Bộ môn Toán ở trường phổ thông trung học không chỉ có chức năng giáo dục thế giới quan, phương pháp luận khoa học,với ý nghĩa giúp học sinh hiểu thêm rằng toán học không xa rời thực tế m
Trang 11 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài.
Yêu nước là truyền thống quý báu và thiêng liêng nhất của dân tộc Việt Nam, là cội nguồn của hàng loạt các giá trị truyền thống khác của dân tộc Chính truyền thống yêu nước là sức mạnh nội sinh giúp đất nước ta, dân tộc ta vượt qua bao khó khăn, thử thách, chiến thắng thiên tai khắc nghiệt và giặc ngoại xâm, tồn tại và phát triển với đầy đủ bản sắc của mình
Bác Hồ đã từng viết: Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp được hay
không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em
Mặt khác trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng của đất nước hiện nay, vấn đề duy trì,phát huy truyền thống yêu nước là rất quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.Do đó giáo dục truyền thống yêu nước là một trong mục tiêu của toàn xã hội nói chung và đối với ngành giáo dục nói riêng
Bộ môn Toán ở trường phổ thông trung học không chỉ có chức năng giáo dục thế giới quan, phương pháp luận khoa học,với ý nghĩa giúp học sinh hiểu thêm rằng toán học không xa rời thực tế mà toán học có rất nhiều ứng dụng trong thực tế và
nó thể hiện rõ trong cuộc sống của con người Trong quá trình giảng dạy chúng tôi luôn tâm niệm làm sao giúp học sinh hiểu được mối liên hệ toán học với thực tiễn đặc biệt là toán học THPT Với mong muốn lồng ghép một chút trang sử hào hùng của dân tộc trong mỗi bài giảng toán của mình, chúng tôi luôn cố gắng thiết kế những bai giảng có tính liên hệ thực tiễn và liên hệ với môn lịch sử giúp học sinh hứng thú với môn học của mình hơn Góp phần giúp học sinh thêm yêu quê hương đất nước
Tuy nhiên, phải nhận thấy rằng lâu nay học sinh cứ nghĩ toán học THPT là xa rời thực tế và mang tính khô khan Hiện tượng học sinh ngại học, không hứng thú học bài vấn tồn tại ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng giáo dục của môn học
Một trong những phương pháp góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy là việc ứng dụng công nghệ hiện đại,các trang thiết bị dạy học hiện đại đồng thời lựa chọn các bài tập mang tính thực tiễn cao trong quá trình giáo dục một cách phù hợp làm cho bài giảng trở nên sinh động, giáo viên có thể định hướng học sinh tiếp cận với một nguồn tri thức phong phú Trên thực tế nhiều bài giảng chưa sử dụng được công nghệ thông tin, chưa lồng ghép các môn học, chưa chọn lựa các bài toán hình ảnh mang tính thực tiễn nguyên nhân do thiếu cơ sở vật chất,do khả năng sử dụng công nghệ hiện đại của một số giáo viên không thành thạo đẫn tới việc khai thác thông tin còn hạn chế, kết hợp với việc lựa chọn bài tập mang tính khô khan không gắn liền với thực tiễn làm ảnh hưởng đến chất lượng bài giảng
Để khắc phục sự nhàm chán và tạo hứng thú học tập của học sinh,nâng cao chất lượng và hiệu quả giờ dạy tôi chọn đề tài:“TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG GIỜ HÌNH HỌC 10 THÔNG QUA DẠY HỌC GẮN LIỀN VỚI THỰC TIỄN”
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Trang 2Tìm hiểu rõphương tiện dạy học hiện đại và phần mềm trình diễn microsoft
và sử dụng phương tiện này cho phù hợp với mỗi đơn vị kiến thức của bài tự chọn:
Hệ thức lượng trong tam giác và giải tam giác Mặt khác lựa chọn bài tập mang tính thực tiễn về quê hương đất nước để tạo hứng thú học tập cho học sinh Đồng thời thông qua việc nghiên cứu này chia sẽ kinh nghiệm giảng dạy đến các đồng nghiệp và góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy của bộ môn toán
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
