Tiet 1-3 NC - KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ CÁCH MẠNG THÁNG TÁM 1945 ĐẾN HẾT THẾ KỶ XX

Ở chương trình Ngữ văn 12 này, các em sẽ được tìm hiểu thêm về một giai đoạn văn học có thể nói là phát triển trong hoàn cảnh đặc biệt của dân tộc : Chặng đường văn học từ Cách mạng thán

Tuần:1 Ngày Soạn: 29/07/09

KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ CÁCH

MẠNG THÁNG TÁM 1945 ĐẾN HẾT THẾ KỶ XX

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:

Giúp HS:

- Hình dung được cụ thể hoàn cảnh lịch sử một thời, từ đó hiểu được những đặc điểm cơ bản của VHVN từ sau cách mạng tháng Tám qua hai giai đoạn: 1945 – 1975 và 1975 - hết TKXX

- Đánh giá được theo quan điểm lịch sử những thành tựu cơ bản và ý nghĩa to lớn của VH giai đoạn 1945 – 1975 đối với cuộc chiến đấu giải phóng dân tộc

- Thấy được những đổi mới và những thành tưu bước đầu của VH giai đoạn từ 1975, đặc biệt là

từ năm 1986, đến hết TKXX

- Phương pháp: Sử dụng kết hợp các phương pháp hướng dẫn HS đọc, phân tích các luận điểm, nội dung trong các mục của SGK, trao đổi, thảo luận, GV tóm tắt, điều chỉnh, khắc sâu kiến thức, kết luận

II CHUẨN BỊ:

- Giáo viên: SGK, SGV, sơ đồ khái quát các chặng đường, các đặc điểm, giá trị của văn học Việt

Nam từ 1945 đến hết thế kỉ XX , nghiên cứu tài liệu, soạn giảng

- Học sinh: Đọc lại SGK ngữ văn THCS, đọc bài, soạn bài.

III TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:

1 Ổn định lớp, kiểm tra bài cũ: Kiểm tra tập soạn của học sinh.

2 Giới thiệu bài mới:

Lời vào bài: Ở các chương trình Ngữ văn lớp 10 và 11, các em đã được tìm hiểu về các giai

đoạn phát triển của nền văn học Việt Nam từ khi hình thành nền văn học dân gian, văn học viết từ thế kỉ X cho đến hết thế kỉ XIX Ở chương trình Ngữ văn 12 này, các em sẽ được tìm hiểu thêm về một giai đoạn văn học có thể nói là phát triển trong hoàn cảnh đặc biệt của dân tộc : Chặng đường văn học từ Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến hết thế kỉ XX VHVN 1945 – hết TK XX phát triển qua 2 giai đoạn: giai đoạn 1945 – 1975 và giai đoạn từ năm 1975 đến hết thế kỷ XX.

3 Nội dung:

 Nêu những nét chính về tình hình

lịch sử, văn hoá, XH có ảnh hưởng

đến sự sinh thành, phát triển của

VHVN từ 1945 – 1975

.VHVN 1945 – 1975 tồn tại trong

hoàn cảnh lịch sử như thế đã qui định

những đặc điểm nào của VH giai

đoạn này?

Trong hoàn cảnh đất nước bị xâm

lược, đặt ra cho dân tộc và mỗi người

dân điều gì?

VH từ 19451975 phục vụ CM,

phục vụ chiến đấu như thế nào?

 1945- 1954: Ca ngợi độc lập tự do,

cách mạng tháng tám, kháng chiến chống

Pháp.

1954-1975: Phản ánh và cac ngợi công

cuộc XD CNXH ở miền Bắc, đấu tranh

giành thống nhất ở miền Nam, chống Mĩ

cứu nước ở cả hai miền Nam – Bắc

A VĂN HỌC VIỆT NAM GIAI ĐOẠN

1945 – 1975:

* Vài nét về hoàn cảnh lịch sử, xã hội:

Đó là một giai đoạn có hoàn cảnh lịch sử đặc biệt:

- 30 năm chiến tranh liên tục ( chống Pháp, chống Mĩ), đất nước chia cắt, kinh tế nghèo nàn, chậm phát triển, giao lưu quốc tế hạn hẹp, giao lưu văn hoá chủ yếu giới hạn trong các nước XHCN Liên Xô (cũ), Trung Quốc

-Đường lối lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam về văn nghệ đã tạo nên nền văn học thống nhất về tư

tưởng, tổ chức và quan niệm nhà văn kiểu mới (nhà văn - chiến sĩ.).

I NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN:

1 Nền văn học phục vụ cách mạng, cổ vũ chiến đấu:

- Văn học từ 19451975 phục vụ CM, cổ vũ chiến đấu, khơi dậy tinh thần công dân, đặt lợi ích sóng còn của cộng đồng, vận mệnh của dân tộc lên hàng đầu

 -Bác xem văn học nghệ thuật như "một

mặt trận", các nhà văn là chiến sĩ trên mặt

trận ấy.

- Nguyễn Đình Thi trong tác phẩm “Nhận

đường” có viết; “Văn nghệ phụng sự

kháng chiến Kháng chiến đã mang đến

cho văn nghệ một sức sống mới.

