TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG học PHẦN bài tập xác SUẤT của BIẾN cố (đại số và GIẢI TÍCH 11) THEO PHƯƠNG PHÁP TÍCH hợp

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 32.3 Xây dựng bài học môn Toán theo định hướng phát triển năng lực 42.4 Tổ chức HĐ học: “BÀI TẬP XÁC SUẤT CỦA BIẾN CỐ” b

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THCS&THPT THỐNG NHẤT

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC PHẦN BÀI TẬP XÁC SUẤT CỦA BIẾN CỐ (ĐẠI SỐ VÀ GIẢI TÍCH 11)

THEO PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP NHẰM PHÁT TRIỂN

QUY ƯỚC CÁC TỪ VIẾT TẮT

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 32.3 Xây dựng bài học môn Toán theo định hướng phát triển năng lực 4

2.4 Tổ chức HĐ học: “BÀI TẬP XÁC SUẤT CỦA BIẾN CỐ” bằng

phương pháp tích hợp nhằm phát triển năng lực học sinh

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 23

DANH MỤC SKKN ĐÃ ĐƯỢC XẾP LOẠI 24

1 PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài

Đổi mới phương pháp dạy học hiện nay đang trở thành nhu cầu tất yếucủa ngành giáo dục Việt Nam nhằm hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng dạy

và học Đó là: Học để biết, học để làm, học để chung sống, học để tự khẳng địnhmình Tự đổi mới cũng là con đường đưa giáo dục Việt Nam hòa nhập với nềngiáo dục hiện đại toàn cầu, tiến kịp nền giáo dục tiên tiến của các quốc gia trênthế giới Một trong những phương pháp đổi mới đem lại hiệu quả khá cao trongnhà trường hiện nay đó là phương pháp tích hợp Phương pháp tích hợp chophép GV có thể vừa dạy kiến thức, vừa dạy kỹ năng sống, vừa dạy cách làmngười, giúp HS chiếm lĩnh tri thức và hình thành được nhiều kỹ năng Dạy họctích hợp làm cho bài học, đặc biệt là các bài học môn Toán trở nên sinh độnghơn giúp HS hứng thú hơn, từ đó việc học sẽ nhẹ nhàng và đạt hiệu quả cao

Trong chương trình phổ thông, môn Toán có vai trò, vị trí và ý nghĩa hếtsức quan trọng Cùng với việc tạo điều kiện cho HS kiến tạo những tri thức vàrèn luyện những kĩ năng toán học cần thiết, môn Toán có tác dụng góp phầnphát triển năng lực trí tuệ chung như phân tích, tổng hợp, trừu tượng hóa, kháiquát hóa , rèn luyện những đức tính cẩn thận, chính xác, tính kỉ luật, tính sáng

tạo Học Toán còn giúp cho chúng ta có tư duy logic, rành mạch, điều này sẽ

giúp cho việc tiếp cận với các lĩnh vực, các tình huống trong thực tế trở nên dễdàng hơn Tuy nhiên chương trình SGK môn Toán có thể nói là “khá khô khan”đối với HS, đa số GV khi dạy còn nặng về lý thuyết và tính toán, chỉ truyền thụkiến thức một chiều, chưa chú trọng đến phát triển năng lực HS Thậm chí,nhiều HS đã thốt lên: “ Cô ơi, học cái này để làm gì ạ ?” Đó là do các em chưathấy hết được những mối quan hệ giữa Toán học và các môn học khác cũng nhưchưa thấy hết được những ứng dụng thực tế của Toán học Vì thế, việc học Toánđối với các em trở nên nhàm chán

Bản thân thấy rõ tầm quan trọng của việc dạy và học môn Toán trongtrường phổ thông, đồng thời muốn phát huy cao hơn nữa hiệu quả trong giảngdạy theo tinh thần đổi mới sách giáo khoa giúp học sinh tiết kiệm thời gian họctập mà vẫn mang lại hiệu quả nhận thức, có thể tránh được những biểu hiện côlập, tách rời từng phương diện kiến thức, đồng thời phát triển năng lực, tư duybiện chứng, khả năng thông hiểu và vận dụng kiến thức linh hoạt vào giải quyếtcác vấn đề thực tiễn Là một GV trực tiếp giảng dạy, trong quá trình thực hiệnchương trình môn Toán, tôi thấy rõ tính ưu việt của phương pháp dạy học tíchhợp thể hiện qua thái độ, niềm say mê, sự hứng thú, kết quả tiếp nhận của HStrong từng bài học

Từ những lý do trên, tôi mạnh dạn thực hiện đề tài “Tổ chức hoạt động học phần bài tập xác suất của biến cố theo phương pháp tích hợp nhằm phát triển năng lực học sinh”.

