SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁTRƯỜNG THPT THƯỜNG XUÂN 2 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM: NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC TƯ TƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC PHẢN BIỆN CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT THƯỜNG X
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁTRƯỜNG THPT THƯỜNG XUÂN 2
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC TƯ TƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC PHẢN BIỆN CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT THƯỜNG XUÂN 2 QUA DẠY HỌC
BÀI THƠ “VỘI VÀNG”
Người thực hiện: Nguyễn Thị Thu
Trang 2MỤC LỤC Trang
1.Mở đầu
1.1 Lí do chọn đề tài……… 1
1.2 Mục đích nghiên cứu 2
1.3 Đối tượng nghiên cứu 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu 2
2 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm 2.1 Cơ sở lí luận 2
2.2 Thực trạng của vấn đề 3
2.3 Giải pháp được đề xuất để giải quyết vấn đề 4
2.3.1.Giải pháp để giáo dục tư tưởng cho học sinh qua dạy học bài thơ “Vội vàng” 4
2.3.2 Giải pháp để phát triển năng lực phản biện cho học sinh qua dạy học bài thơ “Vội vàng 6
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 8
3 Kết luận, kiến nghị 9 Phụ lục
Trang 31.Mở đầu
1.1 Lí do chọn đề tài
Giáo dục ngày nay đang tích cực hướng tới mục tiêu phát triển toàn diệncon người nhưng công tác giáo dục đang đứng trước bao thách thức, khó khăn.Lứa tuổi học sinh, đặc biệt là học sinh Trung học phổ thông là lứa tuổi đanghình thành những giá trị nhân cách, giàu ước mơ, ham khám phá song còn thiếuhiểu biết sâu sắc về xã hội, còn thiếu kinh nghiệm sống Đặc biệt trong xã hộihiện nay, các em học sinh dễ bị chi phối bởi mặt trái của kinh tế thị trường, khoahọc công nghệ nếu thiếu kĩ năng sống sẽ dễ bị lôi kéo vào các tệ nạn xã hội vàmắc các căn bệnh xã hội như bệnh vô cảm, thực dụng, bạo lực, ích kỉ, lai căng Đứng trước thực tế xã hội phát triển đến chóng mặt, các em tiếp thu cái mớinhanh chóng nhưng cũng dần mất đi những giá trị truyền thống tốt đẹp Giáodục tư tưởng, rèn luyện tư duy cho học sinh là một việc làm thường xuyên vàcần thiết trong nhà trường Nó giúp các em biết xác định các giá trị và có hành
vi phù hợp để có khả năng ứng phó với các tình huống của cuộc sống, tạo cơ hội
cho các em phát triển hài hoà cả về thể chất lẫn trí tuệ [1]
Xu thế tất yếu của giáo dục là đào tạo những con người nhanh nhạy, linhhoạt và có khả năng thuyết phục người khác bằng khả năng tư duy và lập luậncủa mình Học sinh ngày nay luôn có nhu cầu được bộc lộ mình, nhất là trongnhững tình huống được động viên, khích lệ, có hứng thú Các em thích tìm lí lẽriêng, có cách nghĩ riêng, thậm chí đôi khi đó là cách cảm, cách nghĩ táo bạo,vượt ra khỏi khuôn khổ Nhưng do quan niệm truyền thống, lạc hậu nên nhiềukhi đã taọ ra rào cản đối với các em Hơn nữa, cuộc sống phát triển đặt học sinhtrước nhiều sự lựa chọn Để lựa chọn được những giá trị sống đúng đắn, tích cựcđòi hỏi học sinh phải có năng lực tư duy phản biện Có tư duy phản biện, họcsinh sẽ thoát ra khỏi rào cản của lối mòn tư duy, có khả năng lập luận, tìm hiểuvấn đề ở nhiều góc độ khác nhau Trong giáo dục, năng lực tư duy phản biện là
một năng lực quan trọng nhất và khó rèn luyện nhất[2]