 ( G/v lấy VD từ thơ ca, truyện ký

về kiểu nhân vật này trong VH ( Bộ

đội, du kích, thanh niên xung

phong )

Trong chiên tranh giải phóng dân tộc,

lực lượng XH nào đóng vai trò quyết

định?

Văn học viết cho đại chúng thì phải

như thế nào?

 Đề tài, nhân vật hướng về đại chúng

(công, nông, binh) Cách viết giản dị

VD: - Đôi mắt (Nam Cao) – Tuyên ngôn

nghệ thuật cho các nhà văn trong buổi đầu

đi theo CM và xác định đối tượng mới của

VH là nhân dân lao động

- Vợ chồng A Phủ (Tô Hoài) – Ca ngợi sự

đổi đời nhờ cách mạng.

Đây là nền văn học mới thuộc về nhân

dân, nhà văn là những người gắn bó

xương thịt với nhân dân, như Xuân Diệu

đã nói:

“Tôi cùng xương thịt với nhân dân của

tôi,

Cùng đổ mồ hôi cùng xôi giọt máu

Tôi sống với cuộc đời chiến đấu

của triệu người yêu dấu cần lao”

(Những đêm hành quân).

Thế nào là khuynh hướng sử thi?

Phân tích những phương diện thể hiện

khuynh hướng sử thi của VH từ 1945

-1975?

Vd: “Người con gái Việt Nam – trái tim

vĩ đại

Còn một giọt máu tươi còn đập mãi

Không phải cho em Cho lẽ phải trên đời

Cho quê hương em Cho tổ quốc, loài

người!”

(Người con gái Việt Nam - Tố Hữu).

- “Dù phải đốt cháy cả dãy Trường

Sơn, cũng phải giành cho được tự do,

- Thế giới nhân vật trong VH từ 19451975 là các tầng lớp nhân dân trên mọi miền đất nước mang lý tưởng tự do, độc lập, tinh thần chiến đấu chống xâm lước và XDCNXH.Trung tâm là người chiến sĩ quân đội nhân dân anh hùng

- VH đề cao kiểu con người của lịch sử, của sự nghiệp chung, của đời sống cộng đồng

- Tình cảm thẩm mỹ được thể hiện đậm nét trong

VH từ 19451975 là tình đồng bào, đồng chí, đồng đội, tình quân dân, tình cảm với Đảng, lãnh tụ, với tổ quốc

2/ Nền văn học hướng về đại chúng:

- Đại chúng vừa là đối tượng phản ánh, vừa là người đọc, vừa là nguồn cung cấp lực lượng sáng tác cho văn học

- VH từ 19451975 ca ngợi phẩm chất, tinh thần, sức mạnh của quần chúng lao động Đó là những con người kết tinh những phẩm chất tốt đẹp của giai cấp, của nhân dân, dân tộc đồng thời phê phán tư tưởng coi thường quần chúng

- VH19451975 khẳng định sự đổi đời của nhân dân nhờ cách mạng

- Ngôn ngữ trong sáng, bình dị, nội dung dễ hiểu, chủ đề rõ ràng

- VH từ 19451975 chú ý phát hiện và bồi dưỡng đội ngũ sáng tác từ đại chúng qua các phong trào văn nghệ quần chúng (Võ Huy Tâm, Hồ Phương, Nguyễn Khải…)

3/ Nền văn học mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn:

* Khuynh hướng sử thi:

- VH từ 19451975 phản ánh những sự kiện, số phận toàn dân, cách mạng và anh hùng

- Nhân vật trong tác phẩm phải là những con người gắn bó số phận của mình với đất nước, đại diện chi giai cấp, dân tộc và thời đại, kết tinh những phẩm chất cao quí của cộng đồng

- Nhà văn nhân danh cộng đồng mà ngưỡng mộ, ngợi

ca những người anh hùng và những chiến công lớn

- Ngôn ngữ sử thi là ngôn ngữ trang trọng, tráng lệ, ngợi ca

Vd: Thơ: Tố Hữu; Tiểu thuyết: Nguyên ngọc; Kí :

Nguyễn Tuân…

* Cảm hứng lãng mạn:

VH mang cảm hứng lãng mạn luôn hướng về lí

độc lập” (Bác)

 VH mang cảm hứng lãng mạn là VH

như thế nào?Nguồn cảm hứng lãng

mạn được thể hiện thông qua các tpvh

từ 1945 - 1975 như thế nào?

 GV: Khẳng định: Đó cũng là nét

tâm lí chung của con người Việt Nam

trong những năm tháng chiến tranh ác

liệt này Dù hiện tại có chồng chất

những gian khổ, khó khăn và sự hi

sinh nhưng tâm hồn học lúc nào cúng

có niềm tin tưởng lạc quan vào tương

lai



 Nêu những thành tưu cơ bản của VH

từ 19451975?

Hoàn cảnh lịch sử đặt ra nhiệm vụ gì

cho VH từ 19451975?

