Một số biện pháp chỉ đạo dạy học phân môn lịch sử lớp 4 góp phần nâng cao chất lượng giáo dục

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓAPHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGA SƠN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP CHỈ ĐẠO DẠY HỌC PHÂN MÔN LỊCH SỬ LỚP 4 GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC Ng

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGA SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP CHỈ ĐẠO DẠY HỌC

PHÂN MÔN LỊCH SỬ LỚP 4 GÓP PHẦN NÂNG CAO

CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC

Người thực hiện: Mai Thị Thủy Chức vụ: Phó hiệu trưởng Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Nga Thiện SKKN thuộc lĩnh vực: Quản lý

THANH HÓA NĂM 2017

I MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Bác Hồ đã từng dạy chúng ta: “Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích

trăm năm trồng người” Vì lẽ đó mà ngành Giáo dục đã được Đảng và Nhà

nước giao cho nhiệm vụ vô cùng quan trọng và rất vẻ vang đó là “sự nghiệp

trồng người”.

Để thực hiện mục tiêu của giáo dục Tiểu học và hướng học sinh phát triểntoàn diện: Có đạo đức, có trí thức và có thể chất…ngành Giáo dục đã có nhữngđổi mới về nội dung, chương trình cũng như phương pháp giảng dạy để góp

phần cho sự nghiệp: “Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”.

Các môn học ở Tiểu học nói chung và môn Lịch sử và Địa Lý lớp 4 nóiriêng có một vị trí vô cùng quan trọng góp phần hoàn thành mục tiêu Giáo dục.Phân môn Lịch sử ở lớp 4 giúp các em làm quen với môn học, cung cấp cho họcsinh những sự kiện lịch sử, nhân vật lịch sử tiêu biểu có hệ thống theo dòng thờigian của lịch sử Việt Nam từ buổi đầu dựng nước đến giữa thế kỉ XIX, đồng thờicho học sinh hiểu mối quan hệ giữa các sự kiện lịch sử, nhân vật lịch sử trongquá khứ Qua đó giáo dục các em lòng yêu quê hương đất nước, biết tự hào vềnhững trang lịch sử vẻ vang, hào hùng của dân tộc, tôn kính cội nguồn, học tậpvà phát huy những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, góp phần hình thành vàphát triển nhân cách toàn diện cho các em

Do vậy, để làm được điều đó mỗi giáo viên cần phải có biện pháp, phươngpháp dạy học giúp học sinh học tốt phân môn Lịch sử lớp 4 nhằm phát huy tínhtích cực, tự giác, chủ động sáng tạo trong hoạt động học Việc sử dụng cácphương pháp dạy học sao cho đạt hiệu quả cao nhất vẫn là vấn đề cần được giáoviên quan tâm Để phát huy những ưu điểm, kịp thời khắc phục những hạn chế,giúp học sinh lĩnh hội được đầy đủ các kiến thức từ những phương pháp dạyhọc, bản thân tôi là cán bộ quản lý nhà trường luôn quan tâm chỉ đạo giáo viêndạy phân môn Lịch sử lớp 4 theo hướng Tích cực hóa hoạt động học của họcsinh Qua thực tế 11 năm giảng dạy giảng dạy và 9 năm quản lý bản thân tôiluôn trăn trở phải làm gì, làm như thế nào để các em có hứng thú trong học tập,giáo viên cần phải sử dụng các phương pháp dạy học như thế nào để thu hút họcsinh vào hoạt động học tập và chất lượng giờ dạy đạt hiệu quả cao, nhất là đốivới phân môn Lịch sử Chính vì vậy tôi đã đi sâu vào tìm hiểu, chỉ đạo và bồidưỡng giáo viên lớp 4,5 dạy tốt phân môn Lịch sử ở trường Tiểu học Nga Thiện

Trong quá trình chỉ đạo, bản thân tôi đúc rút được “Một số biện pháp chỉ đạo

dạy học phân môn Lịch sử lớp 4 góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ơ Trường Tiểu học Nga Thiện”

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài này nhằm tìm hiểu thực trạng việc dạy - học phân mônLịch sử 4, trên cơ sở đó áp dụng các giải pháp chỉ đạo nhằm nâng cao hiệu quảgiảng dạy

3 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài này sẽ nghiên cứu, tổng kết về một số biện pháp chỉ đạo nhằm nângcao hiệu quả dạy và học phân môn Lịch sử lớp 4 ở trường Tiểu học Nga Thiện

4 Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành đề tài này, tôi đã sử dụng một số phương pháp sau:

4.1 Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết

Nghiên cứu, tìm hiểu để nắm vững nội dung chương trình, phương phápvà các hình thức dạy học, yêu cầu của môn học thông qua các tài liệu như SGKLịch sử và Địa lí 4,5; Sách giáo viên, Thiết kế bài dạy Lịch sử và Địa lí 4, 5;Sách Phương pháp dạy học các môn ở Tiểu học,…

