Một số biện pháp nâng cao khả năng viết văn miêu tả cho học sinh lớp 2

Từ lớp 2, tuy chưa có riêng các tiết học cụ thể thể văn miêu tả nhưcác lớp 4, 5 nhưng trong các bài tập của tiết Tập làm văn thì khi dạy dạng bàiquan sát tranh, trả lời câu hỏi; tả ngắn

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài

Để đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong giaiđoạn hiện nay phương hướng chung là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồidưỡng nhân tài Chính vì vậy phải nâng cao chất lượng đào tạo Trong hệ thốnggiáo dục quốc dân, giáo dục Tiểu học là cấp học quan trọng nhất, được xem là

cơ sở ban đầu đặt nền tảng cho giáo dục phổ thông Giáo dục Tiểu học giúp họcsinh phát triển toàn diện về đặc điểm, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơbản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhâncách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệmcông dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động,tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc Mặt khác giáo dục Tiểu học nhằm giúphọc sinh hoàn thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài

về đạo đức, trí tuệ, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học lênTrung học cơ sở

Một trong những môn học đóng góp vai trò quan trọng trong trường Tiểuhọc là môn Tiếng Việt Môn Tiếng Việt ở Tiểu học vừa là bộ môn khoa học vừa

là phương tiện để học sinh nắm chắc kiến thức Các phân môn trong Tiếng Việtđều có mục đích, vai trò nhất định nhằm phát triển trí tuệ, thẩm mĩ cho ngườihọc Dạy học Tập làm văn, đặc biệt dạy văn miêu tả cũng không nằm ngoài mụcđích đó Thông qua miêu tả người nghe, người đọc có thể hình dung được rõ nétvật được miêu tả Mặt khác văn miêu tả làm cho tâm hồn và trí tuệ người đọcthêm phong phú, giúp cho ta có thể cảm nhận văn học và đời sống một cách tinh

tế hơn, sâu sắc hơn

Như chúng ta đã biết nhận thức của học sinh Tiểu học là nhận thức cảmtính, thường thiên về trực quan hình ảnh, các em thích quan sát, nhân xét sự vật,hiện tượng bằng con mắt thật của mình Văn miêu tả sẽ giúp các em phát triểnđiều đó, các em có thể giao hoà với thiên nhiên, với thế giới xung quanh, các em

sẽ thấy yêu thiên nhiên, yêu cái đẹp hơn

Thông qua dạy miêu tả, việc giao tiếp hằng ngày của các em thuận lợihơn, tăng khả năng sử dụng tiếng phổ thông và tạo điều kiện học tập tốt cho cácmôn học khác Có lẽ vì lí do đó, văn miêu tả được đưa vào nhà trường ngay từbậc Tiểu học Từ lớp 2, tuy chưa có riêng các tiết học cụ thể thể văn miêu tả nhưcác lớp 4, 5 nhưng trong các bài tập của tiết Tập làm văn thì khi dạy dạng bàiquan sát tranh, trả lời câu hỏi; tả ngắn về một số sự vật có liên quan đến mỗi chủđiểm, các em đã bắt đầu làm quen với văn miêu tả Khi dạy các dạng bài tậpnày, người giáo viên không thể xem nhẹ, coi đây giống như việc giải quyết cácbài tập thông thường mà phải hướng dẫn cho các em theo một quy trình đầy đủ,đảm bảo, giúp các em có thói quen quan sát, biết rung cảm vào đối tượng miêu

tả, biết sử dụng những từ ngữ có giá trị biểu cảm, tạo tiền đề để các em học tốtcách làm các bài văn miêu tả ở lớp trên.