Môn văn trong trường học nói chung và ở trường THPT nói riêng có vaitrò quan trọng trong việc giáo dục tư tưởng, rèn luyện tư duy phản biện cho họcsinh Các tác phẩm văn học hàm chứa những giá trị nhân sinh cao đẹp, có khảnăng tác động làm thay đổi tư tưởng, tình cảm con người theo chiều hướng tíchcực Hơn nữa, tác phẩm văn học là sản phẩm của quá trình sáng tạo, vốn đanghĩa Việc cảm nhận, đánh giá một tác phẩm cũng thay đổi theo thời gian vàtheo thị hiếu của từng người Văn học rất cần những cách nhìn mới để tìm ra giátrị mới Trong quá trình học văn, học sinh có nhiều cơ hội bày tỏ quan điểm củamình Đây là lợi thế để rèn luyện tư duy phản biện cho học sinh Trong chươngtrình môn Ngữ văn nói chung có rất nhiều bài có thể lồng ghép giáo dục tưtưởng và rèn luyện tư duy phản biện cho học sinh khi dạy học
Trang 4Ở chương trình Ngữ văn 11, dạy học các tác phẩm thuộc phong trào ThơMới thường tạo được sự hứng thú đặc biệt đối với học sinh, nhất là bài thơ “Vộivàng” (Xuân Diệu) Bài thơ chứa đựng những quan niệm nhân sinh tích cực vừagần gũi, vừa cần thiết với lứa tuổi học sinh THPT Đồng thời, khi dạy tác phẩmgiáo viên cũng đặt ra được những tình huống cho học sinh thảo luận, tranh luậnnhằm phát triển tư duy phản biện
Với lí do nêu trên, tôi xin đề xuất một sáng kiến nhỏ của mình với đề tài:
“Nâng cao hiệu quả giáo dục tư tưởng và phát triển năng lực phản biện cho học sinh trường Trung học phổ thông Thường Xuân 2 qua dạy học bài thơ Vội vàng” Tôi mong muốn qua sáng kiến kinh nghiệm này nêu một số kinh
nghiệm thể nghiệm của bản thân về giáo tư tưởng, rèn luyện năng lực phản biệncho học sinh qua việc dạy bài thơ “Vội vàng”, từ đó giúp học sinh có nhận thứcđúng đắn về ý nghĩa của cuộc sống, biết nuôi dưỡng ước mơ, sống có tinh thầntrách nhiệm, biết nhận diện phải trái, đúng sai
1.2 Mục đích nghiên cứu
- Hệ thống lại những giải pháp mình đã sử dụng trong công tác giảng dạy nóichung và khi dạy bài “Vội vàng” nói riêng để suy ngẫm, chọn lựa, đúc rút thànhkinh nghiệm của bản thân trong quá trình dạy học
- Đối với đồng nghiệp: Trên đây là những kinh nghiệm có thể sử dụng trongkhi dạy bài “Vội vàng” cũng như các văn bản khác Qua đề tài, tôi muốn chia sẻvới đồng nghiệp những kinh nghiệm mà mình đã tích lũy được trong giảng dạy 1.3 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những giải pháp để nâng cao hiệu quảgiáo dục tư tưởng và phát triển năng lực phản biện cho học sinh qua dạy học bàithơ “Vội vàng”
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này, tôi đã sử dụng những phương pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp miêu tả và phân tích: sử dụng phương pháp này để nhận diệnđối tượng nghiên cứu và sau đó phân tích đối tượng để hiểu đối tượng nghiêncứu một cách cụ thể và chi tiết
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết: nghiên cứu về thực trạngdạy học văn trong nhà trường hiện nay, nghiên cứu về khả năng của môn Văntrong việc giáo dục học sinh, giải pháp giáo dục tư tưởng, phát triển năng lựcphản biện cho học sinh Trung học phổ thông
- Phân tích thống kê số liệu thực nghiệm theo phương pháp đề xuất
2 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lí luận
2.1.1 Khả năng của môn văn trong việc giáo dục tư tưởng cho học sinh
Môn văn trong trường học có khả năng rất lớn trong việc giáo dục tưtưởng và phát triển tư duy cho học sinh THPT
Môn văn góp phần to lớn trong việc giáo dục lòng yêu nước, lòng tự hào,
tự tôn dân tộc Đặt trong hoàn cảnh hiện nay, lòng tự trọng, tự tôn dân tộc đang
bị tổn thương ghê gớm thì việc phát huy vai trò giáo dục tư tưởng cho học sinh
Trang 5của môn văn càng trở nên quan trọng Nói như vậy là bởi môn Văn giáo dụcbằng hình ảnh, bằng ngôn từ nghệ thuật gợi hình, gợi cảm nên dễ đi vào lòngngười, có sức truyền cảm mãnh liệt.
