Do hưởng ứng chủ trương đổi mới phương pháp dạy học được xác định từ trongNghị quyết Trung ương 4 khóa VII 1/1993; Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII12/1996 và được thể chế trong Luật Giá
Trang 2Do hưởng ứng chủ trương đổi mới phương pháp dạy học được xác định từ trongNghị quyết Trung ương 4 khóa VII (1/1993); Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII(12/1996) và được thể chế trong Luật Giáo dục nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
Việt Nam (năm 2005, sửa đổi năm 2009, 2010,… ): “Phương pháp giáo dục
phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của học sinh; phù hợp với đặc điểm từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” (Điều 28.2)
Do thực trạng trong xã hội ngày nay, học sinh rất ít quan tâm đến các môn xã hội,trong đó có môn sử Bởi theo các em, học các môn tự nhiên dễ chọn ngành nghề
về sau Còn học các môn xã hội thì không nhiều ngành nghề để lựa chọn và thunhập từ các ngành nghề nhóm xã hội không cao Hơn nữa, việc giảng dạy cácmôn xã hội, nhất là môn sử chưa tạo được hứng thú học tập cho học sinh bởinhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan, nên tâm thế học sinh khi học lịch sửthường không mấy hứng thú, chủ yếu là học theo kiểu đối phó Từ đó, học sinh
có nhận thức, hiểu biết về văn hóa và lịch sử dân tộc, lịch sử địa phương ngàycàng hạn chế
Do phân phối chương trình lịch sử cấp trung học phổ thông, ở lớp10 chỉ có 1 tiết
để dạy lịch sử địa phương Thời lượng dành cho lịch sử địa phương rất ít Bêncạnh đó, lịch sử địa phương không được chú trọng trong nội dung thi cử nên giáoviên ít có sự đầu tư cho tiết dạy hoặc dạy theo phương pháp truyền thống nênchưa tạo hứng thú học tập cho học sinh
Qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy khi tôi dạy các tiết lịch sử địa phương AnGiang theo phương pháp truyền thống học sinh rất thụ động, tiết dạy trở nên khôkhan, thiếu tranh ảnh, tư liệu minh họa nên học sinh khó hiểu bài
Nếu chỉ giảng bằng phương pháp truyền thống là đọc, chép, giảng giải thì bàigiảng khá khô, học sinh tiếp thu không mấy hào hứng Nhưng cũng với bài dạylịch sử ấy, tôi soạn và giảng dạy bằng bài giảng điện tử với nhiều hình ảnh minhhọa hấp dẫn, những thước phim sinh động, học sinh nhanh nắm bài hơn, hứng thúvới tiết học hơn
Từ thực trạng trên nên tôi đã chọn đề tài “Tạo hứng thú học lịch sử địa phương
An Giang cho học sinh lớp 10 thông qua bài giảng điện tử” Với mong muốn
các em thích thú hơn trong học tập, giúp các em học sinh có sự nhìn nhận đúngđắn những giá trị lịch sử, văn hóa địa phương Qua đó, khơi dậy, bồi đắp lòng tựhào dân tộc, tình yêu quê hương, đất nước trong mỗi một học sinh
II NỘI DUNG SÁNG KIẾN
Trang 31 Cơ sở lí luận
Dạy học lịch sử là một hoạt động mang tính đặc thù, một quá trình sư phạm phức
tạp, học sinh không thể từ “trực quan sinh động” (nhìn quá khứ), mà phải đi từ
cung cấp sự kiện để tạo biểu tượng lịch sử, hình thành khái niệm, rồi mới nêuđược quy luật, rút ra bài học kinh nghiệm và vận dụng vào thực tiễn Việc cungcấp sự kiện lịch sử cho học sinh càng cụ thể, giàu hình ảnh bao nhiêu thì các emcàng hứng thú học tập và hiểu biết lịch sử bấy nhiêu
Ngày nay nhờ vào công nghệ thông tin, giáo viên có thể dễ dàng giúp học sinh đi
“từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng”, hiểu đúng bản chất của sự kiện,
hiện tượng lịch sử, từ đó có tư tưởng tình cảm đúng đắn và phát triển toàn diện ởcác em Bởi vì, theo các chuyên gia giáo dục, nếu cứ áp dụng phương pháp dạyhọc truyền thống thì 90% tri thức của học sinh được tiếp nhận qua tai, 10% quamắt sau một thời gian ngắn sẽ rơi vào tâm trạng mệt mỏi, giảm sự chú ý, nhưngnếu các em vừa được nghe, vừa được nhìn thông qua hình ảnh, kết hợp với các
hoạt động (tức là huy động cùng một lúc nhiều giác quan) thì kết quả ghi nhớ
kiến thức của học sinh đạt hơn 90%
Vận dụng những tính năng vượt trội của công nghệ thông tin Trong những nămqua, tôi đã mạnh dạn áp dụng bài giảng điện tử trong trong dạy học lịch sử, đặcbiệt là trong các tiết dạy lịch sử địa phương An Giang nhằm cung cấp cho các emnhiều hình ảnh trực quan, những thước phim sinh động,…tạo hứng thú trong họctập, giúp các em khắc sâu kiến thức lịch sử của địa phương mình Qua đó, hìnhthành cho học sinh tình yêu quê hương và có thái độ đúng đắn trong việc bảo vệ
