Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học phần sinh học cơ thể người cấp THCS để phát triển năng lực thể chất cho học sinh (tt)

NLTC được rèn luyện từ việc GDTC, thông qua việc trang bị kiến thức về sức khoẻ, biết lựa chọn các hình thức vận động phù hợp của bản thân để luyện tập; biết thích ứng với các điều kiện

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

NGUYỄN THỊ THANH HUYỀN

Tæ CHøC HO¹T §éNG TR¶I NGHIÖM TRONG D¹Y HäC PHÇN SINH HäC C¥ THÓ NG¦êI CÊP TRUNG HäC C¥ Së

§Ó PH¸T TRIÓN N¡NG LùC THÓ CHÊT CHO HäC SINH

Chuyên ngành: Lý luận và PPDH bộ môn Sinh học

Mã số: 9.14.01.11

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI – 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

Người hướng dẫn khoa học:

1 GS.TS Đinh Quang Báo 2 TS Nguyễn Thị Bích Ngọc

Phản biện 1: PGS TS Nguyễn Văn Hồng

Trường: ĐHSP - ĐH Thái Nguyên

Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Đình Nhâm

Trường: Đại học Vinh

Phản biện 3: TS Ngô Văn Hưng

Trường: Đại học Thủ đô Hà Nội

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Trường họp tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội vào hồi … giờ … ngày … tháng… năm…

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện: Thư viện Quốc Gia, Hà Nội

hoặc Thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

1 Nguyễn Thị Thanh Huyền, Nguyễn Thị Bích Ngọc, 2018 Cấu trúc NLTC và ứng dụng trong dạy HS học cơ thể người, cấp THCS, tạp chí khoa học giáo dục,

at secondary level, Vietnam Journal of Education, Vol 4, 2018, pp 53-57

4 Nguyễn Thị Thanh Huyền (2019) Xây dựng các hoạt động trải nghiệm trong dạy học Sinh học cơ thể người để phát triển năng lực thể chất cho học sinh, tạp chí giáo dục, số 453, tr53-57

MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Vấn đề đổi mới giáo dục đã được đưa vào Nghị quyết của các Đại hội Đảng IX,

X, XI và được thể chế bằng Luận Giáo dục Tuy nhiên, hiện nay ở các trường THCS

GV còn quá chú trọng đến truyền tải kiến thức chưa thực sự quan tâm đến dạy cho

HS hình thành và phát triển các NL đặc biệt là NLTC NLTC được rèn luyện từ việc GDTC, thông qua việc trang bị kiến thức về sức khoẻ, biết lựa chọn các hình thức vận động phù hợp của bản thân để luyện tập; biết thích ứng với các điều kiện sống, lạc quan và chia sẻ với mọi người; có cuộc sống khoẻ mạnh về thể lực và tinh thần và năng lực này rất thuận lợi để rèn luyện trong dạy học SHCTN cấp THCS bằng tổ

chức các HĐTN Từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài: “Tổ chức hoạt động trải

nghiệm trong dạy học phần SHCTN cấp trung học cơ sở để phát triển Năng lực thể chất cho học sinh” để nghiên cứu

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu cơ sở lý luận về NLTC, GDTC và mô hình học tập trải nghiệm, xây dựng các HĐTN để dạy học phần SHCTN tích hợp rèn luyện và phát triển NLTC cho

HS THCS

3 ĐỐI TƢỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng nghiên cứu: Tổ chức dạy học SHCTN (Sinh học 8) bằng HĐTN

tích hợp giáo dục NLTC cho HS

3.2 Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học SHCTN cấp THCS

4 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Nếu xác định được cấu trúc NLTC và quy trình dạy học SHCTN bằng tổ chức HĐTN tích hợp giáo dục NLTC thì HS sẽ vừa chiếm lĩnh được kiến thức SHCTN, vừa phát triển được NLTC

5 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về NL, NLTC, hoạt động trải nghiệm