4.2 Phương pháp phỏng vấn

Phỏng vấn trực tiếp giáo viên và học sinh về những thuận lợi, khó khăntrong việc nâng cao chất lượng dạy – học Lịch sử Tiểu học nói chung và Lịch sửlớp 4 nói riêng

4.3 Phương pháp quan sát

Quan sát qua dự giờ của giáo viên để đánh giá năng lực, kinh nghiệm củagiáo viên, quan sát quá trình học tập của học sinh để tìm hiểu cụ thể thực trạng

4.4 Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin

- Điều tra qua các giáo viên trực tiếp giảng dạy chương trình 4, 5; qua sổTheo dõi chất lượng giáo dục; Sổ tỏng hợp kết quả đánh giá giáo dục tiểu học;qua học sinh và các loại tài liệu học tập của học sinh…

4.5 Phương pháp thống kê, xử lý số liệu

Thống kê kết quả khảo sát, kết quả học tập của học sinh qua các bài kiểmtra, bài khảo sát, qua hồ sơ sổ sách…

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 Cơ sơ lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

1.1 Đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh Tiểu học

Để tổ chức dạy học Lịch sử cho học sinh, chúng ta cần hiểu rõ về đặcđiểm nhận thức và quá trình tư duy của các em Đặc điểm tâm sinh lý của họcsinh là cơ sở nền móng của việc xây dựng các phương pháp dạy học lịch sử ởTiểu học Lịch sử vốn là một môn học đặc thù, kiến thức lịch sử là những gì đãdiễn ra trong quá khứ Chính vì thế, nhiệm vụ dạy học lịch sử là khôi phục lạibức tranh quá khứ để từ đó rút ra bài học từ quá khứ, vận dụng nó vào trongcuộc sống hiện tại và tương lai

Do đặc điểm nhận thức của học sinh Tiểu học còn non yếu, chưa đầy đủ,sâu sắc và chưa đạt đến trình độ tư duy khái quát cao nên việc trình bày và giảngdạy kiến thức phải hết sức đơn giản, nhẹ nhàng, cụ thể, dễ hiểu, dễ nhớ Đặcbiệt, tư duy của các em luôn dựa trên các hình ảnh lịch sử cụ thể nên khi trìnhbày phải hết sức coi trọng việc tạo biểu tượng cụ thể Đây là cơ sở để đề xuấtcác biện pháp hình thành năng lực học lịch sử cho học sinh Tiểu học

Dạy học lịch sử phải dựa trên những cơ sở sử học, nó liên quan mật thiếtvới các sự kiện, hiện tượng, nhân vật tiêu biểu – người thật, việc thật trong lịch

sử Trong việc khôi phục lại những bức tranh lịch sử ấy, dù ở cấp Tiểu học vẫnphải đảm bảo tính chính xác, khoa học; tính tư tưởng chính trị; tính vừa sức; tínhthực tiễn - học đi đôi với hành

1.2 Mục tiêu cần đạt của phân môn Lịch sử lớp 4

Mục tiêu của phân môn Lịch sử ở lớp 4 là:

“ a) Cung cấp cho học sinh một số kiến thức cơ bản, thiết thực về:

Các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử tiêu biểu tương đối có hệ thốngtheo dòng thời gian của lịch sử Việt Nam từ buổi đầu dựng nước cho tới nửa đầuthế kỷ XIX

b) Bước đầu hình thành và rèn luyện cho học sinh các kỹ năng:

Quan sát các sự vật, hiện tượng; thu thập, tìm kiếm tư liệu lịch sử từ cácnguồn thông tin khác nhau

Nêu thắc mắc, đặt câu hỏi trong quả trình học tập và chọn thông tin đểgiải đáp

Nhận biết đúng các sự vật, sự kiện, hiện tượng lịch sử

Trình bày kết quả nhận thức của mình bằng lời nói, bài viết, hình vẽ, sơđồ,…

Vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn đời sống

c) Góp phần bồi dưỡng và phát triển ở học sinh những thái độ và thóiquen: Ham học hỏi, tìm hiểu để biết về lịch sử dân tộc Từ đó giáo dục các emtình yêu thiên nhiên, con người, quê hương, đất nước, biết tôn trọng, bảo vệcảnh quan thiên nhiên và các di tích lịch sử văn hóa.”

(Trích: Phương pháp dạy học các môn học ở lớp 4 – Tập hai – Trang 164).

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:

Trong thực tế hiện nay ta thấy một bộ phận lớp trẻ Việt Nam rất mơ hồ vềlịch sử nước nhà Điều đó đã làm đau đầu bao nhà nghiên cứu, làm trăn trở bao

nhà giáo dục và làm cả xã hụ̣i phải lo lắng cho lớp chủ nhõn tương lai của đṍtnước lớn lờn mà khụng biết đến truyờ̀n thống, nguụ̀n gốc dõn tụ̣c mình.