Cũng như một số giáo viên lớp 2 khác, tôi suy nghĩ nhiều về cách dạy viếtvăn miêu tả cho học sinh Đặc biệt rèn cho học sinh không chỉ biết câu văn theogợi ý mà còn phải viết hay Làm thế nào để các em biết quan sát sự vật, hiệntượng một cách tinh tế, người đọc sẽ cảm nhận được cái hay, cái đẹp trong mỗibài văn? Cần sửa cho học sinh viết chuẩn các câu, không viết sai tiếng do yếu tốvùng miền, tuyệt đối không viết câu sai cú pháp, diễn đạt ý không trọn vẹn Từviệc viết đúng các em sẽ biết viết hay, biết đưa những hình ảnh so sánh, nhânhoá vào miêu tả để bài văn sinh động hơn Do thấy việc viết văn miêu tả của họcsinh vẫn còn nhiều vướng mắc Tôi nhận thấy việc giúp học sinh viết văn hay làviệc làm hết sức cần thiết Xuất phát từ những trăn trở này tôi đã đi sâu vàonghiên cứu, tìm hiểu nguyên nhân và đưa ra một số biện pháp rèn kỹ năng viết

văn cho học sinh lớp 2 qua nghiên cứu đề tài: Một số biện pháp nâng cao khả năng viết văn miêu tả cho học sinh lớp 2.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài với mục đích đề xuất một số biện pháp thích hợp, cótính khả thi về việc giúp học sinh nâng cao khả năng viết văn, góp phần nângcao chất lượng giáo dục cho học sinh để đáp ứng với mục tiêu cấp học

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của vấn đề là các biện pháp nhằm giúp học sinh lớp

2 làm tốt văn miêu tả

Học sinh lớp 2B Trường Tiểu học Thị trấn Cẩm Thủy

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu SGK, tài liệu tham khảo

- Nghiên cứu lí luận phương pháp dạy học

2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận

Trong trường Tiểu học, môn Tiếng Việt có ý nghĩa đặc biệt quan trọngđối với học sinh bởi nó là môn học cung cấp cho các em những kiến thức cầnthiết trong giao tiếp hằng ngày Nó giúp các em phát triển toàn diện, hình thành

ở các em những cơ sở của thế giới khoa học, góp phần rèn luyện trí thông minh,hình thành tình cảm, thói quen đạo đức tốt đẹp của con người mới

Môn Tiếng Việt có nhiệm vụ quan trọng đó là hình thành 4 kỹ năng: nghe

- nói - đọc - viết Phân môn Tập làm văn trong môn Tiếng Việt hội đủ 4 kỹ năngtrên Đối với học sinh lớp 2 thì đây là một phân môn khó Bởi ở lứa tuổi của các

em, vốn kiến thức và hiểu biết còn hạn hẹp, việc diễn đạt ngôn ngữ hạn chế Bêncạnh đó còn có khó khăn khách quan như điều kiện hoàn cảnh sống của học sinh

ở địa bàn dân cư Điều này ảnh hưởng nhiều đến việc học tập nói chung, họcphân môn Tập làm văn nói riêng

Như đã nói ở trên, dạy học về miêu tả ở lớp 2 chưa có tiết học riêng màchỉ thông qua các bài tập và được chia làm hai phần rõ ràng:

+ Văn kể: Kể về người, kể về con vật

+ Văn tả: Tả cảnh, tả con vật, tả biển, tả cây cối, tả con người

Vì vậy muốn tổ chức dạy tốt cho học sinh, giáo viên cần nắm vững bảnchất của kĩ năng viết văn, hiểu rõ về quá trình dạy viết văn miêu tả

Học sinh mới từ lớp 1 lên có 1 số em kỹ năng đọc viết chưa thành thạo,vốn từ còn ít, chưa biết cách sử dụng dấu câu khi viết văn, diễn đạt câu văn chưahoàn chỉnh

Bài văn của các em còn mang tính kể lể, liệt kê, khô khan, thiếu hình ảnhcảm xúc Từ đó, bài làm của học sinh chỉ đơn thuần như theo kiểu viết đủ ý, dậpkhuôn, ý nghèo nàn, lời văn sơ lược, không thể hiện được cảm xúc riêng Do đó,học sinh cảm thấy ngại khi học Tập làm văn, nhất là học dạng văn miêu tả dẫnđến chất lượng dạy học văn miêu tả ở lớp 2 còn chưa cao

Do đặc trưng vùng miền, ảnh hưởng phương ngữ, nghèo vốn từ, chưabiết sử dụng từ ngữ gợi tả, gợi cảm, viết câu sai ngữ pháp.