để phát triển NLTC cho HS

5.2 Phân tích mục tiêu, nội dung phần SHCTN cấp THCS nhằm xây dựng các

mạch nội dung HĐTN để tổ chức dạy học tích hợp giáo dục thể chất cho HS

5.3 Xác định cấu trúc của NLTC, xây dựng các mạch nội dung HĐTN và thiết

kế quy trình tổ chức HĐTN để tích hợp giáo dục NLTC trong dạy học SHCTN cho

HS THCS

5.4 Xây dựng quy trình và bộ công cụ đánh giá NLTC của HS THCS

5.5 Thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng giả thuyết khoa học của đề tài

6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

6.2 Phương pháp điều tra cơ bản

6.3 Phương pháp tham vấn chuyên gia

6.4 Phương pháp thực nghiệm Sư phạm

6.5 Xử lý số liệu bằng thống kê toán học

7 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

7.1 Giới hạn nội dung nghiên cứu

Xây dựng các HĐTN để tổ chức dạy học SHCTN theo mô hình David Kolb để tích hợp giáo dục thể chất ở 5 chương thuộc học kì I của phần Sinh học cơ thể người

và vệ sinh (Sinh học 8)

7.2 Giới hạn địa bàn nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu tại 6 trường THCS tại 3 Tp/tỉnh: Hà Nội, Hải Dương, Phú Thọ

8 ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN

8.1 Góp phần bổ sung cơ sở lý luận và thực tiễn của tổ chức HĐTN nhằm tích hợp phát triển NLTC cho HS THCS trong dạy học phần SHCTN - Sinh học 8

8.2 Xác định được cấu trúc NLTC và vận dụng mô hình tổ chức HĐTN trong dạy học SHCTN để hình thành và phát triển NLTC cho HS lớp 8

8.3 Đề xuất được quy trình thiết kế các HĐTN để dạy học SHCTN tích hợp, hình thành, phát triển NLTC cho HS

8.4 Xác định được quy trình tổ chức các HĐTN để phát triển NLTC cho HS lớp 8 8.5 Xây dựng bộ tiêu chí và công cụ đánh giá NLTC của HS lớp 8

9 CẤU TRÚC LUẬN ÁN

Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án gồm 3 chương: Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài; Chương 2: Tổ chức HĐTN trong dạy học phần SHCTN cấp THCS để phát triển NLTC cho HS; Chương 3: Thực nghiệm Sư phạm

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.1 LƯỢC SỬ NGHIÊN CỨU VỀ NĂNG LỰC THỂ CHẤT VÀ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

Năng lực thể chất được giáo dục thông qua nội dung GDTC Mỗi quốc gia khác nhau nội dung GDTC được thiết kế và giảng dạy cho HS là không giống nhau Ở một

số quốc gia như Ghana và Nam phi không chú trọng đến việc GDTC cho HS, một số quốc gia như Trung quốc, Hy lạp, Slovenia… nhấn mạnh việc GDTC cho HS tập trung vào các kỹ năng vận động/thao tác mà không chú trọng đến việc Giáo dục cho

HS ở mặt nhận thức về cơ thể người để từ đó bộc lộ được các hành vi, thói quen có lợi cho sức khỏe Ở các quốc gia như Singapore, Lào, Pháp… ngoài việc giáo dục cho HS các kỹ năng vận động thì chương trình đã tích hợp các kiến thức, kỹ năng tới việc chăm sóc sức khỏe thể chất, tinh thần cho HS

Dạy học qua các HĐTN đã được nhiều nhà nghiên cứu giáo dục trên thế giới quan tâm Mặc dù có nhiều cách tiếp cận khác nhau nhưng đều có chung 1 quan điểm là: Dạy học bằng cách tổ chức các HĐTN sẽ giúp người học gắn lý thuyết với thực tiễn; thông qua các HĐTN sẽ giúp người học năng động, sáng tạo hơn đồng thời cho thấy việc xây dựng môi trường hợp tác, đưa người học vào các HĐTN, chia sẻ kinh nghiệm giữa họ trong quá trình dạy học đã và đang là vấn đề quan tâm trong nghiên cứu lý luận và thực tiễn Các công trình nghiên cứu đã thử nghiệm trên đủ các đối tượng lứa tuổi khác nhau nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu một cách đầy đủ, hệ thống về quy trình, các biện pháp tổ chức HĐTN để hình thành và phát triển NLTC cho HS cấp THCS

1.2 CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.2.1 Một số khái niệm, cấu trúc NLTC

Chương trình phổ thông tổng thể (2018):“Thể chất là toàn bộ hình thái và chức

năng cơ thể được hình thành và phát triển do yếu tố di truyền, điều kiện sống và sự

rèn luyện” Error! Reference source not found Trong nghiên cứu này chúng tôi

cùng quan điểm về định nghĩa thể chất trong chương trình phổ thông tổng thể và chúng tôi tập trung nghiên cứu ảnh hưởng của quá trình giáo dục hình thành lên thể chất của con người thông qua quá trình dạy học SHCTN bằng các HĐTN