Học các tác phẩm văn học, học sinh còn được bồi dưỡng lòng nhân ái,nhân hậu, tình cảm gia đình, bạn bè
Môn Văn cũng có khả năng lớn trong việc bồi dưỡng năng lực thẩm mĩcho học sinh Bản chất của văn chương là cái đẹp Chức năng đặc biệt của vănchương là chức năng thẩm mĩ Sứ mệnh của văn chương là đấu tranh chống cái
ác, cái xấu, khẳng định và ngợi ca cái đẹp Học văn, học sinh sẽ được khám phácái đẹp trong nghệ thuật, từ đó khám phá cái đẹp trong cuộc sống và hình thànhnăng lực sáng tạo ra cái đẹp
Tác phẩm văn chương dù ở mức độ này hay mức độ khác đều là những sốphận, những mảnh đời, những cuộc xung đột Tìm hiểu một tác phẩm văn học
là học sinh được “sống” với những số phận, hoàn cảnh khác nhau, được thamgia vào việc giải quyết những mâu thuẫn, xung đột Từ đó học sinh hiểu đượcmình, hiểu được người, tự rút ra cho mình những bài học nhân sinh sâu sắc
Có thể nói, môn văn trong nhà trường có vai trò lớn trong việc giúp họcsinh xác định các giá trị Văn học giúp cho học sinh sống có hoài bão, có ước
mơ, có thêm niềm tin và động lực để vươn lên trong cuộc sống
2.1.2 Khả năng của môn văn trong việc phát triển năng lực phản biện cho học sinh
Văn học có khả năng phát triển tư duy phê phán, tư duy phản biện chohọc sinh Văn học có khả năng phát triển tư duy phê phán cho học sinh vì tácphẩm văn chương là một đề án mở, đặt ra rất nhiều vấn đề: tranh cãi giữa cácnhà văn, giữa các nhân vật trong tác phẩm, giữa nhà văn với bạn đọc Đọc văn,học văn, học sinh được tham gia vào các cuộc tranh luận Đứng trước những vấn
đề đặt ra trong tác phẩm văn học, giải quyết nó học sinh sẽ được rèn kĩ năngphát hiện vấn đề, kĩ năng đặt câu hỏi, kĩ năng tìm kiếm thông tin để giải quyếtvấn đề, kĩ năng nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc cạnh
Năng lực phản biện mà các em rèn luyện được qua học văn sẽ giúp các
em biết cách xử lí thông tin, giúp học sinh hình thành bản lĩnh đối mặt vớinhững cái phức tạp trong đời sống
2.2 Thực trạng của vấn đề
2.2.1.Thực trạng của việc dạy học văn hiện nay
Giáo dục tư tưởng và phát triển tư duy cho học sinh là nhiệm vụ của nhiềumôn học trong nhà trường chứ không riêng gì môn văn Tuy nhiên, đối với mônvăn, xuất phát từ mục đích, yêu cầu của bộ môn ta thấy đây là môn học có khảnăng lớn trong việc giáo dục tư tưởng và phát triển tư duy cho học sinh Quátrình này được thực hiện thông qua nội dung bài học và phương pháp, kĩ thuậtdạy học
Để có thể phát huy hết sức mạnh của môn văn trong việc giáo dục tưtưởng và phát triển năng lực phản biện thì chương trình văn học nhà trường cần