Để thực hiện được đề tài, tôi chọn các lớp 10 mà tôi đang trực tiếp dạy để thực nghiệm (TN), đó là các lớp: 10A3, 10A4 và đối chứng (ĐC) đó là các lớp 10A5 và A12
Nghiên cứu nội dung của bài tự chọn: hệ thức lượng trong tam giác và giải tam giác Các phương tiện dạy học cần thiết, tình hình học sinh các lớp 10 nói trên
về tinh thần, học tập, đồ dựng học tập, chất lượng học tập; nghiên các tài liệu, hình ảnh để lựa chọn hệ thống bài tập gắn liền với thực tiễn quê hương đất nước có liên quan đến bài dạy
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Xuất phát từ mục tiêu của đề tài tôi đã sử dụng phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết,thu thập thông tin,phương pháp thống kê,sử lý số liệu, phương pháp điều tra khảo sát thực tế
1 5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm
- Sử dụng công nghệ thông tin đặc biệt lựa chọn các hình ảnh, video về Hàm Rồng
núi Ngọc, về bãi biển Sầm Sơn để tạo hứng thú học tập cho học sinh
- Lựa chọn các bài tập liên quan đến thực tiễn về quê hương Thanh Hóa để gây hứng thú cho học sinh, giảm sự khô khan của môn học
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng,đất nước ta ngày một tiến nhanh trên con đường đổi mới, hội nhập vào xu thế phát triển chung của thế giới Đảng ta chủ trương phát triển trên tất cả mọi mặt, trong đó chú trọng vào việc đào tạo con người Đảng ta xác định: Cùng với khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài
Tình hình mới đòi hỏi cần phải đào tạo những con người có đức và có tài,vừa hồng vừa chuyên, vừa học tốt lí thuyết vừa giải quyết được các bài tập thực tiễn Thực tế trong kì thi THPT QG bộ giáo dục cũng đã đưa ra các bài tập mang tính thực tiễn để học sinh giải quyết
Ngành giáo dục nói chung và bộ môn toán ở trường phổ thông nói riêng có vai trò quan trong trọng việc đào tạo con người Với tư cách là một môn khoa học của các khoa học, môn toán có vai trò quan trọng trong việc đào tạo và giáo dục nhân cách cho học sinh, nâng cao ý thức xây dựng và bảo vệ Tổ quốc góp phần xây một
xã hội dân giàu, nước mạnh, công bằng ,dân chủ,văn minh
2 2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
Trang 3Từ khi đổi mới sách giáo khoa bộ giáo dục cố gắng lồng ghép các bài tập thực
tế vào bài dạy Sách giáo khoa lớp toán lớp 10- phần hình học lớp 10 có đề cập tới
1 số bài toán thực tế, tuy nhiên nó còn mang tính hàn lâm, sơ sài, và chưa có bài toán hình học nào đề cập đến quê hương Thanh Hóa.Việc gây hứng thú cho học sinh học hay không lại phụ thuộc vào cách thiết kế bài dạy và lựa chọn bài tập thực tiễn cho học sinh Giáo viên phải giảng dạy cho học sinh hiểu rõ được vấn đề, liên
hệ và vận dụng được trong thực tế Việt Nam, phải lồng ghép được tinh thần tự hào
dân tộc trong bài dạy Khi dạy bài tự chọn: ''Ôn tập hệ thức lượng trong tam giác và
giải tam giác'' không sử dụng máy chiếu và làm các bài tập thuần túy, sử dụng sách giáo khoa,phương pháp diễn gỉang,đàm thoại ,nêu vấn đề kết quả nhận thức của học sinh về nội dung bài học không cao, nhiều kiến thức học sinh hiểu còn mơ màng không phát huy được tích cực của học sinh Nhiều khi dạy các bài toán thuần túy khô khan làm cho học sinh nhàm chán không gây được hứng thú học tập cho học sinh
Từ thực trạng trên, để đạt hiệu quả tốt hơn, tôi đã mạnh dạn sử dụng phương tiện dạy học hiện đại kết hợp với lựa chọn các bài tập mang tính thực tiễn về quê hương Thanh Hóa anh hùng, sử dụng tranh ảnh và bài hát liên quan của từng đơn
vị kiến thức kết quả tạo được sự hứng thú học tập của học sinh nâng cao hiệu quả bài giảng này
2.3 Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc các giải pháp đã thực hiện để giải quyết vấn đề
