giáo có các ngày lễ trọng (Lễ Giáng Sinh, Lễ Phục Sinh….)

Trong đời sống nhân dân cũng có các phong tục tập quán tồn tại lâu đời như tục thờ cúng tổ tiên theo âm lịch, nhân dân ăn tết cổ truyền (tết Nguyên đán) vào mùng 1 tháng giêng hàng năm, tết Nguyên tiêu (rằm tháng giêng), tết Đoan Ngọ (5/5), rằm tháng 7, tết Trung thu (rằm tháng 8) Ngoài ra có các phong tục dạm hỏi, cưới xin, làm nhà, lễ tang…theo phong tục lâu đời các dân tộc đồng bằng Bắc Bộ

Trong những năm qua, cùng với việc quan tâm xây dựng huyện trở thành đơn vị phát triển toàn diện , Đảng bộ, chính quyền, các cơ quan ban ngành đoàn

thể và nhân dân Nho Quan đã luôn quan tâm đến công tác xây dựng và phát triển đời sống văn hoá, vượt qua những khó khăn bước đầu góp phần tích cực vào thành tựu chung của công cuộc đổi mới đất nước

1.2.2 Tình hình xây dựng đời sống văn hóa dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ huyện Nho Quan trước năm 2005

Trong công tác xây dựng đời sống văn hóa, Đảng bộ huyện đã dành sự quan tâm sâu sắc nhằm từng bước xây dựng kiến trúc thượng tầng cơ sở cho chủ nghĩa xã hội và giáo dục tinh thần yêu lao động, yêu chủ nghĩa xã hội cho nhân dân

Đời sống văn hoá ở Nho Quan được xây dựng dựa trên nhiều tiêu chí, nhưng cơ bản là xoay quanh các trục chính như: Xây dựng nếp sống văn minh, xây dựng gia đình văn hoá, xây dựng làng văn hoá, cơ quan, trường học, đơn vị văn hoá Trong đó nội dung xây dựng làng văn hoá có ý nghĩa bao trùm và đóng một vai trò quan trọng trong xây dựng nông thôn mới

Ngay từ năm 1995 đến đầu 2000 Huyện ủy Nho Quan đã chỉ đạo phòng văn hoá – thông tin kịp thời tham mưu với UBND huyện ban hành Quyết định số 398/QĐ ngày 26/6/1995 thành lập ban chỉ đạo phong trào xây dựng nếp sống văn hoá huyện (nay gọi là ban chỉ đạo cuộc vận động phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá”) Ngày 10/3/1996 UBND huyện Nho Quan ra Quyết định số 153/QĐ - UB về việc ban hành quy ước nếp sống văn hoá, nhằm đẩy mạnh cuộc vận động xây dựng nếp sống văn minh, gia đình văn hoá trong cộng đồng xã hội Quyết định nêu rõ: “Phòng Văn hoá thông tin và thể thao phải có nhiệm vụ hướng dẫn, truyền đạt rộng rãi và cùng các ngành, các đoàn thể, các tổ chức xã hội thực hiện tốt quy ước này trong toàn thể nhân dân” Đồng thời UBND huyện cũng ban hành Quy ước nếp sống văn hoá kèm theo Quyết định số 153/QĐ-UB Quy ước bao gồm những quy định cụ thể về nếp sống văn hoá nơi công cộng; nếp sống văn hoá trong cơ quan – xí nghiệp, trường học; nếp sống văn hoá trong làng, xã, phường, thị trấn; nếp sống văn hoá trong gia đình; nếp sống văn hoá trong việc cưới; nếp sống gia đình trong việc tang Ngày 06/6/1998, UBND huyện Nho Quan và Phòng Văn hoá - Thông tin ra thông báo số 140/TB-VH về việc đẩy mạnh cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hoá, gia đình văn hoá, làng văn hoá của huyện Nho Quan

Huyện Nho Quan đã chỉ đạo kịp thời, sâu sát và có biện pháp tuyên truyền cổ động quần chúng nhân dân thông qua các phương tiện thông tin đại chúng và các đoàn thể quần chúng Bên cạnh đó việc kiện toàn và củng cố Ban chỉ đạo xây dựng nếp sống ở các xã, phường do chủ tịch UBND xã, phường làm trưởng ban được tiến hành khẩn trương Dưới sự lãnh đạo của huyện uỷ, HĐND, UBND, phòng Văn hoá - Thông tin, các cấp các ngành, đời sống văn hoá của huyện Nho Quan đã đạt được những thành tựu đáng kể Phong trào xây dựng nếp sống văn hoá, gia đình văn hoá, làng xã văn hoá đã góp phần thúc đẩy kinh tế xã hội ngày càng phát triển ổn định, an ninh chính trị được đảm bảo Những địa phương điển hình trong công tác xây dựng đời sống văn hoá ở huyện Nho Quan ngày một nhiều như xã Quảng Lạc, xã Yên Quang, xã Thạch Bình

Trên cơ sở đời sống kinh tế từng bước ổn định và phát triển, đời sống văn hoá xã hội cũng ngày càng được nâng lên rõ rệt Công tác xoá đói giảm nghèo trên địa bàn huyện đã trở thành một phong trào quần chúng rộng rãi ở tất cả các địa phương, làng, xã Nhân dân có điều kiện xây dựng nhà cửa, mua sắm tiện nghi trong gia đình, điện sinh hoạt đã đến hầu hết các xã trong huyện, hệ thống phát thanh truyền hình được xây dựng và phục hồi cơ bản ở các địa phương, hệ thống bưu điện văn hoá xã đã phát triển rộng khắp trên địa bàn toàn huyện Công tác xây dựng nếp sống văn minh, gia đình văn hoá, làng xã văn hoá đều được các cấp uỷ Đảng chính quyền và nhân dân quan tâm

và thu được những thành tựu nhất định.Việc tang lễ đều được các tổ chức Đảng và chính quyền, các đoàn thể và mọi người quan tâm Ở tất cả các địa phương trong huyện nơi nào cũng thành lập Ban tang lễ với đầy đủ các thành phần Đảng, chính quyền, đoàn thể, mặt trận và gia đình tang chủ để tiến hành

tổ chức tang lễ với những nghi thức phù hợp với phong tục tập quán ở địa phương

Về lễ hội, nhìn chung các Hội làng, Hội vùng ở Nho Quan được thực hiện theo đúng quy chế lễ hội truyền thống của Bộ Văn hoá - Thông tin và UBND tỉnh, đảm bảo tính vui tươi lành mạnh, an toàn và tiết kiệm, hạn chế đến mức thấp nhất việc xảy ra các biểu hiện vi phạm pháp luật và mê tín dị đoan

Trong những năm 1995 - 2000, dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ huyện Nho Quan, công tác xây dựng đời sống văn hóa đã đạt được những thành tựu quan trọng bước đầu Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế: Phong trào xây dựng nếp sống văn hóa, GĐVH phát triển chưa thật vững chắc Việc xây dựng làng, khu phố văn hóa còn chậm, chưa tương xứng với những điều kiện

và tiềm năng của huyện Các hoạt động VHTT và TDTT chưa thường xuyên, hiệu quả xã hội còn hạn chế Vì vậy, mức hưởng thụ văn hóa của nhân dân thị trấn còn thấp, nghèo nàn Các thiết chế hoạt động VHTT và TDTT ở nhiều nơi bị xuống cấp đến mức nghiêm trọng Nhiều cơ sở vật chất hoạt động VHTT hiện chưa được khai thác và phát huy tốt, chưa đi đúng vào quỹ đạo của một thiết chế VHTT Các hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian, truyền thống còn diễn ra tự nhiên, tự phát, chưa có sự hướng dẫn, nghiên cứu và nâng cao Các hủ tục lạc hậu trong việc cưới, tang, xây cất mồ mả, giỗ tết chưa được ngăn chặn Mặc dù còn có những hạn chế nhất định trong việc thực hiện nếp sống văn minh, gia đình văn hoá, làng xã văn hoá, nhưng những kết quả mà huyện Nho Quan đã đạt được trong xây dựng đời sống văn hoá có tác dụng rất lớn Kết quả đó đã góp phần đắc lực vào cuộc đấu tranh chống các tệ nạn xã hội, đồng thời phát huy và giữ gìn được thuần phong mỹ tục của con người Nho Quan, làm cho đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân ngày một phát triển

Chương 2 CHỦ TRƯƠNG VÀ QUÁ TRÌNH ĐẢNG BỘ HUYỆN NHO QUAN CHỈ ĐẠO XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA (2005-2015)

2.1 CHỦ TRƯƠNG XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA CỦA ĐẢNG 2.1.1 Chủ trương của Trung ương Đảng

“Cùng với quá trình đổi mới toàn diện đất nước được khởi xướng tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng (12/1986), Đảng dần đi tới những nhận thức mới, quan điểm mới về văn hoá Việc coi trọng các chính sách đối với văn hoá, đối với con người thực chất là trở về tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, là cơ sở cho những nhận thức mới, quan điểm mới về văn hoá của Đảng.”

Về vai trò của văn hoá, Đại hội VI đánh giá "không hình thái tư tưởng nào có thể thay thế được văn học và nghệ thuật trong việc xây dựng tình cảm lành mạnh, tác động sâu sắc vào việc đổi mới nếp nghĩ, nếp sống của con người" [17, tr138]

Văn hóa thể hiện ở những sản phẩm vật chất, trí óc con người, thể hiện ở thành tựu khoa học công nghệ Khoa học công nghệ tác động vào mọi mặt cuộc sống, thúc đẩy kinh tế phát triển, mức sống người dân được cải thiện nên đời sống tinh thần của con người ngày càng được nâng cao Khoa học - kĩ thuật là công cụ để đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đưa mục tiêu xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội ngày càng tiến gần hơn

“Đại hội VI cũng đề cao vai trò của văn hoá trong đổi mới tư duy, thống nhất về tư tưởng, dứt bỏ cơ chế cũ đã không còn phù hợp, thiết lập cơ chế mới; khẳng định đồng thời với xây dựng kinh tế, phải coi trọng các vấn đề văn hoá, tạo ra môi trường văn hoá thích hợp cho sự phát triển.”

“Cương lĩnh năm 1991 (đại hội VII thông qua) lần đầu tiên đưa ra quan niệm nền văn hoá Việt Nam có đặc trưng tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Cương lĩnh chủ trương xây dựng nền văn hoá mới, tạo ra đời sống tinh thần cao đẹp, phong phú, đa dạng, có nội dung nhân đạo, dân chủ, tiến bộ, khẳng

định và biểu dương những giá trị chân chính, bồi dưỡng cái chân, cải thiện cái

mỹ theo quan điểm tiến bộ, phê phán những cái lỗi thời thấp kém.”

“Cương lĩnh khẳng định tiếp tục tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực tư tưởng và văn hoá, làm cho thế giới quan Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh giữ vị trí chủ đạo trong đời sống tinh thần xã hội Kế thừa

và phát huy những truyền thống văn hoá tốt đẹp của tất cả các dân tộc trong nước, tiếp thu những tinh hoa văn hoá nhân loại Chống tư tưởng, văn hoá phản tiến bộ, trái với truyền thống tốt đẹp của dân tộc, trái với phương hướng

đi lên chủ nghĩa xã hội Cương lĩnh xác định giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu.”

“Đại hội VII đến đại hội X và nhiều Nghị quyết Trung ương tiếp theo

đã xác định văn hoá vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển Trong đó: Đại hội VII (6/1991) và Đại hội VIII (6/1996) của Đảng khẳng định: khoa học và giáo dục đóng vai trò then chốt trong toàn bộ sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ tổ quốc, là một động lực đưa đất nước thoát ra khỏi nghèo nàn, lạc hậu, vươn lên trình độ tiên tiến của thế giới Do đó phải coi sự nghiệp giáo dục - đào tạo cùng với khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu để phát huy nhân tố con người, động lực trực tiếp của sự phát triển xã hội.”

Đại hội IX ( 2001) của Đảng đã khẳng định xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc: "Hướng mọi hoạt động văn hóa vào việc xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện về mặt chính trị, tư tưởng, trí tuệ, đạo đức, thể chất, năng lực sáng tạo, có ý thức cộng đồng, lòng nhân ái, khoan dung, tôn trọng nghĩa tình, lối sống có văn hóa, quan hệ hài hòa trong gia đình, cộng đồng và xã hội" [23, tr 38] Có thể nói nhiệm vụ trung tâm, lâu dài và thường xuyên của sự nghiệp văn hóa mà Đại hội IX xác định là xây dựng con người mới đáp ứng những nhu cầu ngày càng cao của công cuộc xây dựng đất nước Những tư tưởng chủ yếu của Đảng về phát triển văn hóa được thể hiện trên cơ sở thực tiễn thực hiện NQTƯ 5 khoá VIII (7/1998) Phát động phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa là một trong 4 nhóm giải pháp lớn nhằm thực hiện NQTƯ 5 (khóa VIII) về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Nhóm giải pháp này xếp ở vị trí đầu tiên, có tính đột phá, huy động sức mạnh toàn dân, toàn

diện cho xây dựng văn hóa, có ý nghĩa xã hội sâu sắc, tính chiến lược lâu dài, thể hiện quan điểm của Đảng coi xây dựng và phát triển văn hóa là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo “Tiếp đó, NQTƯ 9 khóa XI (6/2014) về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước (Nghị quyết số 33-NQ-TW ngày 09-6-2014) yêu cầu:

“Xây dựng đời sống văn hóa ở địa bàn dân cư, các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp đoàn kết, dân chủ, văn minh, đạt chuẩn thực chất về văn hóa; thực hiện tốt quy chế dân chủ ở cơ sở; xây dựng nếp sống văn hóa tiến bộ, văn minh, nhất là trong việc cưới, việc tang, lễ hội.” Nâng cao chất lượng, hiệu quả các cuộc vận động văn hóa, phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa"

Đến HNTƯ 9 khoá IX (1/2004) xác định thêm "phát triển văn hoá đồng

bộ với phát triển kinh tế" “HNTƯ 10 khoá IX (7/2004) đặt vấn đề đảm bảo

sự gắn kết giữa nhiệm vụ phát triển kinh tế là trung tâm; xây dựng chỉnh đốn Đảng là then chốt với nhiệm vụ không ngừng nâng cao văn hoá - nền tảng - tinh thần xã hội Đồng thời cũng nhận định: cơ chế thị trường đã làm thay đổi mối quan hệ giữa cá nhân với cộng đồng, thúc đẩy dân chủ đời sống xã hội,

đa dạng hoá thị hiếu và phương thức sinh hoạt văn hoá Do đó phạm vi, vai trò của dân chủ hoá - xã hội hoá văn hoá và của cá nhân ngày càng tăng lên và

mở rộng là những thách thức mới đối với sự lãnh đạo và quản lý công tác văn hoá của Đảng và Nhà nước ta.”

Đại hội X của Đảng (2006) cũng đã tiếp tục khẳng định những quan điểm cơ bản của Đảng trong việc xây dựng và phát triển văn hóa đã được nêu lên trong các văn kiện trước đây đồng thời nhấn mạnh tư tưởng phát triển văn hóa, nền tảng tinh thần của xã hội Đảng khẳng định: “Tiếp tục phát triển sâu rộng và nâng cao chất lượng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, gắn kết chặt chẽ và đồng bộ hơn với phát triển kinh tế - xã hội, làm cho văn hóa thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội” [22, tr.107] Đồng thời, Đảng cũng chỉ rõ: “Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội và con người trong điều kiện đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế Bảo đảm

sự gắn kết giữa nhiệm vụ phát triển kinh tế là trung tâm, xây dựng Đảng là then chốt với phát triển văn hóa - nền tảng tinh thần của xã hội”[24, tr.213]