có những tác phẩm hay, phản ánh được đời sống xã hội, phù hợp với tâm lí lứa
Trang 6tuổi học sinh Tuy nhiên có thể thấy, chương trình môn văn trong nhà trườnghiện nay có nhiều bất cập Khoảng cách giữa văn học và đời sống còn rất xa.Chương trình ít có tác phẩm mang hơi thở thời đại Bên cạnh đó, nhiều tác phẩmchưa phù hợp với tâm sinh lí lứa tuổi, đời sống tư tưởng, tình cảm của học sinh
[3]
Trong dạy học môn Ngữ văn đổi mới phương pháp dạy học đóng vai tròquan trọng Các phương pháp và kĩ thuật dạy học mới sẽ rất có hiệu quả choviệc tổ chức học sinh chiếm lĩnh các tác phẩm văn học, kiến thức tiếng Việt vàgiáo dục tư tưởng, rèn luyện tư duy Song dạy học môn văn trong nhà trườngvẫn còn chịu ảnh hưởng lớn từ những phương pháp dạy học trước đây nhưphương pháp thuyết trình, phương pháp giảng bình, nêu vấn đề Việc áp dụngcác phương pháp dạy học mới chưa toàn diện, đồng bộ, chưa tạo ra sự biến đổi
về chất của quá trình dạy học Học sinh chưa chủ động làm việc theo phươngpháp dạy học mới nên hiệu quả tiếp nhận chưa cao: Còn mang tính thụ động,phụ thuộc trong quá trình nhận thức Học sinh rất ít khi đặt câu hỏi, còn tiếp
nhận kiến thức một cách thụ động [4]
2.2.2 Thực trạng của việc dạy học văn ở trường THPT Thường Xuân 2
Ở trường THPT Thường Xuân 2, đa số học sinh thuộc khu vực có điềukiện kinh tế khó khăn nên ít có điều kiện học tập, tâm lí học tập không vữngvàng và chất lượng học tập chưa tốt Đối với môn Văn, học sinh rất ít có tài liệutham khảo, khả năng sử dụng Tiếng Việt hạn chế Mặt khác các em mang tâm líhọc chỉ để đủ điểm trung bình, chỉ cần đọc thuộc bài cô giáo giảng thì có thể đạtđiểm trung bình - khá
Học sinh sinh sống ở khu vực miền núi, xa trung tâm, chủ yếu lại là ngườidân tộc thiểu số nên rất thiếu kĩ năng sống, kém linh hoạt và thiếu khả năng ứngbiến với những thay đổi của xã hội Hướng dẫn cho học sinh học tập tích cực đểcác em có thể tự do bày tỏ suy nghĩ của mình là việc làm rất khó với giáo viên.Phần lớn các em rất thụ động, phụ thuộc vào thầy cô
Giáo dục tư tưởng và nâng cao năng lực phản biện cho học sinh qua dạyhọc tác phẩm văn học là việc làm không mới Tuy nhiên đó mới chỉ là nhữngđịnh hướng có tính chất gợi ý Tôi thấy cần có những giải pháp và biện pháp cụthể, linh hoạt để phù hợp với đối với học sinh trường trung học phổ thôngThường Xuân 2
Xuất phát từ thực trạng trên, tôi đề xuất một sáng kiến nhỏ của mình với
đề tài là: “Nâng cao hiệu quả giáo dục tư tưởng và phát triển năng lực phản biện cho học sinh trường Trung học phổ thông Thường Xuân 2 qua dạy học bài thơ Vội vàng”.