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Toán nói chung và dạy học

chủ đề “Xác suất của biến cố” nói riêng.

- Giúp học sinh nâng cao hứng thú học tập môn Toán và phát triểnnăng lực

- Giúp học sinh vận dụng kiến thức đã học để giải quyết các tình huốngtrong thực tiễn

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Lí thuyết về dạy học tích hợp, kĩ thuật tổ chức hoạt động học nhằm

phát triển năng lực học sinh

- Thiết kế bài học “ Bài tập xác suất của biến cố” theo phương pháp

tích hợp

- Biện pháp tổ chức hoạt động học khi dạy “Bài tập xác suất của biến

cố”.

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp quan sát (Thông qua dự giờ)

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu

- Phương pháp phân tích – tổng hợp, thống kê, đối chiếu, so sánh

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

2 PHẦN NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận

2.1.1 Quan điểm tích hợp trong dạy học nói chung

Tích hợp là một trong những quan điểm GD đã trở thành xu thếtrong việc xác định nội dung DH trong nhà trường phổ thông và trongxây dựng chương trình môn học ở nhiều nước trên thế giới Quan điểmtích hợp được xây dựng trên cơ sở những quan niệm tích cực về quátrình học tập và quá trình DH Đưa tư tưởng sư phạm tích hợp vàotrong quá trình dạy học là cần thiết

Thực tiễn ở nhiều nước đã chứng tỏ rằng, việc thực hiện quan điểmtích hợp trong GD và DH sẽ giúp phát triển những năng lực giải quyếtnhững vấn đề phức tạp và làm cho việc học tập trở nên ý nghĩa hơn đốivới HS so với việc các môn học, các mặt GD được thực hiện riêng rẽ.Tích hợp là một trong những quan điểm GD nhằm nâng cao năng lực củangười học, giúp đào tạo những người có đầy đủ phẩm chất và năng lực đểgiải quyết các vấn đề của cuộc sống hiện đại Nhiều nước trong khu vựcChâu Á và trên thế giới đã thực hiện quan điểm tích hợp trong DH và chorằng quan điểm này đã đem lại hiệu quả nhất định

Tư tưởng tích hợp bắt nguồn từ cơ sở khoa học và đời sống Trước hếtphải thấy rằng cuộc sống là một bộ đại bách khoa toàn thư, là một tập đạithành của tri thức, kinh nghiệm và phương pháp Mọi tình huống xảy ratrong cuộc sống bao giờ cũng là những tình huống tích hợp Không thể

giải quyết một vấn đề và nhiệm vụ nào của lí luận và thực tiễn mà lạikhông sử dụng tổng hợp và phối hợp kinh nghiệm kĩ năng đa ngành củanhiều lĩnh vực khác nhau Tích hợp trong nhà trường sẽ giúp HS học tậpthông minh và vận dụng sáng tạo kiến thức, kĩ năng và phương pháp củakhối lượng tri thức toàn diện, hài hòa, hợp lí trong giải quyết các tìnhhuống khác nhau và mới mẻ trong cuộc sống hiện đại.

Quan điểm tích hợp và phương pháp DH theo hướng tích hợp đã được

GV tiếp nhận nhưng ở mức độ thấp Phần lớn GV lựa chọn mức độ tíchhợp “liên môn” hoặc tích hợp “nội môn” Các bài dạy theo hướng tíchhợp sẽ làm cho kiến thức sách vở gắn liền với thực tiễn, với sự phát triểncủa cộng đồng Học theo hướng tích hợp sẽ giúp cho các em quan tâmhơn đến con người và xã hội ở xung quanh mình, việc học gắn liền vớicuộc sống đời thường là một yếu tố thúc đẩy các em học tập Những thắcmắc nảy sinh từ thực tế làm nảy sinh nhu cầu giải quyết vấn đề của các

em [11]