di sản văn hóa của địa phương mình
2 Thực trạng vấn đề.
Từ năm 2012, khi chuyển về công tác tại trường THPT Ung Văn Khiêm đượcphân công phụ trách dạy môn lịch sử Tôi nhận thấy trong phân phối chươngtrình môn lịch sử cấp trung học phổ thông chỉ dành thời lượng 1 tiết để dạy lịch
sử địa phương An Giang cho mỗi khối lớp Do thời lượng ít, tư liệu phục vụ choviệc dạy lịch sử địa phương An Giang chưa nhiều và lịch sử địa phương thườngkhông nằm trong nội dung thi cử nên giáo viên chưa đầu tư đúng mức cho tiếtdạy hoặc dành thời gian để dạy nội dung khác vì vậy nhận thức về văn hóa, lịch
sử địa phương của học sinh có phần hạn chế
Từ năm học 2012 đến 2015, trong các tiết dạy lịch sử địa phương, tôi vẫn ápdụng dạy theo phương pháp truyền thống Tôi nhận thấy cách dạy này không tạohứng thú học tập cho học sinh, các em thụ động trong việc tiếp thu kiến thức, ítchịu suy nghĩ nên đã hạn chế chất lượng, hiệu quả dạy và học, không đáp ứngyêu cầu phát triển năng động của xã hội hiện đại
Trang 4Trước thực trạng đó, từ năm học 2015-2016, tôi đã nghiên cứu đổi mớicách soạn giảng Từ chỗ soạn giảng theo phương pháp truyền thốngchuyển sang thiết kế bài giảng điện tử trong các tiết dạy lịch sử địaphương Qua thực tế tiết dạy lịch sử địa phương ở lớp 10, tôi nhận thấy
sự chuyển biến tích cực từ học sinh, các em thích thú, chủ động thamgia vào tiết học, nhanh hiểu bài hơn từ đó việc giảng dạy lịch sử địaphương có hiệu quả hơn
3 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề.
Trước hết chúng ta cần hiểu một số khái niệm:
“Bài giảng” là sự thực thi một giáo án (kế hoạch dạy học) nào đó trênđối tượng học sinh
“Bài giảng điện tử” là một hình thức tổ chức bài lên lớp mà ở đó kế hoạch hoạtđộng dạy học đều được chương trình hoá do giáo viên điều khiển thông qua môitrường multimedia do máy vi tính tạo ra Cũng có thể hiểu bài giảng điện tử lànhững tệp tin có chức năng chuyển tải nội dung giáo dục đến học sinh
Để chuẩn bị cho một tiết dạy lịch sử địa phương An Giang ở lớp 10bằng bài giảng điện tử, trước hết tôi chuẩn bị trước kịch bản, tư liệu về lịch
sử địa phương An Giang (Video, hình ảnh, bản đồ, ….), chọn giải pháp cho sửdụng công nghệ, sau đó mới bắt tay vào soạn giảng
Tôi cũng xin nhấn mạnh bài giảng điện tử không phải là một công cụ để thay thếhoàn toàn “bảng đen phấn trắng” mà là cái đóng vai trò định hướng trong tất cảcác hoạt động trên lớp, minh họa cho bài giảng nhằm tạo hứng thú học tập chohọc sinh, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học lịch sử địa phương An Giang.Dưới đây tôi xin chia sẻ cách thiết kế và giảng dạy một tiết lịch sử địa phương
An Giang ở lớp 10
Bài 4 TÌNH HÌNH KINH TẾ-XÃ HỘI AN GIANG DƯỚI TRIỀU NGUYỄN
(1802-1867).