2.3 Giải pháp được đề xuất để giải quyết vấn đề
2.3.1 Giải pháp để giáo dục tư tưởng cho học sinh qua dạy học bài thơ “Vội vàng”
Bài thơ “Vội vàng” được đánh giá là phù hợp với tâm lí học sinh, đặt ranhiều vấn đề mà giới trẻ quan tâm Tuy nhiên, bài này có nhiều lượng kiến thứcnếu giáo viên không khéo léo thì giờ học sẽ gò bó, cứng nhắc, nặng nề, qúa tải
Trang 7đối với học sinh Vì vậy để giờ học có hiệu quả tôi đã có sự chuẩn bị kĩ lưỡng:nghiên cứu kĩ nội dung bài dạy, tìm hiểu tư liệu, liên hệ nội dung bài học vớithực tế cuộc sống bằng vốn sống, sự trải nghiệm của mình Khi dạy bài “Vộivàng”, thông qua việc hướng dẫn học sinh tìm hiểu bản chất của quan niệm sốngvội vàng, tôi định hướng để học sinh rút ra cho mình những bài học nhân sinhcao đẹp Khi học xong bài thơ, các em sẽ hiểu thế nào là cuộc sống đích thực,phần nào giúp các em tránh xa những căn bệnh như vô cảm, tự ti, ích kỉ để
có thể hoàn thiện bản thân mình
- Bốn câu thơ đầu nêu lên khát vọng của thi nhân: tắt nắng, buộc gió Đó
là khát vọng chế ngự thiên nhiên, níu giữ thời gian, xoay vần vũ trụ để giữ lại vẻđẹp của cuộc sống Những khát khao đó là không tưởng nhưng mục đích và ướcmuốn lại rất thực: muốn lưu lại tất cả những gì đẹp nhất của cuộc sống này Nónói lên một niềm khát khao sống, khát khao tận hưởng cuộc sống, sống một cách
có ý nghĩa Chín câu thơ tiếp theo: là câu trả lời, lí giải cho ước muốn ở trên.Nhà thơ có khát vọng như vậy là vì trần gian này như một thiên đường Nhà thơ
đã phát hiện ra một thiên đường trên mặt đất này, không xa lạ mà rất đỗi quenthuộc, ở ngay trong tầm tay của chúng ta Hình ảnh thiên nhiên và sự sống quenthuộc hiện ra qua cái nhìn và sự cảm nhận độc đáo của nhà thơ
Sau khi phân tích, bài học được nhấn mạnh ở đây là: Chúng ta khôngnên mải mê đi tìm hạnh phúc ở những nơi xa vời Hạnh phúc tồn tại ở ngayquanh ta Cuộc sống hạnh phúc, có ý nghĩa đôi khi chỉ là được đón bình minh,được ngắm hoa nở, được nghe tiếng chim hót Mỗi ngày là một món quà màcuộc sống ban tặng chúng ta Món quà ấy thật phong phú, đa dạng Chúng ta hãy
mở rộng hồn mình để đón nhận cuộc sống, để cảm nhận được ý nghĩa của cuộcsống tươi đẹp này Mỗi ngày, chúng ta hãy dành thời gian để thấy vẻ đẹp bí ẩncủa thiên nhiên và những điều kì diệu trong cuộc sống Bằng những định hướngtrên, tôi mong muốn học sinh nhận ra ý nghĩa của cuộc sống, nhận thấy hạnhphúc đích thực là gì để thêm yêu đời, yêu cuộc sống
Thực tế hiện nay nhiều học sinh có lối sống thực dụng, vô cảm Hơn nữa,với sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin, mạng xã hội, nhiều họcsinh “sống ảo”, thiếu thời gian “nhìn ngắm” cuộc sống Những bài học như trên
sẽ định hướng cảm xúc thẩm mĩ cho các em
- Khác với người xưa, quan niệm thời gian là tuần hoàn, bất biến, XuânDiệu đã mang đến cho chúng ta một quan niệm sống hoàn toàn mới mẻ: thời
gian là tuyến tính, một đi không trở lại: Xuân đương tới nghĩa là xuân đương
qua / Xuân còn non nghĩa là xuân sẽ già Mùa xuân là mùa đẹp nhất của một
năm cũng như tuổi trẻ là tuổi đẹp nhất của cuộc đời con người, tuổi của nhữngước ao và nhựa sống tràn trề Xuân Diệu nhìn thấy mùa xuân, tuổi trẻ đẹp.Nhưng Xuân Diệu cũng ý thức được rằng: mùa xuân của đất trời thì tuần hoàncòn mùa xuân của con người (tuổi trẻ) thì một đi không trở lại Nhận thức đượcđiều ấy, Xuân Diệu đã đưa ra một quan niệm nhân sinh đầy mới mẻ: Cuộc sốngđích thực là sống tận hưởng một cách trọn vẹn, gấp gáp những giá trị của cuộcsống, của tình yêu và tuổi trẻ
Trang 8Bài học mà học sinh rút ra được: Tuổi trẻ của con người một đi không trởlại Vì vậy khi đang con trẻ chúng ta hãy sống sao cho có ý nghĩa để sau nàykhông phải nuối tiếc điều gì Tôi nhấn mạnh: Thời học sinh là quảng thời gianđẹp nhất trong cuộc đời của các em Ở tuổi này, các em đang tràn trề sinh lực,tâm hồn vô tư trong sáng Các em nên trân trọng những gì mình có Hãy tậndụng sức lực của tuổi trẻ để học thật tốt, chơi thật vui và có những kỉ niệm đẹpvới thầy cô, bạn bè, mái trường Tôi đặc biệt chú ý đến những học sinh chưangoan, chưa có sự cố gắng trong lớp hoặc có biểu hiện chán nản, buông xuôitrong học tập với mong muốn thay đổi suy nghĩ của các em Thông qua nội dunggiáo dục kĩ năng sống này các em hiểu được thế nào là cuộc sống đích thực, có ýnghĩa và biết tự nhận thức về chính bản thân mình Từ đó khơi gợi ở học sinhnhững đam mê, lí tưởng và hoài bão cao đẹp giúp các em sống có ích, có tinhthần trách nhiệm với bản thân và với mọi người.