2.1.2 Quan điểm tích hợp trong dạy học Toán ở nhà trường phổ thông

Thiết kế bài học môn Toán theo quan điểm tích hợp không chỉ chútrọng nội dung kiến thức tích hợp mà cần thiết phải xây dựng một hệthống việc làm, thao tác tương ứng nhằm tổ chức, dẫn dắt HS từng bướcthực hiện để chiếm lĩnh đối tượng học tập, nội dung môn học, đồng thờihình thành và phát triển năng lực, kĩ năng tích hợp, tránh áp đặt một cáchlàm duy nhất Giờ học Toán theo quan điểm tích hợp phải là một giờ học

HĐ phức hợp đòi hỏi sự tích hợp các kĩ năng, năng lực liên môn để giảiquyết nội dung tích hợp, chứ không phải sự tác động các hoạt động, kĩnăng riêng rẽ lên một nội dung riêng rẽ thuộc “nội bộ phân môn”

Ngày nay nhiều lí thuyết hiện đại về quá trình học tập đã nhấn mạnhrằng hoạt động của HS trước hết là học cách học Theo ý nghĩa đó, quanđiểm dạy học tích hợp đòi hỏi GV phải có cách dạy chú trọng phát triển ở

HS cách thức lĩnh hội kiến thức và năng lực, phải dạy cho HS cách thứchành động để hình thành kiến thức và kĩ năng cho chính mình, phải cócách dạy buộc HS phải tự đọc, tự học để hình thành thói quen tự đọc, tựhọc suốt đời, coi đó là một hoạt động xuyên suốt quá trình học tập ở nhàtrường

Quan điểm dạy học tích hợp hay dạy cách học, dạy tự đọc, tự học không coinhẹ việc cung cấp tri thức cho HS Vấn đề là phải xử lí đúng đắn mối quan hệgiữa bồi dưỡng kiến thức, rèn luyện kĩ năng và hình thành, phát triển năng lựccho HS Đây thực chất là biến quá trình truyền thụ tri thức thành quá trình HS tựchiếm lĩnh tri thức, hình thành kĩ năng Muốn vậy, không chỉ cần khắc phụckhuynh hướng dạy tri thức hàn lâm thuần tuý, mà còn cần khắc phục khuynhhướng rèn luyện kĩ năng theo lối kinh nghiệm chủ nghĩa, ít có khả năng sử dụnggiải quyết những tình huống thực tiễn

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Qua nhiều năm giảng dạy môn Toán, tôi nhận thấy phương pháp DHtruyền thống chưa đem lại được hứng thú học tập cho cho HS: các emthấy “ngại” học Toán, thường chỉ biết áp dụng công thức một cách máymóc và các em không hiểu học các công thức về nguyên hàm, tích phân,xác suất, để làm gì? Thậm chí, có em đã học THPT nhưng vẫn không thểtính được diện tích ngôi nhà hay mảnh đất của bố mẹ mình, không tínhđược số lượng gạch để xây nhà khoảng bao nhiêu, HS chỉ biết giải cácbài toán trong sách vở mà chưa thấy mối liên hệ giữa kiến thức được họcvới thực tiễn.

Chính vì thế, DH theo quan điểm tích hợp là một xu hướng tất yếu của

DH hiện đại, là biện pháp để tích cực hoá hoạt động nhận thức của HS HSđược rèn luyện thói quen tư duy, nhận thức vấn đề một cách có hệ thống vàlôgic Qua đó HS cũng thấy được mối quan hệ biện chứng giữa các kiến thứcđược học trong chương trình, vận dụng các kiến thức lí thuyết và các kĩ năngthực hành, đưa được những kiến thức Toán học vào giải quyết các tình huốngthực tiễn

Thực tế cho thấy, khi áp dụng hình thức DH này, HS tỏ ra rất hàohứng với nội dung bài học, vốn kiến thức tổng hợp của HS được bổ sungnhẹ nhàng, tự nhiên nhưng rất hiệu quả Mặt khác, các kiến thức liênngành thông qua hình thức tích hợp này còn giúp HS có thêm căn cứ, cơ

sở để hiểu rõ hơn nội dung, ý nghĩa của bài học

2.3 Xây dựng bài học môn Toán theo định hướng phát triển năng lực

2.3.1 Quan niệm về “bài học”

Theo nghĩa hẹp, ‘‘bài học ’’ là một tên bài cụ thể, thuộc một phân môntrong SGK, chẳng hạn : Quy tắc đếm, Cấp số cộng, nhằm cung cấp mộtđơn vị kiến thức hoặc góp phần hình thành một kĩ năng cho HS Các bài họctrong SGK Toán hiện hành đang được biên soạn theo hướng này

