Một số biện pháp nâng cao chất lượng học phân môn tập đọc kể chuyện lớp 3

Chương trình Tiếng Việt lớp 3 không có tiết Kể chuyện riêng mà bố trí trong bài tập đọc hai tiết ở đầu mỗi tuần.Khi học sinh đọc, kể lại được tác phẩm văn chương con người không chỉ thức

Khi học môn Tiếng Việt, các em sẽ được cung cấp các hiểu biết sơ giản về

hệ thông tiếng Việt và tri thức sử dụng tiếng Việt trong giao tiếp Song song với

nó, các em còn tiếp thu được những hiểu biết về xã hội, tự nhiên và con người,

về văn hóa và con người Việt Nam và nước ngoài Tình yêu tiếng Việt của các

em sẽ được hình thành và phát triển thông qua việc học môn này, các em sẽ có ý thức đối với việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt Tất cả những điều đó sẽ góp phần hình thành nên nhân cách của con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Tiếng Việt ở tiểu học gồm nhiều phân môn Tập đọc, Kể chuyện, Chính tả, Tập

làm văn, Tập viết, Luyện từ và câu Trong hệ thống đó, mỗi phân môn lại đóng

góp một vai trò vô cùng quan trọng Dạy phân môn Tập đọc ở tiểu học nói chung

và dạy phân môn Tập đọc - Kể chuyện nói riêng ở lớp 3 đang là một vấn đề không chỉ nhà trường mà các giáo viên cũng đặc biệt quan tâm Tập đọc là môn học mang tính chất tổng hợp vì ngoài nhiệm vụ dạy học nó còn nhiệm vụ trau dồi kiến thức về tiếng Việt cho học sinh (về phát âm, từ ngữ, câu văn….) kiến thức bước đầu về văn học, đời sống và giáo dục tình cảm Bước vào bậc Tiểu học, học sinh đã thật sự bước vào một quá trình học tập rèn luyện để làm giàu vốn hiểu biết của mình bằng vốn tri thức của toàn nhân loại Mà vốn hiểu biết

ấy được làm giàu bằng nhiều cách Các em có thể dùng con mắt để quan sát, thu nhận thông tin, mọi cảnh quan của thiên nhiên; dùng đôi tai tinh nhạy ghi nhận

âm thanh của trời đất, của cuộc sống và có thể dùng trí tuệ của mình để phân tích, đánh giá các hiện tượng tự nhiên, xã hội theo một cách riêng.Để làm được việc đó, các em rất cần được trang bị cho bản thân một kĩ năng đọc và khả năng cảm nhận, ghi nhớ tốt nhất

2 Cơ sở thực tiễn

Trong thực tế ở lớp 3, chương trình dạy Tập đọc vô cùng phong phú và đa dạng Trong phân phối chương trình gồm 31 bài Tập đọc – Kể chuyện ( mỗi bài dạy trong 2 tiết ) và 31 bài Tập đọc ( mỗi bài dạy trong 1 tiết ) thuộc 15 chủ đề :

- Măng non, Mái ấm, Tới trường, Cộng đồng, Quê hương, Bắc – Trung – Nam, Anh em một nhà, Thành thị và Nông thôn

- Bảo vệ Tổ quốc, Sáng tạo, Nghệ thuật, Lễ hội, Thể thao, Ngôi nhà chung, Bầu trời và mặt đất

Chương trình Tiếng Việt lớp 3 không có tiết Kể chuyện riêng mà bố trí trong bài tập đọc hai tiết ở đầu mỗi tuần.Khi học sinh đọc, kể lại được tác phẩm văn chương con người không chỉ thức tỉnh về nhận thức mà còn rung động về tình cảm, nảy nở những ước mơ tốt đẹp, được khơi dạy năng lực hành động, sức mạnh cũng như bồi dưỡng tâm hồn Do đó Tập đọc - Kể chuyện đóng một vai trò cực kì quan trọng trong dạy môn Tiếng Việt ở tiểu học Đọc giúp học sinh có thể giải mã được các tín hiệu ngôn ngữ, thông hiểu văn bản, giúp học sinh hiểu biết hơn, bồi dưỡng ở các em lòng yêu cái thiện, dạy cho các em biết suy nghĩ một cách logic cũng như có hình ảnh Kể chuyện giúp cho các em cảm thụ tốt hơn cái hay, cái đẹp của tác phẩm, góp phần tích lũy vốn văn học, mở rộng vốn sống cho trẻ Từ đó gieo vào tâm hồn các em những ước mơ, hoài bão về một tương lai tươi đẹp Góp phần rèn luyện và phát triển kĩ năng nói, kể trước đám đông Qua đó, các em sẽ tự tin hơn, mạnh dạn hơn trong giao tiếp với mọi người

để thu hút sự chú ý của mọi người, các em phải tìm cách làm sao để đọc và kể sao cho hấp dẫn nhất