2.3.1 Xác định bài dạy và mục tiêu của bài.
Mục tiêu của bài dạy chính là cái đích của bài học cần đạt tới một cách cụ thể, mục tiêu phải định rõ được các công việc và mức độ hoàn thành của học sinh
về kiến thưc, kĩ năng, thái độ Để xác định được mục tiêu, cần phải đọc kĩ SGK, kết hợp với các tài liệu tham khảo để tìm hiểu nội dung của bài và cái đích cần đạt tới của mỗi mục
Mục tiêu cụ thể của DẠY HỌC TỰ CHỌN BÀI “HỆ THỨC LƯỢNG TRONG TAM GIÁC VÀ GIẢI TAM GIÁ
* Về kiến thức :
-Học sinh nắm được các dạng toán cơ bản áp dụng hệ thức lượng trong tam giác
-Biết dùng kiến thức các môn hình học ,vật lý ,văn học ,lịch sử ,địa lý ,hiểu biết xã hội vào việc giải các bài toán thực tế
* Về kĩ năng:
-Học sinh biết sử dụng các hệ thức lượng trong tam giác ,vào việc thực hành đo đạc trong thực tế
Trang 4-Biết vận dụng linh hoạt và sáng tạo các kiến thức liên môn để giải các bài toán
có tính thực tiễn,hiểu biết về quê hương từ đó thêm yêu quê hương mình
* Thái độ :
-Giáo dục ý thức tự giác học tập và lòng say mê môn học
-Hiểu biết thêm về quê hương Thanh Hóa ,đặc biệt là khu di tích lịch sử Hàm Rồng:Niềm tự hào của những người con xứ Thanh;Từ đó ý thức được trách nhiệm của bản thân gìn giữ và phát triển mảnh đất thiêng liêng này
2.3.2 Lựa chọn kiến thức và kĩ năng cơ bản của bài học
Lựa chọn kiến thức cơ bản của bài học là việc làm cần thiết đối với tất cả giáo viên khi thiết kế bài dạy Việc lựa chọn kiến thức cơ bản yêu cầu phải đảm bảo tính khoa học và phải vừa sức đối với học sinh, đảm bảo cho học sinh lĩnh hội kiến thức vững chắc và phát triển toàn diện Đồng thời cố gắng chọn những bài toán thực tiễn gắn liền với quê hương Thanh Hóa
Kiến thức cơ bản của bài giảng này là: Có hiểu biết về môn học và xã
hội Biết vận dụng các môn học vào thực tế
2.3.3 Xác định và lựa chọn phương tiện dạy học
Để đạt hiệu quả cao, giáo viên dựa trên cơ sở nội dung kiến thức, lựa chọn
phương tiện dạy học thích hợp Phương tiện (đồ dùng) dạy học được coi là chỗ dựa
cho hoạt động trí tuệ của học sinh, giúp phần phát huy năng lực tư duy của học sinh, đồng thời là cơ hội để học sinh rèn luyện và phát triển tư duy, hình thành tri thức, liên hệ môn học vào giải quyết các bài toán thực tiễn một cách rõ ràng, trực quan hơn, phù hợp hơn với năng lực của học sinh
Căn cứ vào nội dung kiến thức và yêu cầu kĩ năng cần rèn luyện, tôi xác định
bài học này cần có phương tiện sau đây: Máy tính và máy chiếu và các tranh ảnh
có liên quan đến từng nội dung kiến thức ( cụ thể ở các side – Powerpoit)
2.3.4 Xác định các hình thức tổ chức dạy học
2.3.4 Xác định các hình thức tổ chức dạy học
Để xác định và lựa chọn các hình thức tổ chức dạy học tôi căn cứ vào mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy học, điều kiện và phương tiện hiện có, đối tượng dạy học - học sinh các lớp tôi day (đã nêu ở phần trên) Các hình thức tổ chức dạy học được phối hợp chặt chẽ trong tiết dạy, phố hợp với từng nội dung của bài học
Vì vậy, với tiết dạy ôn tập hệ thức lượng trong tam giác và giải tam giác , tôi
chọn hình thức tổ chức chủ yếu là dạy học trong phòng theo đơn vị lớp.
2.3.5 Xác định các phương pháp dạy học
Phương pháp dạy học có một vị trí quan trọng trong thiết kế bài dạy học, và
nó quyết định đến việc thực hiện mục tiêu và chất lượng dạy học
Việc xác định phương pháp cần căn cứ vào mục tiêu, nội dung dạy học, khả năng nhận thức, đặc điểm đối tượng , điều kiện cơ sở vật chất phục vụ cho việc dạy
Trang 5học Phương pháp thích hợp tôi lựa chọn để dạy bài thực hành này là Phương pháp nêu vấn đề, đàm thoại, giảng giải và phương pháp trực quan, động não, thảo luận.
2.3.6 Thiết kế các hoạt động dạy học.
Căn cứ vào các đơn vị kiến thức cụ thể, phương tiện dạy học hiện có để thiết
kế các hoạt động dạy học phù hợp.Nên trong tiết dạy ôn tập hàm số bậc hai tôi
chọn hai hình thức tổ chức hoạt động cho học sinh, đó là hoạt động nhóm/lớp.
2.3.7 Thiết kế các hoạt động dạy học
Căn cứ vào các đơn vị kiến thức cụ thể, phương tiện dạy học hiện có để thiết
kế các hoạt động dạy học phù hợp.Nên trong tiết dạy này, tôi chọn hai hình thức tổ
chức hoạt động cho học sinh, đó là hoạt động nhóm/lớp
2.3.8 Các biện pháp tổ chức thực hiện.
+> Thiết kế bài dạy và chuẩn bị đồ dùng dạy học.
Dựa trên cơ sở các mục tiêu đã xác định, các phương pháp đã lựa chọn, giáo viên thực hiện việc thiết kế bài dạy và chuẩn bị các phương tiện cần thiết theo kế hoạch Các nội dung về mục tiêu, phương pháp, phương tiện đã được nêu ở phần trên, trong khuôn khổ đề tài này, tôi giới thiệu toàn bộ phần thiết kế bài giảng bằng việc lựa chọn các bài toán thực tiễn và giới thiệu về các phương tiện cần thiết mình
đã chuẩn bị và các biện pháp cụ thể trong việc tổ chức thực hiện một số hoạt động dạy học, nhằm giúp học sinh hiểu rõ kiến thức của bài dạy và rèn luyện được kĩ năng sử dụng toán học vào dạy các bài toán thực tế, biết tham gia các hoạt động xây dựng,bảo vệ quê hương, đất nước phù hợp với khả năng của bản thân,có thái
độ yêu quý,tự hào về quê hương, đất nước, của dân tộc.Có ý thức học tập,rèn luyện
để góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
-Lựa chọn bài tập thực tế cần sử dụng kiến thức của hàm số bậc hai để giải quyết Bài toán đo chiều cao của cầu ba tầng ngã ba Huế, bài toán tính đạn pháo ở chiến dịch Điện Biên Phủ và bài toán bóng đá
- Máy tính và máy chiếu
- Lựa chọn tranh ảnh phù hợp với từng nội dung kiến thức ( cụ thể ở các side – Powerpoit thể hiện trong bài giảng)
+>Tổ chức thực hiện
Trong khuôn khổ đề tài này, tôi chỉ đề cập đến việc dưới sự hỗ trợ máy tính
và máy chiếu đưa ra các bài toán thực tiễn về quê hương đất nước giúp học sinh hứng thú trong quá trình học
DẠY HỌC TỰ CHỌN BÀI “HỆ THỨC LƯỢNG TRONG TAM GIÁC VÀ GIẢI TAM GIÁC”
Đặt vấn đề : Các em đã biết cách áp dụng hệ thức lượng trong tam giác để giải một
số bài toán đo đạc trong thực tế ,tiết này cô sẽ tiếp tục giới thiệu với các em cách sử
Trang 6dung hệ thức lượng trong tam giác để đo đạc một số công trình có ý nghĩa lịch sử trên quê hương Thanh Hóa
Hoạt động 1 : (15p)
*Giáo viên vận dụng máy chiếu chiếu bài hát và hình ảnh để học sinh nắm được những kiến thức cơ bản về lịch sử của cầu Hàm Rồng ,đồi Quyết Thắng ,từ đó cho học sinh làm bài toán liên quan.
Bài toán 1: Khi đi thăm khu di tích lịch sử Hàm Rồng một người di chuyển theo hướng từ chân núi Ngọc qua cầu Hàm Rồng Tại điểm A ở đầu cầu phía chân núi Ngọc người đó nhìn lên đỉnh đồi Quyết Thắng với hướng nhìn tạo với hướng di chuyển của người đó một góc 270 Khi đứng tại điểm B (đầu cầu bên kia ) người đó nhìn lên đỉnh đồi Quyết Thắng một góc 1030 so với hướng ngược hướng di chuyển của người đó Biết rằng chiều dài của cầu Hàm Rồng là 168 m
a Hãy tìm khoảng cách từ điểm A đến đỉnh đồi Quyết Thắng (điểm C)
b Tính chiều cao của đỉnh đồi Quyết Thắng so với cầu Hàm Rồng
Mục đích : Củng cố định lí sin trong tam giác và giới thiệu về cầu Hàm Rồng Phương pháp : Thuyết trình vấn đáp gợi mở
Hình thức tổ chức : Tổ chức theo đơn vị lớp
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung
-Hoạt động thành phần 1:
Giáo viên cho học sinh nghe bài hát: Chào
sông Mã anh hùng
+Sau đó Giáo viên giới thiệu một số hình
ảnh và thông tin về cầu Hàm Rồng ; đồi
Quyết Thắng; tượng đaì Chiến Thắng Hàm
Rồng Thanh Hoá trước khi cho học sinh
làm bài toán
Hình ảnh cầu Hàm Rồng buổi bình minh
Nội dung1: Giới thiệu về cầu Hàm Rồng ; đồi Quyết Thắng; Tượng đài chiến thắng Hàm Rồng
Trang 7Cầu Hàm Rồng buổi tối
Đồi Quyết Thắng
Trang 8+Học sinh nghe và xem hình minh hoạ
-Hoạt động thành phần 2: Bài toán đo đạc
+ Giáo viên cho học sinh xem hình ảnh
chụp cầu Hàm Rồng ;đồi Quyết Thắng và
hình minh họa bài toán
CH1 : Nêu định lí sin trong tam giác
CH2 : yêu cầu tính khoảng cách
+ Học sinh quan sát hình vẽ; vận dụng các
hệ thức lượng trong tam giác để giải bài
toán; thảo luận; lên bảng trình bày
+ Giáo viên cho học sinh nhận xét bài làm
của bạn
Nhận xét bài làm của bạn
Nội dung 2:
Vẽ tam giác
a Ta có
0
BAC ABC BCA
Theo định lí sin ta có
m BCA
ABC AB
CA
ABC
CA BCA
AB
7 , 213 sin
sin
sin sin
Vậy khoảng cách từ điểm A đến đỉnh đồi Quyết Thắng là xấp xỉ 213,7 m
b Xét CAH vuông tại H
0
sin
213, 7.sin 27 97( )
CH CAH
CA CH
*Giáo viên dùng hình ảnh giới thiệu những kiến thức cơ bản khu di tích Hàm Rồng
50 0
C
Trang 9Hoạt động 2: (15 p)
Bài Toán : Để đo chiều cao của đỉnh tháp Tụ Linh so với mặt đường quốc lộ 1A qua cầu Hàm Rồng Từ hai vị trí A và B của một tòa nhà người ta quan sát đỉnh C của tháp Biết rằng độ cao AB =20m phương nhìn AC tạo với phương ngang một góc 24034’,phương nhìn BC tạo với phương ngang một góc 36036’.Hỏi đỉnh tháp
Tụ Linh cao bao nhiêu so với mặt đường quốc lộ 1A
Mục đích : Củng cố định lí sin trong tam giác và giới thiệu về khu di tích lịch sử
Hàm Rồng và Tháp Tụ Linh
Phương pháp : Thuyết trình vấn đáp gợi mở
Hình thức tổ chức : Tổ chức theo đơn vị lớp
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung
-Hoạt động thành phần 1:
+ Giáo viên giới thiệu một số hình ảnh
và thông tin về khu di tích lịch sử Hàm
Rồng Thanh Hoá trước khi cho học sinh
làm bài toán
+Học sinh nghe và xem hình minh hoạ
đạc
+ Giáo viên cho học sinh xem hình ảnh
Nội dung1: Giới thiệu về Khu di tích lịch sử Hàm Rồng
Nội dung 2:
Ta có
' 2 12 ) (
BAC ABC BCA
Theo định lí sin ta có
B
A
C
H
24 0 34’
36 0 36’
Trang 10chụp về Tháp Tụ Linh trong khu di tich
Hàm Rồng
Các câu hỏi gợi ý
CH1 : Tính số đo của góc BCA?
CH2:Để tính CH ta phải tính được thêm
cạnh nào?
TL2: Tính cạnh CA
CH3 : Để tính được cạnh CA ta phải áp
dụng định lí nào ?
TL3:Sử dụng định lí sin trong tam giác
BCA
+ Học sinh quan sát hình vẽ; vận dụng
các hệ thức lượng trong tam giác để giải
bài toán; thảo luận; lên bảng trình bày
+ Giáo viên cho học sinh nhận xét bài
làm của bạn
Nhận xét bài làm của bạn
m BCA
ABC AB
CA
ABC
CA BCA
AB
52 sin
sin
sin sin
Xét tam Giác ACH ta có
Vậy chiều cao của tháp Tụ Linh
so với quốc lộ 1A gần bằng 52m
*Giáo viên giới thiệu về bãi biển Sầm Sơn Thanh Hóa , một trong những bãi biễn đẹp nhất Việt Nam Là niềm tự hào của người dân Thanh Hóa Sau đó cho học sinh làm bài tập vận dụng.
Hoạt động 3: (10 p)
Bài toán 3: Hai ca nô cứu hộ gặp nhau tai một ví trí điểm A ngoài khu vực bãi tắm Sầm Sơn Thanh Hóa.Hai ca nô xuất phát theo hai hướng thẳng đi về bãi B và bã C của bãi tắm.Hỏi hai ca nô phải xuất phát tạo với nhau một góc bao nhiêu độ biết rằng vận tốc ca nô thứ nhất là 50 km/h ,vận tốc ca nô thứ hai là 45 km/h khoảng cách giữa hai trạm ở bãi B và C là 2km sau hai phút chúng về đến trạm