Do sự chủ quan của học sinh trong việc viết văn, không có sự chuẩn bịtrước cho tiết học Tập làm văn Khi viết chỉ có câu trả lời, liệt kê không có từngữ để miêu tả, dùng từ lặp nhiều

Học sinh còn rụt rè, chưa mạnh dạn khi thực hiện nhiệm vụ học tập trong

nhóm cũng như trước lớp, thể hiện rõ khi trả lời các câu hỏi của giáo viên

Qua thực tế khảo sát làm văn miêu tả đầu năm ở lớp 2B như sau:

Sĩ số

Kết quả Viết đoạn văn tốt Biết viết đoạn văn Chưa viết được đoạn văn

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Giáo viên thực hiện tự học, tự bồi dưỡng nghiêm túc

Vai trò của người thầy vô cùng quan trọng Vì vậy giáo viên cần phải cókiến thức chuyên sâu, nắm vững phương pháp dạy học, cấu trúc chương trình Bản thân giáo viên là người truyền đạt kiến thức cho học sinh, nếu ngườigiáo viên có vốn kiến thức về dạy văn miêu tả còn mơ hồ, hời hợt là một điều khó

để có thể giúp các em học tốt Chính vì vậy, muốn học sinh học tốt thì bản thânngười giáo viên phải luôn có tinh thần học hỏi, tìm tòi, nghiên cứu, nắm chắc,chuyên sâu về việc dạy viết văn miêu tả, về phương pháp dạy học sao cho phùhợp với đối tượng học sinh Giáo viên cần xác định đúng vị trí, mục tiêu của mỗibài học Mỗi giáo viên luôn tích lũy kinh nghiệm qua quá trình giảng dạy, dự giờđồng nghiệp để học hỏi và rút kinh nghiệm về phương pháp và hình thức tổ chứcdạy học

Người giáo viên phải luôn tăng cường sự linh hoạt sáng tạo trong giảngdạy, cụ thể trong việc xây dựng bài sao cho phù hợp sát với đối tượng học sinhcủa mình Tích cực đổi mới phương pháp dạy học: Thiết kế, hướng dẫn học sinhthực hiện các hoạt động học tập bằng nhiều hình thức đa dạng, phong phú phù

hợp với mỗi bài tập, với trình độ của học sinh Tạo điều kiện cho các em tham giahọc tập một cách chủ động, sáng tạo Giáo viên chuẩn bị và sử dụng tốt các đồdùng dạy học trong khi quan sát đối tượng miêu tả như tranh ảnh, vật thật, khônggian quan sát.

Bản thân tôi đã quan tâm, chú ý việc đọc các tài liệu, sách báo Tôi ghi lạinhững bài văn, đoạn văn hay vào nhật kí để làm tài liệu phục vụ giảng dạy

Ví dụ 1: Ảnh Bác Hồ lớp em được treo long trọng phía trên tấm bảng,

dưới lá quốc kì nền đỏ sao vàng Trong ảnh Bác có mái tóc bạc phơ và bộ râu hơi dài, trông như một ông tiên Da Bác hồng hào, vầng trán Bác cao, lộ rõ vẻ thông minh Càng nhìn ảnh Bác, em càng quyết tâm thực hiện năm điều Bác Hồ dạy để xứng đáng là cháu ngoan Bác Hồ (Văn mẫu lớp 2)

Ví dụ 2: Các chàng Dế choắt, người gầy gò và dài lêu nghêu như một gã

nghiện thuốc phiện Đã thanh niên rồi mà cánh chỉ ngắn ngủn đến nửa lưng, hở

cả hai mạng sườn như người cởi trần mặc áo gi-lê (Dế Mèn phiêu lưu kí – Tô Hoài)