Nếu chất lượng phân môn Tập đọc – Kể chuyện được nâng cao, các em sẽ

có điều kiện thuận lợi trong quá trình học tập các môn khác Vậy làm thế nào để

luôn băn khoăn suy nghĩ và trong năm học này tôi chọn cho mình đề tài nghiên

cứu “ Các giải pháp nâng cao chất lượng học phân môn Tập đọc – Kể chuyện

lớp 3 ”

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Tôi nghiên cứu đề tài này với mục đích cụ thể như sau:

- Nâng cao hiểu quả dạy học phân môn Tập đọc – Kể chuyện lớp 3

- Giúp học sinh có khả năng đọc diễn cảm và kể chuyện tự nhiên hơn

- Tạo hứng thú học tập cho học sinh, giúp các em nhận thấy tầm quan trọng của

phân môn Tập đọc – Kể chuyện, từ đó giáo dục động cơ học tập cho các em

III NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

Để đạt được những mục tiêu đã đề ra ở trên tôi đã thực hiện những nhiệm vụ

sau:

- Khảo sát và đánh giá thực trạng đọc và kể chuyện của học sinh lớp mình giảng

dạy

- Cố gắng tìm ra một số biện pháp để tháo gỡ những khó khăn trong việc dạy

phân môn Tập đọc – Kể chuyện cho học sinh

- Nghiên cứu những vấn đề lí luận có liên quan đến việc rèn kĩ năng đọc và kể

chuyện cho học sinh

Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tôi đã tiến hành sử dụng phối hợp nhiều

phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp thực nghiệm

- Phương pháp quan sát sư phạm

- Phương pháp phỏng vấn

V ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Học sinh lớp 3G trường tôi

VI THỜI GIAN NGHIÊN CỨU

Từ tháng 9 năm 2017 đến hết tháng 3 năm 2018

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I CƠ SỞ LÍ LUẬN

Môn Tiếng Việt ở trường có nhiệm vụ hình thành hoạt động ngôn ngữ cho học sinh Năng lực hoạt động ngôn ngữ được thể hiện trong 4 dạng hoạt động, tương ứng với chúng là bốn kĩ năng nghe, nói, đọc, viết

Vì những lẽ trên, dạy phân môn Tập đọc có một ý nghĩa vô cùng to lớn ở Tiểu học Đọc trở thành một đòi hỏi cơ bản đầu tiên với mỗi người đi học Đầu tiên trẻ phải học đọc, sau đó trẻ phải đọc để học Từ đó giúp trẻ chiếm lĩnh ngôn ngữ dùng để giao tiếp và học tập Đọc là công cụ để học các môn học khác

Bên cạnh đó, phân môn Kể chuyện có vị trí đặc biệt quan trọng không kém trong dạy học tiếng mẹ đẻ, vì hành động kể là một hành động “nói” đặc biệt trong hoạt động giao tiếp Kể chuyện vận dụng một cách tổng hợp sự hiểu biết

về đời sống và tạo điều kiện để học sinh rèn luyện một cách tổng hợp các kĩ năng Tiếng Việt như nghe, đọc, nói trong hoat động giao tiếp Khi đọc, học sinh

đã tiếp nhận tác phẩm văn học ở dạng có âm thanh (đọc thành tiếng) Khi kể chuyện, các em đang tái sản sinh một tác phẩm nghệ thuật ở dạng lời nói Vì truyện là một tác phẩm văn học nên kể chuyện có cả sức mạnh của văn học Truyện có khả năng bồi dưỡng tâm hồn trẻ thơ Sự hiểu biết về cuộc sống, về con người, tâm hồn, tình cảm của các em sẽ nghèo đi biết bao nhiêu nếu không

có môn học Kể chuyện trong trường học.Kể chuyện ở lớp 3 được gắn bó chặt chẽ với phân môn Tập đọc, đều là kể lại câu chuyện học sinh đã đọc trong bài tập đọc đầu mỗi tuần trong thời gian 0,5 tiết

Dạy tốt phân môn Tập đọc – Kể chuyện là tạo cho học sinh một nền tảng vững chắc để học tốt môn học Tiếng Việt và tất cả các môn học khác Có đọc đúng, đọc trôi chảy mới cảm thụ được bài văn và từ đó sẽ hiểu tất cả các văn bản khác để diễn đạt bằng lời thật tốt Nhà trường phải từng bước hình thành và trường Tiểu học nhận nhiệm vụ đặt nền móng đầu tiên

II CƠ SỞ THỰC TIỄN

Năm học 2017 – 2018 tôi được phân công chủ nhiệm lớp 3G với tổng số 60 học sinh Sau khi nhận lớp, qua quá trình giảng dạy học sinh, tôi thấy lớp tôi có những thuận lợi và khó khăn như sau :

1.Thuận lợi :

- Đa số học sinh ngoan có ý thức phấn đấu vươn lên trong học tập Trong lớp

có nhiều em yêu thích học môn Tiếng Việt; đọc to rõ ràng; học thuộc bài nhanh

và rất tích cực phát biểu xây dựng bài Cha mẹ học sinh luôn quan tâm sát sao và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho con trong quá trình học tập