Khi giới thiệu vào bài mới, tôi chèn một đoạn bài hát “Về An Giang” do Trần
Chương sáng tác: Có ai về An Giang xem cây lúa trổ bông Có ai về An Giang
xem sắn khoai đầy đồng Về An Giang nghe cô hai lý lý con sáo sang sông Hò ơi là hò ơi Mái chèo thoan thoắt trên sông, sông Tiền, sông Hậu cá tôm đầy khoan Mau về quê mẹ trái cây đầy vườn Long Xuyên ơi, Châu Đốc ơi Em là con gái Tân Châu đánh giặc giữ nước trồng lúa cũng hay Đánh giặc giữ nước dệt lụa càng khéo ta An giang ơi! Câu hò bến nước xôn xao Tri Tôn Bảy Núi
Trang 5Mục đích của việc đưa bài hát này vào nhằm tạo không khí vui tươi giúp học sinhsẵn sàng tiếp thu kiến thức mới.
Dưới đây là hình ảnh slide minh họa chèn âm thanh
Sau khi học sinh nghe xong một đoạn bài hát Tôi đặt câu hỏi để lôi cuốn học sinh
vào bài mới: Bài hát trên nhắc đến vùng đất nào? Ngày xưa vùng đất này có
gọi là gì? Tên gọi An Giang chính thức có từ khi nào?
Học sinh nhớ lại kiến thức cũ để trả lời
Từ câu trả lời của học sinh, tôi dẫn dắt vào bài mới: Hôm nay, cô trò chúng ta sẽngược dòng lịch sử để tìm hiểu về vùng đất An Giang xưa, để cùng tìm hiểu vềtình hình kinh tế, xã hội và văn hóa An Giang dưới triều Nguyễn (1802-1867)
Trang 6Tôi thiết kế một slide thể hiện tên bài và tên các đề mục chính của bài học nhằmmục đích giúp học sinh nắm được tổng quan những vấn đề chính cần tìm hiểu.Đồng thời trong quá trình giảng dạy tên bài học và các mục trong bài vẫn đượcghi trên bảng đen.
Dưới đây là hình ảnh slide thể hiện tên bài học và các đề mục chính cần tìm hiểu
Do mỗi khối lớp chỉ học một tiết lịch sử địa phương An Giang nên việc nhắc lạikiến thức cũ là rất cần thiết Vì vậy, trước khi vào tìm hiểu mục 1 Tình hình kinh
tế Tôi thiết kế và cho học sinh xem slide: Bản đồ An Giang vào giữa thế kỉ
XIX và đặt câu hỏi: Dựa vào bản đồ, em hãy cho biết địa giới An Giang dưới triều Nguyễn bao gồm những tỉnh nào ngày nay?
Trang 7Mục đích nhằm giúp học sinh ôn lại kiến thức bài cũ đã học ở cấp Trung học cơ
sở từ đó kết nối với kiến thức mới Dưới đây là hình ảnh slide minh họa
Học sinh quan sát bản đồ, suy nghĩ và trả lời
Sau đó, tôi làm hiệu ứng để xuất hiện bảng phản hồi thông tin và kết luận: Địagiới An Giang dưới triều Nguyễn rất rộng so với ngày nay, bao gồm toàn bộ tỉnh
và huyện Giá Rai (tỉnh Bạc Liêu)
Như vậy, nếu tính theo địa giới ngày nay thì tỉnh An Giang của chúng ta chỉ làmột phần của tỉnh An Giang dưới triều Nguyễn
Tôi giảng thêm: Vùng đất An Giang xưa rất hoang vu, chủ yếu là rừng rậm,những lưu dân đến đây khai phá vùng đất này đã ghi lại cảm giác của mình nhưsau:
Ở đây xứ sở lạ lùng
Con chim kêu cũng sợ,
Con cá vùng cũng kinh
Chèo ghe sợ sấu cắn chân
Xuống bưng sợ đỉa
Trang 8Lên rừng sợ ma
Những người có công trong việc khai phá vùng đất Nam bộ nói chung và vùngđất An giang nói riêng như Nguyễn Hữu Cảnh, Nguyễn Văn Thoại (đào kênhThoại Hà, kênh Vĩnh Tế), Đoàn Minh Huyên…