2.3.2 Giải pháp để phát triển năng lực phản biện cho học sinh qua dạy học bài thơ “Vội vàng”
Giáo viên có thể phát triển năng lực phản biện cho học sinh khi dạy bàithơ “Vội vàng” bằng cách sau:
a Tạo tâm thế nhập cuộc cho học sinh thông qua tình huống phản biện
Việc tạo tâm thế nhập cuộc cho học sinh là vô cùng quan trọng Giáo viênđặt câu hỏi, tạo tình huống có vấn đề để lôi kéo học sinh nhập cuộc Khi dạy bài
“Vội vàng”, phần giới thiệu bài dạy,tôi đặt ra tình huống cho học sinh là: Có lần
đến thăm Xuân Diệu, Nguyễn Đức Quyền đã hỏi Xuân Diệu: nếu sau này (vì hồi
đó thơ Xuân Diệu đang còn là trái cấm) thơ lãng mạn của anh được đưa vào sách giáo khoa thì anh ưa chọn bài nào? Xuân Diệu trả lời ngay là bài “Vội vàng”.
Vậy theo các em, tại sao lúc bấy giờ thơ Xuân Diệu lại là trái cấm? Tại sao Xuân Diệu lại chọn bài “Vội vàng” ngay lập tức?
Theo tôi, cách đặt ra tình huống như trên sẽ khơi gợi được ở học sinhhứng thú học tập và động cơ học tập tích cực, khơi gợi nhu cầu giao tiếp, nhucầu được bộc lộ quan điểm
Tình huống phản biện không chỉ được dùng ở phần mờ đầu bài dạy màđược đặt ra xuyên suốt trong quá trình tiếp nhận, phân tích, cắt nghĩa tác phẩm
b Tổ chức cho học sinh tranh luận, phản biện
Đây chính là khâu quan trọng nhất Học sinh được trình bày quan điểmtrước tập thể Quan trọng hơn là các em được trực tiếp đối thoại với các bạnkhác, với giáo viên để bảo vệ quan điểm của mình Cũng trong hoạt động này,học sinh sẽ phải trả lời câu hỏi do các bạn đặt ra Để bảo vệ quan điểm của mìnhcác em phải có một thói quen tư duy biện chứng rõ ràng, khả năng ứng biến maulẹ
Chẳng hạn, ở phần Luyện tập, tôi đưa ra vấn đề cho học sinh tranh luận:
Có ý kiến cho rằng: Bài thơ “Vội vàng” thể hiện quan niệm sống mới mẻ, tích cực và có ý nghĩa nhân văn sâu sắc Lại có ý kiến cho rằng: bài thơ “Vội vàng” chỉ thể hiện một quan niệm sống hưởng lạc, sống gấp Ý kiến của anh (chị)?