2.3.2 Biện pháp giúp học sinh lớp 2 viết tốt văn miêu tả

2.3.2.1 Phân tích đề bài

Cũng như tất cả các bài tập ở môn học khác, để làm được một bài vănhoàn chỉnh, bước đầu tiên các em phải làm là phân tích đề bài Giáo viên hướngdẫn các em tìm hiểu, nắm bắt yêu cầu đề ra Đọc kĩ đề sẽ giúp học sinh hiểu yêucầu của đề bài, nắm được thể loại văn, xác định đúng đối tượng miêu tả và trọngtâm miêu tả Thông qua việc làm này bài làm của các em sẽ làm bài tốt hơn,chắc chắn hơn Mặt khác, việc giúp học sinh phân tích đề còn tạo cho các em cóthói quen làm việc khoa học, có trình tự, tạo tiền đề để học sinh có thể học tốthơn Tập làm văn ở các lớp trên

Thông thường đề bài Tập làm văn ở lớp 2 chỉ là một bài tập của tiết học.Đầu tiên tôi yêu cầu các em đọc kĩ yêu cầu bài tập, xác định các từ trọng tâmcủa đề bài, giáo viên gạch chân dưới các từ đó và hướng dẫn học sinh về thểloại, kiểu bài, nội dung miêu tả, trọng tâm miêu tả

Ví dụ 1: Tuần 15 – Bài tập 3 (TV2, tập 1- trang 126)

Viết một đoạn văn ngắn khoảng 3 đến 4 câu kể về anh, chị, em ruột (hoặc anh, chị, em họ) của em.

Giáo viên hướng dẫn các em xác định yêu cầu của đề bài như sau:

+ Em hãy đọc kĩ yêu cầu bài tập và cho biết đề bài yêu cầu gì? Viết một đoạn văn ngắn khoảng 3 đến 4 câu kể về anh, chị, em ruột (hoặc anh, chị, em họ) của em.

+ Hãy kể tên các anh, chị, em ruột hoặc anh, chị, em họ của em? (HS nêu)

+ Em sẽ chọn ai để tả? (HS nêu)

+ Kể về anh, vậy em kể về những điều gì? (Kể đôi nét về hình dáng, tính tình, những việc anh thường làm …)

+ Kể hình dáng của anh, em kể những gì?(Vóc dáng, tuổi, làn da, mái tóc, …) + Kể những việc làm ở nhà của anh, em định kể những gì? (Việc anh thường làm, sự nhường nhịn của anh đối với em …)

+ Diễn đạt tình cảm đối với anh, em sẽ nói như thế nào? (Em rất thương anh…)

Ví dụ 2: Tuần 21 – Bài tập 3a (TV2, tập 2- trang 30)

Viết từ 2,3 câu về một loài chim mà em thích.

- Tương tự như tiết trước, giáo viên cho HS đọc yêu cầu bài tập, cả lớpđọc thầm theo Dùng một số câu hỏi để hướng dẫn học sinh nắm vững đề bài:

+ Đề bài yêu cầu gì? (Viết từ 2,3 câu về một loài chim mà em thích) + Hãy kể tên các loài chim mà em biết? (HS kể)

+ Em sẽ chọn loài chim gì để tả? (HS nêu)

+ Kể về loài chim đó, em sẽ kể những đặc điểm gì? (Kể đôi nét về hoạt động, thói quen của loài chim; hình dáng; tình cảm của em dành cho loài chim đó…)

2.3.2.2 Hướng dẫn học sinh quan sát đối tượng miêu tả và ghi sổ tay những điều quan sát

*Quan sát đối tượng miêu tả (trực tiếp hoặc gián tiếp)

