Một số lưu ý khi thực hiện giờ trả bài tập làm văn ở trường THCS

Xuất phát từ yêu cầu của giờ trả bài Tập làm văn và thực tế tại đơn vịtrường, chúng tôi- giáo viên dạy môn Ngữ Văn trường THCS Bá Hiến, qua công tácgiảng dạy xin đề xuất “Một số lưu ý kh

PHẦN I PHẦN MỞ ĐẦU

I.Lời giới thiệu

Trả bài Tập làm văn là giờ học chính khóa trong chương trình Ngữ Văn THCS Sovới các môn học khác, chỉ có môn Ngữ Văn được bố trí tiết trả bài- cho thấy tầm quantrọng của đơn vị kiến thức này Tuy nhiên, tiến trình thực hiện như thế nào để có một giờtrả bài hiệu quả, đúng mục đích yêu cầu vẫn là vấn đề mà nhiều giáo viên còn “loayhoay” tìm tòi Xuất phát từ yêu cầu của giờ trả bài Tập làm văn và thực tế tại đơn vịtrường, chúng tôi- giáo viên dạy môn Ngữ Văn trường THCS Bá Hiến, qua công tácgiảng dạy xin đề xuất “Một số lưu ý khi thực hiện giờ trả bài Tập làm văn ở trườngTHCS”

PHẦN I PHẦN MỞ ĐẦU

I.Lời giới thiệu

Trả bài Tập làm văn là giờ học chính khóa trong chương trình Ngữ Văn THCS Sovới các môn học khác, chỉ có môn Ngữ Văn được bố trí tiết trả bài Điều đó cho thấy tầmquan trọng của giờ trả bài trong môn Ngữ văn Tuy nhiên, tiến trình thực hiện như thếnào để có một giờ trả bài hiệu quả, đúng mục đích yêu cầu vẫn là vấn đề mà nhiều giáoviên còn “loay hoay” tìm tòi Xuất phát từ yêu cầu của giờ trả bài Tập làm văn và thực tế

giảng dạy tại nhà trường THCS Bá Hiến, chúng tôi mạnh dạn đề xuất “Một số lưu ý khi thực hiện giờ trả bài Tập làm văn ở trường THCS”.

II Mục đích, đối tượng, phạm vi của đề tài

1.Mục đích

Đưa ra một số lưu ý giúp giáo viên thống nhất được tiến trình thực hiện một giờ trảbài hiệu quả; tạo hứng thú học tập, giúp học sinh hình thành kĩ năng tự đánh giá, khắcphục các lỗi trong bài làm để rút kinh nghiệm cho bài làm tiếp theo

2 Đối tượng

- Giờ trả bài Tập làm văn

- Bài viết tập làm văn của học sinh

3 Phạm vi

- Kiến thức về các kiểu văn bản trong chương trình Ngữ Văn THCS

- Bài viết Tập làm văn của học sinh

- Giờ trả bài Tập làm văn

- Minh họa cụ thể qua tiết 115: Trả bài Tập làm văn số 5 ( Ngữ Văn lớp 9)

PHẦN II NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI

I.Vị trí, vai trò của giờ trả bài Tập làm văn

Phân môn Tập làm văn cung cấp tri thức cơ bản về các kiểu văn bản, hình thànhcác kĩ năng nói- hiểu- khái quát văn bản Giờ học Tập làm văn là một hoạt động tích hợp:tích hợp tri thức đọc - hiểu văn bản, tiếng Việt vào việc tạo lập văn bản mới

Trong các giờ Tập làm văn thì giờ trả bài Tập làm văn là một giờ học sinh động, cótác dụng nhiều mặt Đây là giờ học được xây dựng thực sự từ hoạt động trực tiếp của họcsinh Qua giờ trả bài, học sinh có điều kiện hiểu sâu hơn về kiến thức kiểu văn bản, tựđánh giá về khả năng viết bài của mình, rèn luyện kĩ năng làm bài, cách diễn đạt, cáchdùng từ, đặt câu, dựng đoạn, liên kết câu, liên kết đoạn,

II Yêu cầu của giờ trả bài Tập làm văn

* Về phía giáo viên:

- Đánh giá, phân tích được những ưu- nhược điểm; thấy được chỗ mạnh, chỗ yếucủa lớp nói chung và từng bản thân học sinh nói riêng