 ĐCS đánh giá: VHVN giai đoạn

này xứng đáng đứng vào hàng ngũ

tiên phong của những nền văn học

nghệ thuật chống đế quốc trong thời

đại ngày nay (BCCT, ĐH Đảng IV

năm 1986)

tưởng, về tương lai Đó là nguồn sức mạnh to lớn khiến con người thời kỳ này có thể vượt mọi gian lao thử thách để vươn lên làm nên những chiến thắng phi thường ( Mảnh trăng cuối rừng – Nguyễn Minh Châu, Những ngôi sao xa xôi - Lê Minh Khuê, Dấu chân người lính - Nguyễn Minh Châu, gió lộng, Ra trận – Tố Hữu … )

-“ Xẻ dọc trường sơn đi cứu nước

Mà lòng phơi phới dậy tương lai”

( Tố Hữu) Đường ra trận mùa nay đẹp lắm!

(Phạm Tiến Duật)

Có những cuộc chia ly chói ngời sắc đỏ.

Tươi như cánh nhạn lai hồng.

(Nguyễn Mỹ)

-“Có những ngày vui sao, cả nước lên đường, xao xuyến bờ tre, từng hồi trống giục!”

(Chính Hữu)

 Khuynh hướng sử thi kết hợp với cảm hứng lãng mạn làm cho văn học giai đoạn này thấm nhuần tinh thần lạc quan, đồng thời đáp ứng được yêu cầu phản ánh hiện thực đời sống trong quá trình vận động và phát triển cách mạng.

I NHỮNG THÀNH TỰU CƠ BẢN VÀ MỘT

SỐ HẠN CHẾ CỦA VĂN HỌC GIAI ĐOẠN

1945 -1975:

1/ Thực hiện xuất sắc nhiệm vụ lịch sử:

Trong hoàn cảnh chiến tranh nhiệm vụ hàng đầu của

VH là tuyên truyền, cổ vũ tinh thần chiến đấu và hi sinh của nhân dân VH lúc này quả là tiếng kèn xung trận, là tiếng trống giục quân Cuộc chiến thắng vĩ đại của dân tộc có một phần đóng góp không nhỏ của VH

2/ Những đóng góp về tư tưởng:

Kế thừa, tiếp nối và phát triển các truyền thống quí báu của dân tộc:

a Truyền thống yêu nước và chủ nghĩa anh hùng:

- Chủ đề đất nước – Nhân dân – Độc lập tự do.Chủ nghĩa anh hùng tập thể nhân dân trong chiến đấu chống xâm lược

- Trong kháng chiến chống Pháp: Ca ngợi quê hương,

ca ngợi đất nước: Việt Bắc của Tố Hữu, Cảnh rừng Việt Bắc, Cảnh khuya của Hồ Chí Minh…

- Trong kháng chiến chống Mỹ: Hình ảnh đất nước, con người VN đẹp đẽ, kiên cường trong gian lao, vất

 CN anh hùng được phát huy cao độ

trong mọi thế hệ người VN cầm súng

tham gia chiến đấu

Đặc điểm của chủ nghĩa nhân đạo

trong VHCM là gì?

Chỉ ra những thành tưu lớn về ngth

của VH từ 19451975 qua một số

những chặng đường phát triển?

Kể tên những tác giả tiêu biểu mà em

biết trong giai đoạn này?

vả, phơi phới trong niềm vui chiến thắng

- Yêu nước phải hành động, phải chuyển thành chủ nghĩa anh hùng Cả nước trở thành chiến sĩ VH đã phản ánh thực tế cuộc sống đó

b Truyền thống nhân đạo:

- Hướng về nhân dân lao động, diễn tả nỗi khổ của họ dưới ách áp bức bất công trong XH cũ và phát hiện những đức tính tốt đẹp, đặc biệt là khả năng cách

mạng của họ (VD: Vợ chồng A Phủ - Tô Hoài.)

- Ca ngợi vẻ đẹp của con người trong lao động trong công cuộc xây dựng CNXH

Mùa lạc - Nguyễn Khải Tuỳ bút Sông Đà - Nguyễn Tuân.

- Khai thác về đời tư, đời thường, về quá khứ, về thiên nhiên, về tình yêu…Tuy nhiên những riêng tư thầm kín ấy phải gắn liền với nhiệm vụ chung của người cách mạng

Hương thầm – Phan Thị Thanh Nhàn.