Theo nghĩa rộng, ‘‘bài học ’’ là một chủ đề hoặc chuyên đề Trong một ‘‘bàihọc’’ theo nghĩa rộng sẽ có nhiều đơn vị kiến thức và kĩ năng, thuộc một hoặcnhiều phân môn nhằm hướng tới giải quyết một hoặc một số vấn đề để hìnhthành một kĩ năng/năng lực cho HS Đây là dạng bài học (Unit) xuất hiện trongSGK của nhiều nước trên thế giới

2 3.2 Tổ chức hoạt động học của một bài học môn Toán nhằm phát triển năng lực HS

Để phát triển năng lực của HS trong giờ học Toán, cần đổi mới mạnh

mẽ mô hình tổ chức DH trong việc thiết kế bài học từ phía GV Trongthiết kế, GV phải cho thấy rõ các hoạt động của HS chiếm vị trí chủ yếutrong tiến trình tổ chức DH Bằng việc vận dụng thuyết kiến tạo vào DH,các bài học trong sách hướng dẫn HS được thiết kế theo định hướng hìnhthành và phát triển năng lực của HS theo tiến trình của hoạt động học, với

các bước: HĐ khởi động – HĐ hình thành kiến thức – HĐ luyện tập –

HĐ vận dụng- HĐ tìm tòi mở rộng, GV có thể tham khảo và vận dụng

cách làm này để đổi mới phương pháp DH Toán, góp phần phát triển nănglực cho HS Mô hình tổ chức DH này có thể áp dụng cho cả hai loại bàihọc (theo nghĩa rộng và hẹp) như đã nêu ở tất cả các phân môn Đại số,Hình học, Giải tích trong chương trình và SGK Toán THPT Mục đích,nội dung và cách thức tiến hành của mỗi bước như sau:

2.3.2.1 Hoạt động khởi động.

Hoạt động khởi động được tổ chức khi bắt đầu một bài học

Mục đích của hoạt động này là tạo tâm thế học tập cho HS, giúp các

em ý thức được nhiệm vụ học tập, hứng thú với bài học mới

GV sẽ tạo ra tình huống học tập dựa trên việc huy động kiến thức,kinh nghiệm của HS có liên quan đến vấn đề xuất hiện trong tài liệuhướng dẫn học; làm bộc lộ “cái” HS đã biết, bổ khuyết những gì cá nhân

HS còn thiếu, giúp HS nhận ra cái chưa biết và muốn biết thông qua HĐnày Từ đó giúp HS suy nghĩ và bộc lộ những quan niệm của mình về vấn

đề sắp tìm hiểu, học tập Vì vậy các câu hỏi, hay nhiệm vụ trong HĐ khởiđộng là những câu hỏi hay vấn đề mở, chưa cần HS phải có câu trả lờihoàn chỉnh

Kết thúc HĐ này, GV không chốt về kiến thức mà chỉ giúp HS phátbiểu được vấn đề để chuyển sang các HĐ tiếp theo nhằm tiếp cận, hìnhthành những kiến thức, kĩ năng mới, qua đó tiếp tục hoàn thiện câu trả lờihoặc giải quyết được vấn đề

Để tổ chức HĐ này, có thể sử dụng một số nội dung và hình thức sau:

- Câu hỏi, bài tập: Trong mỗi bài học, HĐ khởi động thường gồm

một số câu hỏi hay bài tập Các câu hỏi hay bài tập này thường là quan sáttranh/ảnh để trao đổi với nhau về một vấn đề nào đó có liên quan đến bàihọc Cũng có một số bài tập không sử dụng tranh/ảnh mà trực tiếp ôn lạikiến thức đã học ở cấp/lớp dưới, nhưng thiết kế dưới dạng nhiệm vụ kếtnối Tuy nhiên, các câu hỏi không nên mang nhiều tính lý thuyết mà nênhuy động những kinh nghiệm thực tế có liên quan đến nội dung bài học đểtạo sự hứng thú và suy nghĩ tích cực cho người học

Các hoạt động này trong một số trường hợp được thiết kế thành cáccuộc thi, nhằm tạo ra không khí sôi nổi, hứng thú trước khi tiến hành họcbài mới

Ví dụ 1: Khi dạy bài “Tích vô hướng của hai vec tơ” (Hình học 10),

GV có thể thiết kế HĐ khởi động là: Nêu tình huống về hai người ở haibên bờ sông kéo chiếc thuyền Hãy xác định phương, chiều của véc tơtổng hợp lực kéo? Công do lực tổng hợp này sinh ra được tính như thếnào?