Như đã nói, nhận thức của học sinh là nhận thức cảm tính, thiên về trựcquan hình ảnh Vì vậy khi làm bài văn miêu tả, việc các em quan sát trực tiếp sựvật rất quan trọng Tôi luôn khích lệ học sinh quan sát bằng nhiều giác quan nhưthị giác, thính giác, xúc giác, khứu giác, vị giác và nhìn sự vật bằng cách nhìnthẩm mĩ Có như vậy, khi sự vật được đưa vào miêu tả sẽ đẹp, sẽ sinh động hơn

Miêu tả là phản ánh những hình ảnh có thực vào trong bài văn nhưng tôiluôn hướng các em phải có sự lựa chọn, biết chắt lọc, không nên kể liệt kê, kể khôkhan, thấy cái gì viết cái đó mà phải tìm ra cái tinh tế, đặc biệt của sự vật để miêu

tả

Trong khi học sinh quan sát, tôi hướng dẫn các em quan sát kĩ đối tượng,chú ý đến từng chi tiết nhỏ, hiểu và phát hiện các chi tiết đặc điểm của nó

Ví dụ 1: Tuần 16- Bài tập 2 ( TV2, tập 1 - trang 137)

“Kể về một con vật nuôi trong nhà mà em biết”

Để tránh việc áp đặt cho học sinh, trước tiên tôi cho các em kể về các con vật nuôi mà em biết Sau đó tôi hướng dẫn học sinh quan sát một con vật nuôi, tôi chuẩn bị sẵn một con mèo thật tôi đưa ra hệ thống câu hỏi gợi ý:

+ Con mèo màu gì? (Lông mèo màu mun/ đen …)

+ Dùng tay sờ vào bộ lông, em thấy thế nào? (Mềm, mượt/ rất thích…) + Mắt mèo như thế nào? (Mắt tròn, xanh biếc/ trông như hai hòn bi)

+ Miệng mèo to hay nhỏ? (Miệng nhỏ, có ria mép )

+ Bàn chân chú mèo như thế nào? (Bốn chân nhỏ có móng vuốt, bàn chân mềm, di chuyển nhẹ nhàng…)

+ Lúc ngủ trông nó thế nào? (Nằm phơi nắng ngoài sân, vùi đầu vào trong, co mình lại, hai mắt lim dim )

Để kết quả quan sát được phong phú hơn tôi gợi ý học sinh tả cảnh vậtxung quanh bằng một số câu hỏi gợi ý:

+ Cảnh vật xung quanh như thế nào? (Hàng cau thẳng tắp, đu dưa theo gió/ Những bông hoa hồng toả hương thơm ngào ngạt như vui đùa cùng ông mặt trời )

+ Bầu trời như thế nào? (Nền trời xanh thẳm/ Ông mặt trời tỏa ánh nắng chói chang/ Chị gió múa reo…)

Ngoài việc quan sát trực tiếp sự vật thì tưởng tượng trong văn miêu tả cũngđóng vai trò rất quan trọng Nhờ có tưởng tượng mà sự vật được miêu tả sẽ sinhđộng hơn, những hình ảnh, màu sắc, âm thanh hiện lên luôn sống động Khi quansát tôi đã hướng dẫn các em quan sát phải gắn liền với so sánh, liên tưởng, phảitìm ra những nét tương đồng, độc đáo của sự vật gắn liền với tình cảm của ngườitả

Ví dụ 2: Tuần 26 “Tả ngắn về biển” (Bài tập 2 -TV2, tập 2, trang 76).

Về trực quan hình ảnh mà nói, biển là một sự vật trừu tượng, học sinh khótưởng tượng đặc biệt là học sinh miền núi Nếu đưa biển ra để so sánh với sông,suối, ao, hồ để hình thành khái niệm về biển cho các em cũng không rõ nét Mặtkhác, không thể đưa học sinh đi quan sát trực tiếp biển được Do vậy, tôi dùngtranh ảnh vẽ cảnh biển để các em quan sát, tưởng tượng để miêu tả Tôi đãhướng dẫn các em như sau:

+ Tranh vẽ cảnh biển vào lúc nào? (Tranh vẽ cảnh biển vào buổi sáng) + Em thấy mặt biển như thế nào? (Mặt biển rộng/ mênh mông…)

+ Nước biển màu gì? (Biển khoác chiếc áo màu xanh/ nước biển xanh biếc tung bọt trắng …)

+ Trên mặt biển có những gì? (Sóng biển, những cánh buồm đang lướt sóng )

+ Sóng như thế nào? (Sóng biển nhấp nhô/ Sóng biển tung bọt trắng xóa.