- Cơ sở vật chất : Trường lớp sạch sẽ, thoáng mát Lớp học đủ ánh sáng và được trang bị đầy đủ đồ dùng học tập cũng như đồ dùng bán trú Đây là yếu tố luôn mang lại sự thoải mái giúp cho học sinh học tập tốt hơn

- Các đồng chí trong Ban giám hiệu nhà trường luôn quan tâm chỉ đạo sát sao trong lĩnh vực chuyên môn Nhắc nhở và giúp đỡ kịp thời tới từng giáo viên trong quá trình giảng dạy, tạo điều kiện tốt giúp học sinh đạt được kết quả cao trong học tập

2 Khã kh¨n

- Trong thực tế giảng dạy phân môn Tập đọc – Kể chuyện ở lớp 3 hiện nay tôi nhận thấy giáo viên đã dạy đúng chương trình và sách giáo khoa, học sinh nắm chắc nội dung bài và được rèn đọc tốt hơn Tất cả học sinh đều được tham gia đọc và kể (theo cá nhân, cặp đôi, nhóm) Tuy nhiên, không thể tránh khỏi những tồn tại và khó khăn Một số giáo viên phối hợp các hình thức dạy học còn máy móc, chưa chú ý hướng dẫn đọc diễn cảm, sửa ngọng cho học sinh, phân bố thời gian tiết dạy chưa hợp lý, chưa phối hợp nhịp nhàng giữa hoạt động cá nhân với thảo luận nhóm của học sinh, chưa khuyến khích học sinh phát huy tính sang tạo khi kể chuyện, chưa khai thác đồ dùng hợp lý…

- Đầu năm học, sau khi dạy xong một bài Tập đọc – Kể chuyện, tôi đã thu được kết quả khảo sát cụ thể ở lớp tôi như sau:

Tổng số

HS

Kĩ năng đọc và kể chuyện chưa tốt

Kĩ năng đọc và kể chuyện bình thường

Kĩ năng đọc và kể chuyện tốt

Số lượng Tỷ lệ Số lượng Tỷ lệ Số lượng Tỷ lệ

trinh phần Tập đọc, Kể chuyện ở lớp 3

a Kĩ năng đọc

- Đọc một số văn bản nghệ thuật, hành chính, báo chí, khoa học thưởng thức (chú trọng đọc tên riêng nước ngoài, từ dễ đọc sai do ảnh hưởng của cách phát

âm địa phương)

- Đọc thầm tìm hiểu ý chính của đoạn, nội dung của bài; nhận xét về nhân vật, hình ảnh, chi tiết; đặt đầu đề cho đoạn văn, tác phẩm

- Đọc thuộc một số bài thơ, bài văn, đoạn văn ngắn

b Kĩ năng kể chuyện

- Kể từng đoạn hoặc kể lại toàn bộ câu chuyện sau khi đọc tác phẩm

- Kể lại câu chuyện theo lời của nhân vật

c Cấu trúc dạng bài Tập đọc - Kể chuyện

Tập đọc được học trong 31 tuần (không kể 4 tuần ôn tập), được phân bố vào từng tuần với các phân môn khác với 15 chủ điểm Mối tuần có 2 tiết Tập đọc trong đó Tập đọc đầu tuần là dạng bài Tập đọc - Kể chuyện 31 tuần là 31 câu chuyện giúp học sinh mở rộng tầm hiểu biết Các dạng bài Kể chuyện thuộc phân môn Tập đọc có cấu trúc và yêu cầu khác nhau như sau:

Cấu trúc dạng bài Tập đọc – Kể chuyện:

- Câu chuyện có lời thoại: 22 bài

- Câu chuyện dạng tự sự: 9 bài

Yêu cầu của phần Kể chuyện:

- Yêu cầu dựa vào tranh để kể: 17 bài

- Yêu cầu dựa vào câu gợi ý: 7 bài

- Các yêu cầu khác: 7 bài

2 Biện pháp 2: Phân loại học sinh

Để giúp cho việc dạy học theo đối tượng học sinh có hiệu quả, ngay từ đầu năm học, tôi đã điều tra và theo dõi việc đọc, kể chuyện của các em hàng ngày để ghi vào sổ theo dõi; ghi chi tiết về ưu, nhược điểm của mỗi em; để lên

kế hoạch học theo nội dung, chương trình và thời điểm của năm học, đồng thời theo dõi sự tiến bộ từng ngày của các em, dù là rất nhỏ

Từ đó kịp thời động viên, khuyến khích các em và thay đổi kế hoạch dạy học sao cho phù hợp với từng đối tượng học sinh Có như vậy mới có thể giúp các em phát huy được ưu điểm, khắc phục được những mặt còn hạn chế Tôi đã sắp xếp chỗ cho các em học sinh đọc yếu ngồi cạnh các bạn đọc khá, đọc tốt để trở thành đôi bạn cùng tiến, giúp đỡ nhau trong việc đọc khi hoạt động cá nhân, nhóm hay cặp đôi Đồng thời nêu tầm quan trọng, yêu cầu cơ bản về việc rèn kĩ năng đọc diễn cảm giúp các em cảm thụ tác phẩm văn học, dựa vào đó mới có thể kể lại, truyền đạt lại một cách sinh động, lôi cuốn người nghe