Trang 9Tìm hiểu và giải quyết câu hỏi trên, học sinh sẽ có khả năng nhìn nhận vấn đề từnhiều góc độ khác nhau Từ đó các em sẽ đưa ra đáp án tối ưu nhất Học sinh sẽphân biệt được giữa quan niệm sống mới mẻ, tích cực với quan niệm sốnghưởng lạc, sống gấp Trả lời được câu hỏi của giáo viên, học sinh sẽ dần biết đặtcâu hỏi Việc các em suy nghĩ, trả lời câu hỏi trên sẽ giúp các em hình thànhcảm xúc tích cực và hứng thú học tập đồng thời rèn luyện kĩ năng giao tiếp, kĩnăng thể hiện sự tự tin
Trong quá trình thiết kế giáo án, tôi đã dự kiến những tình huống có thểxảy ra trong quá trình phản biện và cách xử trí Cuối cùng, tôi định hướng, chốtlại ý trọng tâm để học sinh ghi nhớ, khắc sâu
c Xây dựng hệ thống bài tập, đề kiểm tra để phát triển năng lực phản biện.
Vấn đề đặt ra trong bài thơ “Vội vàng” có ý nghĩa tích cực với tuổi trẻ.Ngoài các đề văn nghị luận văn học, nội dung trong bài học sẽ được tôi sử dụng
để thiết kế một số đề văn nghị luận xã hội để học sinh có thể tiếp cận vấn đề ởnhiều góc độ Các bài tập để phát triển năng lực phản biện khi dạy bài “Vộivàng” là:
Đề 1: Từ thái độ vội vàng của Xuân Diệu trong bài thơ cùng tên, hãy viết một bài văn bàn về mối quan hệ giữa cống hiến và hưởng thụ của mỗi con người.
Đề 2: Từ quan niệm sống của Xuân Diệu trong bài thơ “Vội vàng” hãy viết bài văn trình bày cảm nhận của mình về cách sống của thanh niên trong xã hội ngày nay.
Đề 3: Từ quan niệm về thời gian của Xuân Diệu trong bài thơ “Vội vàng”, anh (chị) hãy viết bài văn làm sáng tỏ nhận định: thời gian là thứ quý giá trong cuộc đời con người.
Đề 4: Ai cũng có cuộc sống nhưng chỉ một số người mới có cuộc sống đích thực Từ thái độ sống của Xuân Diệu trong bài thơ “Vội vàng” anh (chị) hãy viết bài văn bàn về cuộc sống đích thực.
Những bài tập này học sinh làm một phần trên lớp, còn lại sẽ hoàn thành
ở nhà Giáo viên có phương án kiểm tra phù hợp
d Khích lệ, mở đường, tạo không khí đối thoại tự do, dân chủ.
Có nhiều học sinh nhút nhát, rụt rè, ít tham gia đối thoại, phát biểu ý kiến haytranh luận Nếu giáo viên không khéo léo khích lệ thì các em không dám bày tỏ
Vì vậy, tôi đã động viên các em bằng thái độ rất chân thành Chẳng hạn, khiđứng trước một câu hỏi khó, một tình huống phức tạp, tôi động viên các em:
Đừng sợ nói sai! Hãy mạnh dạn lên! Chúng ta sắp tìm ra chân lí Hay nhận xét:
ý kiến của em thật sự là mới mẻ, độc đáo
e Phối hợp các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực để rèn luyện ở học sinh năng lực phản biện
Các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực được tôi sử dụng khi dạy bài
“Vội vàng” là:
Trang 10Kĩ thuật “Trình bày một phút”: Đây là kĩ thuật tạo cơ hội cho học sinh
tổng kết lại kiến thức đã học và đặt những câu hỏi về những điều còn băn khoănbằng các bài trình bày ngắn gọn trong 1 phút Qua phần trình bày của học sinh
sẽ giúp các em thấy tự tin khi trình bày một vấn đề trước đám đông đồng thờigiúp các em củng cố trong quá trình học tập và cho giáo viên thấy các em hiểu
bài như thế nào [1]
Đối với việc dạy học bài “Vội vàng”, kĩ thuật trình bày một phút sẽ được
tôi sử dụng ở cuối tiết học Tôi đặt ra câu hỏi: “Bài học em rút ra được khi học
xong bài thơ “Vội vàng”? Suy nghĩ và trả lời câu hỏi này giúp các em rút ra bài
học bổ ích cho bản thân Học sinh có thể hoạt động hăng say với những pháthiện mang tính đột phá của mình Do đó sẽ kích thích sự ham học và hình thànhcho học sinh các kĩ năng như: Kĩ năng giao tiếp, Kĩ năng tư duy sáng tạo, Kĩnăng tự nhận thức, kĩ năng thể hiện sự tự tin
Phương pháp “Thảo luận, tranh luận; Nghiên cứu tình huống”: Đây là
phương pháp dạy học phù hợp để giải quyết các tình huống phản biện
Bên cạnh đó, tiết học còn được sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy
học khác như: Nêu và giải quyết vấn đề, Kĩ thuật hỏi chuyên gia
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
Giáo dục tư tưởng, rèn luyện năng lực cho học sinh là cả một quá trìnhchứ không thể ngày một ngày hai Vì vậy, để đánh giá hiệu quả của nó trong dạyhọc bộ môn là công việc không dễ Song với sự quan sát của bản thân qua giờdạy và kết quả chấm bài viết số 6 (Đề bài: Nghị luận về vấn đề đặt ra trong bài
thơ “Vội vàng”- Đề 4) tôi cũng đã nhận thấy phần nào hiệu quả của việc triển
khai vấn đề Tôi nhận thấy học sinh tích cực, chủ động hơn trong giờ học Họcsinh hứng thú, say mê hơn, tiếp thu bài học tốt hơn, tiết học nhẹ nhàng, khôngcứng nhắc, không bị dập khuôn máy móc Sau bài học, học sinh đã rút ra đượcnhiều bài học nhân sinh có giá trị tích cực Học sinh nhận thức được thế nào làcuộc sống đích thực, để có cuộc sống đích thực con người cần làm gì, cần phảisống như thế nào Từ đó các em sẽ có định hướng đúng đắn, tốt đẹp cho tươnglai của mình Bên cạnh đó, với việc áp dụng các phương pháp và kĩ thuật dạyhọc tích cực, học sinh đã tự tin hơn trong giao tiếp, trong quá trình chiếm lĩnhkiến thức, các em biết thắc mắc, bày tỏ quan điểm riêng , khoả lấp được phần
nào khoảng thiếu hụt kĩ năng mà các em mắc phải [1]
3 Kết luận, kiến nghị
- Môn Ngữ văn có khả năng lớn trong việc giáo dục tư tưởng và rèn luyệnnăng lực tư duy phản biện cho học sinh Không chỉ cung cấp cho các em nhữngbài học nhân sinh tích cực, môn học còn giúp các em hình thành những kĩ năngsống cần thiết Qua quá trình nghiên cứu, tôi thấy đề tài có tính khả thi, vừa phùhơp với đặc điểm học sinh, vừa đáp ứng được mục tiêu của dạy học môn Ngữvăn trong thời kì hiện đại Qua đề tài này, tôi mong muốn các em học sinh sẽyêu thích hơn môn văn Mong muốn lớn hơn nữa là qua nội dung giáo dục tưtưởng và qua việc sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực học sinhthực sự được trải nghiệm, tự nhận thức, xác định các giá trị, thái độ và hình
Trang 11thành những hành vi, thói quen tích cực, tiến bộ để hoàn thiện nhân cách, có ýthức phản biện để xác định đúng giá trị sống tích cực.
- Với thời gian ngắn và khả năng có hạn của bản thân nên đề tài khó tránhkhỏi những thiếu sót Vì vậy rất mong nhận được sự góp ý của các nhà giáo dục,của đồng nghiệp để đề tài được hoàn thiện và có tính khả thi hơn
2 Đề xuất, kiến nghị
Đối với tổ chuyên môn:
- Xây những giờ dạy thể nghiệm để đồng nghiệp đúc rút kinh nghiệm
- Đưa vấn đề về đổi mới phương pháp dạy học vào nội dung các buổisinh hoạt chuyên môn để thảo luận
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG
ĐƠN VỊ
Thường Xuân ngày 10 tháng 5 năm 2019
Tôi xin cam kết: sáng kiến kinh nghiệmtrên là do tôi viết, không coppy từ nguồntài liệu nào
Người thực hiện
Nguyễn Thị Thu