- Nêu ra được phương hướng sửa chữa, tiến bộ ở những bài sau cho học sinh

- Kích thích được sự hứng thú, say mê, cố gắng của học sinh trong học tập bộ mônNgữ Văn

* Về phía học sinh:

- Tự đánh giá được ưu – nhược điểm bài viết của mình để điều chỉnh và rút ranhững kinh nghiệm trong học tập, nhằm đạt đến sự tiến bộ trong học tập bộ môn NgữVăn

- Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo

- Rèn luyện các kĩ năng:

+ Kĩ năng nhận thức

+ Kĩ năng hợp tác

+ Kĩ năng giao tiếp

+ Kĩ năng tư duy sáng tạo

III Thực trạng, nguyên nhân

1.Thực trạng

- Hiện nay, giáo viên đã có nhận thức đúng về vị trí, vai trò của giờ trả bài và bảnthân học sinh cũng có thái độ tích cực trong “công việc” của giờ học Tuy nhiên, nhiềugiờ trả bài, chưa đạt hiệu quả cả về chuyên môn, quy trình, tâm lí

- Giáo viên chấm trả bài qua loa: nhận xét chung chung mang tính chiếu lệ; bỏ quakhông chữa các lỗi mà học sinh mắc phải khi viết bài Chính vì vậy học sinh không rút rađược những điểm mạnh, điểm yếu của bản thân và ở bài viết sau các em sẽ dễ mắc lạinhững lỗi ở bài viết trước

- Học sinh tâm lí chung chỉ cần biết điểm số, không định hình được các kĩ năngmình cần đạt được trong giờ trả bài Vì vậy nên các bài viết sau vẫn mắc các lỗi phổ biếnnhư: không xác định đúng nội dung, yêu cầu của đề bài; viết văn theo kiểu nhớ gì viếtnấy, không tuân thủ bước lập dàn ý; lập luận lủng củng, không mạch lạc, không lô gic,thiếu tính chính xác; cách hành văn: dùng từ, đặt câu, dựng đoạn chưa được trong sáng,hợp lí

2 Nguyên nhân

* Về phía giáo viên

Một số giáo viên chưa thật sự coi trọng giờ trả bài Tập làm văn

- Thể hiện từ khâu chấm bài: Chấm bài qua loa, đọc không kĩ, không chú ý chữalỗi, nhận xét chung chung, cho điểm theo cảm tính (đo gang đếm chữ, yêu- ghét học sinh,chữ xấu- đẹp, )

- Phân bố thời gian trong giờ trả bài chưa hợp lí (có thể dành nhiều thời gian chobước xây dựng dàn ý, thậm chí có giáo viên trả bài rồi cho học sinh đọc đề, tìm hiểu đề,phần lớn thời gian còn lại chỉ nhận xét chung chung và cho học sinh ngồi đọc lại bài )

- Chưa chỉ ra được sự tiến bộ của những học sinh yếu, học sinh trung bình để độngviên các em; Với những học sinh khá giỏi, giáo viên lại không phát hiện kỹ các lỗi để kịpthời giúp các em khắc phục sự hạn chế, dẫn đến các đối tượng này chủ quan dễ mắc lỗi ởcác bài viết sau

- Giờ trả bài còn đơn điệu, nhàm chán; không khí căng thẳng hoặc còn dễ dãi, chưanghiêm túc,

* Về phía học sinh

- Học sinh chưa nhận thức được vai trò quan trọng của giờ trả bài

- Nhiều em “chép” văn, sản phẩm không phải của bản thân nên chỉ quan tâm đếnđiểm số, không chú trọng đến việc rèn luyện các kĩ năng viết văn của mình

- Chưa có thái độ đúng với mục đích yêu cầu của giờ trả bài Tâm lí này một phần

là do khâu tổ chức thực hiện giờ dạy của giáo viên

IV Một số giải pháp cơ bản

Để học sinh học tập sôi nổi tích cực, rèn luyện được kĩ năng viết bài và phát huyđược khả năng sáng tạo qua giờ trả bài Tập làm văn chúng ta cần phải làm gì? Đây là câuhỏi không mới nhưng vẫn là vấn đề mà nhiều giáo viên chưa thống nhất, đặc biệt là khâu