Trong dạy học SHCTN chúng tôi cho rằng:

“Phát triển thể chất là quá trình hình thành, thay đổi theo hướng tốt lên về nhận

thức, hình thái và chức năng sinh học của cơ thể con người dưới ảnh hưởng môi trường giáo dục”

“GDTC là một quá trình hình thành và phát triển NLTC”

Theo Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể của Bộ Giáo dục và Đào tạo

(2018):“NL là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và

quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức,

KN và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí, thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể” Trong nghiên cứu này chúng tôi cũng có đồng quan điểm với định nghĩa của Bộ

Giáo dục và Đào tạo (2018)

NLTC trong dạy học SHCTN là: “NLTC là khả năng vận dụng tri thức Sinh học cơ

thể người để giải thích các hiện tượng, lựa chọn các biện pháp, các quy tắc bảo vệ và chăm sóc sức khỏe từ đó, làm cơ sở cho việc thực hiện các hành vi chăm sóc sức khỏe”

* Cấu trúc NLTC gồm 3 nhóm (6 KN thành tố):

Nhóm 1: Chăm sóc sức khỏe (Lập khẩu phần ăn phù hợp; Lập kế hoạch sinh

hoạt, học tập và chăm sóc sức khỏe; Đo và đánh giá một số chỉ số sức khỏe);

Nhóm 2: Thực hiện các hình thức vận động cơ bản;

Nhóm 3: Sống thích ứng và hài hòa với môi trường (Nhận diện và lựa chọn cách

cân bằng cảm xúc; Lựa chọn một số biện pháp thích ứng với môi trường)

1.2.2 Hoạt động trải nghiệm

Chúng tôi định nghĩa “HĐTN là tiến hành một công việc bằng cách tự thực hiện

với kinh nghiệm vốn có, tự suy ngẫm, rút ra kết luận và áp dụng vào cuộc sống HĐTN trong dạy học là nhiệm vụ học tập được đặt ra mà HS phải thực hiện bằng cách tự lực tác động vào đối tượng học với kinh nghiệm vốn có, tự suy ngẫm, qua đó rút ra kết luận và vận dụng vào thực tiễn”

Chu trình học tập trải nghiệm của David kolb gồm 4 pha: 1) Trải nghiệm cụ thể: học tập thông qua các hoạt động, hành vi, thao tác cụ thể, trực tiếp gắn với bối cảnh thực tế 2) Quan sát phản ánh: học tập thông qua quan sát các hoạt động do người khác thực hiện hoặc chiêm nghiệm lại bản thân, suy ngẫm và đúc kết những ý tưởng trải nghiệm mới 3) Hình thành khái niệm: học tập thông qua việc xây dựng các khái niệm, tổng hợp và phân tích những gì quan sát được 4) Thử nghiệm tích cực: học tập thông qua những đề xuất, thử nghiệm các phương án giải quyết vấn đề

Ở trung học cơ sở, HĐTN, hướng nghiệp tập trung hơn vào phát triển phẩm chất trách nhiệm của cá nhân: trách nhiệm trong học tập, trách nhiệm với gia đình, cộng đồng; giúp học sinh hình thành năng lực tự đánh giá và tự điều chỉnh, năng lực giải quyết vấn đề; hình thành các giá trị của cá nhân; tham gia tích cực các hoạt động lao động; tham gia phục vụ cộng đồng phù hợp với lứa tuổi; biết tổ chức công việc một cách khoa học; có hứng thú, hiểu biết về một số lĩnh vực nghề nghiệp, xây dựng được

kế hoạch học tập hướng nghiệp và có ý thức rèn luyện những phẩm chất cần có của người lao động tương lai Muốn lựa chọn phương pháp dạy học thích hợp để dạy học đạt hiệu quả cao, chất lượng tốt, ngoài nội dung còn cần phải hiểu đầy đủ đặc điểm tâm sinh lí của đối tượng tác động Đó là những học sinh ở độ tuổi 13-14 tuổi

1.3 THỰC TRẠNG VỀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM NHẰM PHÁT TRIỂN NLTC CHO HS TRONG DẠY SHCTN Ở TRƯỜNG TRUNG CƠ SỞ