Cuộc chia li màu đỏ - Nguyễn Mỹ…

3/ Những thành tựu về nghệ thuật:

a Phát triển phong phú và khá cân đối về thể loại với các thể: Thơ, văn xuôi (truyện, kí), kịch, kịch phim, lí luận phê bình….

b.Thơ trữ tình, truyện ngắn, kí là 3 thể loại đạt thành tựu nghệ thuật cao hơn cả:

* Thời chống Pháp:

- Thơ: Hồ Chí Minh, Tố Hữu, Hoàng Cầm,Thôi Hữu,

Chính Hữu, Quang Dũng, Hữu Loan, Nguyễn Đình Thi, Hoàng Trung Thông,…

- Văn xuôi: kí sự của Trần Đăng, truyện ngắn của

Nam Cao, Kim Lân, Tô Hoài, Hồ Phương,…

- Phong trào quần chúng phát triển mạnh về thơ và kịch, nhưng chúng chỉ có giá trị tuyên truyền nhất thời

* Từ 1958 – 1964:

- Phát triển phong phú và đồng bộ các thể loại, nhưng giá trị hơn là: Thơ, truyện ngắn, truyện vừa, bút kí, tuỳ bút

- Thời kì hồi sinh của hàng loạt các nhà thơ trước cách mạng tháng Tám: X.Diệu, H.Cận, C.L.Viên, T.Hanh,…

- Văn xuôi phát triển mạnh với hàng loạt những cây bút thuộc các thế hệ khác nhau: N.Tuân, T.Hoài, N.H.Tưởng, K.Lân, B.Hiển, N.T.Long, N.T.Phương, N.Ngọc, N.Khải, L.Khâm, N.Kiên, Đ Vũ,

V.T.Thường, B Đ Ái,…

c Cao trào văn nghệ phục vụ cuộc kháng chiến chống Mĩ 1965 – 1975 làm Xuất hiện hàng loạt nhà thơ, nhà văn trẻ:

-Thơ: phục vụ k/c chống Mỹ với thế hệ nhà thơ trẻ,

 Các tác phẩm bình văn, phân tích

phong cách nghệ thuật nhà văn: Hoài

Thanh, Lê Đình Kị, Xuân Diệu…

VHVN 1945 – 1975 có những hạn

chế gì? Vì sao?Nêu những hạn chế đó

của VH giai đoạn này?

VD: Nói nhiều thuận lợi hơn là khó

khăn, nhiều chiến thắng hơn thất bại,

nhiều thành tích hơn tổn thất, nhiều

niềm vui hơn nỗi buồn, nhiều hi sinh

hơn hưởng thụ,…

Con người giản đơn, sơ lược do

cái nhìn, nhận thức ấu trĩ: người anh

hùng không có tâm lí phức tạp, con

người chỉ có tính giai cấp, không thể

có tính nhân loại phổ biến.

G/v hướng dẫn cho h/s nắm được

những nét chính của bộ phận VH này

đem đến những đổi mới lớn về ND và NT

- Văn xuôi: có nhiều tên tuổi đáng chú ý: Thu Bồn,

L.A.Xuân, B.M.Quốc, P.T.Duật, X.Quỳnh, N.K

Điềm, L.Q.Vũ, N.Mỹ, N.Duy, T.Thảo, B.Việt, V.Q.Phương, N Đ.Mậu, P.T.T.Nhàn, L.T.M.Dạ, T

Đ.Khoa, H.Thỉnh,Hoàng Hưng, Ý Nhi…

d Từ 1960, xuất hiện các bộ tiểu thuyết nhiều tập

có giá trị:

- Vỡ bờ (N.Đ.Thi), Cửa biển (N.Hồng), Những người thợ mỏ (Võ Huy Tâm), Bão biển (Chu Văn), Vùng trời (Hữu Mai),…Nhìn chung tiểu thuyết đã dựng

lên được những bức tranh hoành tráng về lịch sử cách mạng VN, song chất lượng chưa cao

- Kịch nói giai đoạn 1945 – 1975 ngày càng phát triển mạnh, nhưng nhìn chung chất lượng nghệ thuật còn hạn chế

e Lí luận phê bình: phát triển mạnh vào khoảng năm 1960 trở đi Lí luận chủ yếu làm nhiệm vụ biểu dương, bảo về VH cách mạng, phê phán các biểu hiện bị coi là lệch lạc Nhìn chung chất lượng cũng chưa cao.

4 Một số hạn chế:

- Một số tác phẩm nội dung còn đơn giản, xuôi chiều, phiến diện, công thức

- Cá tính, Phong cách riêng của nhà văn chưa được phát huy mạnh mẽ, chỉ chú ý nhiều đến nội dung tư tưởng tuyên truyền kịp thời mà phẩm chất nghệ thuật

bị hạ thấp

- Lý luận, phê bình chủ yếu dựa vào tiêu chuẩn chính trị Nặng về phê bình quan điểm, tư tưởng, ít coi trọng những khám phá nghệ thuật

5/ Sơ lược về vùng VH tạm chiếm

- Phong trào đấu tranh hợp pháp và bất hợp pháp theo khuynh hướng dân chủ, dân tộc là cơ sở để hình thành và phân hoá các xu hướng VH khác nhau (Xu hướng tiêu cực, đồi truỵ; xu hướng tích cực, tiến bộ, yêu nước và cách mạng)

- Xu hướng VH cách mạng tuy bị đàn áp nhưng vẫn tồn tại Hình thức thể loại thường gọn nhẹ: thơ, truyện ngắn, phóng sự, bút ký Nội dung tư tưởng là phủ định chế độ bất công, lên án bọn bán nước và cứu nước, thức tỉnh lòng yêu nước và ý thức dân tộc,

…

- Các tác giả tiêu biểu: Vũ Hạnh, Trần Quang Long, Đông Trình, Vũ Bằng, Lý Chánh Trung, Lý Văn Sâm, Viễn Phương, Lê Vĩnh Hoà, Hoàng Phủ Ngọc Tường, Sơn Nam, Võ Hồng,…

Đại thắng mùa xuân 1975 có ý nghĩa

như thế nào đối với đất nước và văn

học Việt Nam?