Từ những hoạt động khai hoang, mở đất, lập làng ….đã làm cho hoạt động kinh
tế ở An Giang dưới triều Nguyễn có những chuyển biến
Từ chuyển ý trên, tôi dẫn dắt học sinh vào tìm hiểu mục 1 của bài
1 Tình hình kinh tế.
Nhằm giúp học sinh chủ động nắm được những nét cơ bản về tình hình nôngnghiệp, thủ công nghiệp và thương nghiệp của nhân dân An Giang dưới triềuNguyễn
Đồng thời để giúp học sinh rèn kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năng trình bày nên ởmục này tôi sử dụng phương pháp cho học sinh thảo luận theo nhóm
Việc phân nhóm và câu hỏi thảo luận được thiết kế và thể hiện trên slide sau:
Trang 9Các nhóm thảo luận trong thời gian 5 phút Hết thời gian, tôi chọn một nhómtrong các nhóm thuộc tổ 1 và 2 lên dán bảng phụ trình bày phần thảo luận củanhóm về nông nghiệp
Tương tự tôi chọn một nhóm trong các nhóm tổ 3 trình bày về thủ công nghiệp vàmột nhóm trong các nhóm tổ 4 trình bày về thương nghiệp
Sau mỗi phần trình bày của các nhóm.Tôi yêu cầu các nhóm còn lại nhận xét, bổsung nếu có
Sau đó tôi chỉnh sửa những thiếu sót của các nhóm và nhận xét cộng điểm chonhững nhóm làm tốt (điều này khích lệ tinh thần cho học sinh, làm cho các emthích hoạt động tìm hiểu hơn)
Học sinh dựa vào nội dung trên bảng phụ của các nhóm để ghi bài
Tôi thiết kế và trình chiếu một số hình ảnh để minh họa cho bài học nhằm giúphọc sinh khắc sâu kiến thức
Ở nội dung Nông nghiệp An Giang nửa đầu thế kỉ XIX Tôi thiết kế và cho các
em xem slide sau:
Trang 10Sau khi cho học sinh xem slide trên Tôi đặt câu hỏi: Em có nhận xét gì về tình
hình nông nghiệp ở An Giang dưới triều Nguyễn?
Học sinh dựa vào bảng số liệu trình bày nhận xét của bản thân Giáo viên chốt lại:
Ở An Giang, dưới triều Nguyễn đất đai khai khẩn được chủ yếu để trồng lúa.Ngoài ra, nhân dân An Giang còn trồng các loại rau, củ, cây ăn quả…
Ở nội dung thủ công nghiệp, để minh họa cho các ngành nghề thủ công ở AnGiang Tôi thiết kế và cho các em xem slide gồm nhiều hình thể hiện một số nghềthủ công nổi tiếng ở An Giang Dưới đây là hình ảnh slide minh họa
Học sinh được yêu cầu quan sát hình để nói tên những nghề thủ công truyềnthống còn tồn tại đến ngày nay và nghề thủ công đó thuộc huyện nào của tỉnh AnGiang
Tôi kết nối với một đoạn clip ngắn (khoảng hơn 1 phút) giới thiệu về nghề mộc ởchợ Thủ (huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang) nhằm giúp cho học sinh hiểu thêm về
nghề truyền thống của quê hương (Clip được cắt ra từ kí sự Sông nước miệt
vườn của đài truyền hình Nhân Dân)
Trang 11Dưới đây là hình ảnh đoạn clip minh họa.
Sau khi học sinh xem xong đoạn clip, tôi hỏi: Em có nhận xét gì về làng nghề
mộc ở Chợ Thủ?