Để tìm hiểu thực trạng về tổ chức HĐTN để phát triển NLTC cho HS trong dạy

học SHCTN của GV, chúng tôi đã thiết kế 01 phiếu điều tra và tiến hành điều tra trên

218 phiếu GV trường THCS ở các thành phố/tỉnh: Hà Nội, Hải Dương, Phú Thọ và một số tỉnh khác thu được kết quả như sau:

1.3.1.1 Nhận thức của GV về NLTC trong quá trình dạy học

82,57% GV đồng ý với khái niệm NLTC là: “82,57% GV đồng ý với khái niệm:

“NLTC là khả năng vận dụng tri thức SHCNT để rèn luyện sức khỏe thể chất và sức khỏe tinh thần” Qua đó có thể thấy rằng hầu hết các GV đều cho rằng việc vận dụng tri thức SHCTN cho việc giải thích, lựa chọn các biện pháp chăm sóc sức khỏe có một mối quan hệ mật thiết với nhau Kiến thức SHCTN là nền tảng, cơ sở cho việc hình thành các hành vi có lợi trong việc rèn luyện sức khỏe thể chất và tinh thần

1.3.1.2 Nhận thức của GV về vai trò của việc giáo dục NLTC cho HS

Kết quả điều tra cho thấy 60,55% - 93,6% GV đều cho rằng việc giáo dục NLTC cho HS có vai trò giúp cho HS có được kiến thức cơ bản để tự phòng bệnh cho mình, gia đình và cộng đồng; góp phần bảo vệ và nâng cao sức khỏe cho con người chiếm tỉ

lệ cao nhất; làm thay đổi những cách nghĩ và nếp sống có hại cho sức khoẻ ở HS; làm giảm tỉ lệ mắc bệnh, tỉ lệ tàn phế và tỉ lệ tử vong ở HS; HS có kiến thức về bảo vệ và tăng cường sức khỏe bằng những khả năng tự vệ của bản thân HS; Giúp HS biết cách sống thích nghi, cân bằng khi gặp sự cố trong cuộc sống Vậy NLTC đóng một vai trò quan trọng trong việc bảo vệ/chăm sóc sức khỏe và để có một sức khỏe tốt việc thực hành năng lực này cho học sinh là một việc làm bắt buộc, vì vậy rèn luyện NLTC trong dạy học các môn học nói chung và trong phần SHCTN nói riêng là cần thiết

1.3.2.3 Thực trạng về mức độ rèn luyện các KN của NLTC

Kết quả cho thấy chưa đến 50% GV ở bậc THCS thường xuyên rèn luyện cho

HS, trong đó, một số KN rất ít GV thường xuyên rèn luyện, tỉ lệ % rèn luyện cụ thể như sau: Sống thích và hài hòa với môi trường chỉ đạt 2,8%; Lập khẩu phần ăn phù hợp chỉ đạt 1,8%; nhận diện và lựa chọn cách cân bằng cảm xúc là 5,0%; đo và đánh giá một số chỉ số sức khỏe là 0,9%; Lập kế hoạch sinh hoạt, học tập và hoạt động CSSK là 0% Chỉ có KN Thực hiện các hình thức vận động cơ bản có tỉ lệ GV rèn luyện cao hơn (36,2%) Mặc dù đã có nhận thức cao về vai trò của việc giáo dục NLTC cho HS nhưng trên thực tế việc giáo dục NL này còn nhiều hạn chế Đặc biệt khi chúng tôi hỏi: “Nếu thầy cô đã rèn luyện các KN trên cho HS trong dạy HS học

cơ thể người, thầy (cô) có đánh giá kết quả rèn luyện của HS hay không? Nếu có đánh giá kết quả của HS xin ghi rõ cách đánh giá kết quả của HS” thì hầu hết các GV đều trả lời là không thực hiện đánh giá kết quả rèn luyện các KN trên của HS và chỉ

rèn luyện thông qua việc khuyên bảo HS thực hiện một số các KN đó

1.3.2.4 Quan điểm của GV về việc lựa chọn các chương SHCTN thuận lợi để giáo dục NLTC

Khi chúng tôi hỏi về quan điểm của các Thầy (cô) có đồng ý với việc việc lựa chọn các chương SHCTN, cấp THCS thuận lợi để giáo dục NLTC thì thu được kết quả như sau: Trên 50% GV được hỏi cho rằng nội dung 5 chương: Vận động; Tuần hoàn, Hô hấp, Tiêu hóa, Trao đổi chất và năng lượng trong của phần SHCTN, cấp THCS là có nhiều cơ hội, thuận lợi cho việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm nhằm rèn luyện NLTC cho HS