Trong những năm cuối thập kỉ 70

những năm 80 đất nước ta đã gặp

những khó khăn to lớn như thế nào?

Cách khắc phục khó khăn của Đảng

và nhà nước ta ?

Trong hoàn cảnh như vậy,VH đã có

những chuyển biến như thế nào?

- Kịch Lưu Quang Vũ: Tôi và chúng

ta, Hồn Trương Ba da hàng thịt…

- tiểu thuyết của Nguyễn Mạnh Tuấn:

Cù Lao Chàm, Đứng trước biển

Ý thức về quan niệm nghệ thuật được

biểu hiện như thế nào?

 - Ý thức về quan niệm hiện thực: hiện

thực không phải là cái gì đơn giản, xuôi

chiều.

- Quan niệm về con người: con người là

một sinh thể phong phú phức tạp, nhiều bí

ẩn.

- Nhà văn phải nhập cuộc bằng tư tưởng,

tìm tòi sáng tạo không chỉ dựa trên kinh

B VĂN HỌC VIỆT NAM GIAI ĐOẠN

TỪ NĂM 1975 ĐẾN HẾT THẾ KỈ XX:

* Hoàn cảnh lịch sử xã hội, văn hóa:

- Cuộc kháng chiến chống Mĩ toàn thắng, đất nước thống nhất Lịch sử sang trang mới: đất nước độc lập, thống nhất, hòa bình, xây dựng CNXH

- Đất nước gặp những khó khăn mới: Hai cuộc chiến tranh mới ở biên giới Tây Nam và biên giới phía Bắc (1978 – 1979)

- Hậu quả của hơn 30 năm chiến tranh: kinh tế lạm phát, đời sống nhân dân rất khó khăn, cơ chế bao cấp không còn tác dụng…

- Đảng và nhà nước ta tiến hành đổi mới toàn diện ( Nghị quyết đại hội Đảng VI – 1986)

- Văn học cũng phải đổi mới toàn diện phù hợp với nguyện vọng của nhà văn, người đọc và hợp với quy luật phát triển khách quan của nền VH

I NHỮNG CHUYỂN BIẾN ĐẦU TIÊN CỦA NỀN VĂN HỌC TRÊN ĐƯỜNG ĐỔI MỚI :

- Mười năm sau giải phóng (1975 -1986): VH vận động theo quán tính trước đó, tạo nên sự lệch pha giữa người cầm bút và công chúng, nhưng cũng có những biến đổi bước đầu:

+ Đề tài được nới rộng Đặc biệt là đi vào những mặt tiêu cực trong xã hội (Kịch Lưu Quang Vũ, tiểu thuyết của Nguyễn Mạnh Tuấn)

+ Nhìn thẳng vào những tổn thất nặng nề của chiến

tranh (Đất trắng - Nguyễn Trọng Oánh)

+ Đề cập đến những bi kịch cá nhân và xã hội thời quan liêu, bao cấp (Truyện ngắn của Nguyễn Minh

Châu, Thời xa vắng của Lê Lựu, Mùa lá rụng trong vườn của Ma Văn Kháng…)

- Sau ĐH Đảng lần VI, 1986: Cột mốc thay đổi lớn trong VH Cụ thể:

+ Những cây bút chống tiêu cực ngày càng sôi nổi,

tiên phong là thể phóng sự - điều tra: Cái đêm hôm

ấy đêm gì? (P.G.Lộc), Câu chuyện ông vua Lốp (Nhật Minh), Lời khai của bị can (T.Huy Quang), Người đàn bà quỳ (Trần Khắc),…

- Cuối những năm 80, những năm 90 là thời kì đổi mới thực sự mạnh mẽ, sâu rộng về tư tưởng thẩm mỹ,

hệ thống thể loại, thi pháp và phong cách nghệ thuật

II NHỮNG THÀNH TỰU CHỦ YẾU VÀ MỘT SỐ HẠN CHẾ CỦA VĂN HỌC GIAI ĐOẠN TỪ 1975 ĐẾN HẾT THẾ KỈ XX :

1/ Đổi mới về ý thức nghệ thuật:

- Nhà văn nhận thức được sự phức tạp của cuộc sống

và con người để tim hiểu và khám phá

nghiệm cộng đồng mà còn trên kinh

nghiệm bản thân mình nữa Nhà văn

không phải là người biết hết, đứng cao

hơn độc giả mà phải bình đẳng để đối

thoại với công chúng.

- Độc giả không phải là đối tượng để

thuyết giáo mà là để giao lưu, đối thoại

với nhà văn.

Phân tích những thành tựu ở các thể

loại VH từ 1975 đến hết TK XX?