Học sinh trình bày suy nghĩ của bản thân về nghề thủ công truyền thống ở địaphương Qua đó, rèn luyện cho học sinh kĩ năng nhận định, đánh giá một vấn đềnào đó
Ở nội dung thương nghiệp Tôi thiết kế, trình chiếu và giới thiệu cho các em một
số hình ảnh, tư liệu về hoạt động thương nghiệp ở An Giang dưới triều Nguyễn.Cung cấp cho học sinh thông tin : Giữa thế kỉ XIX, vùng Nam Kỳ lục tỉnh có 93chợ lớn nhỏ, trong đó An Giang có 12 chợ (theo Đại Nam nhất thống chí) Theoranh giới hành chính hiện nay, trong 12 chợ thì An Giang chỉ có 1 chợ Tú Điềnthuộc huyện Đông Xuyên (nay là Chợ Thủ ở xã Long Điền A, huyện Chợ Mới).Bên cạnh đó giải thích cho học sinh rõ nguyên nhân thương nghiệp ở An Giangdưới triều Nguyễn không có điều kiện phát triển là do chính sách “trọng nông ứcthương” của triều Nguyễn
Trang 12Dưới đây là hình ảnh slide minh họa.
Như vậy, nếu khi dạy mục này theo phương pháp truyền thống, tôi sẽ đặt câu hỏicho từng hoạt động kinh tế Học sinh đọc sách khoa trả lời sau đó tôi giảng giảithêm Với phương pháp này tôi nhận thấy học sinh tiếp thu kiến thức một cáchthụ động, không hào hứng Nhưng khi tôi tiến hành cho các em thảo luận nhómthì các em tích cực thảo luận, chủ động tiếp nhận kiến thức Đồng thời với nhữnghình ảnh, clip minh họa, các em tỏ ra thích thú, hào hứng phát biểu hơn
2 Tình hình xã hội
Ở mục này, tôi yêu cầu học sinh nhắc lại kiến thức bài cũ qua câu hỏi: Cuộc sống
nhân dân ta dưới thời Nguyễn như thế nào?
Học sinh vận dụng kiến thức đã học trong bài 26 lớp 10 trả lời
Từ câu trả lời của học sinh, tôi dẫn dắt học sinh vào tìm hiểu nội dung mới: Cũngnhư nhiều vùng khác trên đất nước ta, đời sống nhân dân An giang dưới triều
Nguyễn cũng gặp rất nhiều khó khăn Theo em vì sao cuộc sống nhân dân An
Giang dưới triều Nguyễn gặp rất nhiều khó khăn?
Học sinh dựa vào sách giáo khoa trả lời
Giáo viên kết luận: Đời sống nhân dân An Giang dưới triều Nguyễn khó khăn, cơcực,… Nhiều cuộc khởi nghĩa nổ ra ở An Giang, tiêu biểu là cuộc khởi nghĩaThất Sơn (1841-1842)
Trang 13Tôi thiết kế và trình chiếu slide thể hiện Bản đồ khởi nghĩa Thất Sơn
(1841-1842) và yêu cầu một học sinh lên trình bày tóm tắt cuộc khởi nghĩa trên bản đồ
(cho thời gian để các em tìm hiểu trước khi xác định trên bản đồ)
Khi học sinh trình bày tốt tôi cho điểm trực tiếp hoặc cho điểm cộng để khích lệtinh thần học tập của các em Tôi nhấn mạnh lại những nội dung quan trọng vàkết luận: Khởi nghĩa Thất Sơn tuy thất bại nhưng đã nói lên tinh thần đấu tranhchống lại cường hào, ác bá của nhân dân An Giang ngay buổi đầu khai phá
Như vậy ở mục 2 này, khi tôi dạy theo phương pháp truyền thống sẽ gặp khókhăn trong việc chuẩn bị bản đồ Vì bản đồ về cuộc khởi nghĩa Thất Sơn (1841-1842) hầu như phòng thiết bị của trường không có Hoặc là giáo viên vẽ, hoặcphoto nhưng chất lượng và hiệu quả sử dụng không cao bởi hình ảnh mờ, kíchthước nhỏ Nhưng với bài giảng điện tử, thì những hình ảnh, bản đồ được phóng
to, học sinh dễ dàng trực quan Cùng với phương pháp cho học sinh trình bàydiễn biến trên bản đồ sẽ giúp các em rèn luyện kĩ năng thuyết trình, giúp các em
tự tin hơn, tích cực hơn