1.3.2.5 Nhận thức của giáo viên THCS về HĐTN trong quá trình dạy học

Với tỉ 73,4% GV cho rằng HĐTN: “Hoạt động trải nghiệm trong dạy học là

HS thực hiện các nhiệm vụ học tập với sự tham gia trực tiếp hoặc tương tác trực tiếp với đối tượng học tập nhằm chiếm lĩnh kiến thức; hình thành kỹ năng, năng lực và xúc cảm với đối tượng học tập” Qua đó có thể nhận thấy phần lớn GV đã hiểu

bản chất của HĐTN

1.3.2.6 Mức độ tổ chức các loại hoạt động học tập trong quá trình dạy học SHCTN

Tỉ lệ GV thường xuyên sử dụng hình thức thảo luận và quan sát chiếm ưu thế (76,61% - 82,57%); tỉ lệ GV thường xuyên sử dụng hình thức hoạt động chiến dịch; điều tra khảo sát; thực hành/thí nghiệm; xem phim, băng hình; các hoạt động mô phỏng, trò chơi lại rất ít (1,38% - 21,1%) Tuy nhiên, hầu hết GV đề nhận thức rõ về mức độ cần thiết của việc tổ chức HĐTN đối với việc rèn luyện/giáo dục NLTC cho

HS (99,08% GV đều trả lời việc tổ chức HĐTN là cần thiết và rất cần thiết)

1.3.2.7 Những khó khăn gặp phải khi tổ chức HĐTN để phát triển NLTC cho HS trong dạy học SHCTN, cấp THCS

Hầu hết GV đều cho rằng việc giáo dục NLTC cho HS thông qua tổ chức HĐTN trong dạy học SHCTN là cần thiết, tuy nhiên trong quá trình tổ chức HĐTN thì các GV đều cho rằng có rất nhiều khó khăn gặp phải nên cần thiết được cung cấp tài liệu hướng dẫn tổ chức HĐTN nhằm phát triển NLTC cho HS, đặc biệt là cách đánh giá NLTC trong quá trình giảng dạy

Tiểu kết chương 1

1) Trên thế giới và trong nước đã có nhiều nghiên cứu về HĐTN, NLTC Tuy nhiên, việc phát triển NLTC nói riêng chủ yếu qua các môn đặc thù như thể dục - thể thao, rất ít các công trình nghiên cứu tổ chức giáo dục tích hợp giáo dục NLTC bằng HĐTN trong dạy học các môn học khác nhau và đặc biệt chưa có công trình nào nghiên cứu theo hướng đó trong dạy học Sinh học ở trường trung học

2) Trên cơ sở nghiên cứu lí thuyết, tác giả đã chọn được định nghĩa HĐTN, NLTC phù hợp nhất cho đề tài và xác định các thành phần cấu trúc NLTC Đây là

những định hướng quan trọng để chúng tôi tiếp tục nghiên cứu để đề xuất quy trình,

tổ chức rèn NLTC cho HS ở bậc THCS

3) Kết quả điều tra cho thấy việc tổ chức HĐTN để phát triển NLTC trong dạy học phần SHCTN cấp THCS còn khá mới mẻ đối với GV Đa số GV đã thấy được tầm quan trọng của việc dạy học bằng hình thức tổ chức các HĐTN trong dạy học SHCTN nhằm phát triển NLTC, nhưng tỉ lệ GV thường xuyên rèn luyện các KN của NLTC lại rất thấp, đặc biệt GV chưa chú trọng tới việc đánh giá NLTC ở trường

THCS trong việc dạy học SHCTN

CHƯƠNG 2

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC PHẦN SHCTN

ĐỂ PHÁT TRIỂN NLTC CHO HS 2.1 MỤC TIÊU, NỘI DUNG SHCTN NHẰM GIÁO DỤC NLTC CHO HS

Mục tiêu chung của phần SHCTN là cung cấp cho HS những hiểu biết khoa học về đặc điểm cấu tạo và mọi hoạt động sống của con người Trên cơ sở đó, đề ra các biện pháp vệ sinh, rèn luyện thân thể, bảo vệ và tăng cường sức khỏe, nâng cao năng suất hiệu quả trong học tập, góp phần thực hiện mục tiêu đào tạo những con người linh hoạt, năng động, sáng tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của đất nước