Muốn thực hiện giờ trả bài nghiêm túc, có hiệu quả, chúng ta phải bắt đầu từ bước

chấm bài Thông qua việc chấm bài, giáo viên có thể đánh giá tình hình học tập, sự tiến

bộ của học sinh trong học môn Ngữ Văn (về kiến thức, kĩ năng, ); giúp học sinh nhận rasai sót, hạn chế để khắc phục trong những bài viết tiếp theo; tự đánh giá quá trình dạy họccủa mình- có biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy bộ môn Ngữ Văn Vì vậy khi chấmbài giáo viên cần:

- Xác định tiêu chí đánh giá (yêu cầu của đề bài về nội dung kiến thức, rèn luyện kĩnăng, phương pháp làm bài) Sở dĩ phải xây dựng tiêu chí đánh giá cho từng bài Tập làmvăn vì mỗi bài văn là một bước thể hiện yêu cầu giáo dục rèn luyện được hệ thống theotừng kiểu bài nhất định Việc thống nhất tiêu chí chấm bài (hướng dẫn chấm) có thể tránhđược tình trạng chấm bài theo cảm tính

- Chú ý đến những lỗi sai phổ biến mà học sinh thường mắc phải ở các bài làmtrước Với từng bài cụ thể tập trung vào chỗ yếu nhất để tiếp tục uốn nắn, rèn luyện

- Không nên chấm theo định kiến, ấn tượng với học sinh (học sinh yếu, trung bình ,khá, giỏi, học sinh ngoan, chưa ngoan, ) hoặc chấm theo kiểu lướt qua, khái quát bài (độ

dài- ngắn, trình bày sạch đẹp, ) Điều này dễ dẫn đến việc không thấy được sự tiến bộcủa học sinh yếu, trung bình, sự chủ quan của học sinh khá, giỏi.

- Lời phê mang tính động viên, khích lệ

(Lời phê, giáo viên cũng cần lưu ý:

Ví dụ: Phê học sinh chữ viết , trình bày cẩu thả nhưng chính chữ giáo viên thể hiệnqua lời phê cũng mắc những lỗi này; hoặc phê học sinh hay viết tắt nhưng lời phê củagiáo viên cũng viết tắt Thiếu tính giáo dục – Trừ trường hợp một số kí hiệu đã quy ướckhi đánh dấu lỗi sai học sinh mắc phải trong bài làm.)

c Cho điểm

- Tuân theo tiêu chí đánh giá

- Xem xét theo tình hình chung của cả lớp và đặc thù của một số học sinh cần đượcquan tâm đúng mức; khuyến khích những bài viết có sáng tạo,có chất văn

Lưu ý: Khi chấm bài, những điều đáng lưu ý, những lỗi tiêu biểu trong bài của

học sinh giáo viên ghi vào sổ chấm để phục vụ làm dẫn chứng cho giờ trả bài, để việcđịnh hướng sửa bài có hiệu quả hơn

2.Tổ chức thực hiện giờ trả bài

Tiến trình giờ trả bài được thực hiện như sau:

Hoạt động 1:Khám phá

(Giáo viên giới thiệu vào bài)

Hoạt động 2: Kết nối

1 Trả bài

Trả bài là bước đầu tiên, cuối cùng hay thực hiện vào thời điểm nào trong giờ họcvẫn không có quy định cụ thể Qua thực tế giảng dạy, chúng tôi nhận thấy trả bài ngay từbước 1 có nhiều thuận lợi cho các hoạt động tiếp theo của giáo viên và học sinh.

- Giáo viên cho học sinh trả bài

- Học sinh đọc lại đề bài ,giáo viên ghi bảng (trình chiếu), học sinh ghi vào vở

- Học sinh đọc lại bài viết của mình

2 Tìm hiểu yêu cầu của bài viết

Giáo viên hướng dẫn học sinh xác định yêu cầu về hình thức, nội dung:

Bước 1: Đọc kĩ đề, gạch dưới những từ ngữ quan trọng

Bước 2: Từ những từ ngữ quan trọng học sinh dễ dàng xác định:

- Kiểu bài

- Vấn đề (đối tượng) mà đề bài yêu cầu

- Phương pháp làm bài

- Phạm vi kiến thức

VD: Đề bài: “ Cảm nghĩ về mùa xuân”

Bước 1: Học sinh đọc đề bài, gạch chân từ ngữ quan trọng

Bước 2: Giáo viên hướng học sinh đặt và trả lời các câu hỏi:

- Bài văn tạo lập thuộc kiểu văn bản nào? (Biểu cảm- sự vật)

- Đối tượng biểu cảm? (Mùa xuân)