3 Biện pháp 3: Nâng cao chất lượng dạy và học qua hoạt động

làm mẫu của giáo viên

Đối với đối tượng là học sinh tiểu học thì việc làm mẫu của giáo viên đóng một vai trò quan trọng

Chỉ chiếm 0,5 thời gian trong 1 tiết học nên việc giáo viên kể chuyện mẫu thường diễn ra không thường xuyên Thay vào đó giáo viên sẽ gợi ý cho các em cách kể chuyện sao cho tự nhiên, giáo viên có thể hướng dẫn kể mẫu một đoạn nào quá khó kết hợp với lời hướng dẫn Giáo viên đưa ra một số cách kể mẫu, khuyến khích học sinh dùng cử chỉ, điệu bộ sao cho sinh động và có thể làm mẫu cho các em, từ đó học sinh mới phát huy được khả năng sáng tạo của học sinh

4.Biện pháp 4 : Chú trọng sự chuẩn bị của học sinh

Học sinh ít đọc sách, không chịu đọc sách ở nhà Nếu có đọc thì học sinh cũng chưa biết cách đọc, chỉ đọc một cách đại khái qua loa, đọc cho có học, lười tìm hiểu; học sinh đọc còn chậm, chưa biết cách ngắt nghỉ hơi khi đọc; chưa có

sự chuẩn bị chu đáo trước khi lên lớp với tiết kể chuyện

Chính vì những tồn tại đó, trước khi kết thúc một tiết Tập đọc bao giờ tôi cũng dành một ít phút dặn dò học sinh chuẩn bị trước bài sau Đọc nhiều lần ở nhà cho trôi chảy và chuẩn bị trước phần câu hỏi, tìm hiểu nội dung bài trong sách giáo khoa để nắm rõ nội dung bài Từ đó dặn học sinh tập kể chuyện miệng trước ở nhà đối với tiết Tập đọc đầu tuần để khi lên lớp kể các em không bị lúng túng do thiếu tự tin trước đám đông hay vì chưa nắm được nội dung truyện

5 Biện pháp 5: Rèn kĩ năng Tập đọc, Kể chuyện cho học sinh

5.1.Tập đọc

a Chuẩn bị đọc cho học sinh

Tôi luôn chú ý đến tư thế đọc của học sinh Khi ngồi đọc cần ngay ngắn, khoảng cách từ sách đến mắt khoảng 30- 35cm, cổ và đầu thẳng Khi cô giáo gọi đọc phải bình tĩnh, tự tin, không hấp tấp đọc ngay Trước khi đọc câu đầu, đoạn đầu hay toàn bài phải đọc tên bài Tư thế đứng đọc phải đoàng hoàng, thoải mái, sách phải được mở rộng và cầm bằng hai tay

b Luyện phát âm đúng và sửa ngọng cho học sinh thông qua việc đọc thành tiếng

Đầu năm tôi đã phân loại để nắm được trình độ của học sinh và chia các đối tượng như đã nói ở trên Sau đó tôi phân nhóm, mỗi nhóm có các đối tượng: giỏi, khá, trung bình để các em tự hỗ trợ và có ý thức cùng nhau tiến bộ hơn Chú ý đến những học sinh phát âm nặng do ảnh hưởng địa phương để từ đó có

kế hoạch luyện đọc cho từng em Tôi đặc biệt quan tâm đến những em học sinh yếu, là giáo viên chủ nhiệm lớp tôi đã thường xuyên liên lạc với gia đình để cùng hỗ trợ em trong việc luyện đọc ở nhà Bên cạnh đó, tôi cũng quan tâm đến

những đối tượng khác để phát huy được năng lực, sở trường của từng em trong lớp

Để luyện phát âm đúng, sửa được ngọng cho học sinh, trước hết và thực chất phải giải quyết vấn đề phương ngữ Mục tiêu của chúng ta đặt ra là luyện cho học sinh vươn đến một tiếng nói dân tộc Việt Nam thống nhất, đẹp đẽ về mặt âm thanh Muốn vậy, chúng ta phải luyện cho học sinh đọc đúng, hay trong phạm vi giao tiếp rộng hơn phương ngữ hẹp của mình

Khi hướng dẫn phát âm tôi phân tích cho các em thấy sự khác biệt của phát âm đúng và phát âm sai mà các em mắc phải Giáo viên làm mẫu hoặc mô

tả hệ thống môi, răng, lưỡi khi phát âm

Ví dụ: Khi dạy bài“Cô giáo tí hon” (Tiếng Việt 3, tập 1)có đoạn:

“Mấy đứa nhỏ làm y hệt đám học trò, đứng cả dậy, khúc khích cười chào

cô”

“Đàn em ríu rít đánh vần theo Thằng Hiển ngọng líu, nói không kịp hai đứa lớn Cái Anh hai má núng nính, ngồi gọn tròn như củ khoai, bao giờ cũng

giành phần đọc xong trước”