Qua thực tế 11 năm giảng dạy lớp 4, 5 và 9 năm làm cụng tác quản lý ởtrường Tiờ̉u học, trong quá trình dự giờ đụ̣ng nghiợ̀p, khảo sát chṍt lượng họcsinh tụi thṍy: Viợ̀c sử dụng phương pháp dạy học Lịch sử lớp 4 đến nay có nhiờ̀uđụ̉i mới tạo ra cho giáo viờn và học sinh nhiờ̀u thuận lợi: Có khá đõ̀y đủ trangthiết bị, đụ̀ dùng dạy học phục vụ cho tiết học, có sự quan tõm chỉ đạo sõu sắccủa các cṍp trong viợ̀c thực hiợ̀n đụ̉i mới giáo dục mà đặc biợ̀t là đụ̉i mớiphương pháp dạy học Học sinh Tiờ̉u học rṍt thích học Lịch sử: Thích quan sátvà tìm hiờ̉u lịch sử, ham học hởi và năng đụ̣ng Chương trình Lịch sử lớp 4phong phú vờ̀ nụ̣i dung…Dẫn đến chṍt lượng học sinh hoàn thành và hoàn thànhmức đụ̣ tốt được nõng lờn rừ rờt, học sinh chưa hoàn thành hõ̀u như khụng cũn

Tuy nhiờn khi dạy – học Lịch sử ở lớp Tiờ̉u học nói chung và ở lớp 4 nóiriờng vẫn cũn những hạn chế sau:

* Về phớa giỏo viờn:

Tụ̉ chức học tập chưa phát huy được tính chủ đụ̣ng, sáng tạo của học sinhtrong quá trình dạy – học; khụng lụi cuốn khích lợ̀ học sinh tham gia vào quátrình tìm tũi và phát hiợ̀n cũng như lĩnh hụ̣i kiến thức

Mặc dù đa số giáo viờn hiợ̀n nay đờ̀u tõm huyết và có trách nhiợ̀m cao đốivới nghờ̀ dạy học nhưng khả năng của mụ̃i người là có hạn và khụng giống nhau.Mụ̣t số giáo viờn chưa có điờ̀u kiợ̀n đờ̉ nắm vững tiến trình lịch sử nước nhàcũng như chương trình Lịch sử 4, 5; chưa có đủ sách vở, tài liợ̀u và thời giannghiờn cứu, do đó giảng dạy cũn qua loa, chưa khơi dậy được hứng thú và nhucõ̀u học tập cho học sinh…

Mụ̣t bụ̣ phận giáo viờn chỉ tập trung cho hai mụn Toán và Tiếng viợ̀t màxem nhẹ phõn mụn Lịch sử, ít đõ̀u tư, ngại tìm tũi, nghiờn cứu phương phápcũng như các tư liợ̀u lịch sử đờ̉ nõng cao chṍt lượng dạy học mụn lịch sử

Giáo viờn chưa đụ̉i mới phương pháp dạy học Phương pháp thường sửdụng là phương pháp thuyết trình, giảng giải (Thầy giảng - trò nghe;Thầy đọc- trò chép” ghi nhớ máy móc, đờ̉ rụ̀i HS tiếp thu kiến thứcmụ̣t cách thụ đụ̣ng, HS khụng hứng thú học lịch sử, khụng hình dung được vờ̀các sự kiợ̀n đã diễn ra cách các em rṍt xa vờ̀ thời gian Từ đó tạo cho các em cóthói quen ỷ lại, thụ đụ̣ng, dễ quờn và trì trợ̀ trong tư duy, kộm vờ̀ nhận thức Kiến thức tin học của mụ̣t bụ̣ phận GV cũn non Viợ̀c soạn giảng giáo ánđiợ̀n tử, truy cập mạng Internet cũn là vṍn đờ̀ khó khăn đối với mụ̣t bụ̣ phậnkhụng nhỏ GV

Rṍt nhiờ̀u bài lịch sử khi ứng dụng cụng nghợ̀ thụng tin vào soạn giảng sẽmang lại hiợ̀u quả cao, tạo hứng thú học tập cho học sinh, tuy nhiờn giáo viờncũn ngại khai thác thiết kế giáo án điợ̀n tử hoặc có UDCNTT vào giảng dạy trờnlớp chưa nhiờ̀u Mụ̣t số giáo viờn trình đụ̣ vi tính cũn thṍp nờn viợ̀c ứng dụngcụng nghợ̀ thụng tin vào dạy học chưa hiợ̀u quả

* Về phớa học sinh:

Học sinh Nga Thiợ̀n nơi tụi đang cụng tác 98% là con em nụng dõn Trình đụ̣ dõn trí tại địa phương chưa cao Kinh tế cũn khó khăn Điờ̀u kiợ̀n đờ̉ cha mẹ,

gia đình, nhà trường tổ chức cho các em đi thăm quan các di tích lịch sử, bảo tàng lịch sử hay khám phá qua mạng Internet hầu như không có

Việc sưu tầm tranh ảnh phục vụ cho tiết học còn gặp nhiều khó khăn Cáckênh thông tin giúp các em tìm hiểu lịch sử không nhiều

Bản thân các em ngại học lịch sử, thụ động trong việc tiếp thu kiến thức

* Nguyên nhân của thực trạng trên là:

Một số nhà trường tập trung, chú trọng 2 môn toán và Tiếng việt mà coi nhẹcác môn khác trong đó có phân môn lịch sử Việc dạy học lịch sử của một bộphận giáo viên chưa được chú trọng, ít đầu tư

Giáo viên lên lớp truyền tải nội dung một chiều: thầy giảng - trò nghe Họcsinh chỉ tiếp cận kiến thức lịch sử bằng một con đường duy nhất là các bài giảngkhô khan của thầy cô qua sách giáo khoa Học sinh chưa yêu thích môn học.Nhận thức của phụ huynh học sinh chưa đúng đắn về môn học này, coi môn lịch

sử là môn phụ

Cơ sở vât chất, các tài liệu phục vụ dạy học của nhà trường còn thiếu thốn.Bản thân giáo viên còn mơ màng, đói công nghệ thông tin nên việc ứng dụngCNTT vào giảng dạy còn quá khó khăn dẫn đến chất lượng giờ dạy chưa hiệuquả

Gia đình đại bộ phận HS vùng nông thôn còn xa lạ với công nghệ thông tin.Bản thân HS chưa thích học lịch sử

Việc triển khai ứng dụng công nghệ thông tin chưa rộng rãi Một bộ phậnCBGV còn lúng túng trong việc sử dụng mạng Internet, soạn giáo án điện tử Vì lý do trên, sau hơn một tháng học, tôi đã tiến hành khảo sát chất lượngphân môn Lịch sử cả khối 4 trường Tiểu học Nga Thiện, Nga Sơn, Thanh Hoávà thu được kết quả như sau:

Trước thực trạng trên tôi đã trăn trở là làm thế nào để tạo hứng thú học tập và

phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh khi học Lịch sử lớp 4.Để giải quyết vấn đề này cần phải đổi mới phương pháp dạy học và tôi đãnghiên cứu, tìm tòi mạnh dạn thực nghiệm và đã đạt kết quả khả quan Từ thực

nghiệm của bản thân tôi rút ra được: Một số biện pháp chỉ đạo dạy học phân

môn Lịch sử lớp 4 góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ơ Trường Tiểu học Nga Thiện

3 Các giải pháp đã thực hiện để giải quyết vấn đề:

Trong quá trình giảng dạy và chỉ đạo chuyên môn, tôi nhận thấy rằng việchình thành kiến thức lịch sử để tiến tới bồi dưỡng lòng yêu nước, lòng tự tôn, tựcường dân tộc cho mỗi học sinh chính là cái đích của dạy lịch sử mà mỗi giáoviên mong muốn Giáo viên cần phải có những biện pháp phù hợp để dạy lịch

sử

3.1 Giải pháp thứ nhất: Chỉ đạo giáo viên phải nắm vững nội dung chương trình Lịch sử 4 và tiến trình lịch sử Việt Nam.

Vào đầu năm học, được sự nhất trí của Hiệu trưởng nhà trường, tôi đã tổchức cho giáo viên tiếp thu các chuyên đề nhằm giúp giáo viên nắm được mụctiêu của chương trình, nội dung chương trình sách giáo khoa và cao hơn nữa lànắm được tiến trình lịch sử Việt Nam Bởi: Muốn dạy đúng, đủ kiến thức Lịch

sử 4, trước hết người giáo viên cần nắm được mục tiêu của chương trình, nộidung chương trình sách giáo khoa và cao hơn nữa là nắm được tiến trình lịch sửViệt Nam

Mục tiêu chủ yếu của chương trình Lịch sử 4 là:

“ - Cung cấp cho học sinh một số kiến thức cơ bản, thiết thực về: Các sựkiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử tiêu biểu, tương đối có hệ thống theo dòngthời gian của lịch sử Việt Nam từ buổi đầu dựng nước cho tới nửa đầu thế kỉXIX