 Thời gian đầu các thể phóng sự,

kịch bản sân khấu phát triển mạnh do

nhu cầu bức xúc chống tiêu cực Về

sau, nghệ thuật được kết tinh hơn ở

truyện ngắn và tiểu thuyết với sự xuất

hiện ở nhiều tác phẩm

 + Chiến tranh cách mạng: Hoài

Giao, Đào Hồng Cẩm, Tất Đạt…

- Ý thức cá nhân người cầm bút được đề cao đồi hổi nhà văn phải tìm tòi, sáng tạo theo bút pháp, phong cách riêng

- Độc giả là người bạn để nhà văn giao lưu, đối thoại bình đẳng

2/ Những thành tựu ở các thể loại:

- Văn xuôi: nhạy cảm với những vấn đề của đời

sống, đổi mới cách viết về chiến tranh và phản ánh hiện thực

+ Nguyễn Minh Châu với Cỏ lau, Phiên chợ Giát, Bến quê, Bức tranh,…

+ Nguyễn Khải với Truyện ngắn và tạp văn, Chút phận của đời, Hà Nội trong mắt tôi…

+ Nguyễn Huy Thiệp với Tướng về hưu, Không có vua, Như những ngọn gió,…

+ Ma Văn Kháng với Đám cưới không có giấy giá thú, Heo may gió lộng…

+ Lê Minh Khuê với Bi kịch nhỏ + Nguyễn Khắc Tường với Mảnh đất lắm người nhiều ma

+ Bảo Ninh với Nỗi buồn chiến tranh + Dương Hướng với Bến không chồng + Chu Lai với Ăn mày dĩ vãng

+ Nguyễn Trí Huân với Chim én bay

Nhiều truyện ngắn và dài được dư luận chú ý của Xuân Thiều, Hữu Mai, Phạm Thị Hoài, Tạ Duy Anh,

Võ Thị Hảo, Phan Thị Vàng Anh, Nguyễn Thị Thu Huệ

- Thơ ca: xuất hiện nhiều bản trường ca, nhiều tập

thơ lớn + Ngay sau chiến thắng mùa xuân 1975: Phong trào viết trường ca ở các nhà thơ quân đội:

Thanh Thảo: Những người đi tới biển, Những ngọn sóng mặt trời

Hữu Thỉnh: Đường tới thành phố

+ Thế hệ các nhà văn trước cách mạng: Chế Lan Viên với tập Di cảo thơ

+ Những cây bút thế hệ chống Mỹ tiếp tục viết đều:

Thanh Thảo, Ý Nhi, Nguyễn Duy, Thu Bồn, Xuân Quỳnh…

+ Lớp nhà thơ sau năm 1975 rất đông đảo: Lê Thị Kim, Lê Thị Mây, Nguyễn Thị Hồng Ngát, Dư Thị Hoàn, Đoàn Thị Lam Luyến, Nguyễn Quang Thiều, Trương Nam Hương, Phùng Khắc Bắc…

+ Lịch sử: là thế mạnh của sân khấu

Tiêu biểu là Nguyễn Đình Thi với

Rừng trúc (1978), Nguyễn Trãi ở

Đông quan (1979).

+ Xã hội: Lưu Quang Vũ với hàng

loạt những tác phẩm gây xôn xao dư

luận với Hồn Trương Ba, da hàng thịt,

Tôi và chúng ta…

+ Chèo: Bộ ba bài ca giữ nước của

Tào Mạt (1986).

 Lý luận, phê bình văn học: Đổi

mới chậm hơn Khoảng cuối những

năm 80 của thế kỉ có nhiều cuộc tranh

luận khá sôi nổi xung quanh vấn đề

giữa VH với chính trị, VH với hiện

thực, về chủ nghĩa hiện thực XHCN,

xung quanh việc đánh giá lại một số

tác phẩm giai đoạn trước có tư tưởng

và cách viết mới.

- Tiêu chí đánh giá thay đổi: Coi

trọng giá trị nhân văn, ý nghĩa nhân

bản, chức năng thẩm mỹ của VH.

- Đánh giá cao vai trò sáng tạo và

tính tích cực trong tiếp nhận VH.

- Một số phương pháp khoa học được

vận dụng với những khái niệm công

cụ mới.

- Nhiều trường phái lí luận VH

phương Tây đã được dịch và giớ

thiệu.

- Lối phê bình xã hội học dung tục

mất hẳn.

So sánh để thấy được sự khác nhau

giữa văn học từ 1745 đến 1975 và văn

học từ 1975 đến hết TK XX?

 Cảm hứng thế sự tăng, sử thi

giảm ; quan tâm nhiều hơn tới số

phận cá nhân trong những quy luật

phức tạp của đời thường

- Sân khấu: khai thác các đề tài chiến tranh, lịch sử,

xã hội

- Lý luận, phê bình văn học:

+ chú ý nhiều đến giá trị nhân văn, ý nghĩa nhân bản, chức năng thẩm mỹ của VH

+ Nghiên cứu VH có nhiều diều kiện phát triển mạnh

mẽ bằng sự ra đời của nhiều công trình khảo cứu dày dặn có giá trị

3/ Những đổi mới về nội dung và nghệ thuật:

a Nội dung: Đổi mới trong quan niệm về con người

Con người được nhìn nhận ở quan hệ cá nhân, đời thường, ở nhu cầu bản năng, tự nhiên và đời sống tâm linh

So sánh:

Tr

ư ớc 1975 :

- Con người lịch sử.