Từ những phân tích nội dung phần SHCTN chúng tôi thấy rằng nội dung SHCTN thuận lợi cho việc tổ chức các HĐTN (đặc biệt là nội dung SHCTN ở học kì 1) nhằm giúp HS chiếm lĩnh tri thức SHCTN và vận dụng những tri thức đó để hình thành và phát triển các KN thành tố và biểu hiện hành vi của NLTC, là nền tảng cho việc rèn luyện/chăm sóc/bảo vệ và tăng cường sức khỏe, nâng cao khả năng học tập Dựa vào chuẩn kiến thức kĩ năng SHCTN và cấu trúc NLTC trong quá trình tổ chức các HĐTN để giáo dục NLTC cho HS, GV cần phải gắn các HĐTN với việc dạy tất cả các KN của NLTC Chúng tôi lập bảng các thành phần của NLTC có thể được tích hợp trong các nội dung SHCTN làm cơ sở cho việc thiết kế giáo án rèn luyện các kĩ năng thành tố của NLTC

2.2 XÂY DỰNG CÁC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM ĐỂ GIÁO DỤC NLTC TRONG DẠY HỌC SHCTN CẤP THCS

2.2.1 Nguyên tắc xây dựng các hoạt động trải nghiệm

Đảm bảo mục tiêu dạy học; Đảm bảo tính sư phạm; Đảm bảo tính thực tiễn; Đảm bảo tính đa dạng, phong phú; Đảm bảo dạy học tích hợp nội dung kiến thức SHCTN và giáo dục NLTC

2.2.2 Qui trình xây dựng các HĐTN để giáo dục NLTC trong dạy học SHCTN cấp THCS

Sơ đồ 2.1 Quy trình xây dựng HĐTN cho HS THCS

(Chi tiết quy trình chúng tôi đã trình bày ở trang 53 - 60 của Luận án)

2.3 TỔ CHỨC HĐTN NHẰM GIÁO DỤC NLTC CHO HS

2.3.1 Nguyên tắc tổ chức hoạt động trải nghiệm cho HS

Đảm bảo mục tiêu dạy học và chuẩn kiến thức KN SHCTN

Đảm bảo tính vừa sức và phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của HS

 Bảo đảm khai thác tối đa tri thức và kinh nghiệm đã có của HS

 Bảo đảm huy động tối đa các giác quan của HS vào quá trình học tập

 Bảo đảm sự thống nhất giữa vai trò chủ thể tích cực, tự giác học tập của HS và

vai trò tổ chức, hướng dẫn của GV

2.3.2 Chu trình tổ chức hoạt động trải nghiệm

khái niệm: Đọc sách giáo khoa, làm bài tập lí thuyết, Đề xuất dự án,

xây dựng mô hình lí thuyết…

Định hướng, giúp đỡ HS nghiên cứu chuyên sâu từng mạch của chương

4 - Thử nghiệm

tích cực: Thiết kế mô phỏng, bài tập

thực tiễn, điều tra, dự án…

Hỗ trợ HS vận dụng kiến thức vào tình huống mới hay trong thực tiễn

Bước 5: Điều chỉnh hoạt động và đưa vào hệ thống/vận dụng thử

Bước 4: Tham vấn chuyên gia và chỉnh sửa Bước 3: Thiết kế chi tiết các hoạt động theo chu trình HĐTN

Bước 2: Xác định các dạng hoạt động đưa vào chu trình HĐTN để giáo dục

NLTC cho HS Bước 1: Phân tích nội dung chương để xác định mục tiêu các HĐTN nhằm

giáo dục NLTC

Trong luận án chúng tôi đã giải thích rõ các bước của quy trình, mỗi bước đều nêu rõ những hoạt động của GV, hoạt động của HS và những yêu cầu cần đạt về kiến thức SHCTN và các KN thành tố của NLTC Trong quá trình tổ chức HĐTN theo mô hình trên tùy từng mạch nội dung SHCTN giáo viên có thể bắt đầu từ pha “trải nghiệm cụ thể” hoặc cũng có thể bắt đầu từ pha “hình thành khái niệm” hoặc “quan sát, phản ánh” thậm trí là bắt đầu từ pha “thử nghiệm tích cực” để rèn luyện các KN thành tố của NLTC

2.4 Đánh giá NLTC của HS lớp 8 thông qua dạy học phần SHCTN cấp THCS 2.4.1 Quy trình đánh giá NLTC