Để học sinh đọc tốt các từ khúc khích, ríu rít, ngọng líu, núng nính giáo

viên phát âm chuẩn là học sinh sẽ đọc đúng theo Với nhiều em do quá ảnh

hưởng bởi địa phương, dù phát âm nhiều lần nhưng vẫn bị sai: núng nính đọc sai thành lúng lính, ngọng líu đọc sai thành ngọng níu dù đã được nghe cô và các bạn đọc đúng Vì vậy, tôi đã hướng dẫn các em cách phát âm l - n (lờ/nờ) bằng

một số cách sau:

- Hướng dẫn học sinh đặt lưỡi đúng vị trí khi phát âm:

+ Âm n: đầu lưỡi đặt ở chân răng hàm trên vòm cứng, lúc này miệng hơi mở, khi

nói, lưỡi cứng và bật nhẹ đầu lưỡi xuống, phát âm “nờ”

+ Âm l: đầu lưỡi đặt ở chân hàm răng trên, lúc này miêng hơi mở, khi nói uốn

nhanh đầu lưỡi cong lên, bật mạnh và rơi tự do xuống, phát âm “lờ”

- Luyện phát âm bằng cách tìm những câu nói, bài thơ, cụm từ giúp dễ

phân biệt l/n:

+ Nếu nói lầm lẫn lần này thì lại nói lại

+ Nói năng nên luyện luôn luôn

Nói lời lưu loát luyện luôn lúc này

Lẽ nào nao núng lung lay Lên lớp lú lẫn lại hay nói lầm

Ngoài ra, giáo viên cần chú ý luyện đọc đúng cho các em các vần dễ nhẫm

lẫn như: ưu, ươu, uyu, uya trong các từ như lưu luyến, con hươu, đêm khuya,

khuỷu tay…;các tiếng có âm đầu s - x, ch - tr, hay r - d - gi

Giáo viên vận dụng phương pháp luyện đọc theo mẫu, yêu cầu học sinh nghe và nhìn; giáo viên đọc mẫu thật chuẩn, học sinh chú ý nghe và nhìn miệng giáo viên để đọc theo, học sinh sẽ nhận diện và khắc sâu trí nhớ cách đọc sao

cho đúng Khi đọc tên riêng nước ngoài như: Ê-đi-xơn, Cô-rét-ti, En-ri-cô… cần

phải đọc tốc độ vừa phải, không nên đọc chậm hay ngắt rời rạc từng tiếng.Những phần luyện này tôi luôn kết hợp trong phần luyện đọc cá nhân Vì vậy, dù đọc ở mức độ nào cũng phải yêu cầu phát âm đúng, tuy nhiên cũng

không nên quá nhấn mạnh ở các phụ âm như: tr- ch, s - x, r – d- gi làm giọng

đọc mất tự nhiên

c Luyện cho học sinh đọc ngắt nghỉ đúng

Ngoài việc rèn đọc đúng, chính xác, giáo viên cần hướng dẫn học sinh ngắt nghỉ hợp lý để đọc đúng nội dung Thực tế trong lớp vẫn còn có một số học sinh hiểu sai nghĩa nên ngắt sai Đối với những bài văn xuôi, khi đọc phải nghỉ hơi theo dấu câu nhưng có em lại đọc luôn một mạch Các em cứ đọc mãi đến khi nào hết hơi của mình rồi mới chịu nghỉ để lấy hơi đọc tiếp, hết hơi chỗ nào lại ngắt hơi đúng chỗ đó Khiến cho người nghe thấy khó hiểu ý nghĩa của câu văn Vì vậy, giáo viên có định hướng cho các em bằng các câu hỏi gợi mở:

Việc ngắt nghỉ hơi phải phù hợp với dấu câu: nghỉ ít ở dấu phẩy, nghỉ lâu hơn ở dấu chấm Phải dựa vào nghĩa và quan hệ ngữ pháp để xác định cách ngắt nhịp đúng các câu Khi đọc ngắt nhịp đúng câu, giáo viên gọi một số em đọc đúng và cho cả lớp đánh dấu vào sách bằng kí hiệu cho dễ nhớ.Học sinh luyện đọc đoạn cần luyện đọc đúng Lưu ý tới việc ngắt nghỉ theo dấu câu và ngắt với

câu văn dài Học sinh còn cần chú ý đến các bài tập đọc dạng bài thơ để ngắt nghỉ đúng dòng thơ, khổ thơ, thể thơ

Đối với bài thơ, tùy theo từng thể loại thơ mà tôi hướng dẫn học sinh cách đọc sao cho đúng nhịp câu thơ Tuy vậy cũng phải dựa vào từng dòng cụ thể để ngắt cho đúng để ý nghĩa câu thơ, đoạn thơ được bộc lộ đúng

Ví dụ:

Bài “Về quê ngoại” (Tiếng Việt 3, tập 1)