- Nhấn mạnh ở tính giai cấp.

- Chỉ được khắc hoạ

ở phẩm chất tinh

Sau 1975

- Con người cá nhân trong quan hệ đời thường (Mùa lá

rụng trong vườn- Ma Văn

Kháng, Thời xa vắng- Lê Lựu,

Tướng về hưu - Nguyễn Huy

Thiệp )

- Nhấn Mạnh ở tính nhân loại (Cha và con và - Nguyễn

Khải, Nỗi buồn chiến tranh -

Bảo Ninh )

- Còn được khắc hoạ ở

 Bút pháp hướng nội được phát huy,

không giân dời tư được chú ý, thời

gian tâm lí ngày càng được mở rộng

 Cho biết một số hạn chế

 Chịu tác động của 2 mặt tích cực

và tiêu cực của nền nền kinh tế thị

trường, của các loại hình nghệ thuật

truyền thống và hiện đại (Tivi,

internet…) đến văn học Thương mại

hóa, một số hiện tượng đạo văn…

thần.

- Được mô tả ở đời sống ý thức

phương diện tự nhiên, bản

năng

- Con được thể hiện ở đời sống tâm linh (Mảnh đất lắm người nhiều ma của Nguyễn Khắc Tường, Thanh minh trời trong sáng của Ma Văn Kháng )

b Nghệ thuật: khai thác sâu nội tâm, bút pháp hướng nội, không gian đời tư, thời gian tâm lý được chú ý, phát huy, phương thức trần thuật đa dạng, giọng điệu phong phú, ngôn ngữ văn học gắn với hiện thực đời thường

4/ Một số hạn chế: Văn học còn bị tác động bởi nền nền kinh tế thị trường biến sáng tác văn học thành hàng hoá thiếu tính lành mạnh 5/ Vài nét về VHVN ở nước ngoài: Đó là những sáng tác của Việt Kiều ở Mỹ, Pháp, Úc, Đức, Nga, đủ thể loại, phong phú về đề tài song chưa thật xuất sắc 4 Củng cố: - Phân tích, đánh giá các đặc điểm cơ bản, thành tựu và những hạn chế của VH giai đoạn 1945-1975 - Sự chuyển biến cũng như thành tựu bước đầu của VH 1975 - hết TK XX 5 Dặn dò: * Học bài cũ HS cần nắm được hai khái niệm khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn đẻ ứng dụng phân tích vào hai bài thơ Lặng lẽ Sa Pa và Chiếc lược ngà. Gợi ý: Dựa vào các đặc điểm: Đề tài và chủ đề: Quan niệm con người qua hình thượng nhân vật trung tâm, lời văn, cách kể, giọng điệu, tâm lí nhân vật và cách thể hiện tâm lí nhân vật… * Soạn bài mới: Về nhà soạn trước bài “Nghị luận xã hội và nghị luận văn học” 6 Rút kinh nghiệm:

Phụ Lục:

DÁNG ĐỨNG VIỆT NAM

LÊ ANH XUÂN

Anh ngã xuống đường băng Tân Sơn Nhứt

nhưng anh gượng đứng lên tỳ súng trên xác trực thăng

và anh chết trong khi đang đứng bắn

máu anh phun theo lửa đạn cầu vồng

Chợt thấy anh giặc hốt hoảng xin hàng

có thằng sụp xuống chân anh tránh đạn

bởi anh chết rồi nhưng lòng dũng cảm vẫn đứng đàng hoàng nổ súng tiến công Anh tên gì hỡi anh yêu quý

anh vẫn đứng lặng yên như bức thành đồng như đôi dép dưới chân anh giẫm lên bao xác Mỹ

mà vẫn một màu bình dị sáng trong Không một tấm hình, không một dòng địa chỉ

anh chẳng để lại gì cho riêng anh trước lúc lên đường

chỉ để lại cái dáng đứng Việt Nam tạc vào thế kỷ

anh là chiến sĩ Giải phóng quân

Tên anh đã thành tên đất nước

ơi anh Giải phóng quân

từ dáng đứng của anh trên đường băng Tân Sơn Nhứt

tổ quốc bay lên bát ngát mùa xuân

(3-1968)

Khoảng trời – hố bom

Lâm Thị Mỹ Dạ

Chuyện kể rằng: Em, cô gái mở đường

Ðể cứu con đường đêm ấy khỏi bị thương

Cho đoàn xe kịp giờ ra trận

Em đã lấy tình yêu Tổ quốc của mình thắp lên ngọn lửa

Ðánh lạc hướng thù, hứng lấy luồng bom

Ðơn vị tôi hành quân qua con đường mòn

Gặp hố bom nhắc chuyện người con gái

Một nấm mồ, nắng ngời bao sắc đá,

Tình yêu thương bồi đắp cao lên

Tôi nhìn xuống hố bom đã giết em

Mưa đọng lại một khoảng trời nho nhỏ

Ðất nước mình nhân hậu

Có nước trời xoa dịu vết thương đau

Em nằm dưới đất sâu

Như khoảng trời đã nằm yên trong đất

Ðêm đêm, tâm hồn em tỏa sáng

Những vì sao ngời chói, lung linh

Có phải thịt da em mềm mại, trắng trong

Ðã hóa thành những làn mây trắng ?