Sơ đồ 2.2 Quy trình đánh giá NLTC của HS

2.4.2 Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá

* Tiêu chí đánh giá kiến thức SHCTN

- Dựa vào chuẩn kiến thức KN Sinh học 8 và thang đo mức độ nhận thức của HS theo Thông tư số 58 của Bộ giáo dục đào tạo, chúng tôi thiết kế phù hợp với thang điểm 10 được dùng phổ biến ở trường THCS hiện nay thành 4 loại như sau:

* Tiêu chí đánh giá mức độ đạt được của từng KN thành tố của NLTC thông qua bộc lộ hành vi cụ thể

+ Mức 1: Chưa nhận thức đúng đắn cơ sở khoa học của các KN thành tố của NLTC Có thái độ thiếu tập trung, thờ ơ với nhiệm vụ học tập, chưa nắm được các nguyên tắc, quy trình hoặc thao tác thực hiện KN đó (chưa bộc lộ hành vi);

+ Mức 2: Đã có nhận thức đúng đắn cơ sở khoa học của các KN thành tố của NLTC

Đã tập trung vào công việc, cơ bản đã nắm được các nguyên tắc, quy trình thực hiện KN

đó nhưng còn gặp nhiều khó khăn trong việc thực hiện nên kết quả đạt được còn có những hạn chế nhất định;

+ Mức 3: Sẵn sàng nhận nhiệm vụ và thực hiện nhiệm vụ, nắm được các nguyên tắc, quy trình thực hiện KN đó;

Bước 5: Phân tích dữ liệu và rút ra kết luận Bước 4: Lựa chọn, thiết kế, sử dụng bộ công cụ đánh giá Bước 3: Xác định đường phát triển năng lực thể chất Bước 2: Xây dựng tiêu chí và mức độ đánh giá NLTC Bước 1: Xây dựng mục tiêu, yêu cầu của đánh giá NLTC

+ Mức 4: Nắm vững được các nguyên tắc và quy trình thực hiện KN đó, chủ động thực hiện các công việc và nhanh chóng hoàn thành các nhiệm vụ đó Luôn sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ trong đời sống hàng ngày/hướng dẫn những người xung

quanh cùng thực hiện nhiệm vụ

2.4.3 Công cụ đánh giá NLTC

Mỗi công cụ đều có những ưu và nhược điểm riêng và có giá trị đo đạc khác nhau Vì vậy, để tăng độ tin cậy trong đánh giá NLTC cần phải lựa chọn công cụ phù hợp cho từng phép đo để thu được thông tin và chứng cứ đánh giá chính xác mức độ thể hiện của các KN của NLTC; trong trường hợp cần thiết phải sử dụng kết hợp nhiều công cụ để đánh giá một KN nào đó Trong quá trình đánh giá NLTC của HS, chủ yếu sử dụng các công cụ là các câu hỏi, bài tập, phiếu quan sát, ghi chép ngắn; hồ

sơ học tập; bảng kiểm, phiếu hỏi

2) Xác định được một số HĐTN thực tiễn tương ứng trong 5 chương TN (chương II, chương III, chương IV, chương V, chương VI) thuộc học kỳ I của phần SHCTN

3) Các HĐTN được sử dụng để tổ chức giáo dục NLTC theo mô hình học tập trải nghiệm của David Kolb với 4 giai đoạn: Trải nghiệm cụ thể; Quan sát, phản hồi; Hình thành khái niệm; Thử nghiệm tích cực

4) Để đánh giá mức độ đạt được của KN NLTC của HS, đề tài xây dựng quy trình đánh giá NLTC gồm 5 bước: Xây dựng mục tiêu, yêu cầu của đánh giá NLTC; Xây dựng tiêu chí và mức độ đánh giá NLTC; Xác định đường phát triển năng lực thể chất; Lựa chọn, thiết kế, sử dụng bộ công cụ đánh giá; Phân tích dữ liệu và rút ra kết luận

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 3.1 MỤC ĐÍCH THỰC NGHIỆM

- Kiểm tra tính đúng đắn của giả thuyết khoa học được đề ra trong luận án

- Đánh giá tính khả thi, hiệu quả của các quy trình, biện pháp tổ chức HĐTN trong dạy học SHCTN nhằm rèn luyện và phát triển NLTC cho học sinhlớp 8 THCS dựa trên

cơ sở phân tích kết quả định lượng và định tính một cách khách quan, khoa học