“Em về quê ngoại/ nghỉ hè,/

Găp đầm sen nở/ mà mê hương trời.//

Gặp bà/ tuổi đã tám mươi,/

Quên quên/ nhớ nhớ những lời ngày xưa”.//

d Luyện đọc diễn cảm cho học sinh

Đọc diễn cảm ở đây được hiểu là đọc hay, được xem là một yêu cầu đặt ra khi đọc một văn bản, một tác phẩm Ở Tiểu học không yêu cầu học sinh có phong cách đọc riêng mà yêu cầu học sinh có ý thức đọc đúng ngữ điệu để biểu đạt đúng ý nghĩa, tình cảm mà tác giả đã gửi gắm vào trong tác phẩm, đồng thời biểu hiện sự thông hiểu, cảm thụ của người đọc đối với tác phẩm

Giáo viên có thể đọc mẫu sau đó dùng câu hỏi gợi mở cho học sinh để thôi thúc khả năng tư duy, tự tìm ra cách đọc của các em Tôi chỉ là người lắng nghe

và sửa cách đọc cho từng em học sinh Tôi luôn khuyến khích các em cố gắng đọc diễn cảm

Ví dụ: Sau mỗi bài tập đọc tôi thường hướng dẫn các em đọc diễn cảm cả bài hoặc một đoạn Hướng dẫn học sinh đọc phù hợp với nội dung của đoạn Tổ chức các thi đọc diễn cảm, đọc phân vai…(đối với tác phẩm có nhiều lời thoại) Chính vì vậy mà giờ Tập đọc lớp tôi, các em rất thích và hào hứng khi tham gia đọc diễn cảm

Dưới đây tôi xin đi vào chi tiết một số phương diện liên quan đến đọc diễn cảm, nghiên cứu sâu để giúp các em đọc tốt hơn:

Cao độ: Khi nói đến việc sử dụng cao độ để đọc diễn cảm là muốn nói

đến những chỗ lên giọng, xuống giọng có dụng ý nghệ thuật Phần tập đọc trong

sách giáo khoa có rất nhiều văn bản truyện, ở đó luôn có sự xen kẽ lời nhân vật

và lời của người dẫn chuyện Khi đọc những lời dẫn chuyện cần đọc với giọng nhỏ hơn, thấp hơn với lời nói trực tiếp của nhân vật Tôi nói với học sinh: đó là

sự chuyển giọng mà những lời dẫn như nền thấp để cho những lời hội thoại nổi lên

Ngữ điệu: Ngữ điệu là sự thay đổi giọng nói, giọng đọc, là sự lên cao hay

hạ thấp giọng đọc, nhấn giọng

Ví dụ:

(1) Bài “Cậu bé thông minh” (Tiếng Việt 3, tập 1)

Bài văn được viết theo thể kể chuyện – kể về một cậu bé thông minh, tài giỏi, nhanh trí Tình tiết câu chuyện hấp dẫn, sinh động Khi đọc, phải thể hiện

rõ giọng của từng nhân vật, học sinh cần làm rõ các chi tiết đó bằng cách nhấn

giọng vừa phải ở các từ ngữ như:“ầm ĩ”, “tìm được”, “trọng thưởng”…

Đặc biệt các câu đối thoại giữa Đức Vua và cậu bé ngữ điệu đọc phải toát lên vẻ ngộ nghĩnh, ngây thơ nhưng thể hiện sự thông minh của cậu bé với những

câu trả lời hồn nhiên Tôi hỏi học sinh: “Để thể hiện đúng câu trả lời rất hồn

nhiên, vô tư của cậu bé, con cần đọc với giọng như thế nào?”

“Muôn tâu Đức Vua – cậu bé đáp – bố con mới đẻ em bé, bắt con phải đi xin sữa cho em Con không xin được, liền bị đuổi đi”

Với lời của Đức Vua khi quát cậu bé:

“- Thằng bé này láo, dám đùa với trẫm! Bố ngươi là đàn ông/ thì đẻ sao được!”

Khi đọc câu này tôi dặn học sinh cần lên cao giọng ở cuối câu cảm, phải

nhấn giọng ở một số từ như “láo, đùa, đàn ông, đẻ sao được” để thể hiện đúng

sắc thái nhân vật là đang quát cậu bé Tôi cũng nhắc học sinh lưu ý sự khác nhau

khi đọc hai câu cảm ở trên Câu cảm thứ nhất (Thằng bé này láo, dám đùa với

trẫm!) thể hiện sự hách dịch của nhà vua Câu cảm thứ hai (Bố ngươi là đàn ông/

thì đẻ sao được!) gần như là một câu hỏi nên phải lên giọng ở tiếng “được”

Đối với những bài văn xuôi, khi đọc, ngoài việc tìm những dấu câu đặc biệt như dấu chấm hỏi, dấu chấm than để hướng dẫn học sinh; giáo viên cần phải

chú ý nhắc học sinh ngắt hơi ở dấu hai chấm, dấu chấm phẩy Đặc biệt phải biết ngắt hơi ở những chỗ không có dấu câu là những chỗ tách ý

Về tốc độ đọc: Tốc độ đọc chi phối sự diễn cảm, có ảnh hưởng đến việc

thế hiện nghĩa, cảm xúc

Ví dụ:

- Cảm xúc phấn khởi tự hào cũng cần thể hiện với tốc độ không quá chậm

Những bài văn xuôi trữ tình, chứa chan cảm xúc như bài “Nhớ lại buổi đầu đi

học”(Tiếng Việt 3, tập 1) cần phải được đọc chậm, nhất là những câu “Tôi quên

thế nào được những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi như mấy cánh hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng”

Cường độ: Trước khi nói đến sử dụng cường độ trong đọc diễn cảm phải

nói đến chuyện dạy đọc to Khi đọc trước nhiều người, học sinh phải tính đến người nghe Các em phải hiểu rằng không chỉ đọc cho mình nghe mà phải đọc cho các bạn và cô giáo cùng nghe Như vậy, phải đọc sao cho cả tập thể nghe rõ Nghĩa là phải đọc to chừng nào bạn ở xa nhất trong lớp nghe thấy Nhưng như thế không có nghĩa là đọc quá to hoặc gào lên như cách đọc để gây sự chú ý của một số học sinh Vì vậy tôi nhắc các em khi đọc, phải mở miệng to và tròn tiếng, lấy hơi đọc sao cho luồng khí phát ra từ cổ họng phải dễ dàng, thoải mái, mạnh vừa phải, đủ để cả lớp nghe rõ Cường độ với hợp với cao độ sẽ tạo ra giọng vang hoặc giọng trầm lắng

Ngoài ra, tôi cho học sinh hiểu rằng “đọc diễn cảm” không phải là đọc sao cho “điệu”, thiếu tự nhiên dựa vào ý thức chủ quan của mỗi người đọc Đọc diễn cảm là sử dụng ngữ điệu để phô diễn cảm xúc của bài đọc Vì vậy phải hòa nhập được với câu chuyện, bài văn, bài thơ, phải có cảm xúc mới tìm thấy ngữ điệu thích hợp Chính tác phẩm quy định ngữ điệu cho chúng ta chứ không phải chúng ta tự đặt ra ngữ điệu Bởi lẽ đó, tôi luôn dung câu hỏi gợi ý hoặc nhắc các

em đặt mình vào câu chuyện, hóa thân vào nhân vật, vào tác giả, đặt mình vào trong ngữ cảnh của bài đọc Từ đó lấy cảm xúc đúng nhất để thế hiện tốt bài đọc

Bên cạnh đó, trong tiết dạy Tập đọc tôi luôn tạo một bầu không khí thoải mái để các em không cảm thấy nhàm chán khi đọc mà trái lại hứng thú, ham

đọc Với những học sinh rụt rè nhút nhát tôi thường khích lệ động viên, không gắt gỏng để các em khắc phục nhược điểm đó và khi đọc bớt bối rối, luống cuống Đối với các em học sinh nghịch ngợm, thiếu tập trung tôi thường chỉ định cho đọc nối tiếp Các em khá, giỏi được tôi cho đọc mẫu nhằm giúp các em phát huy sở trường Trong mỗi tiết Tập đọc tôi đều theo dõi chất lượng đọc của các nhóm học sinh qua việc đọc thành tiếng

đ Rèn kĩ năng đọc hiểu cho học sinh

Khả năng đọc và vốn sống của học sinh Tiểu học còn hạn chế nên về cơ bản dạy đọc hiểu ở Tiểu học là cách phân tích văn bản đi từ hiểu nghĩa của bộ phận nhỏ (giải nghĩa từ, trả lời câu hỏi cuối bài) đến hiểu nội dung và đích của toàn bài Để giúp các em cảm nhận văn bản, hiểu văn bản thì việc dạy môn Tập đọc phải chú ý rèn luyện khả năng đọc hiểu cho học sinh Đó là vấn đề cần thiết, quan trọng đối với học sinh lớp 3 Có hiểu nội dung bài đọc mới có cách đọc đúng và hay được Việc luyện đọc hiểu thường được thực hiện trong các bước đọc thầm Kết quả đọc thầm phải giúp học sinh hiểu nghĩa từ, cụm từ, câu, đoạn, bài, tức là toàn bộ những gì đọc được Vì vậy đối với các em để cảm thụ văn học tốt thì nền tảng là vốn từ, hiểu từ ngữ và vận dụng một cách có hiệu quả vào những bài học cụ thể thì tôi rất chú trọng phần tìm hiểu bài Có thể kết hợp đan xen lồng giảng các biện pháp nghệ thuật mà tác giả đã sử dụng trong bài Bằng vốn sống, bằng năng lực của học sinh, cần định hướng giúp các em đến với nghệ thuật văn chương một cách tự nhiên khéo léo

Ví dụ: Bài “Mưa” (Tiếng Việt 3, tập 2)

“Mây đen lũ lượt Chớp đông chớp tây

Kéo về chiều nay Rồi mưa nặng hạt

Mặt trời lật đật Cây lá xòe tay

Chui vào trong mây Hứng làn nước mát”…

Tác giả đã sử dụng biện pháp nhân hóa để vẽ nên khung cảnh trời mưa rất sinh động