Và ban ngày khoảng trời ngập nắng

Ði qua khoảng trời em - Vầng dương thao thức

Hỡi mặt trời, hay chính trái tim em trong ngực

Soi cho tôi

Ngày hôm nay bước tiếp quãng đường dài ?

Tên con đường là tên em gửi lại

Cái chết em xanh khoảng trời con gái

Tôi soi lòng mình trong cuộc sống của em

Gương mặt em, bạn bè tôi không biết

Nên mỗi người có gương mặt em riêng.

(10/ 1972)

Cuộc chia li màu đỏ

Tác giả: Nguyễn Mỹ

Đó là cuộc chia ly chói ngời sắc đỏ

Tươi như cánh nhạn lai hồng

Trưa một ngày sắp ngả sang đông

Thu, bỗng nắng vàng lên rực rỡ.

Tôi nhìn thấy một cô áo đỏ

Tiễn đưa chồng trong nắng vườn hoa

Chồng của cô sắp sửa đi xa

Cùng đi với nhiều đồng chí nữa

Chiếc áo đỏ rực như than lửa

Cháy không nguôi trước cảnh chia ly

Vườn cây xanh và chiếc nón trắng kia

Không giấu nổi tình yêu cô rực cháy

Không che được nước mắt cô đã chảy

Những giọt long lanh, nóng bỏng, sáng ngời

Chảy trên bình minh đang hé giữa làn môi

Và rạng đông đang hừng trên nét mặt Một rạng đông với màu hồng ngọc Cây si xanh gọi họ đến ngồi Trong bóng rợp của mình, nói tới ngày mai…

Ngày mai sẽ là ngày sum họp

Đã toả sáng những tâm hồn cao đẹp!

Nắng vẫn còn ngời trên những lá si

Và người chồng ấy đã ra đi…

Cả vườn hoa đã ngập tràn nắng xế Những cánh hoa đỏ vẫn còn rung nhè nhẹ Gió nói, tôi nghe những tiếng thì thào

“Khi Tổ quốc cần họ biết sống xa nhau…”

Nhưng tôi biết cái màu đỏ ấy Cái màu đỏ như màu đỏ ấy

Sẽ là bông hoa chuối đỏ tươi Trên đỉnh dốc cao vẫy gọi đoàn người

Sẽ là ánh lửa hồng trên bếp Một làng xa giữa đêm gió rét…

Nghĩa là màu đỏ ấy theo đi Như không hề có cuộc chia ly…

9/ 1964

NGƯỜI CON GÁI VIỆT NAM (Tap Gió lộng)

(Tặng chị Lý anh dũng)

Em là ai ? Cô gái hay nàng tiên

Em có tuổi hay không có tuổi Mái tóc em đây, hay là mây là suối Đôi mắt em nhìn hay chớp lửa đêm giông Thịt da em hay là sắt là đồng ?

Cho tôi hôn bàn chân em lạnh ngắt Cho tôi nâng bàn tay em nắm chặt

Ôi bàn tay như đôi lá còn xanh Trên mình em đau đớn cả thân cành Tỉnh lại em ơi, qua rồi cơn ác mộng

Em đã sống lại rồi, em đã sống!

Điện giật, dùi đâm, dao cắt, lửa nung Không giết được em, người con gái anh hùng!

Ôi trái tim em trái tim vĩ đại Còn một giọt máu tươi còn đập mãi Không phải cho em Cho lẽ phải trên đời Cho quê hương em Cho Tổ quốc, loài người!

Từ cõi chết, em trở về, chói lọi Như buổi em đi, ngọn cờ đỏ gọi

Em trở về, người con gái quang vinh

Cả nước ôm em, khúc ruột của mình.

Em đã sống, bởi vì em đã thắng

Cả Nước bên em, quanh giường nệm trắng Hát cho em nghe như tiếng mẹ ngày xưa Sông Thu Bồn giọng hát đò đưa…

Cả nước cho em, cho em tất cả Máu tiếp máu, cho lại hồng đôi má Cho mái tóc em xanh lại ngày xuân Cho thịt da em lại nở trắng ngần

Em sẽ đứng trên đôi chân tuổi trẻ Đôi gót đỏ lại trở về quê mẹ

Em sẽ đi, trên đường ấy thênh thang Như những ngày xưa, rực rỡ sao vàng!

Ôi đôi mắt của em nhìn, rất đẹp Hãy sáng mãi niềm tin tươi ánh thép Như quê em Gò Nổi, Kỳ Lam Hỡi em, người con gái Việt Nam!

(7-12-1958