- Định hướng tình cảm? (Yêu thích, hân hoan)

- Phương pháp làm bài? (Biểu cảm, tự sự, miêu tả)

* Tìm ý:

Tìm ý là bước quan trọng học sinh thường lúng túng, bởi vì tìm được ý phụ thuộcvào nhận thức, sự tiếp xúc, trải nghiệm với đối tượng.Ý càng hay thì bài văn càng hấpdẫn Tùy thuộc mỗi kiểu văn bản mà hệ thống câu hỏi tìm ý khác nhau (Ở dạng văn nghịluận, tìm ý là đi tìm luận điểm, luận cứ Với văn biểu cảm, khi tìm ý, người viết cần tìmtình cảm, cảm xúc ) Chính vì vậy, phần này học sinh cần nắm chắc kiến thức, kĩ năngtừng dạng bài để vận dụng linh hoạt

VD: Đề bài “ Cảm nghĩ về mùa xuân”

Phần tìm ý học sinh có thể đặt một số câu hỏi:

- Cho học sinh thảo luận xây dựng dàn ý chung

- Giáo viên nhận xét, bổ sung hoàn chỉnh dàn ý theo các yêu cầu cần đạt của đềbài

- Giáo viên trình chiếu dàn ý hoàn chỉnh

3 Nhận xét

Căn cứ vào những dữ kiện của đề bài và tình hình làm bài của học sinh, giáoviên nêu những yêu cầu cụ thể về kiến thức, tư tưởng, kĩ năng, phương pháp để địnhhướng cho học sinh đánh giá kết quả làm bài của bản thân và của cả lớp.

* Học sinh nhận xét về ưu- nhược điểm bài viết của mình

* Giáo viên nhận xét chung về tinh thần, thái độ làm bài của học sinh; những ưuđiểm và nhược điểm chính

VD:

- Hình thức:

+ Bố cục bài viết có hợp lí không?

+ Cách hành văn hay- chưa hay

+ Có biết xây dựng các tiểu chủ đề không?

+ Mức độ sai sót của kiến thức

4 Phân tích và chữa lỗi

Đây là hoạt động dành nhiều thời gian nhất- Giáo viên hướng dẫn học sinh tậptrung phân tích, sửa những lỗi điển hình, phổ biến (Tùy theo: yêu cầu cần đạt của kiểubài, bài làm của học sinh.)

Mục đích: Phát hiện và khắc phục tồn tại của học sinh trong làm văn, rút kinhnghiệm để làm tốt các bài làm sau

Ở hoạt động này, giáo viên có thể ứng dụng CNTT ( máy chiếu) hoặc bảng phụ đểtrình chiếu dẫn chứng (bài viết của học sinh) giúp học sinh thảo luận, phát hiện lỗi và tìmcách khắc phục Khi hướng dẫn học sinh phát hiện và sửa lỗi, giáo viên cần lưu ý:

- Các lỗi được trình chiếu lấy từ bài học sinh nhưng không nêu tên để tránh họcsinh mắc lỗi có thái độ tiêu cực (học sinh sẽ tự nhận thấy ở bài làm qua kí hiệu quy ước

mà giáo viên đã đánh dấu)

- Cần chú ý tới tất cả các đối tượng học sinh trong lớp (học sinh khá- giỏi phát huyđược tính chủ động sáng tạo, học sinh yếu- trung bình được khuyến khích động viên).

- Sau khi hướng dẫn sửa bài chung, giáo viên có thể cho học sinh trao đổi bài theonhóm nhỏ (2-3 em) cùng đọc bài và rút kinh nghiệm:

+ Cùng chỉ ra các sai sót trong bài làm – ghi vào phiếu học tập, tìm cách khắcphục

+ Nêu những vướng mắc cần giải quyết với giáo viên (có thể về bài làm và cả vềđiểm số)

- Giáo viên cần chú ý quan sát và có thái độ giao tiếp cởi mở với học sinh

- Thảo luận theo nhóm nhỏ đòi hỏi giáo viên phải tổ chức chu đáo, có tầm bao quátmới có thể kiểm soát tốt Về phía học sinh, các em rất hào hứng với hoạt động này Các

em phát huy được tinh thần tự quản, phê và tự phê, chủ động sáng tạo

- Các lỗi cần chú ý:

+ Hình thức:

Lỗi chính tả (Học sinh phát hiện lỗi và sửa lỗi , giáo viên có thể đưa ra một sốmẹo phân biệt chính tả )