Ví dụ 2: Khi dạy tiết 1 bài “ Hoán vị- Chỉnh hợp – Tổ hợp” (Đại số và

giải tích 11), GV có thể thiết kế HĐ khởi động là:

CH 1: Phân biệt 2 quy tắc đếm: quy tắc cộng và quy tắc nhân ?

CH 2: Nêu vài cách xếp 3 bạn A, B, C ngồi vào một bàn học gồm 3 chỗ?

Ví dụ 3: Khi dạy bài “Lôgarit” (Giải tích 12), GV có thể thiết kế HĐ

khởi động là:

Tìm x biết:

a) 2x 8 b)

1 3 9

x

 c) 2x 7

Ví dụ 4: Khi dạy bài “Khái niệm về phép dời hình và hai hình bằng

nhau” (Hình học 11), GV có thể thiết kế HĐ khởi động là:

- Quan sát và nhận xét về kích thước và hình dạng của hai hình trênmàn hình ?

- So sánh 2 hình? Căn cứ nào để chỉ ra 2 hình bằng nhau một cách rõràng, chính xác ?

Ví dụ 5: Khi dạy bài “Hai đường thẳng chéo nhau và hai đường thẳng

song song” (Hình học 11), GV tổ chức cuộc thi nhỏ:

Quan sát lớp học, xem các cạnh tường, các cạnh cửa, các song cửa sổ làhình ảnh của đường thẳng Hãy chỉ ra:

1 Các cặp đường thẳng không có điểm chung và cùng thuộc 1 mặt phẳng?

2 Các cặp đường thẳng không có điểm chung không thể cùng thuộc 1 mặtphẳng?

- Trò chơi: Một số trò chơi trong hoạt động khởi động giúp tạo ra hứng thú trước khi

vào bài học mới Các trò chơi này cũng có nội dung gắn với mỗi bài học

2.3.2.2 Hoạt động hình thành kiến thức

Mục đích của HĐ này giúp HS tự chiếm lĩnh kiến thức, kĩ năng mới

và bổ sung vào hệ thống kiến thức, kỹ năng của mình thông qua hệ thốngcác bài tập/ nhiệm vụ như: nghiên cứu tài liệu, tiến hành thí nghiệm, thựchành, …

Ở HĐ này, GV chuyển giao nhiệm vụ cho HS, để HS hoạt động, thànhthục thao tác, tránh cảm giác nhàm chán Trong quá trình hình thành trithức mới, HS phải thực hiện các nhiệm vụ học tập Đó là GV giao – HSnhận và thực hiện các nhiệm vụ học tập; làm việc với tư liệu học tập; tạo rasản phẩm, báo cáo kết quả; phản biện, bổ sung lẫn nhau; GV chốt kiến thức

hoặc định hướng tiếp nhận Trong bước này, mỗi nhiệm vụ học tập đều phải

rõ ràng để học sinh biết mình phải làm gì, làm như thế nào, sử dụng tư liệuhọc tập nào, sản phẩm là gì và báo cáo dưới hình thức nào Với mỗi nhiệm

vụ học tập, GV phải lường trước tình huống có thể xảy ra, quan sát và hỗ trợ

HS khi cần thiết

2.3.2 3 Hoạt động luyện tập

Mục đích của hoạt động này là giúp HS củng cố, hoàn thiện kiến thức,

kĩ năng vừa lĩnh hội được

Ở HĐ này HS vận dụng những kiến thức, kĩ năng vừa học được đểgiải quyết nhiệm vụ học tập tương tự Các nhiệm vụ học tập được sắp xếptheo cấp độ từ dễ đến khó Thông qua đó, GV củng cố khắc sâu kiến thức,

kĩ năng cho HS Tùy đối tượng HS, GV có thể giao những nhiệm vụ đảmbảo vừa sức giúp HS thuần thục kĩ năng, hiểu sâu hơn về những tri thứcvừa chiếm lĩnh Mặt khác cũng cần thiết kế những bài tập nâng cao nhằmphát huy năng lực sáng tạo của HS và chuẩn bị cho các bước tiếp theo củabài học

