[6] Về mặt tri thức và kĩ năng, môn Tin học trong nhà trường cần làm cho tất cả mọi học sinh tốt nghiệp phổ thông trung học đều nắm được những yếu tố cơbản của Tin học, có khả năng ứng d
Trang 12 Nội dung
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 05
2.3 Những giải pháp chủ yếu trong nghiên cứu 06
2.3.1 Xác định lại tầm quan trọng của việc thành thạo các kĩ
năng cơ bản trong Tin học cho học sinh
06
2.3.2 Tiến hành khảo sát chất lượng thực hành bộ môn 06
2.3.3 Chuẩn bị mô hình lớp học 10
2.3.4 Thiết kế CSDL quản lí học sinh của mỗi lớp 12
2.3.5 Thiết kế giờ học phù hợp với nhiều đối tượng học sinh 13
2.3.6 Chuẩn bị tốt phòng thực hành, các thiết bị dạy và học 15
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 15
Trang 2[5]- Mục tiêu và nhiệm vụ của môn Tin học - Bộ Giáo dục.
[6]- Tài liệu trên Internet
1 MỞ ĐẦU
1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Việc sử dụng các ứng dụng Cơ sở dữ liệu phục vụ quản lí, truy cập, khaithác thông tin từ quy mô nhỏ (trường học) tới lớn (Quốc gia) hay rất lớn (Thếgiới) là phổ biến, mang lại nhiều lợi ích cả về kinh tế và sự thuận tiện
Hệ thống các bài giảng, các bài hướng dẫn học, các đề thi, cho phép họcsinh tra cứu, tự học trực tuyến trên Internet đa số được tổ chức dưới dạng cơ sở
dữ liệu [6]
Về mặt tri thức và kĩ năng, môn Tin học trong nhà trường cần làm cho tất
cả mọi học sinh tốt nghiệp phổ thông trung học đều nắm được những yếu tố cơbản của Tin học, có khả năng ứng dụng công nghệ thông tin như công cụ học tập
và hoạt động, có thể nhanh chóng bước vào những ngành nghề đòi hỏi sử dụng
công nghệ này [5]
Do đó, với học sinh, việc thành thạo các kĩ năng Tin học, đặc biệt là kĩnăng khai thác cơ sở dữ liệu đang ngày càng được chú trọng nhằm nâng cao cơ
hội học hỏi và hội nhập với thế giới [6]
Phần thực hành ở môn Tin học 12 mong muốn giúp học sinh hiểu được tínhứng dụng của CSDL và biết cách thao tác để khai thác thông tin từ những CSDLthực tế phục vụ cho công việc cá nhân
Qua thời gian trực tiếp giảng dạy Tin học nói chung, môn Tin học 12 nóiriêng, tôi nhận thấy rằng:
- Tỉ lệ học sinh có điện thoại thông minh (Smartphone) hiện nay là cao
Cứ khoảng 3 em lại có 1 em có Smartphone Khả năng sử dụng các ứng dụngtrên Smartphone của các em khá tốt, nhưng chỉ dừng ở các kĩ năng sử dụng ứngdụng giải trí (Facebook, Zalo, Messenger, 360, ) Hơn nữa Smartphonengoài chức năng là điện thoại thì chỉ là thiết bị chủ yếu dành cho giải trí và lướt
web [6]
- Ở các lớp đại trà nhiều học sinh rất yếu về kỹ năng thực hành trên máy vitính Các em ngại ngần khi thực hiện thao tác mà chủ yếu quan sát các em khác(Hs khá – giỏi) trong nhóm thực hành nên giờ thực hành kết quả không nhưmong muốn Thậm chí có em không thực hành được 1 thao tác nào, có em quên
cả bật/tắt máy tính, không biết sử dụng chuột, thao tác trên bàn phím chậm chạp,lóng ngóng Từ đó, các em càng ngại thực hành và cuối cùng không hiểu mìnhđang học cái gì, học để làm gì
Từ thực tế trên, tôi luôn băn khoăn và mong muốn tìm ra biện pháp khắcphục, nâng cao chất lượng trong mỗi giờ thực hành ở các lớp đại trà Giúp các
em sau những giờ thực hành có kỹ năng đạt được yêu cầu đề ra Quan trọng hơn,giúp các em sau khi tốt nghiệp, có những kĩ năng cơ bản trên máy tính, kĩ năng
cơ bản khi sử dụng các phần mềm ứng dụng để làm việc Có khả năng tự học, tựkhai thác thông tin cơ bản phục vụ cho công việc của cá nhân
Bên cạnh đó, hiện nay tại trường tôi chưa có tài liệu nào nghiên cứu, đisâu về vấn đề này, đồng nghiệp và nhà trường chưa có kinh nghiệm giải quyết,
khắc phục Vì vậy, tôi mạnh dạn đưa ra " Một vài chuẩn bị ban dầu để nâng cao
2
Trang 3chất lượng giờ thực hành Tin học 12 các lớp đại trà trường THPT Cầm Bá Thước" để đồng nghiệp tham khảo, góp ý cùng nâng cao chất lượng thực hành
môn Tin học
1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:
- Nhằm đánh giá lại chất lượng thực hành môn Tin học của học sinh lớp 12
ở các lớp đại trà; phương pháp quản lí, hướng dẫn học sinh khi thực hành
- Tìm ra những học sinh có thao tác thực hành tốt, những học sinh kĩ năngthực hành yếu kém và nguyên nhân của tình trạng này
- Đưa ra các giải pháp giúp học sinh có kĩ năng thực hành tốt cố gắng hơnnữa; học sinh có kĩ năng thực hành yếu kém, học sinh ngại thực hành cố gắnghơn, mạnh dạn hơn và cuối cùng để tất cả học sinh đạt được yêu cầu giáo dục ởmỗi tiết học
1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
Tôi đã nghiên cứu và ứng dụng trên các lớp 12 đại trà của trường THPTCầm Bá Thước trong những năm học 2015-2016, 2016-2017 và 2017-2018 Đểtổng kết vấn đề: Vì sao ở các lớp đại trà một bộ phận không nhỏ học sinh ngạithực hành, chỉ lên phòng thực hành ngồi im từ đầu buổi đến cuối buổi dù giáoviên hướng dẫn tận tình qua hệ thống máy chiếu Để từ đó đưa ra các biện pháp
hỗ trợ, động viên các em thực hành từ đó nâng cao chất lượng thực hành ở từnglớp
1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Các phương pháp nghiên cứu tôi đã sử dụng trong đề tài này là:
a Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết
- Một là nghiên cứu kĩ lý thuyết trong nội dung chương trình Tin học 12;Nghiên cứu mục tiêu từng bài dạy, từng tiết dạy
- Hai là tìm tòi tài liệu, mở rộng kiến thức lý thuyết trên internet
- Ba là sưu tầm các ứng dụng về CSDL trong thực tế tại địa phương, củaquốc gia và thế giới
b Phương pháp điều tra khảo sát thực tế.
- Một là tìm hiểu khả năng thực hành thực tế của từng học sinh, điều kiệnthực hành tại nhà của học sinh qua phiếu khảo sát
- Hai là nghiên cứu khả năng tiếp thu của học sinh các lớp đại trà trườngTHPT Cầm Bá Thước để có những cách trình bày giảng dạy thật dễ hiểu, phùhợp với từng đối tượng học sinh Tăng hứng thú học của học sinh
- Ba là tiến hành làm bài kiểm tra kiến thức ở các lớp giảng dạy
- Bốn là lưu kết quả thực hành từng buổi của học sinh để cô trò cùng rútkinh nghiệm
c Phương pháp thống kê sử lí số liệu.
Từ việc điều tra khảo sát thực tế, lập phiếu thống kê số học sinh theo các khảnăng thực hành: Tốt, khá, trung bình, yếu
3
Trang 4d Phương pháp thu thập thông tin
Thu thập ý kiến phản hồi từ học sinh và đồng nghiệp, rút kinh nghiệm sửachữa bổ sung, hoàn thiện hơn
Vấn đáp tìm hiểu các giáo viên cùng bộ môn Tin học
2 NỘI DUNG
2.1: CƠ SỞ LÝ LUẬN KHOA HỌC
Tự học và học tập suốt đời là luận điểm quan trọng trong tư tưởng Hồ ChíMinh về giáo dục Đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, tự học có vai trò đặc biệt
quan trọng, là một trong những nhân tố quyết định tạo nên trí tuệ [7]
Môn Tin học giữ vai trò chủ đạo trong việc chuẩn bị cho học sinh khả năngtìm kiếm, tiếp nhận, mở rộng tri thức và sáng tạo trong thời đại thông tin, kết nối
và toàn cầu hóa; hỗ trợ đắc lực học sinh tự học và tập nghiên cứu; tạo cơ sởvững chắc cho việc ứng dụng công nghệ kỹ thuật số, phục vụ phát triển nội dungkiến thức mới, triển khai phương thức giáo dục mới và hiện đại cho tất cả các
môn học [5]
Những năng lực chung được tất cả các môn học và hoạt động giáo dụcgóp phần hình thành, phát triển: Năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp vàhợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
Những năng lực chuyên môn được hình thành, phát triển chủ yếu thôngqua một số môn học, hoạt động giáo dục nhất định: Năng lực ngôn ngữ, nănglực tính toán, năng lực tìm hiểu tự nhiên và xã hội, năng lực công nghệ, năng lực
tin học, năng lực thẩm mỹ, năng lực thể chất [4]
Như vậy, năng lực Tin học và năng lực Công nghệ là 2 trong 10 năng lựccốt lõi cần hình thành và phát triển cho học sinh phổ thông trong thời kỳ côngnghiệp 4.0
Vì vậy, học sinh có kĩ năng thao tác tốt trên máy tính nói chung , kĩ năngthực hành tốt nội dung thực hành CSDL trên hệ QTCSDL Access nói riêng thìcác em có tiền đề tốt để làm việc sau này Các em hoàn toàn có thể tự tin, chủđộng tự học, tự tìm hiểu thông tin từ nhiều nguồn trên Internet
Để làm được điều đó, giáo viên cần tâm niệm rằng không có học sinh nàokém, chỉ là các em chưa cố gắng hết mình và chưa được dành nhiều thời gianchỉ dẫn Giáo viên phải khéo léo với từng học sinh sao cho vừa đảm bảo mụcđích của bài học nhưng cũng để ý đến tâm lí mỗi em.Tạo cho các em 1 tâm thếtốt, chuẩn bị sẵn sàng cho giờ thực hành Khuyến khích các em có kĩ năng tốtchịu khó tìm hiểu thêm những nội dung nâng cao, nhiệt tình hướng dẫn các bạnyếu kém Động viên các em chưa có kĩ năng tốt cố gắng thực hành để đạt đượcmục tiêu của bài học Bên cạnh đó, do các em sử dụng Smartphone rất nhiều,nên giáo viên cần tận dụng điều kiện tốt này hướng dẫn các em tìm hiểu thêmcác kiến thức của bài học thông qua Internet, tạo tâm lí hào hứng cho các em khitìm hiểu bài học Có như vậy, các em mới có nhiều cố gắng và đạt được nhữngmục tiêu đặt ra Từ đó có những kĩ năng Tin học cơ bản để bước vào công việccũng như cuộc sống sau này
4
Trang 5[4]- Chương trình GD phổ thông tổng thể thông qua ngày 27/7/2017.
[5]- Mục tiêu và nhiệm vụ của môn Tin học - Bộ Giáo dục.
[7]- Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên Module 1: Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh THPT
5
Trang 6[7]- Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên Module 1: Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh THPT
2.2 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SKKN:
Trường THPT Cầm Bá Thước nằm trên địa bàn thị trấn Thường XuânTỉnh Thanh Hóa Trường được đặt ở huyện thuộc một trong 62 huyện nghèonhất đất nước Việt Nam (Theo nghị quyết 30a/CP)
Theo tình hình thực tế hiện nay, ở các lớp đại trà, bố mẹ các em chủ yếulàm nông lâm nghiệp, rất ít gia đình học sinh có máy vi tính Hầu như các emhọc sinh ham chơi thì chỉ chơi điện tử, các em ngoan hơn thì ngoài lên phòngthực hành ở trường ít có điều kiện tiếp xúc với máy vi tính
Trên thực tế qua những năm giảng dạy bộ môn Tin học, thông qua họcsinh, phụ huynh và qua trao đổi với các đồng nghiệp tôi nhận thấy: hầu như họcsinh đều yêu thích và hứng thú với môn tin học Tuy nhiên chất lượng bộ mônqua các năm học chưa cao, đặc biệt là kỹ năng thực hành trên máy tính còn hạnchế Nhiều học sinh còn chưa có thái độ tích cực trong giờ thực hành để rèn kỹnăng
*) Về phía nhà trường:
- Nhà trường có 2 phòng thực hành Chỉ có 1 phòng thực hành với số lượng
20 máy dùng được cả Phòng còn lại có nhiều máy bị cũ, hỏng
*) Về phía giáo viên:
- Tin học 12 học về một hệ Quản trị CSDL: HS chưa sử dụng một hệQTCSDL nào nên chưa hình dung được cụ thể việc thực hiện các chức năngnày Giáo viên gặp nhiều khó khăn để giải thích tính ứng dụng các chức năngduy trì tính nhất quán, tổ chức và điều khiển các truy cập đồng thời
- Trong thời gian 1 tiết học, giáo viên khó có thể hướng dẫn cụ thể và kiểmsoát chi tiết quá trình thực hành của từng học sinh
- Giáo viên Tin học thường dạy nhiều lớp nên để có thể nhớ hết đặc điểm,khả năng từng học sinh là rất khó khăn
*) Về phía học sinh:
- Do đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi, nhiều em còn mơ màng nhìn ngắmkhông gian bên ngoài; nhiều em chỉ thích dùng Smartphone mở Facebook chatvới bạn bè hay xem phim, nghe nhạc
- Nhiều học sinh không hiểu rõ tầm quan trọng của các kĩ năng làm việcvớimáy tính trong Tin học Cho rằng biết sử dụng Smartphone, biết xem phim,nghe nhạc, lướt Web, chính là "giỏi Tin học"
- Sĩ số học sinh trong một lớp còn khá đông trên 40 hs/lớp, buộc các emphải thay nhau thực hành trên 1 máy tính
- Ngoài các tiết thực hành trên lớp, các em không được rèn luyện thao táckhi về nhà Vì thế chỉ sau 1 thời gian không thực hành (nhiều tiết lí thuyết liêntục, hay nghỉ hè) các em quên cả thao tác bật/tắt máy tính
- Về thái độ học tập, do các em là học sinh cuối cấp nên rất nhiều em có tưtưởng chỉ chú trọng các môn học được cho là quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp
đến tương lai [7] những môn còn lại các em không học hoặc học chống đối,
thậm chí còn có tư tuởng rất ngại khi sử dụng máy tính để thực hành rèn luyện
kỹ năng Có những em không thực hành và cũng không quan sát bạn thực hành
2.3 NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU TRONG NGHIÊN CỨU:
6
Trang 7[6]- Tài liệu trên Internet
2.3.1 Xác định lại tầm quan trọng của việc thành thạo các kĩ năng cơ bản trong Tin học cho học sinh :
Tin học đang phát triển ngày càng nhanh và trở thành nhân tố vô cùngquan trọng trong mọi lĩnh vực Kĩ năng tin học là kĩ năng được yêu cầu ở mọicông việc:
a Trong giáo dục:
- Học sinh biết sử dụng các ứng dụng của Tin học để học (bài giảng,video thí nghiệm, ), để thi (học sinh thi trắc nghiệm trên máy tính với hệ thốngcâu hỏi trắc nghiệm được tổ chức dưới dạng CSDL)
- Giáo viên/giảng viên sử dụng máy tính hỗ trợ việc giảng dạy (soạn giáo
án, soạn bài giảng, soạn đề thi, ) Khi giảng dạy, giáo viên có thể sử dụng máychiếu để phát các slide để bài giảng sinh động dễ tiếp thu cho học sinh
- Với sinh viên thì hầu hết các ngành đặc biệt là kế toán, kinh tế đòi hỏi về
kĩ năng Tin học để xử lí công việc trong học tập thông qua phần mềm MicrosoftOffice Trong suốt những năm tháng học đại học, kĩ năng Tin học được sinhviên sử dụng xuyên suốt trong quá trình làm báo cáo, tiểu luận, khóa luận,
thuyết trình [6]
b Trong các công việc:
- Hiện nay hầu hết các doanh nghiệp yêu cầu ứng viên phải thành thạo các
kĩ năng tin học nói chung và tin học văn phòng nói riêng
- Nhân viên phải sử dụng thành thạo các công việc như: hoạt động giaodịch bằng giấy tờ, văn bản, hoạt động kế toán-kiểm toán, Các công việc này
luôn gắn liền với cơ sở dữ liệu [6]
c Trong đời sống: Các kĩ năng Tin học ai cũng nên có:
- Tìm kiếm nguồn tri thức phong phú trên Internet
- Chia sẻ những thông tin bổ ích, cảm nhận của bản thân đối với mọingười trên thế giới
- Kết nối và liên lạc với mọi người xung quanh thông qua các mạng xãhội, ứng dụng gọi chát trực tiếp
- Các vấn đề xử lý thông tin, văn bản, thuyết minh
2.3.2 Tiến hành khảo sát chất lượng thực hành bộ môn:
Đây là biện pháp quan trọng cần thực hiện khi mới bắt đầu năn học, là tiền
đề, là cơ sở cho các biện pháp tiếp theo
Công việc này được thực hiện lại trong quá trình dạy-học nếu giáo viênthấy cần thiết Kết quả đạt được là danh sách những học sinh có khả năng thựchành khá-tốt và những học sinh chưa có nhiều kĩ năng thực hành
Công việc tiến hành như sau:
7
Trang 8a Giáo viên lập phiếu khảo sát:
Lập và phát cho học sinh điền thông tin, sau đó thu lại để tập hợp thông tin.Phiếu khảo sát có dạng:
Câu hỏi 1 và 5 để xác định học sinh nào có thể học nhóm kèm bạn tại nhà.Câu hỏi 2, 3, 4 có số điểm tương ứng lần lượt là 1, 4, 5 điểm dùng để đánhgiá cho điểm kĩ năng
b Tập trung quan sát kĩ năng thực hành của học sinh:
Ở tiết thực hành đầu tiên, tôi yêu cầu và hướng dẫn học sinh tạo 1 thư mụcmang tên học sinh đó, kèm theo lớp ở trong ổ đĩa D:
Trang 9- khả năng thực hành tốt: >8 điểm
- khả năng thực hành khá: từ 7-8 điểm
- khả năng thực hành trung bình: từ 5 đến dưới 7 điểm
- khả năng thực hành yếu: <5 điểm
Tạo 1 thư mục Tạo tệp VB và theo yêu cầu
(4đ)
lưu theo yêu cầu (5đ)
Trang 10Trịnh Thị Lành
*) Danh sách những học sinh lớp 12A1 có địa chỉ tại thị trấn Thường Xuân
và gia đình có máy vi tính; khả năng thực hành và ý thức tốt có thể cùng học nhóm với các bạn khác tại nhà:
10
Trang 112.3.3 Chuẩn bị mô hình lớp học:
a Lên sơ đồ cụ thể vị trí học sinh của mỗi lớp trên phòng thực hành:
Dựa vào điều kiện thực tế của phòng thực hành, số lượng học sinh ở mỗilớp và kĩ năng thực hành thực tế của học sinh đã được thống kê ở trên mà giáoviên lên sơ đồ cụ thể ở phòng thực hành
Sơ đồ đảm bảo: Mỗi máy tính có từ 2-3 học sinh Chỉ định nhóm trưởng làhọc sinh có thao tác tốt nhất
Máy có 2 học sinh là 1 học sinh thao thác tốt kèm 1 học sinh thao tác chưatốt
Máy có 3 học sinh thì 1 học sinh thao thác tốt kèm 1 học sinh thao tácchưa tốt và 1 học sinh trung bình
Tuỳ điều kiện thực tế, những thay đổi trong kĩ năng thực hành của học sinh
mà trong năm học giáo viên có thể thay đổi sơ đồ cho phù hợp
Ví dụ sơ đồ vị trí học sinh của lớp 12A1 trên phòng thực hành:
Sơ đồ vị trí học sinh lớp 12A1
Máy 29
Minh (NT) Ninh
Máy 28
Sơn (NT) Đào Yến
Máy 27
Loan (NT) Sinh
Máy 26
Tươi (NT) Xuân
Máy 25
Nam (NT) Nguyện
Máy 24
Lê.Đ.Anh(NT) Bình
Máy 23
Thu Trang NT) Đông Long
Máy 22
Vân Anh (NT) Hiếu
Máy 21
Tuấn Anh(NT) Mão
Chú thích: NT: Nhóm trưởng
Với lớp 12A1, theo thống kê kĩ năng, chỉ có 7 em loại tốt, 9 em loại khá;còn lại 25 em thuộc nhóm trung bình, yếu Vì vậy, không thể xếp đủ cặp Tốt-Yếu, Khá-Yếu
Tôi ưu tiên xếp học sinh có thao tác yếu, chưa chịu khó học (Hiếu, Mão,Minh Chung, Sơn, Bảo) vào các máy ở gần bàn giáo viên (máy 21,22,23,33,34)
và được kèm bởi các bạn có kĩ năng thực hành tốt, chịu khó thực hành (VânAnh, Thu Trang, Tuấn, Thăng, Tuấn Anh)
Học sinh có thao tác yếu, nhưng chịu khó học hơn tôi cho xếp cùng các bạnthao tác tốt và khá ở các bàn máy phía sau (máy 24 đến máy 32; máy 35,36)
11