Lỗi dùng từ (Dùng từ sai, không đúng nghĩa, )

Lỗi diễn đạt (Lặp, tối ý)

Lỗi cú pháp (Câu thiếu thành phần, sử dụng dấu câu không phù hợp)

Lỗi liên kết (Dùng quan hệ từ không phù hợp, thiếu từ ngữ liên kết, )

(1)Người Viêt Nam cần học theo các nước tiên tiến về sự phát minh nơi công cộng

->Từ sai: phát minh(không phù hợp) -> Sửa: văn minh

(2) Khi đi thăm quan, mọi người ăn xong là vứt rác bừa bãi

->Từ sai: thăm quan (không có trong từ điển) -> Sửa: tham quan

(3)Tất cả đều là do đức tính lười của con người

->Từ sai: đức tính (vì đức tính là tính cách tốt,hợp với đạo lí làm người) ->Sửa: thói quenxấu (bỏ từ “lười”)

Từ việc phát hiện và sửa lỗi, giáo viên giúp học sinh nhạn ra nguyên nhân mắc lỗi là dochưa nắm vững nghĩa và chưa rõ hình thức âm thanh của từ

5 Đánh giá chất lượng và rút kinh nghiệm

- Giáo viên thống kê kết quả theo làn điểm để học sinh thấy được tỉ lệ chất lượngcủa cả lớp, vị trí của bản thân để có thái độ phấn đấu Có thể so sánh chất lượng (điểmsố) bài làm này với bài làm trước bằng biểu đồ

- Tổng kết các lỗi sai phổ biến, cơ bản để rút kinh nghiệm; biểu dương những bàivăn hay Nhấn mạnh những yêu cầu quan trọng trong việc tạo lập văn bản

6 Đọc bài văn hay

- Đọc đoạn văn hay hoặc bài văn tiêu biểu tùy theo tình hình lớp học

- Sau khi đọc có thể cho học sinh nhận xét, đánh giá để các em cùng học tập( viết rõ ràng, có dẫn dắt, cách dùng từ, đặt câu, dựng đoạn, liên kết đoạn, làm bài sángtạo, )

Đoạn văn, bài văn tham khảo này giáo viên nên nêu tên biểu dương học sinh đểhọc sinh thêm tự tin và hứng thú học tập

Hoạt động 3: Vận dụng

- Cho học sinh viết lại đoạn văn sau khi đã khắc phục lỗi

Hoạt động 4: Củng cố, HDVN

* Củng cố:

- Củng cố cho học sinh về phương pháp thực hiện kiểu bài mà đề bài yêu cầu

- Nhận xét ý thức học tập của học sinh (khen để tăng sự hào hứng học tập cho các

em – ví dụ: Biết tự nhận xét, đánh giá bài của mình của bạn, biết cách khắc phục lỗisai, )

* HDVN:

- Tiếp tục phát hiện – sửa lỗi

- Viết lại đoạn văn, bài văn nếu mắc nhiều lỗi sai

- Chuẩn bị bài mới

GIÁO ÁN MINH HỌA

- Củng cố kiến thức về bài văn nghị luận về một sự việc hiện tượng đời sống xã hội

- Nhận rõ ưu điểm, khuyết điểm trong bài viết của mình

2 Kĩ năng:

- Biết tự đánh giá bài làm của mình; phát hiện và sửa những lỗi có trong bài văn: về nộidung,về hình thức diễn đạt như lỗi chính tả, dùng từ, câu, liên kết

- Rút kinh nghiệm cho bài viết sau

3 Thái độ: Có thái độ học tập rèn luyện tốt Biết sửa lỗi khi mắc lỗi

II Giáo dục kỹ năng sống

- Kỹ năng nhận thức: Hiểu cách làm bài nghị luận về một sự việc hiện tượng đời sống xãhội

- Kỹ năng giao tiếp: Trao đổi, sửa chữa các lỗi trong bài viết của mình

III Phương pháp, phương tiện, kỹ thuật dạy học

Các em đã được học về đặc điểm và cách làm bài văn nghị luận về sự việc hiện

tượng đời sống, đã viết bài TLV số 5 về dạng bài này Vậy bài làm của các em có đảm bảo những yêu cầu của kiểu bài nghị luận đó không, có những ưu –nhược điểm gì cần rút kinh nghiệm cho bài sau Chúng ta cùng tiến hành giờ trả bài.