Ví dụ: Sau khi học xong một định lí, HS sẽ được làm bài tập áp dụng

chính định lí ấy nhằm khắc sâu định lí

2.3.2.4 Hoạt động vận dụng

Mục đích của HĐ này là giúp HS sử dụng kiến thức, kĩ năng đã học để

phát hiện và giải quyết các vấn đề nảy sinh trong cuộc sống gần gũi ở giađình và địa phương HĐ này sẽ khuyến khích HS nghiên cứu, sáng tạo,tìm ra cái mới theo sự hiểu biết của mình; tìm phương pháp giải quyết vấn

đề và đưa ra những cách giải quyết vấn đề khác nhau; góp phần hìnhthành năng lực học tập

2.3.2.5 Hoạt động tìm tòi mở rộng

Mục đích là giúp HS không ngừng tiến tới, không bao giờ dừng lại với

những gì đã học và hiểu rằng ngoài những kiến thức được học trong nhàtrường còn rất nhiều điều có thể và cần phải tiếp tục học

GV cần khuyến khích HS tiếp tục tìm tòi và mở rộng kiến thức ngoàisách vở, ngoài lớp học HS tự đặt ra các tình huống có vấn đề nảy sinh từbài học, từ thực tiễn cuộc sống, vận dụng các kiến thức, kĩ năng đã học đểgiải quyết bằng những cách khác nhau

Ví dụ: Lịch sử hình thành kiến thức, thông tin về các nhà khoa học

phát minh ra kiến thức, những ứng dụng của kiến thức trong đời sống vàtrong kĩ thuật

H Đ vận dụng và HĐ tìm tòi mở rộng có thể không cần tổ chức trênlớp và không đòi hỏi tất cả HS phải tham gia Tuy nhiên, GV cần quantâm, động viên để có thể thu hút nhiều HS tham gia một cách tự nguyện;khuyến khích những HS có sản phẩm chia sẻ với các bạn trong lớp

Do HĐ tìm tòi mở rộng có tính chất tiếp nối và gắn kết với HĐ vận dụng, nên có thể kết hợp hai HĐ này trong tiến trình bài học

2.4 Tổ chức hoạt động học : “BÀI TẬP XÁC SUẤT CỦA BIẾN CỐ” bằng phương pháp tích hợp nhằm phát triển năng lực học sinh.

I MỤC TIÊU DẠY HỌC

Vận dụng kiến thức về xác suất của biến cố vào giải bài toán thực tế (bài

toán xác suất trúng thưởng khi chơi xổ số, chơi lô đề; xác suất chọn đáp án đúng trong bài thi trắc nghiệm), tích hợp các kiến thức của môn học khác: Sinh

học 10 (Bài 19: Giảm phân), Sinh học 9 (Chương I: Các thí nghiệm củaMenden, Chương II: Nhiễm sắc thể, Chương III: Di truyền học người), GDCD 8

(Bài 13: Phòng chống tệ nạn xã hội), tiếp cận với ứng dụng của xác suất trong y

học và pháp luật, để làm rõ các ứng dụng của toán học trong thực tiễn và trongdạy học các bộ môn khác

1 Kiến thức

a Môn toán: Nắm vững định nghĩa phép thử và biến cố, định nghĩa xác suất và

các tính chất của xác suất

b Ứng dụng vào thực tiễn:

- Biết tính xác suất trúng thưởng khi chơi xổ số, lô đề.

- Biết tính xác suất đạt được một số điểm nhất định trong bài thi trắc nghiệm.

- Tiếp cận ứng dụng xác suất trong pháp luật và y học

c Môn sinh học: Giải các bài toán di truyền học:

- Xác suất sinh con trai, con gái

- Xác suất chọn được giống cây, giống con như ý muốn

- Xác suất bị bệnh hoặc không bị bệnh ở đời con

d Môn Ngữ văn: Các câu tục ngữ về hậu quả khi chơi lô đề.

f Môn GDCD:

- Công dân với các vấn đề về tệ nạn xã hội.

- Quy định của pháp luật đối với người ghi lô đề và chơi lô đề, cờ bạc.

- Ý thức và trách nhiệm của của công dân, học sinh với vấn nạn chơi lô đề

2 Kĩ năng

- Kỹ năng vận dụng lý thuyết về xác suất để giải quyết các bài toán:

+ Tính xác suất trúng thưởng khi chơi xổ số, lô đề

+ Tính xác suất đạt được một số điểm nhất định trong bài thi trắc nghiệm.