Trên cơ sở kế thừa các quan điểm của Đảng về phát triển văn hóa trong thời kỳ đổi mới vừa qua, Đại hội XI ( 2011) của Đảng đã nhấn mạnh một số chủ trương cần thực hiện là:

“Phát triển toàn diện, đồng bộ các lĩnh vực văn hóa, vừa phát huy những giá trị tốt đẹp của dân tộc, vừa tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, xử

lý tốt mối quan hệ giữa kinh tế và văn hóa để văn hóa thực sự là nền tảng tinh thần của xã hội, là một động lực phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc

tế.”

“Tập trung xây dựng đời sống, lối sống và môi trường văn hóa lành mạnh, coi trọng văn hóa trong lãnh đạo, quản lý, văn hóa trong kinh doanh và văn hóa trong ứng xử Chú trọng xây dựng nhân cách con người Việt Nam về

lý tưởng, trí tuệ - đạo đức, lối sống, thể chất, lòng tự tin dân tộc, trách nhiệm

xã hội, ý thức chấp hành pháp luật, nhất là trong thế hệ trẻ.”

“Xây dựng gia đình ấm no, tiến bộ, hạnh phúc Thực hiện tốt bình đẳng giới, sự tiến bộ của phụ nữ; chăm sóc, giáo dục, bảo vệ quyền trẻ em.”

“Đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của công dân theo quy định của pháp luật.”

“Khuyến khích tự do sáng tạo văn học, nghệ thuật.”

“Xây dựng và nâng cấp đồng bộ hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao.”

“Coi trọng bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc.”

“Nâng cao chất lượng hệ thống thông tin, báo chí, internet, xuất bản Đảm bảo quyền được thông tin và cơ hội tiếp cận thông tin của nhân dân, đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số…”

“Đấu tranh phòng, chống các biểu hiện phản văn hóa, các tiêu cực và tệ nạn xã hội.”

“Nâng cao chất lượng phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa.”

2.1.2 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Ninh Bình

“Thể chế hoá chủ trương, đường lối của Đảng, Chính phủ, sau khi Trung ương phát động phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa", Tỉnh ủy Ninh Bình đã ban hành Nghị quyết số 03/NQ- TU về xây dựng

và phát triển phong trào Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Ban Thường vụ Tỉnh

ủy, cấp ủy các cấp đã ban hành nhiều văn bản triển khai, tổ chức thực hiện các chỉ thị, nghị quyết của cấp trên về xây dựng đời sống văn hóa Đặc biệt ban hành các văn bản chỉ đạo thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (Khóa VIII) về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Chương trình hành động số 22- CTr/TU thực hiện Nghị quyết 23-NQ/TW về văn học, nghệ thuật; Chỉ thị số 13- CT/TU về tăng cường lãnh đạo của các cấp ủy Đảng đối với công tác quản lý, tổ chức lễ hội; Chỉ đạo thực hiện Kết luận số 51-KL/TW của Bộ Chính trị (Khóa IX) về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 27-CT/TW (Khóa VII) về việc thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội; Thông báo Kết luận số 83-TB/TW của Ban Bí thư về tình hình lễ hội, tâm linh, ngoại cảm; Chỉ thị số 46-CT/TW của Ban Bí thư (Khóa X) về chống sự xâm nhập của các sản phẩm văn hóa độc hại gây hủy hoại đạo đức xã hội; Chỉ thị về việc thực hiện cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới,

đô thị văn minh”.”

UBND tỉnh ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị Quyết Trung ương 5 (khoá VIII) về “Xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”, Quyết định số 38/QĐÐ ngày Z6/3/2000 thành lập Ban Chỉ đạo phong trào TDĐKXDĐSVH tỉnh; ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của Ban Chỉ đạo Phong trào TDĐKXDĐSVH tỉnh; hàng năm rà soát nhân sự và ban hành các quyết định bổ sung, kiện toàn khi có sự biến động về nhân sự Từ năm 2000 đến nay, UBND tỉnh Ninh Bình và các ngành của tỉnh đã ban hành 34 văn bản chỉ đạo thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội; 75 loại văn bản, 25 Quyết định, Chương trình hành động, Đề án… liên quan đến xây dựng đời sống văn hóa; cấp huyện ban hành 495 văn bản; cấp xã đã ban hành 850 loại văn bản chỉ đạo

“Báo cáo chính trị tại Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIX (01/2006) đã

đề ra những mục tiêu chủ yếu trong 5 năm 2006-2010, trong đó đề ra chỉ tiêu 50% số thôn, xóm, phố trở lên có nhà văn hoá; 70% xã, phường có nhà văn hoá; 100% huyện, thị có nhà văn hoá thiếu nhi; 100% xã, phường, thị trấn có trụ sở kiên cố đạt tiêu chuẩn.” Báo cáo chính trị cũng đề ra những nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu phát triển văn hoá xã hội:

Tăng cường quản lý Nhà nước về văn hoá, đẩy mạnh phong trào “Toàn

dân đoàn kết xây dựng văn hoá ở khu dân cư”, xây dựng nếp sống văn hoá trong kinh doanh du lịch, ngăn chặn và đẩy lùi các hủ tục lạc hậu, hoạt động

mê tín dị đoan, văn hoá phẩm độc hại Đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền, quản lý chặt chẽ các hoạt động xuất bản, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá tiêu biểu của địa phương; trùng tu, tôn tạo các di tích lịch sử, văn hoá; triển khai thực hiện Quyết định 82 QĐ/TTg của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt quy hoạch tổng thể bảo tồn, tôn tạo và phát huy khu di tích lịch sử văn hoá Cố đô Hoa Lư Giữ gìn, phát huy những giá trị văn hoá vật thể và phi vật thể

Nâng cao chất lượng và số lượng phát hành báo Ninh Bình, từng bước tăng kỳ xuất bản và mở thêm Báo Ninh Bình điện tử, đảm bảo cập nhật cung cấp thông tin phục vụ đông đảo các tầng lớp nhân dân

Đổi mới việc xây dựng chương trình phát thanh, truyền hình địa phương, từng bước tăng thời lượng phát thanh, truyền hình của Trung ương

và từng bước chuyển sang truyền hình kỹ thuật số để nâng cao chất lượng và

mở rộng dịch vụ, phục vụ nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội Duy trì và nâng cao chất lượng mạng lưới phát thanh cơ sở, quan tâm đào tạo bồi dưỡng đội ngũ phóng viên, cán bộ truyền thanh cơ sở

Nâng cao chất lượng hoạt động của Đoàn nghệ thuật tỉnh, của Hội văn học nghệ thuật và Hội nhà báo tỉnh, tăng số lượng phát hành của tạp chí Văn nghệ, tạp chí Người làm báo Ninh Bình

Quan tâm đầu tư phát triển hệ thống thư viện từ tỉnh đến cơ sở, đáp ứng nhu cầu học tập và thông tin cho các tầng lớp nhân dân

Đẩy mạnh phong trào luyện tập Thể dục thể thao trong nhân dân; chú trọng đẩy mạnh phong trào giáo dục thể chất trong các trường học; xây dựng các thiết chế, điều kiện phục vụ luyện tập thể dục thể thao trong cộng đồng dân cư

Tiếp tục thực hiện tốt NQTƯ 5 khóa VIII về “Xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc” Đẩy mạnh cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá”, phấn đấu đến năm

2010 có 85% số gia đình văn hoá, 70% làng, phố văn hoá Phát triển phong trào luyện tập thể dục, thể thao trong nhân dân và tăng cường giáo dục thể chất trong các trường học Tăng cường lãnh đạo đối với công tác xoá đói,