…)

+ Em đã nghe thấy tiếng sóng biển chưa? Tiếng sóng biển như thế nào?

(Sóng biển vỗ rì rầm )

Tả cảnh biển không chỉ tả những gì về biển mà tôi còn hướng dẫn học

sinh tả những vạn vật xung quanh như: Mây, ông mặt trời, bãi cát, chim…

+ Bầu trời như thế nào? (Bầu trời xanh thẳm/ Những đám mây trắng bồng bềnh trôi/ Từng đàn hải âu đang chao lượn )

Ví dụ 3: Tuần 28 “Tả ngắn về cây cối” (Bài tập 2,3 -TV2, tập 2, trang

90).

Qua bài tập này, học sinh sẽ nắm được hình dáng, đặc điểm, mùi vị của quả măng cụt thông qua nội dung bài đọc Nhưng nếu chỉ dựa vào bài đọc này thì học sinh chỉ hiểu trừu tượng, chưa sát thực tế vì nhiều học sinh chưa thấy vàchưa được ăn quả măng cụt

Vào tiết học buổi chiều tôi đã chọn cho các em quan sát một loại quả thật,gần gũi với các em như quả cam Sau đó tôi cũng đưa ra hệ thống câu hỏi để các

em trả lời rồi viết thành đoạn văn

+ Quả hình gì? (Quả cam hình tròn)

+ Quả to bằng chừng nào? (Quả to bằng nắm tay)

+ Quả màu gì? (Quả màu cam)

+ Cuống nó như thế nào? (Cuống nó nhỏ, màu xanh)

+ Ruột quả cam màu gì? (Ruột màu cam/ vàng nhạt )

+ Các múi như thế nào? (Các múi xếp chồng lên nhau, phía ngoài có màng )

+ Mùi vị quả cam ra sao? (Quả cam ăn ngọt lịm/ ngọt đậm )

* Ghi sổ tay những điều quan sát

Quan sát sự vật là một việc làm rất quan trọng nhưng để biết chắt lọc, ghilại những điều đã quan sát một cách cụ thể là một việc làm khó Do vậy sau khigợi ý cho học sinh trả lời miệng lần lượt theo câu hỏi tôi cho học sinh ghi chéplại vào vở những điều quan sát được theo hệ thống câu hỏi một cách vắn tắt, ghinhững ý quan trọng để phục vụ cho việc viết đoạn văn Tôi nhắc nhở học sinhghi theo hệ thống, logic, không ghi lộn xộn để khi viết đoạn văn các em sẽ sắpxếp các ý theo trình tự

- Việc làm đầu tiên, giáo viên cho học sinh đến điểm cần quan sát sự vậtđược miêu tả bằng tranh ảnh phóng to hoặc vật thật

- Thông qua hệ thống câu hỏi gợi ý, giáo viên hướng dẫn học sinh quansát bằng các giác quan, hiểu và phát hiện các chi tiết đặc điểm của đối tượng

- Hướng dẫn học sinh quan sát phải có sự lựa chọn, không nên thấy cái gì

là tả cái đó mà phải tìm ra nét đặc biệt, độc đáo chủ yếu của sự vật, hiện tượng,tránh liệt kê, kể khô khan

- Yêu cầu các em ghi chép tóm tắt những điều quan sát được

Ví dụ: Tuần 21 – Bài tập 3 (TV2, tập 2- trang 30)

Viết từ 2,3 câu về một loài chim mà em thích.