Bên cạnh đó, trong dạy Tập đọc cũng nên chú trọng quan điểm “tích hợp”

học sinh lướt qua văn bản để phân loại được thể loại văn bản, từ đó có phong cách, giọng đọc phù hợp với nội dung

5.2 Kể chuyện

a Hướng dẫn học sinh đọc và cảm thụ câu chuyện

Khâu chuẩn bị của người kể vô cùng quan trọng Đọc để thâm nhập truyện

là bước đầu làm quen với truyện kể Người kể phải đọc đi đọc lại câu chuyện, phải suy nghĩ về những sự việc, con người trong câu chuyện, phải đồng cảm với suy nghĩ, tâm tư của tác giả, số phận của nhận vật Đọc nhiều lần thì mới hiểu hết ý nghĩa, ngôn từ của câu chuyện Đọc diễn cảm để lắng nghe từng âm điệu

mà tác giả gửi gắm vào lời nói, giọng điệu cử chỉ, điệu bộ của từng nhân vật Điều này tôi đã giúp các em có thể thực hiện tốt ở phần đọc diễn cảm và đọc hiểu Khi đã nắm rõ nội dung, cốt truyện, các em sẽ kể lại tốt được câu truyện

b Giúp học sinh chọn lời kể trong khi kể chuyện

Khi đọc truyện, người đọc cần bám sát vào ngôn từ trong văn bản Khi kể chuyện, lời kể thoát ra khỏi văn bản và trở thành ngôn từ của người kể Trên cơ

sở nắm vững cốt truyện, nhớ kĩ các tình tiết, hiểu thấu đáo nội dung và nghệ thuật của truyện, người kể chọn lời kể sao cho phù hợp Có như vậy câu chuyện được kể tự nhiên hơn, không phải kể như kiểu thuộc vẹt, phụ thuộc vào văn bản Tôi dặn học sinh:

- Lời kể có khi được lược bỏ hết chi tiết rườm rà, không cần thiết

- Lời kể có thể thêm một số từ, câu hoặc đoạn nhỏ miêu tả nhân vật, tả cảnh nhằm bộc lộ tình cảm, tâm trạng, tính cách nhân vật cho câu chuyện trở nên sinh động hấp dẫn hơn

Ví dụ: Truyện “Cậu bé thông minh” (Tiếng Việt 3, tập 1)

Trích văn bản:

“Vua biết là đã tìm được người giỏi, bèn trọng thưởng cho cậu bé và gửi cậu bé

vào trường học để luyện thành tài”

Lời kể của học sinh:

“Nhận lại chiếc kim khâu từ tay sứ giả, nhà vua vô cùng mừng rỡ Vua trọng thưởng cho hai bố con cậu bé và gửi cậu vào trường học ở kinh đô để đào tạo

thành nhân tài”

- Khi kể theo lời của một nhân vật trong chuyện phải chú ý từ ngữ xưng hô

Ví dụ: Truyện “Các em nhỏ và cụ già” (Tiếng Việt 3, tập 1)

Trích văn bản:

“Đám trẻ lặng đi Các em nhìn cụ già đầy thương cảm

Một lát sau, xe buýt đến Giúp ông cụ lên xe rồi, các em còn đứng lại nhìn theo mãi mới ra về”

Lời kể của học sinh theo lời một bạn nhỏ:

“Chúng tôi lặng đi Nước mắt tôi ứa ra Tất cả chúng tôi nhìn cụ già với nhiều ái ngại và thương cảm Chúng tôi chờ chuyến xe buýt đến Tôi và các bạn giúp cụ lên xe Chúng tôi đứng lặng, dõi nhìn cho đến lúc chiếc xe khuất hẳn rồi mới kéo nhau về”

c. Giúp học sinh lựa chọn ngữ điệu kể

Ngữ điệu kể bao gồm các yếu tố sau:

- Sự lên cao giọng hoặc hạ thấp giọng ở những lời kể khác nhau (câu kể, câu hỏi, câu cảm thán, câu cầu khiến)

- Sự ngắt nghỉ trong lời kể (tạo sự chờ đợi, không khí yên tĩnh…)

- Cường độ (to/ nhỏ) và tốc độ (nhanh/ chậm) của lời kể

- Sắc thài tình cảm của giọng kể (vui, buồn, hờn, giận, mệt mỏi, hào hứng, dịu dàng, tức giận…)

Phần này khi học sinh đọc diễn cảm, các em đã được tôi hướng dẫn rất kĩ như đã nói ở trên trong giờ luyện đọc Vì vậy sẽ dễ dàng chọn ngữ điệu khi kể chuyện sao cho phù hợp nhất với đặc điểm nội dung nghệ thuật của truyện, tùy theo tình cảm, tâm trạng, tính cách của nhân vật Tôi cũng cho học sinh hiểu rằng, giọng khi kể chuyện cũng giống như khi đọc truyện, nếu giọng kể cứ đều đều từ đầu đến cuối thì câu chuyện sẽ trở nên nhàm chán, không hấp dẫn

Ngoài ra để tạo sự tự tin khi nói trước đám đông, ngay từ những tiết kể