- Kĩ năng giải các bài toán di truyền học về:

+ Xác suất sinh con trai, con gái

+ Xác suất chọn được giống cây, giống con như ý muốn

+ Xác suất bị bệnh hoặc không bị bệnh ở đời con

- Nghiên cứu ứng dụng xác suất trong y học và pháp luật

- Kỹ năng khai thác tranh ảnh, quan sát

- Kỹ năng phân tích và tổng hợp

- Kỹ năng hợp tác, giao tiếp, làm việc theo nhóm

3 Thái độ

- Nhận thức sâu sắc về một số vấn đề của xã hội hiện nay

- Giáo dục học sinh yêu thích môn Toán, từ đó có thái độ nghiêm túc trong học

tập và nghiên cứu Qua đó có sự liên hệ giữa các môn học trong chương trìnhphổ thông và trong thực tế đời sống

- Độc lập, tự giác, có tinh thần trách nhiệm cao đối với nhiệm vụ được giao

4 Định hướng phát triển năng lực

- Năng lực chung: giải quyết các vấn đề, sử dụng ngôn ngữ, giao tiếp, tư duysáng tạo, tính toán, làm việc cá nhân và làm việc theo nhóm.

- Năng lực chuyên biệt: tính toán, phân tích vấn đề, phân tích hình ảnh, tổnghợp, tái hiện tri thức

II CHUẨN BỊ

1 Giáo viên

- Giáo án, phiếu học tập (tờ A0, A4), phiếu làm bài trắc nghiệm

- Máy chiếu Projector, máy chiếu đa vật thể, máy tính kết hợp với bài giảngđiện tử soạn trên powerpoint, loa kết nối máy tính

- Video vui về xác suất trong đời sống, video về cảm giác của người trúng giảiđộc đắc, video về thí nghiệm trên đậu Hà Lan của Menden, ảnh về hậu quả khichơi lô đề

2 Học sinh

- Nắm vững các kiến thức đã học về xác suất.

- Tham khảo lại các kiến thức có liên quan đến bài học.

+ Sách giáo khoa Sinh học 10, Bài 19: “Giảm phân”

+ Sách giáo khoa Sinh học 9: Chương I: “Các thí nghiệm của Menden”,

Chương II: “Nhiễm sắc thể”, Chương V: “Di truyền học”

+ Sách giáo khoa GDCD 8, Bài 13 :“ Phòng chống các tệ nạn xã hội”.

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Hoạt động 1: Hoạt động khởi động

- Phương pháp: Nêu vấn đề, vấn đáp, quan sát hình ảnh.

- Kĩ thuật dạy học: Kĩ thuật đặt câu hỏi

c Hình thức tổ chức hoạt động: HS làm việc cá nhân

d Phương tiện dạy học: Máy chiếu, loa đài

Bước 1 Giao nhiệm vụ

Xem video vui về xác suất trong cuộc sống và tìm câu trả lời:

CH 1: Nêu định nghĩa và các tính chất của xác suất ?

CH2: Xác suất trúng lô đề có cao không ?

CH3: Xác suất sinh con trai của một cặp vợ chồng muốn sinh 2 con?

CH 4: Xác suất được 5 điểm (nếu chọn đáp án 1 cách ngẫu nhiên ) khilàm bài kiểm tra?

Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ

- HS làm việc độc lập

Bước 3 Thảo luận, trao đổi, báo cáo

Sau khi làm việc độc lập, HS phát biểu trước lớp câu trả lời của mình Các

HS còn lại, lắng nghe và phát biểu bổ sung

Bước 4 Phương án kiểm tra, đánh giá

- GV đánh giá qua phần trình bày của HS (Thái độ làm việc, kĩnăng trình bày)

- HS đánh giá từ phần trình bày của bạn trong lớp và bổ sung ý kiến

Yêu cầu cần đạt:

- HS nêu được định nghĩa và các tính chất của xác suất

- Các CH 2, 3, 4 chưa yêu cầu HS phải trả lời chính xác

Giáo viên chốt vấn đề: Toán học là một bộ môn khoa học có nhiều

ứng dụng trong thực tiễn Việc học Toán trên ghế nhà trường không chỉ

để thi cử mà còn là công cụ đắc lực giúp các em giải quyết các vấn đề, các tình huống trong thực tiễn và trong các môn học khác Các em đã được học bài: Xác suất của biến cố, đã tìm hiểu về các bài toán khi gieo một đồng tiền, gieo một con súc sắc…Hôm nay, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu

về xác suất trúng thưởng khi chơi xổ số, lô đề, xác suất đạt được một số điểm nhất định trong bài thi trắc nghiệm, xác suất sinh con trai, con gái, xác suất chọn được giống cây mong muốn, xác suất bị bệnh hoặc không

bị bệnh ở đời con và một số vấn đề có liên quan.