- Để học sinh có thể thực hiện tốt bài tập ở tiết này, tôi đã giao nhiệm vụcho các em quan sát kĩ về hình dáng, màu sắc, thói quen, hoạt động của một loàichim và ghi chép lại điều đã quan sát bằng các câu hỏi gợi ý:

+ Em định tả loài chim gì?

+ Loài chim ấy có bộ lông màu gì?

+ Hai chân nó như thế nào?

+ Mỏ chim giống cái gì?

+ Tiếng hót của chim nghe thế nào?

+ Hằng ngày, chim thường làm gì?

+ Em có tình cảm như thế nào với loài chim đó?

2.3.2.3 Tăng khả năng sử dụng vốn từ và dùng các biện pháp nghệ thuật trong miêu tả

* Hướng dẫn học sinh tích luỹ, mở rộng vốn từ

Như ta đã biết vốn từ của học sinh lớp 2 rất ít thậm chí có thể nói là nghèonàn Do vậy khi làm văn các em chưa có và chưa biết lựa chọn từ ngữ để miêu

tả Xuất phát từ lí do đó tôi thấy việc mở rộng vốn từ cho học sinh là việc làmrất quan trọng và cần thiết, việc làm này cần được tiến hành thường xuyên vàmang tính lâu dài Có thể kết hợp với các phân môn khác trong môn Tiếng Việt

để cung cấp nhiều vốn từ cho học sinh

Tôi đã áp dụng một vài cách khi dạy Tập làm văn và thấy hiệu quả củaviệc làm đó tương đối tốt

Ví dụ 1: Tuần 31 – Bài tập 3 ((TV2, tập 2- trang 114)

Viết một đoạn văn từ 3 đến 5 câu về ảnh Bác Hồ.

Khi tả về hình dáng Bác Hồ, các em học sinh chưa biết cách chọn từ.Nhiều học sinh miêu tả “Vầng trán Bác to” hay “Tóc Bác trắng phau”, “Da Báctrắng muốt” Từ việc chọn từ không hợp lí, câu văn các em miêu tả sẽ không haykhiến người đọc sẽ hiểu sai nội dung các em muốn tả Tôi hướng dẫn học sinhnhư sau:

+ Để miêu tả vầng trán của Bác Hồ các em có thể thay thế từ to bằng từ nào cho hợp lí? (cao, rộng)

+ Em có thể lựa chọn từ ngữ nào hay hơn để miêu tả tóc của Bác? (bạc phơ)

+ Từ trắng muốt có dùng để chỉ màu da của Bác hay không? Ta có thể thay thế từ nào cho hợp lí? (hồng hào)

Hoạt động trò chơi trong dạy học luôn thu hút học sinh và luôn mang lạikết quả cao Tôi đã tổ chức hoạt động trò chơi khi dạy bài Tập làm văn tuần 15

Ví dụ 2: Tuần 15– Bài tập 3 ((TV2, tập 1- trang 126)

Hãy viết từ 3 đến 4 câu kể về anh chị em ruột (hoặc anh chị em họ) của em.

Tôi đã tổ chức để các em thi tìm những từ miêu tả vóc dáng, đôi mắt, màu

da, tính tình của nhân vật sẽ tả Tôi đã lập một bảng phân loại để các nhómđiền vào, sau đó đại diện các nhóm sẽ báo cáo kết quả

Bước tiếp theo giáo viên và các nhóm khác nhận xét, bổ sung, lựa chọntìm ra những từ đúng và hay

Thông qua hoạt động này các em đã tìm được nhiều từ và ghi nhớ nhanh

Tròn xoe, đen láy, tinh anh, sáng ngời, sắcsảo, linh lợi, mắt sáng longlanh

Nõn nà, trắng trẻo, trắng hồng, trắng mịn, nhăn nheo, nhẵn nhụi, căng bóng…

Vui vẻ, hoạt bát, nhanh nhẹn, cởi mở, quan tâm, siêng năng, lười biếng,

Để tăng vốn từ cho học sinh, vào các tiết học buổi chiều tôi đã đọc chohọc sinh nghe một số đoạn văn hay miêu tả về màu sắc để các em thấy được sựkhác nhau:

Ví dụ 3: Luá chín dưới đồng vàng xuộm lại Nắng nhạt ngả vàng hoe.