- Bước đầu hình thành và rèn luyện cho học sinh các kĩ năng: Quan sát sựvật, hiện tượng; Thu thập, tìm kiếm tư liệu lịch sử từ các nguồn khác nhau; Nêuthắc mắc, đặt câu hỏi trong quá trình học tập và chọn thông tin để giải đáp; Nhậnbiết đúng các sự vật, hiện tượng lịch sử; Trình bày lại kết quả học tập bằng hìnhvẽ, lời nói, sơ đồ…; Vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn đời sống

- Góp phần bồi dưỡng và phát triển ở học sinh những thái độ và thói quen:Ham học hỏi, tìm hiểu để biết về môi trường xung quanh; Yêu thiên nhiên, đấtnước, con người Việt Nam; Tự hào, tôn trọng, giữ gìn và phát huy một số truyềnthống tốt đẹp của dân tộc, bảo vệ các di sản văn hoá, di tích lịch sử gần gũi…”

(Trích: Phương pháp dạy học các môn học ở lớp 4 – Tập hai – Trang 164).

Nội dung chương trình sách giáo khoa Lịch sử 4 bao gồm những sự kiện,nhân vật lịch sử tiêu biểu phản ánh những cột mốc đánh dấu sự phát triển củacác giai đoạn lịch sử, những thành tựu trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước(kinh tế, văn hoá, chính trị…) của ông cha ta từ buổi đầu dựng nước và giữ nướcđến buổi đầu thời Nguyễn

Ngoài nắm vững mục tiêu chương trình, nội dung chương trình Lịch sử 4,người giáo viên muốn dạy hay, dạy giỏi thì còn cần nắm vững chi tiết tiến trìnhlịch sử Việt Nam từ buổi đầu dựng nước và giữ nước cho tới ngày nay cũng nhưnắm vững lịch sử nhân loại Có nắm vững các kiến thức lịch sử thì người giáoviên mới có cái nhìn tổng thể, toàn diện về lịch sử, hiểu được các chặng đườngthăng trầm, biến động của đất nước, của thế giới qua các thời kì… và có thể lígiải chính xác nhất những băn khoăn, thắc mắc của học sinh

Để nắm được các nội dung cơ bản trên, người giáo viên phải có quá trìnhtích luỹ lâu dài qua các cấp học, ngành học đã được tham gia, qua các buổi họcchuyên đề, qua tự học tự nghiên cứu, ôn tập bằng nhiều hình thức (tự học, quasách vở, đài, báo, ti vi, phim ảnh, qua mạng Internet, qua học hỏi cấp trên, bạn

bè, đồng nghiệp…)

3.2 Giải pháp thứ hai: Chỉ đạo giáo viên nghiên cứu, lựa chọn những phương pháp dạy học đặc trưng riêng cho mỗi dạng bài của chương trình Lịch sử 4.

Ngay trong buổi sinh hoạt chuyên môn dầu tiên của tháng 10/2016, tôi đãcho các đồng chí giáo viên thảo luận để phân chia các dạng bài học của phânmôn lịch sử lớp 4 và tôi thấy có thể phân chia các dạng bài học theo một số dạng

cơ bản sau:

3.2.1 Các bài có nội dung về nhân vật lịch sử.

a Mục tiêu: Giúp học sinh

- Biết và hiểu: Công lao, những đóng góp của một số nhân vật đối với lịch

sử dân tộc

- Có khả năng kể lại hoặc mô tả một cách khái quát những đóng góp củacác nhân vật lịch sử đã học hoặc sưu tầm những câu chuyện về họ

- Tự hào, ghi nhớ công ơn của các nhân vật lịch sử

b Nội dung: Bao gồm các bài sau: Khởi nghĩa Hai Bà Trưng; Chiến thắng Bạch

Đằng do Ngô Quyền lãnh đạo (938); Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân; QuangTrung đại phá quân Thanh

c Một số phương pháp dạy học

Chương trình lịch sử Tiểu học không giới thiệu tiểu sử các nhân vật lịch

sử, mà thông qua cuộc đời hoạt động và sự nghiệp của nhân vật để làm sáng tỏnhững sự kiện cơ bản của lịch sử dân tộc Ví dụ Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứquân, thống nhất đất nước vào năm 968… Như vậy nhân vật lịch sử bao giờcũng gắn liền với sự kiện lịch sử, giáo viên phải biết khai thác tốt các sự kiện đểlàm nổi bật những hoạt động và công lao to lớn của nhân vật

Một số điểm cần lưu ý: Mỗi bài đều có hình ảnh (tranh vẽ, chân dung)nhân vật lịch sử giúp học sinh nắm bắt được diện mạo, hình thức bên ngoài củanhân vật Giáo viên cần sử dụng và khai thác triệt để những bức ảnh này nhằmphục vụ nội dung bài học

- Khi trình bày về nhân vật, phải cho học sinh biết nhân vật đó là ngườinhư thế nào? (Sinh ra khi nào? Ở đâu? Làm gì? Có tính cách gì nổi bật? Tàinăng, đức độ ra sao? )

- Kể chuyện hoặc miêu tả những hoạt động của họ để làm cơ sở cho việcđánh giá khách quan công lao của các nhân vật đối với lịch sử Khi kể chuyệnhay tường thuật, miêu tả tình tiết các hoạt động,có thể kết hợp phân tích để họcsinh hiểu hơn nội dung, bản chất sự kiện

- Trên cơ sở khai thác những nội dung đó, giáo viên tiến hành giáo dục tưtưởng, tình cảm, thái độ cho học sinh về lòng biết ơn, sự khâm phục, kính trọngđối với nhân vật lịch sử một cách tự nhiên, có hiệu quả nhất Thông thường, đốivới dạng bài này phương pháp chủ đạo là kể chuyện, miêu tả, tường thuật kếthợp với hỏi đáp để khắc sâu hình ảnh nhân vật trong tâm trí học sinh

Hoạt động 1: Tình hình nước ta sau khi Quang Trung thống nhất đất nước.

Ở hoạt động này, giáo viên cần tập trung sử dụng phương pháp hỏi- đápđể học sinh nêu được tình hình đất nước bị quân Thanh xâm lược

Hoạt động 2: Vài nét về tiểu sử của Quang Trung – Nguyễn Huệ.

- Thực hiện hoạt động này cần sử dụng phương pháp kể chuyện Tôihướng dẫn giáo viên tổ chức học sinh đọc nội dung sách giáo khoa kết hợp vớihiểu biết của bản thân để kể lại tiểu sử của nhân vật Nếu trường hợp học sinh

không kể được, giáo viên sẽ dẫn dắt, gợi mở cho các em bằng các câu hỏi gợi ýcụ thể hơn

Hoạt động 3: Công lao của vua Quang Trung.

Ở hoạt động này, giáo viên nên tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm đểthấy được những đóng góp của Quang Trung đối với lịch sử dân tộc

3.2.2 Các bài có nội dung về cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước, tình hình kinh

tế - chính trị, văn hóa - xã hội.

a Mục tiêu: Học xong loại bài này, học sinh biết và hiểu:

- Hoàn cảnh ra đời, địa phận; thời gian ra đời và tồn tại của nhà nước; tênvua, tên nước, nơi đóng đô,…

- Hiểu một cách đơn giản về tổ chức bộ máy nhà nước

- Biết được những nét chính về đời sống kinh tế, vật chất; văn hóa tinhthần của con người trong xã hội

Học sinh có kĩ năng: Vẽ hoặc mô tả đơn giản bộ máy chính quyền nhànước; So sánh ở mức độ thấp tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội của cáctriều đại hoặc các giai đoạn lịch sử khác nhau

Học sinh có thái độ: Có ý thức tìm hiểu lịch sử dân tộc qua các triều đạithông qua phim ảnh, các câu chuyện lịch sử,…

b Nội dung: Bao gồm các bài sau: Nước Văn Lang; Nước Âu Lạc; Nước ta dưới

ách đô hộ của các triều đại phong kiến phương Bắc; Nhà Lý dời đô ra ThăngLong; Nhà Trần thành lập; Nhà Trần và việc đắp đê; Nước ta cuối thời Trần;Nhà Hậu Lê và việc tổ chức, quản lí đất nước; Trịnh- Nguyễn phân tranh; Cuộckhẩn hoang ở Đàng Trong; Thành thị ở thế kỉ XVI- XVII; Những chính sách vềkinh tế và văn hóa của vua Quang Trung; Nhà Nguyễn thành lập

c Phương pháp dạy học

- Đối với dạng bài này, tôi hướng dẫn giáo viên thảo luận và thống nhấtsắp xếp thành từng ý, gợi mở vấn đề rồi tổ chức dẫn dắt cho học sinh tìm hiểuthông tin qua phương pháp vấn đáp- tìm tòi, thảo luận nhóm, đàm thoại, Vớidạng bài này, cần khai thác triệt để các đồ dùng dạy học Mặt khác, việc miêu tả,giải thích, phân tích của giáo viên cũng rất quan trọng vì nó liên quan tới một sốthuật ngữ, khái niệm khó

Giáo viên thực hiện bài giảng bằng cách hướng dẫn học sinh như sau:

+ Miêu tả tình hình nước ta cuối hay sau thời kì nào đó (tình hình đấtnước, quan lại, chính quyền, cuộc sống của các tầng lớp nhân dân)

+ Chính quyền (hay nhân dân hoặc nhân vật lịch sử,…) trong tình cảnhđó, đã làm gì và làm như thế nào?

+ Những việc làm đó có kết quả ra sao?

Trên cơ sở những nội dung cơ bản trên, tôi đã căn cứ vào nội dung cụ thểcủa từng bài để hướng dẫn giáo viên vận dụng linh hoạt các phương pháp: kểchuyện, thảo luận nhóm, đàm thoại,….để chuyển tải nội dung bài học một cáchhiệu quả

3.2.3 Các bài có nội dung về các cuộc khởi nghĩa, kháng chiến, chiến thắng,

chiến dịch, phản công,…

a Mục tiêu: Giúp học sinh biết và hiểu:

- Thời gian, địa diểm diễn ra các cuộc khởi nghĩa, chiến thắng, …

- Những nét chính về diễn biến và ý nghĩa của các thắng lợi đó.

Học sinh có khả năng: Tường thuật, miêu tả những nét chính của cuộckhởi nghĩa hay chiến dịch đã học

của lịch sử dân tộc và có ý thức bảo vệ những thành quả của cách mạng

b Nội dung: Bao gồm các bài sau: Khởi nghĩa Hai Bà Trưng; Chiến thắng Bạch

Đằng do Ngô Quyền lãnh đạo (938); Cuộc kháng chiến chống quân Tống xâmlược (lần 1, lần 2); Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Mông – Nguyên;Chiến thắng Chi Lăng; Nghĩa quân Tây Sơn tiến ra Thăng Long; …

c Các phương pháp dạy học: Đây là dạng bài này chiếm một tỉ lệ khá cao trong

chương trình, do đó cần cho học sinh biết, hiểu những nội dung sau:

- Nguyên nhân, hoàn cảnh dẫn đến cuộc khởi nghĩa, kháng chiến, …

- Khái quát diễn biến cuộc khởi nghĩa, kháng chiến, chiến dịch,…

Để học sinh hiểu sâu hơn những nội dung trên, giáo viên nhất thiết nên sửdụng bản đồ, lược đồ, tranh ảnh,… dẫn dắt học sinh xác định và mô tả được vịtrí, khu vực, địa bàn diễn ra cuộc khởi nghĩa, kháng chiến, chiến dịch,…, phảitrình bày diễn biến của các sự kiện trên hệ thống kênh hình

Ví dụ: Bài: Chiến thắng Bạch Đằng: Khi dạy bài này, giáo viên cần tường thuật

hay mô tả dựa vào kênh hình để học sinh thấy được vị trí chiến lược của cửasông Bạch Đằng, diễn biến, kết quả trận đánh có tính bước ngoặt trong lịch

sử Dưới đây là một số hình ảnh mô tả diễn biến, kết quả trận chiến:

Lược đồ trận Bạch Đằng Quân Nam Hán thất bại nặng nề

Như vậy, theo tôi, phương pháp chủ đạo khi dạy dạng bài học này là tườngthuật, miêu tả kết hợp với kể chuyện và khai thác kiến thức từ hệ thống kênhhình để làm sống dậy diễn biến của cuộc khởi nghĩa, kháng chiến hay chiếndịch, các cuộc tiến công

3.2.4 Các bài có nội dung ôn tập, tổng kết.

a Mục tiêu: Giúp học sinh

- Hệ thống hóa và củng cố những kiến thức đã học

- Có khả năng nhận thức lịch sử một cách sâu sắc hơn, toàn diện hơn vàlàm bài kiểm tra tốt hơn.

b Nội dung: - Bài 6: Hệ thống lại những sự kiện điển hình từ thời kì dựng

nước tới năm 938; Bài 20: Tổng hợp những nét cơ bản của lịch sử dân tộc trongcác lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa- xã hội và những cuộc kháng chiến chốngngoại xâm của dân tộc ta từ buổi đầu độc lập đến thời Hậu Lê; Bài 29: Tổng kếtlịch sử từ thời vua Hùng đến giữa thế kỉ XIX

c Một số phương pháp dạy học

Để dạy tốt dạng bài này, mở đầu bài học, tôi hướng dẫn giáo viên nêunhiệm vụ cần giải quyết rồi tiến hành tổ chức cho học sinh làm việc dưới sựhướng dẫn của giáo viên Trong quá trình tiến hành bài học, giáo viên phải thuhút được tất cả học sinh vào các hoạt động, phát huy cao nhất tính tích cực củamỗi học sinh trong việc trao đổi những câu hỏi mà giáo viên đặt ra, thực hiệncác công việc như: vẽ sơ đồ, lập bảng niên biểu, thống kê, tìm các dẫn chứng…Đây là yếu tố quan trọng để phát triển tư duy, rèn luyện kĩ năng thực hành

Thông thường, với dạng bài ôn tập, tổng kết phải vận dụng tổng hợp nhiềuphương pháp Tuy nhiên cũng tùy từng phần, từng nội dung cụ thể trong từngbài mà giáo viên lựa chọn phương pháp hay hình thức dạy học phù hợp Riêngtôi lại thấy trò chơi là một phương pháp rất thích hợp với dạng bài này vì nó cóthể tổng hợp kiến thức từ nhiều bài học khác nhau, đồng thời cũng tạo ra khôngkhí sôi nổi, hấp dẫn cho học sinh trong quá trình học tập Qua những hoạt động

“học mà chơi, chơi mà học”, các em sẽ ghi nhớ một cách tự giác những kiếnthức lịch sử đã học

tiết học, giáo viên tổ chức trò chơi “Ô chữ kì diệu”

*Chuẩn bị: - GV chuẩn bị ô chữ thiết kế trên màn hình gồm 8 từ hàng ngang và

1 từ hàng dọc:

* Hệ thống các câu hỏi gợi ý theo hàng ngang:

1 Hậu quả mà quân Nam Hán phải nhận khi sang xâm lược nước ta năm 938

2 Nơi Ngô Quyền chọn làm kinh đô sau khi lên ngôi?

3 Vũ khí của quân ta làm thủng thuyền của giặc?

4 Ngô Quyền đã dựa vào hiện tượng thiên nhiên này để đánh giặc?

5 Tên làng quê của Ngô Quyền?

6 Quân Nam Hán đến từ phương này?

7 Người lãnh đạo trận chiến trên sông Bạch Đằng?

8 Tướng chỉ huy của giặc tử trận ở Bạch Đằng?

* Cách tiến hành: Giáo viên chia lớp thành 3 đội chơi (mỗi dãy bàn là một

đội), nêu tên trò chơi, cách chơi, luật chơi Các đội chơi sẽ được bốc thăm thứ tựchơi Đến lượt đội nào thì đội đó được chọn một hàng ngang tùy ý, giáo viênđưa ra câu hỏi gợi ý, trong vòng 10 giây đội đó phải đưa ra câu trả lời phù hợp,nếu sai hoặc quá thời gian, đội khác sẽ được trả lời Mỗi từ tìm đúng đáp ánđược 10 điểm, sau lượt trả lời đầu, nếu đội nào đã tìm ra từ hàng dọc thì xin trảlời (nếu đúng được 30 điểm, nếu sai thì mất 1 lượt chơi) Trò chơi kết thúc khicó đội tìm ra từ hàng dọc (giáo viên hỏi học sinh về ý nghĩa từ hàng dọc), đội

nào nhiều điểm hơn là đội thắng cuộc Cuối cùng giáo viên tổng hợp kết quả củacác đội, tuyên dương đội thắng cuộc, chốt kiến thức bài học.

- Giáo viên tổng kết trò chơi, rút kinh nghiệm tổ chức trước lớp

Dưới đây là đáp án ô chữ (Chưa có dấu thanh)

3.2.5 Các bài có nội dung về thành tựu văn hóa - khoa học.

a Mục tiêu: - Học sinh biết và hiểu một số thành tựu trong lĩnh vực văn hóa,

khoa học điểm hình của dân tộc qua các thời kì lịch sử

- Học sinh có khả năng kể, mô tả những nét khái quát nhất về các thànhtựu đó; Có ý thức trân trọng, giữ gìn, bảo vệ những thành tựu văn hóa, khoa họccủa dân tộc

b Nội dung: Bao gồm các bài sau: Chùa thời Lý; Trường học thời Hậu Lê; Văn

hóa, khoa học thời Hậu Lê; Kinh thành Huế

c Những phương pháp dạy học đặc trưng.

- Phải mô tả được những đặc điểm nổi bật của công trình kiến trúc (Quátrình xây dựng, quy mô, cấu trúc, kiểu dáng, nét điêu khắc, chạm trổ,…)

- Mô tả cách giáo dục, thi cử hay nội dung thi cử của mỗi thời kì

- Nêu được các thành tựu cơ bản về văn hóa, khoa học trong thời kì ấy Trên cơ sở đó, giáo dục ý thức, trách nhiệm bảo vệ các công trình nghệthuật kiến trúc, văn hóa, khoa học cho học sinh

Ở loại bài này, thường có nhiều tranh ảnh về các công trình kiến trúc, cácthành tựu về văn hóa… Vì vậy, giáo viên cần hướng dẫn học sinh đi từ quan sátđến mô tả và nêu ra nhận xét Như vậy, khai thác kiến thức từ kênh hình làphương pháp cực kì quan trọng với dạng bài này Tuy nhiên, để tăng tính hiệuquả cho tiết học, giáo viên còn phải biết kết hợp tổ chức cho học sinh hợp táclàm việc theo nhóm, tổ chức các trò chơi

3.3 Giải pháp thứ ba: Chỉ đạo giáo viên tích cực đổi mới phương pháp, hình thức, phương tiện dạy học kết hợp ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy nhằm gây hứng thú và phát huy tính tích cực cho người học.