Hoạt động 2: Hoạt động hình thành kiến thức

HĐTP1: Tìm hiểu xác suất trúng thưởng khi chơi xổ số, lô đề.

1 Mục tiêu: Học sinh rút ra được xác suất khi chơi xổ số, lô đề là rất thấp.

2 Phương pháp/Kĩ thuật

- Phương pháp: Giải quyết vấn đề, vấn đáp gợi mở.

- Kĩ thuật dạy học: Kĩ thuật đặt câu hỏi, kĩ thuật khăn trải bàn.

3 Hình thức tổ chức hoạt động: HS làm việc theo nhóm

4 Phương tiện dạy học: Máy chiếu đa vật thể.

Nhiệm vụ 1

Bài toán 1: Một công ty xổ số phát hành một đợt vé số mà mỗi vé số có kí

hiệu là một dãy số gồm 6 chữ số dạng a a a a a a 1 2 3 4 5 6 Một người mua 1 tờ vé số.

Tính xác suất để người đó trúng:

a) Giải đặc biệt (vé có dãy số gồm 6 chữ số trùng với kết quả quay thưởng) b) Giải nhất (vé có 5 chữ số cuối trùng với kết quả quay thưởng)

Em hãy nhận xét về khả năng trúng giải đặc biệt hoặc giải nhất ?

Hoạt động của GV Hoạt động của HS

- Giao nhiệm vụ cho HS: Thảo

luận nhóm tìm lời giải Sau đó

trình bày bài của nhóm mình

bằng máy chiếu đa vật thể

CH gợi ý:

CH 1: Công ty phát hành tất cả

bao nhiêu vé số?

CH 2: Có mấy giải đặc biệt?

- HS thảo luận nhóm theo sự gợi ý của

GV, trình bày bài của nhóm mình bằngmáy chiếu đa vật thể

- Các HS khác theo dõi, nhận xét, bổ sung.Công ty phát hành số vé số là:

 

n  = 106 (vé)Gọi A, B lần lượt là xác suất người đótrúng giải đặc biệt và xác suất trúng giảinhất

( ) 10 1 ( )

GV chốt vấn đề: Có những người "chơi vé số" liên tục, ngày nào cũng

mua một vài vé, với lập luận rằng, mua mãi rồi cũng sẽ trúng Thực tế thì,các sự kiện mua vé số của từng ngày là rời rạc, không liên quan gì vớinhau (Biến cố: “Hôm nay trúng” và biến cố “Ngày mai trúng” là 2 biến cốđộc lập) Chuyện ngày hôm nay bạn trúng hay trật, thì cũng không làmảnh hưởng tới chuyện ngày kế tiếp Việc chọn 1 tờ vé số mỗi ngày là một

Hay có những người mua thật nhiều vé số khác nhau, vì rõ ràng khi

đó, xác suất trúng của họ lại tăng lên Nhưng cũng khi đó, số tiền chi raban đầu cũng gấp lên nhiều lần Mà đó là tiền "chắc chắn mất", mặt khác,xác suất 1/1.000.000 và 5/1.000.000 thì vẫn là những "vô cùng bé" màthôi

Lại có những người ghi nhận lại trong sổ tay, những con số "đãtrúng", từ đó sẽ suy ra được con số "cần mua" Thoáng nhìn thì có vẻ "đãtính toán", nhưng đây cũng là một nhầm lẫn thường gặp của chúng ta Cóghi nhận bao nhiêu kết

quả rồi thì kết quả của ngày tiếp theo vẫn mang một xác suất nhất định mà thôi

Nhiệm vụ 2: Bài toán 2

Luật chơi đề như sau: Người chơi đặt một số tiền, nói đơn giản là X

(đồng) vào một số từ 00 đến 99 Mục đích của người chơi đề là làm sao số nàytrùng vào 2 chữ số cuối cùng của giải xổ số đặc biệt do Nhà nước phát hànhtrong ngày đó Nếu số người đó chọn trùng, họ sẽ được 70X (đồng) (tức 70 lần

số tiền bỏ ra) Nếu không trúng, họ sẽ mất x(đồng) đặt cược lúc đầu

Tính xác suất trúng đề của người chơi?