Trong vườn, lắc lư những chùm quả xoan vàng lịm không thấy cuống, như những chuỗi tràng hạt bồ đề treo lơ lửng Từng chiếc lá mít vàng xẫm Tàu đu

đủ, chiếc lá sắn héo lại mở năm cánh vàng tươi Buồng chuối đốm quả chín vàng Những tàu lá chuối vàng ối xoã như những đuôi áo, vạt áo Bụi mía vàng xọng, đốt ngần phấn trắng Dưới sân, rơm và thóc vàng dòn Quanh đó, con gà con chó cũng vàng mượt Mái nhà phủ một màu rơm vàng mới (Tô Hoài)

* Sử dụng các biện pháp nghệ thuật vào việc viết văn miêu tả

Muốn có một đoạn văn hay, sinh động, thu hút, hấp dẫn người đọc cầnphải sử dụng nghệ thuật trong miêu tả

Miêu tả không chỉ liệt kê, kiểu trả lời câu hỏi, tôi khích lệ các em đưahình ảnh so sánh, nhân hoá vào đoạn văn để bài văn miêu tả hay hơn

Thông qua một số câu hỏi gợi ý tôi đã hướng dẫn các em nói câu văn có

sử dụng biện pháp so sánh

Ví dụ 1: Tuần 26– Bài tập 2 (TV2, tập 2- trang 76)

+ Em thấy mặt trời giống cái gì? (Mặt trời ửng đỏ đang dần nhô lên như một quả bóng lửa tròn xoe).

+ Mặt biển giống như gì? (Mặt biển như một chiếc thảm xanh khổng lồ)

Ví dụ 2: Tuần 21– Bài tập 3 ((TV2, tập 2- trang 30)

+ Sờ vào bộ lông chim em có cảm giác như thế nào? (Mềm mượt như nhung)

+ Chân chim giống như cái gì? ( Đôi chân nhỏ như hai que tăm)

Tôi đặt ra câu hỏi để các em có thể hiểu cách miêu tả có sự so sánh sẽsinh động hơn, lôi cuốn người đọc hơn Từ đó giáo viên giúp học sinh nắm rõhơn về so sánh Khi miêu tả muốn làm cho sự vật đẹp hơn thì ta phải so sánh sựvật đó với một sự vật khác với những nét độc đáo, nổi bật hơn cái thực, cái đượcnhìn thấy cụ thể Cách so sánh phải ví von và thể hiện được sự liên tưởng độcđáo riêng của người viết

Mỗi một biện pháp tu từ trong văn miêu tả đều có cái hay riêng của nó.Nếu như so sánh giúp người đọc hiểu rõ hơn về văn miêu tả thì nhân hoá lạigiúp người đọc cảm nhận được cái hay, cái ngộ nghĩnh của sự vật Tôi cho họcsinh so sánh các cặp câu cùng tả một sự vật, để các em lựa chọn

Khi đưa ra so sánh, đa số các em đều có chung nhận xét cách miêu tả ở

câu văn thứ hai hay hơn Tôi đã mạnh dạn đưa ra câu hỏi Vì sao nó hay hơn? (vì hình ảnh của con chim, sân trường, chùm cam có những cử chỉ giống như con người, ngộ nghĩnh, đáng yêu) Từ đó tôi giải thích và hướng dẫn các em: Cách

miêu tả ở câu văn thứ hai được sử dụng biện pháp nhân hoá, tức là sử dụngnhững từ tả người để gọi, để tả các sự vật

Từ việc học sinh nắm được cái hay khi sử dụng biện pháp nhân hoá trongviết văn, tôi giới thiệu cho các em cách nhân hoá các sự vật: