Giáo dục lòng yêu nước cho học sinh qua bài tây tiến của quang dũng

Việc giảng dạy lòng yêu nước qua các tác phẩm văn học không chỉ giúp học sinh hiểu và cảm nhận được nội dung của tác phẩm, mà còn có khả năng cảm nhận về đất nước, lịch sử dân tộc ngàn đ

MỤC LỤC

A PHẦN MỞ ĐẦU……… …… 1

I Lí do chọn đề tài ……… ……….1

II Mục đích nghiên cứu ……… ……….2

III Đối tượng nghiên cứu……… ……… 2

IV Phương pháp nghiên cứu…… ……….……… ……… 2

B PHẦN NỘI DUNG……… … 2

I Cơ sở lí luận……… ……… 2

1 Khái quát chung về nội dung yêu nước văn học Việt Nam thời kì chống Pháp ……… ……… 3

1.1 Khái niệm chung về lòng yêu nước 1.2 Đặc điểm chung về lòng yêu nước của dân tộc Việt Nam 2 Lí thuyết về tích hợp giáo dục lòng yêu nước trong bộ môn Ngữ Văn 2.1 Lí thuyết về tích hợp 2.2 Vai trò của môn Ngữ Văn trong việc giáo dục tư tưởng đạo đức cho thế hệ trẻ II Cơ sở thực tiễn ……… ……… 4

1 Thực trạng học sinh……… 4

2 Thực trạng giáo viên……… 4

III Những biện pháp tích hợp giáo dục nội dung yêu nước qua bài “Tây Tiến” (Quang Dũng) ……… 5

1 Biện pháp 1: Lồng ghép giáo dục nội dung yêu nước trong bài học theo từng phần 2 Biện pháp 2: Lồng ghép giáo dục nội dung yêu nước vào phần củng cố bài học 3 Biện pháp 3: Lồng ghép giáo dục nội dung yêu nước vào phần kiểm tra bài cũ ở tiết sau 4 Biện pháp 4: Tích hợp giáo dục lòng yêu nước bằng cách liên hệ, mở rộng đối chiếu với nội dung yêu nước trong các tác phẩm cùng đề tài 5 Biện pháp 5 : Tích hợp giáo dục lòng yêu nước qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp 5.1 Hoạt động câu lạc bộ 5.2 Hoạt động tham quan, dã ngoại 5.3 Hoạt động sân khấu hóa IV Hiệu quả của sáng kiến với bản thân, với nhà trường……… 14

C PHẦN KẾT LUẬN……… ………….15

I Kết luận……… 15

II Kiến nghị……….16 THƯ MỤC THAM KHẢO

PHỤ LỤC

A MỞ ĐẦU

I Lí do chọn đề tài

Yêu nước là một truyền thống thiêng liêng và cao quý nhất của dân tộc Việt Nam, là cội nguồn của những giá trị truyền thống khác Đúng như Bác Hồ kính

yêu đã từng nói: “ Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là truyền thống

quý báu của ta Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi

sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước ”

Lòng yêu nước được hình thành và hun đúc từ trong các cuộc đấu tranh gian khổ, kiên cường chống giặc ngoại xâm, trong lao động xây dựng đất nước, và trong ngay cả những hoạt động cuộc sống thường ngày Vì vậy, việc giáo dục

lòng yêu nước trong nhà trường là vô cùng quan trọng và cần thiết

Văn học yêu nước cũng chiếm một vị trí quan trọng, được ví như "sợi chỉ đỏ” xuyên suốt chương trình phổ thông Nội dung yêu nước thể hiện ở hầu hết các tác phẩm văn học, từ việc thể hiện lòng căm thù giặc sâu sắc, ý thức độc lập tự chủ, tự hào dân tộc, đến tình yêu thiên nhiên đất nước Việc giảng dạy lòng yêu nước qua các tác phẩm văn học không chỉ giúp học sinh hiểu và cảm nhận được nội dung của tác phẩm, mà còn có khả năng cảm nhận về đất nước, lịch sử dân tộc ngàn đời và hình thành ý thức trách nhiệm đối với đất nước

Tuy nhiên, thời đại mới với sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin, sự thay đổi của cách sống và quan niệm thẩm mĩ của con người hiện đại có ảnh hưởng rất lớn tới suy nghĩ của học sinh Đa phần các em thích cái mới, cái hiện đại mà không biết, không thích những cái đã qua, những cái đẹp, cái hào hùng của quá khứ lịch sử Nhịp sống hiện đại cũng khiến nhiều em thờ ơ với những giá trị mà môn Ngữ văn mang lại Các em không còn rung động trước một bài thơ hay, một câu chuyện hấp dẫn, lạnh lùng với số phận nhân vật, thờ ơ trước cảnh đời Đặc biệt, các em không ý thức được trách nhiệm của bản thân với cộng đồng, đất nước Điều đó thật đáng lo ngại Cần phải khơi dậy tình cảm nhân văn, định hướng nhân cách, bồi dưỡng tâm hồn cho các em ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường mới mong sau này các em trở thành những công dân có ích cho xã hội

Trong chương trình Ngữ văn lớp 12 có rất nhiều văn bản để tích hợp giáo dục lòng yêu nước cho học sinh Với kinh nghiệm giảng dạy bộ môn Ngữ văn lớp 12 bản thân tôi nhận thấy dạy bài "Tây Tiến” của Quang Dũng, đặc biệt là

dạy tích hợp “Giáo dục lòng yêu nước cho học sinh qua bài "Tây Tiến” của Quang Dũng” là rất hay và đem lại hiệu quả cao cho giờ học

Bản thân tôi hi vọng rằng qua kinh nghiệm giảng dạy “Giáo dục lòng yêu nước cho học sinh qua bài "Tây Tiến” của Quang Dũng” giúp các em học

sinh có cách nhìn mới về nội dung của bài và hình thành thêm về lòng yêu nước,

tự hào dân tộc

Tôi chọn hai lớp 12 được phân công giảng dạy tại trường THPT Như Xuân là đối tượng khảo sát thực nghiệm Trong đó lớp 12C4 là lớp thực nghiệm

và lớp 12C3 là lớp đối chứng để kiểm nghiệm việc đổi mới phương pháp của mình

II Mục đích nghiên cứu

- Giúp học sinh hiểu được khái niệm và đặc điểm của nội dung yêu nước qua từng giai đoạn lịch sử

- Phát hiện được biểu hiện cụ thể của nội dung yêu nước qua văn học Việt Nam thời kì chống Pháp

- Phát hiện được nội dung yêu nước qua bài “Tây Tiến” của Quang Dũng

- Giáo dục lòng yêu nước, hình thành nhân cách cho học sinh qua bài học

III Đối tượng nghiên cứu

Đề tài lấy những nội dung yêu nước trong bài thơ “Tây Tiến” của Quang

Dũng làm đối tượng nghiên cứu từ đó đề xuất những biện pháp tích hợp giáo dục lòng yêu nước cho học sinh THPT

IV Phương pháp nghiên cứu

1 Điều tra, phỏng vấn

Bản thân tôi đã điều tra học sinh qua công tác giảng dạy trong chương trình Ngữ văn 12, phỏng vấn lấy ý kiến phản hồi Từ đó tổng hợp để đi đến những kết luận cụ thể

2 Thống kê, đối chiếu, trao đổi kinh nghiệm

Là phương pháp thu thập và phân tích, đối chiếu các số liệu Từ đó trao đổi và đúc rút kinh nghiệm trong giảng dạy

3 Nghiên cứu, phân tích, tổng hợp tài liệu

Là tìm hiểu, sưu tầm các tài liệu, bài giảng liên quan

4 Thực nghiệm sư phạm và tổng kết kinh nghiệm

Là phương pháp thu nhận thông tin về sự thay đổi số lượng và chất lượng trong giảng dạy và học tập khi ứng dụng phương pháp giảng dạy được đề xuất

B NỘI DUNG

I Cơ sở lí luận

1 Khái quát chung về nội dung yêu nước văn học Việt Nam thời kì chống Pháp

1.1 Khái niệm chung về lòng yêu nước

Lòng yêu nước là tình yêu quê hương, đất nước và tinh thần sẵn sàng đem hết khả năng của mình phục vụ lợi ích của Tổ quốc (Theo sách GDCD 10 Trang 96)

1.2 Đặc điểm chung về lòng yêu nước của dân tộc Việt Nam

Lòng yêu nước của dân tộc Việt Nam có những biểu hiện vô cùng phong phú và đa dạng, nhưng tựu trung lại, thể hiện chủ yếu ở những điểm sau:

- Tình cảm gắn bó với quê hương đất nước: Người Việt Nam yêu nước

luôn luôn hướng về cội nguồn, về ông bà, cha mẹ, tổ tiên và quê hương của mình Khi phải xa quê hương, đất nước, luôn nhớ về quê hương, hướng về Tổ quốc

- Tình thương yêu đối với đồng bào, giống nòi, dân tộc: Đồng bào, giống

nòi là những gì thiêng liêng nhất gắn bó con người Việt Nam với nhau Mỗi người dân Việt Nam yêu nước đều cảm thông sâu sắc với nỗi đau của đồng bào, dân tộc, luôn mong muốn đồng bào của mình được sống ấm no, hạnh phúc

- Lòng tự hào dân tộc chính đáng: Người Việt Nam luôn tự hào về truyền

thống văn hóa lâu đời, đậm đà bản sắc dân tộc và có sức sống mạnh mẽ của dân tộc mình, tự hào về những con người của quê hương, đất nước, những người anh hùng hào kiệt, những danh nhân văn hóa, tự hào về non sông gấm vóc và những sản vật phong phú của quê hương

- Đoàn kết kiên cường, bất khuất chống giặc ngoại xâm, bảo vệ chủ quyền

dân tộc và nền độc lập tự do của Tổ quốc, không bao giờ chịu làm nô lệ, làm người dân mất nước hoặc lệ thuộc người nước ngoài Tinh thần đoàn kết, kiên cường bất khuất chống giặc ngoại xâm là nét nổi bật của truyền thống yêu nước

Việt Nam

- Cần cù và sáng tạo trong lao động để xây dựng, phát triển nền văn hóa

dân tộc và xây dựng đất nước ngày càng giàu đẹp (Theo sách GDCD 10 Trang 97)

2 Lí thuyết về tích hợp giáo dục lòng yêu nước trong bộ môn Ngữ Văn

2.1 Lí thuyết về tích hợp

- Tích hợp trong quá trình dạy học là sự phối kết hợp các tri thức của một

số môn học có những nét chính, tương đồng xoay quanh một chủ đề nào đó Nói cách khác, tích hợp là phương pháp phối hợp một cách riêng lẻ các môn học khác nhau, các phân môn học khác nhau theo những hình thức, cấp độ khác nhau nhằm đáp ứng những mục tiêu, mục đích , yêu cầu cụ thể nào đó của tiết học

Việc vận dụng phương pháp dạy học tích hợp là một trong những cơ sở đánh giá hiệu quả của một tiết dạy về mặt phương pháp

Ví dụ : Khi dạy bài Tây Tiến của nhà thơ Quang Dũng, một bài thơ tập

trung thể hiện vẻ đẹp hình tượng người lính thời chống Pháp, tôi không chỉ tích hợp giáo dục lòng yêu nước qua từng phần bài dạy mà còn liên hệ với những tác phẩm văn học cùng chủ đề, những bộ môn khác có cùng nội dung giáo dục,…từ

đó giúp học sinh hình thành lòng tự hào dân tộc, tình yêu quê hương đất nước và

ý thức được trách nhiệm của bản thân mình

Như vậy, cách làm này giúp cho giờ dạy tránh được sự nhàm chán, giúp cho việc khai thác kiến thức trong bài dạy rộng và sâu, học sinh lĩnh hội được nhiều kiến thức và thấy được sự kết nối của các phân môn trong bộ môn, các bài học trong chương trình Từ đây, học sinh được rèn luyện kĩ năng so sánh văn học và liên hệ thực tế đời sống… Đây là những kĩ năng vô cùng quan trọng và cần thiết đối với người học

2.2 Vai trò của môn Ngữ Văn trong việc giáo dục tư tưởng đạo đức cho thế hệ trẻ

Trong giáo dục đạo đức cho học sinh, việc giáo dục đạo đức truyền thống của dân tộc là rất quan trọng Những giá trị và chuẩn mực đạo đức truyền thống

của dân tộc Việt Nam đã được lưu giữ, truyền lại cho các thế hệ và không ngừng được phát huy qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước rất hào hùng, oanh liệt

Trong chương trình giáo dục, đã có rất nhiều hình thức, môn học nhằm giáo dục đạo đức cho học sinh như môn Giáo dục công dân, Giáo dục quốc phòng, Ngữ văn, Lịch sử,… Tất cả các môn học này ngoài việc cung cấp kiến thức thì thông qua đó phải coi trọng và đặt lên hàng đầu nhiệm vụ giáo dục đạo đức cho học sinh Không thể giao phó nhiệm vụ ấy cho riêng một môn học nào

mà cần có sự kết hợp chặt chẽ với nhau, biện chứng với nhau hướng tới một mục

đích chung cuối cùng là giáo dưỡng, giáo dục và phát triển toàn diện nhân cách

cho học sinh Trong phạm vi nghiên cứu của mình, tôi chỉ đề cập đến vấn đề

giáo dục đạo đức truyền thống cho học sinh THPT thông qua hoạt động dạy và học môn Ngữ văn trong nhà trường

Môn Ngữ văn có giá trị giáo dục rất to lớn, như M.Go-rơ-xki đã nói:

“Văn học là nhân học” Học văn chính là học cách làm người Đồng thời, môn Ngữ văn làm cho con người phát triển toàn diện

Giáo dục nói chung và giáo dục đạo đức học sinh nói riêng nhằm hình thành hành vi ứng xử văn hoá cho học sinh là vấn đề hết sức cần thiết hiện nay

Đó chính là sự định hướng vào những bản chất tốt đẹp của con người Việt Nam mới, vừa giữ được thuần phong mỹ tục của dân tộc, vừa thể hiện sự thông minh sáng tạo của các thế hệ học sinh Việt Nam

II Thực trạng của vấn đề nghiên cứu

- Khả năng liên hệ giữa kiến thức bài học với thực tế đời sống của học sinh còn gặp nhiều hạn chế

- Hiện nay nhiều học sinh thờ ơ, thậm chí còn chán học văn, kể cả tác phẩm văn học hiện đại Bởi bây giờ các em thích xem phim, nghe nhạc trẻ hơn

là những tác phẩm văn học thấm đẫm tinh thần yêu nước

- Rất nhiều học sinh cũng cho rằng lòng yêu nước là một khái niệm xa vời mang tính lí thuyết, chỉ có trong sách vở Các em quên mất rằng yêu nước là một tình cảm tự nhiên, luôn có trong mỗi người Và vì vậy lòng yêu nước cần được bồi dưỡng mỗi ngày, ngay trong cuộc sống và đặc biệt qua việc học những tác phẩm văn chương nghệ thuật

2 Thực trạng giáo viên

- Thực tế thời gian trên lớp rất ít chưa đủ thời gian để dạy nội dung của bài cho nên giáo viên thường bỏ qua việc dạy tích hợp giáo dục lòng yêu nước cho học sinh

- Có một thực trạng thường thấy trong các nhà trường hiện nay việc dạy học phần văn thơ vẫn còn nặng về kiến thức Người dạy và người học chủ yếu chỉ quan tâm đến nội dung nào sẽ phục vụ cho các kì thi, còn nếu không thi thì

sẽ bị xem nhẹ Vì vậy người dạy thường say sưa tìm tòi, khám phá sự hấp dẫn về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm mà quên mất các nhiệm vụ quan trọng khác

- Một bộ phận giáo viên cũng xem nhẹ tầm quan trọng của công tác giáo dục đạo đức, coi đây là công việc của cán bộ chuyên trách… Những lí do này khiến giờ dạy và học Ngữ Văn chưa thực sự phát huy tối đa vai trò và tác dụng của mình, giờ học nhiều khi còn cứng nhắc, khô khan và nhàm chán

Từ những nguyên nhân trên, có thể thấy, từ việc thiếu áp dụng phương pháp dạy học phù hợp sẽ dẫn đến một hậu quả lớn Đó là :

- Ảnh hưởng đến chất lượng viết bài làm văn nghị luận văn học ở học sinh Các em không có khả năng liên hệ, mở rộng nội dung bài học

- Ảnh hưởng đến phương pháp và năng lực viết bài văn nghị luận xã hội Các em không phát hiện được những vấn đề xã hội vốn có trong các tác phẩm văn chương đã học

III Những biện pháp tích hợp giáo dục nội dung yêu nước qua bài

“Tây Tiến” (Quang Dũng)

1 Biện pháp 1: Lồng ghép giáo dục nội dung yêu nước trong bài học theo từng phần

1.1 Phần tiểu dẫn

Bức tượng nhà thơ Quang Dũng đặt tại nhà truyền thống

Lâu nay, trong những giờ đọc hiểu văn bản văn học, giáo viên và học sinh thường cho rằng các thông tin trong phần tiểu dẫn không quan trọng và thường ít

để tâm đến Tuy nhiên, đây là một quan niệm sai lầm Bởi lẽ, chính những yếu tố ngoài văn bản được trình bày trong đó lại là cơ sở quan trọng để giải mã văn bản văn học, đồng thời phát triển tư duy, phát huy tính tích cực chủ động và hứng thú học tập của học sinh

Khi giảng dạy phần tiểu dẫn bài “Tây Tiến”, giáo viên có thể tích hợp giáo dục niềm tự hào về tác giả Quang Dũng Ông không chỉ là một nhà thơ xuất sắc của thơ ca kháng chiến chống Pháp, mà còn là một người lính trực tiếp cầm súng chiến đấu bảo vệ quê hương, đất nước Tại nhà truyền thống trưng bày kỷ vật trung đoàn 52 Tây Tiến ở Mộc Châu, hiện có bức tượng bán thân của nhà thơ (ảnh trên)

Dưới đây là bài hát “Những mùa Tây Tiến” được nhạc sĩ Quỳnh Hợp phổ

nhạc dựa trên lời bài thơ “Tây Tiến” của Quang Dũng:

Bên cạnh đó, từ những thông tin ngắn gọn về binh đoàn Tây Tiến có trong phần tiểu dẫn, giáo viên có thể tích hợp giáo dục về trách nhiệm của thế hệ những người trẻ tuổi sẵn sàng xếp bút nghiên lên đường chiến đấu khi Tổ quốc lâm nguy

1.2 Phần nội dung

“Tây Tiến” là một thi phẩm tiêu biểu xuất sắc cho tinh thần yêu nước của người lính chống Pháp Nội dung ấy thấm đẫm trong mỗi câu thơ, mỗi khổ thơ

– Khổ thơ đầu:

Khi giảng dạy khổ thơ đầu, giáo viên có thể giáo dục học sinh lòng tự hào

về thiên nhiên miền Tây Bắc hoang sơ, dữ đội, khắc nghiệt nhưng cũng rất đỗi

mĩ lệ, thơ mộng Đó cũng là con đường hành quân đầy gian khổ của người lính Tây Tiến

Giáo viên có thể giáo dục học sinh lòng tự hào về hình ảnh người lính anh dũng, kiên cường vượt lên mọi khó khăn, gian khổ Dù có lúc trước sự khắc nghiệt, dữ dội của thiên nhiên, các anh đã không vượt qua nổi, nhưng vẫn là gục

ngã ngay trong tư thế hành quân

Trong phần này giáo viên sau khi giảng dạy xong có thể liên hệ với những phẩm chất cần có trong thế hệ thanh niên ngày nay

- Khổ thơ cuối:

Khi giảng dạy khổ thơ này, giáo viên có thể giáo dục học sinh lòng tự hào

về tinh thần quyết chiến kẻ thù xâm lược Tinh thần ấy tiếp nối lẽ sống cao cả

của người lính trong văn học trung đại – “sống đánh giặc, thác cũng đánh

giặc”(Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc – Nguyễn Đình Chiểu)

2 Biện pháp 2: Lồng ghép giáo dục nội dung yêu nước vào phần củng

cố bài học

Trong hoạt động dạy và học, tiến trình bài giảng chia thành nhiều bước Phần việc “củng cố - dặn dò” là thao tác cuối cùng sau khi tìm hiểu xong toàn bộ giá trị của tác phẩm, trước khi kết thúc giờ học Tuy là phần việc cuối cùng chiếm khối lượng thời gian ít ỏi nhưng có vai trò quan trọng, cũng là một phần tạo nên sự hoàn thiện của một giờ lên lớp Nếu biết vận dụng linh hoạt sáng tạo phương pháp chắc hẳn phần việc này sẽ có tính hiệu quả và sức hấp dẫn hơn cho hoạt động dạy và học của thầy trò Nhiệm vụ chính của người giáo viên trong phần việc “củng cố- dặn dò” gồm hai nội dung cơ bản:

- Thứ nhất, nhằm khắc sâu kiến thức bài học, giáo viên chủ động cung cấp thêm thông tin, tư liệu để mở rộng kiến thức, liên hệ, so sánh giúp học sinh hiểu được bản chất, sâu sắc bài học

- Thứ hai, chú trọng đến hệ thống câu hỏi để học sinh thảo luận, trao đổi, trình bày những hiểu biết và kiến giải của mình về bài học

Như vậy, khi giảng xong bài thơ “Tây Tiến”, giáo viên có thể đặt ra câu

hỏi củng cố kiến thức, và giáo dục lòng yêu nước cho học sinh: Qua hình ảnh

người lính Tây Tiến được thể hiện trong bài thơ, anhh/chị liên hệ gì về trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với đất nước?

Gợi ý:

- Qua hình ảnh người lính Tây Tiến, em có suy ngẫm về trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với đất nước:

+ Có tình yêu đất nước, lòng tự hào dân tộc chính đáng

+ Sẵn sàng chiến đấu, hi sinh khi nền độc lập dân tộc bị lâm nguy

+ Hăng say học tập và lao động để dựng xây đất nước ngày càng giàu đẹp + Có ý thức bồi dưỡng lòng yêu nước

3 Biện pháp 3: Lồng ghép giáo dục nội dung yêu nước vào phần kiểm tra bài cũ ở tiết sau

Kiểm tra bài cũ là một nhiệm vụ vô cùng quan trọng trong hoạt động dạy và học nói chung Công việc này không chỉ giúp học sinh có ý thức học tập, ôn luyện chuyên cần mà còn khắc sâu kiến thức ở giờ học trước đó Riêng đối với môn Ngữ Văn, việc kiểm tra bài cũ không nhất thiết phải tiến hành đầu giờ mà

có thể đan xen trong tiết học Người dạy cũng cần khéo léo trong việc lựa chọn phạm vi kiến thức trọng tâm, đưa ra câu hỏi phù hợp, tránh tạo cảm giác nặng

nề, căng thẳng, áp lực cho học sinh Một sự khởi đầu suôn sẻ sẽ đem tới thành công cho những bước tiếp theo

Trong tiết học sau, giáo viên kiểm tra bài cũ bằng cách đặt câu hỏi: Qua bài

thơ “Tây Tiến”(Quang Dũng), anh/chị hãy nêu ngắn gọn cảm nhận về hình ảnh người lính thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp?

Gợi ý:

- Qua bài thơ, hình ảnh người lính thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp hiện lên với vẻ đẹp hào hoa, bi tráng và rất đỗi hào hùng Điều đó được thể hiện qua:

+ Hình ảnh người chiến sĩ giữa chặng đường hành quân đầy gian khổ qua miền thiên nhiên Tây Bắc dữ dội, khắc nghiệt và mĩ lệ, thơ mộng

+ Tình quân dân nồng ấm trong đêm liên hoan giao lưu văn nghệ với đồng bào Tây Bắc và cảnh đưa tiễn trên sông

+ Vẻ đẹp chân dung, tâm hồn, lí tưởng và sự hi sinh cao cả của người lính Tây Tiến

+ Lời thề sắt đá của người lính Tây Tiến

- Những người lính ấy tiêu biểu cho vẻ đẹp anh hùng của cả một thế hệ anh hùng Các anh không chỉ gợi nguồn cảm hứng bất tận cho những sáng tác văn chương nghệ thuật mà còn truyền cho thế hệ sau tình yêu, niềm tự hào và ý thức dân tộc

4 Biện pháp 4: Tích hợp giáo dục lòng yêu nước bằng cách liên hệ, mở rộng đối chiếu với nội dung yêu nước trong các tác phẩm cùng đề tài

Văn học yêu nước là một dòng chảy không ngừng, xuyên suốt từ văn học

dân gian đến văn học viết, từ trung đại đến hiện đại Vì vậy, khi dạy và học bài

“Tây Tiến”, ta dễ dàng liên hệ đến rất nhiều tác phẩm cùng đề tài

- Trong văn học dân gian: Ta có thể thấy một tình yêu quê hương, đất

nước in dấu đậm đà trong ca dao, dân ca Ở đó là tâm hồn nhân dân ôm trọn bóng hình quê hương đất nước, là nỗi nhớ đến da diết làng quê ruột thịt:

“ Anh đi anh nhớ quê nhà

Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương

Nhớ ai dãi nắng, dầm sương

Nhớ ai tát nước bên đường hôm nao”

Mỗi người dân Việt Nam gắn bó với quê hương bằng một tình yêu sâu đậm, nồng nàn và ca dao chính là bức thông điệp để gửi gắm những tình cảm thiết tha đó Có thể liên hệ, phải chăng bài ca dao trên chính là mạch nguồn cảm hứng để Quang Dũng viết nên vần thơ về nỗi nhớ : “Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm” Dù hoàn cảnh khác nhau, đối tượng của nỗi nhớ khác nhau nhưng tác giả dân gian và các chàng trai Hà Nội có cùng chung một tình cảm sâu sắc dành cho quê nhà

- Trong văn học trung đại: Lòng yêu nước thể hiện ở tư tưởng trung

quân ái quốc, ở niềm tự hào, tự tôn dân tộc, ở ý chí quyết tâm đánh giặc giữ nước… Ta như bắt gặp một bản tuyên ngôn độc lập qua “Nam quốc sơn hà” của

Lí Thường Kiệt, một lời khẳng định hùng hồn, đanh thép, hào sảng trong “Bình ngô đại cáo” của Nguyễn Trãi, hay một bài hịch vang núi sông ngỡ còn đâu đây trong “Hịch tướng sĩ” của Trần quốc Tuấn… Đó chính là những biểu hiện đẹp

về trào lưu chủ nghĩa yêu nước được tô đậm trong nền văn học trung đại

Như vậy, giáo viên khi dạy bài “Tây Tiến” có thể giúp học sinh thấy được

sự kế thừa và phát huy của văn học yêu nước hiện đại từ nền tảng của văn học trung đại, dễ dàng lí giải được lí tưởng sẵn sàng xả thân vì độc lập dân tộc của những chàng trai tuổi vừa mười tám, đôi mươi: “Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh”

- Trong văn học Việt Nam thời kì chống Pháp: Cảm hứng về lòng yêu

nước trong thơ văn kháng chiến chống Pháp mang tính trữ tình và tính chiến đấu sâu sắc, có giá trị nghệ thuật cao Những tác phẩm ra đời thời kì này đã góp phần bồi dưỡng lòng yêu nước, động viên nhân dân chiến đấu và góp phần đưa cuộc kháng chiến đến thắng lợi hoàn toàn Nguồn cảm hứng ấy giúp ta cảm nhận sâu sắc tâm tình người thanh niên Việt Nam yêu nước kháng chiến, xúc động mãnh liệt về những nỗi đau thương mất mát của nhân dân ta khi giặc xâm lược,

tự hào về đất nước ta giàu đẹp, lịch sử ta vẻ vang, nhân dân ta anh hùng với truyền thống chiến đấu vì dộc lập, tự do

Từ đó, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh phát hiện ra sự tương đồng của tinh thần xung trận giữa những chàng trai Tây Tiến với cả một “thế hệ lên đường đánh giặc” trong thơ Tố Hữu:

“ Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước

Mà lòng phơi phới dậy tương lai”

(Theo chân Bác)

Với tình quê hương đất nước như máu thịt, mẹ cha trong thơ Chế lan Viên: “ Ôi Tổ quốc ta yêu như máu thịt

Như mẹ cha ta, như vợ như chồng

Ôi Tổ quốc nếu cần ta chết

Cho mỗi ngôi nhà, ngọn núi, con sông…”

Với ý chí kiên cường vượt lên trên mọi gian khổ, thiếu thốn bệnh tật như trong thơ Chính Hữu:

“ Tôi với anh biết từng cơn ớn lạnh

Rét run người vầng trán đẫm mồ hôi”

Tất nhiên, tuỳ vào thời lượng của tiết học, khả năng tiếp nhận của học sinh

mà giáo viên sẽ có sự liên hệ, mở rộng một cách hợp lí Nhưng tựu trung lại, qua

sự đối chiếu này, các em có thể nhận ra, nội dung yêu nước không phải của riêng một tác phẩm, một thời kì văn học nào Yêu nước chính là một nội dung lớn, một dòng chảy xuyên suốt Các em có quyền tự hào về truyền thống tốt đẹp, quý báu ấy của dân tộc Các em có thể bồi dưỡng lòng yêu nước từ việc cảm thụ kho tàng thơ văn đồ sộ của dân tộc Việt Nam

5 Biện pháp 5 : Tích hợp giáo dục lòng yêu nước qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là hoạt động do giáo viên tổ chức hướng dẫn thực hiện ngoài thời gian học tập chính khóa nhằm lôi cuốn đông đảo học sinh tham gia, kế tục giáo dục chính khóa, mở rộng, đào sâu, hoàn thiện kết quả giáo dục trong giờ lên lớp chính khóa với nhiều hình thức đa dạng Hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn có tác dụng rất to lớn trong việc nâng cao hiệu quả dạy học môn Ngữ Văn trong nhà trường phổ thông, góp phần củng cố, mở rộng vốn tri thức của các em; rèn luyện kỹ năng làm văn; tăng cường hứng thú của các em đối với môn Ngữ Văn Cụ thể:

Thứ nhất, hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn với nhiều hình thức phong phú, diễn ra ở nhiều địa điểm, hoàn cảnh khác nhau, đòi hỏi các cách thức hoạt động khác nhau sẽ rèn luyện cho học sinh khả năng thích nghi, năng động, sáng tạo, làm quen với sự sưu tầm tài liệu, tập dượt hoạt động và

kỹ năng tự tổ chức hoạt động

Thứ hai, hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn sẽ góp phần rèn luyện tinh thần trách nhiệm, ý thức gắn bó với tập thể của học sinh Thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn, học sinh vừa xác định được bản ngã, vừa xác định được vai trò, trách nhiệm của mỗi cá nhân trước cộng đồng Học sinh sẽ hòa nhập vào tập thể một cách vui vẻ, tự nguyện

Hơn nữa, hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn còn góp phần bồi dưỡng tâm hồn cho các em, bồi dưỡng tinh thần yêu nước, lòng yêu thương con người và dễ dàng hòa nhập, cảm nhận những điều tốt đẹp của cuộc sống

Đặc biệt, trong hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn, tính độc lập và sự sáng tạo của học sinh sẽ được phát huy cao độ Nhờ vậy, các kỹ năng cảm thụ văn học, kỹ năng làm văn được hình thành và phát triển một cách tự giác chủ động… Có thể nói đây là hình thức dạy học mang tính tích cực cao, có tác dụng phát triển kiến thức và rèn luyện kỹ năng toàn diện Qua các hoạt động này, giáo viên có thể tích hợp giáo dục đạo đức học sinh vô cùng hiệu quả

Khi dạy bài “Tây Tiến” của Quang Dũng, giáo viên có thể phối hợp tổ chức thêm các hoạt động ngoài giờ lên lớp dưới nhiều hình thức khác nhau như hoạt động câu lạc bộ, đi dã ngoại, diễn đàn, sân khấu hóa (kịch, thơ, hát, múa rối, tiểu phẩm…) để nội dung tích hợp thêm phong phú, giàu ý nghĩa Dưới đây

là một số hình thức hoạt động ngoại khóa có hiệu quả được tôi sử dụng khi dạy học:

5.1 Hoạt động câu lạc bộ

Câu lạc bộ là hình thức sinh hoạt ngoại khóa của những nhóm học sinh cùng sở thích, nhu cầu, năng khiếu,… dưới sự định hướng của giáo viên nhằm tạo môi trường giao lưu thân thiện, tích cực giữa các học sinh với nhau và giữa học sinh với thầy cô giáo, với những người lớn khác Hoạt động của câu lạc bộ tạo cơ hội để học sinh được chia sẻ những kiến thức, hiểu biết của mình về các tác phẩm, tác giả văn học, qua đó phát triển các kĩ năng của học sinh như: kĩ năng giao tiếp, kĩ năng lắng nghe và biểu đạt ý kiến, kĩ năng trình bày suy nghĩ,

ý tưởng, kĩ năng viết bài, kĩ năng chụp ảnh, kĩ năng hợp tác, làm việc nhóm, kĩ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề…

Trong nội dung sinh hoạt tháng 12 của câu lạc bộ Văn học, giáo viên có thể định hướng đưa ra chủ đề về hình tượng người lính Từ đây các thành viên câu lạc bộ sẽ sưu tầm tài liệu văn thơ, hình ảnh, hiện vật…có liên quan Trong

buổi sinh hoạt, câu lạc bộ sẽ tổ chức bình thơ, ngâm thơ bài Tây Tiến (Quang

Dũng), kể chuyện, trưng bày hiện vật Đặc biệt, có thể có buổi trò chuyện trực tiếp với khách mời là những cựu chiến binh, để các em thực sự được sống lại một thời quá khứ oanh liệt của dân tộc, bằng những cảm xúc chân thực, tự nhiên nhất

5.2 Hoạt động tham quan, dã ngoại

Tham quan, dã ngoại là một hình thức tổ chức học tập thực tế hấp dẫn đối với học sinh Mục đích của tham quan, dã ngoại là để các em học sinh được đi thăm, tìm hiểu và học hỏi kiến thức, tiếp xúc với các di tích lịch sử, văn hóa, các công trình, có liên quan đến tác phẩm văn học, giúp các em có được những kinh nghiệm thực tế, từ đó có thể áp dụng vào cuộc sống của chính các em

Nội dung tham quan, dã ngoại có tính giáo dục tổng hợp đối với học sinh như: giáo dục lòng yêu thiên nhiên, quê hương, đất nước, giáo dục truyền thống cách mạng, truyền thống lịch sử…Các lĩnh vực tham quan, dã ngoại có thể được

tổ chức ở nhà trường phổ thông là: Tham quan các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, văn hóa; tham quan các ngôi trường, các con đường mang tên những nhân vật nổi tiếng của đất nước…

Khi dạy bài “Tây Tiến” của Quang Dũng, người dạy có thể tổ chức đưa các học sinh đến với Tây Bắc – vùng đất chứa đựng, lưu giữ biết bao kỉ niệm, thông tin quý báu về đoàn binh Tây Tiến Dưới đây là những hình ảnh đượcchụp lại trong chuyến tham quan tại nhà truyền thống trưng bày kỷ vật trung đoàn 52

và đài tưởng niệm các chiến sĩ Tây Tiến tại Mộc Châu (Sơn La) Qua chuyến đi thực tế ấy, các em có cái nhìn đầy đủ, chân thực và thấm thía, sâu sắc hơn những gian khổ, hi sinh của các thế hệ cha anh

Đài tưởng niệm các chiến sĩ Tây Tiến

Chân dung các chiến sĩ Tây Tiến được trưng bày tại nhà truyền thống

5.3 Hoạt động sân khấu hóa

Hoạt động này là phương pháp đặc biệt hiệu quả trong dạy và học văn Phương pháp này có thể khơi dậy niềm yêu thích văn chương nghệ thuật, tạo ra cuộc chơi đầy tính sáng tạo Qua đó, học sinh được hóa thân thành nhân vật, hình tượng trong tác phẩm văn học

Thay vì những giờ giảng mang tính chất khô khan, khuôn mẫu trên bục giảng, các em được xem, được hóa thân vào những tiết mục sinh động, khiến các

em dễ học, dễ nhớ, nhập tâm hơn với những tác phẩm văn học

Từ nội dung trong sách giáo khoa, kiến thức và hình tượng nhân vật, hình tượng tác giả được các em ghi nhớ trên lớp và được tái hiện trên sân khấu Cuộc sống vốn nhiều màu sắc và văn học cũng lưu lại sắc màu ấy, thế nên việc truyền tải văn học cũng phải sống động như chính nó từng diễn ra như thế Với chúng tôi, văn học vượt ra ngoài một môn học trên ghế nhà trường, trở thành một môn nghệ thuật, với đầy đủ sắc màu sinh động, đa dạng trong cách tiếp cận Cùng với các phương pháp giảng dạy truyền thống được chắt lọc hiện nay, sân khấu hóa văn học được kỳ vọng sẽ trở thành một cách tiếp cận mới trong việc phát huy tính tích cực, chủ động trong cách dạy và cách học, đồng thời xóa tan những lối mòn suy nghĩ tiêu cực về bộ môn, mở ra một góc nhìn khác để đến gần hơn, chân thực hơn và đầy đủ hơn về môn Ngữ văn

Như vậy, khi dạy bài “Tây Tiến”, người dạy có thể định hướng cho học sinh xây dựng các tiết mục văn hoá nghệ thuật ở các thể loại: hát múa, tiểu phẩm, nhạc kịch… xoay quanh nội dung về người lính chống Pháp

Tiết mục văn nghệ của lớp 12B3(2016 – 2017)

Chắc chắn, sau những hoạt động này, các em sẽ hứng thú hơn khi tiếp cận các tác phẩm văn học, chịu khó tìm tòi nhiều hơn các nguồn tư liệu Và như một

lẽ tự nhiên, lòng yêu nước, ý thức tự hào dân tộc dần dần được hình thành trong các em

Tiết mục văn nghệ của lớp 11C5 (2016 -2017)

IV Hiệu quả của sáng kiến với bản thân, với nhà trường

Áp dụng những kinh nghiệm trên vào thực tế giảng dạy lớp 12, tôi nhận thấy học sinh đã có hứng thú hơn khi học tập môn Ngữ Văn, đặc biệt trong giờ đọc - hiểu văn bản “Tây Tiến” Các em không chỉ nắm bắt tốt nội dung bài học

mà còn chủ động liên hệ bài học với các vấn đề liên quan trong đời sống Nhờ

đó, môn giờ học trở nên gần gũi, thiết thực và sinh động, hấp dẫn hơn

Những nội dung tích hợp thường rất gần với các vấn đề trong bài nghị luận xã hội Vì vậy, chất lượng những bài viết này cũng rất khả quan

Việc giáo dục lòng yêu nước cũng đem lại hiệu quả cao trong công tác giáo dục đạo đức học sinh, góp phần giảm thiểu những tác động tiêu cực của nền kinh tế thị trường, hướng các em tới các giá trị Chân – Thiện – Mĩ

Qua thực tế giảng dạy và giáo dục đạo đức, tôi đã tiến hành thực nghiệm

để kiểm tra chất lượng học tập ở hai lớp trong trường THPT Như Xuân Kết quả

cụ thể như sau:

- Lớp 12C3: Không sử dụng phương pháp tích hợp giáo dục nội dung yêu nước: Tiết học trầm, học sinh ít hoạt động, không có hứng thú tìm hiểu bài, kiến thức chưa sâu, một số em không tập trung Chất lượng bài viết nghị luận văn học (viết về hình tượng người lính) và nghị luận xã hội (bàn luận về lòng yêu nước) chưa cao

- Lớp 12C4: Sử dụng phương pháp tích hợp giáo dục nội dung yêu nước: Lớp học sôi nổi, học sinh hoạt động nhiều, có hứng thú trong học tập, khả năng tiếp thu kiến thức cao hơn, các em cảm thấy yêu thích môn học Hiệu quả thể hiện rõ qua chất lượng bài viết đạt nhiều điểm tốt

Bảng thống kê điểm trung bình bài viết số 2 môn Ngữ Văn:

Lớp Sĩ số Giỏi Khá Trung bình Yếu

Số lượng %

Số lượng %

Số lượng %

Số lượng % 12C3

Như vậy, sáng kiến kinh nghiệm tích hợp“Giáo dục lòng yêu nước cho học sinh qua bài "Tây Tiến” của Quang Dũng” không chỉ có tác dụng trong

việc khơi dậy tình yêu văn chương, bồi dưỡng lòng yêu nước ở các em học sinh,

mà đối với giáo viên, đây là những gợi ý tích cực có tính khả thi để chúng ta tiếp cận và truyền tải những thông điệp thẩm mĩ của văn học Việt Nam thời kì kháng chiến chống Pháp Tính khả thi của sáng kiến cũng góp phần nâng cao chất lượng dạy – học của nhà trường THPT Như Xuân, hướng tới thông điệp:

“Nhiệm vụ của người dạy là giúp người học tìm thấy chính mình”

C KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

I KẾT LUẬN

Nhiều giáo viên hiện nay không khỏi băn khoăn, lo lắng trước thực trạng môn Ngữ Văn không còn được xã hội coi trọng như trước Điều này khiến họ chán nản, buông xuôi và thiếu đầu tư cho môn dạy của mình Giờ học đương nhiên sẽ thiếu đi sự hấp dẫn, lôi cuốn đối với học sinh Vì vậy, như một vòng luẩn quẩn, vị thế của môn Ngữ Văn trong nhà trường càng bị xem nhẹ

Thiết nghĩ, một giáo viên dạy môn Ngữ Văn giỏi phải là người vượt lên được những khó khăn do thời đại đặt ra đối với môn học này Trong mỗi giờ lên lớp, giáo viên phải là người “truyền lửa” cho học sinh, đánh thức trong các em tình yêu đối với văn học Đương nhiên, nhiệm vụ này không hề dễ dàng Giáo viên không chỉ cần nắm vững về kiến thức mà còn cần phải lựa chọn và vận dụng phương pháp dạy học phù hợp với đặc điểm môn học, phải biết tổ chức cho học sinh những hoạt động học tập thú vị, hấp dẫn, vừa tạo được niềm tin, niềm vui, hứng thú trong học tập cho các em, đồng thời đạt được mục tiêu bài học tìm tòi, học hỏi để đổi mới phương pháp truyền đạt Giáo viên không chỉ là người thầy mà còn là người bạn, người đồng hành với các em trong hành trình tìm hiểu, khám phá tri thức

Việc đề xuất dạy tích hợp “Giáo dục lòng yêu nước cho học sinh qua bài

“Tây Tiến” của Quang Dũng” theo cá nhân tôi là một đề tài thiết thực và hiệu

quả Những biện pháp được đề xuất đều nảy sinh từ chính thực tiễn giảng dạy

còn nhiều khó khăn của một trường miền núi cao như huyện Như Xuân Tôi hi vọng bài viết sẽ được các đồng nghiệp đón nhận, chia sẻ và có những ý kiến đóng góp quý báu

Đúng như Goethe đã nói: “Mọi lí thuyết chỉ là màu xám, chỉ có cây đời mãi mãi xanh tươi” Chính trong quá trình mày mò tìm hiểu, nghiên cứu phương pháp giảng dạy và trao đổi, mỗi giáo viên sẽ tự rút ra cho mình những kinh nghiệm Không có cách dạy học nào là tối ưu Vì thế, khi vận dụng phương pháp dạy học tích hợp vào giảng dạy, ngoài sự dũng cảm và lòng nhiệt tình nghề nghiệp, giáo viên cần phải hết sức linh hoạt, chủ động, sáng tạo, tránh rập khuôn, máy móc và nên kết hợp với những phương pháp dạy học tích cực khác

để giờ dạy Ngữ văn trở nên hấp dẫn, lôi cuốn và đạt kết quả cao

II KIẾN NGHỊ

Bằng những việc làm cụ thể, mục đích chính của chúng tôi là giúp học sinh say mê học tập và học tập có kết quả môn Ngữ văn Thông qua tác phẩm văn chương còn giúp học sinh bồi dưỡng lòng yêu nước, nâng cao nhận thức làm cho đời sống tư tưởng, tình cảm, tâm hồn thêm phong phú

Chúng tôi cũng xin kiến nghị với nhà trường sẽ tổ chức những buổi toạ đàm hoặc báo cáo chuyên đề về nội dung cũng như phương pháp giảng dạy bộ môn Từ đó các giáo viên có điều kiện trao đổi, học hỏi kinhh nghiệm lẫn nhau góp phần nâng cao trình độ chuyên môn Ngoài ra, nhà trường có thể tổ chức thêm các buổi sinh hoạt ngoại khoá theo chủ đề tích hợp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục học sinh Thư viện nhà trường cũng cần bổ sung thêm nguồn tư liệu văn học phong phú, đa dạng nhiều hơn nữa

Trên đây chỉ là một số kinh nghiệm nhỏ được rút ra trong quá trình giảng dạy Chúng tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp, trao đổi xung quanh vấn đề giáo dục tích hợp mà chúng tôi đã đề cập Từ đó góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và làm cho công việc dạy và học văn có nhiều ý nghĩa thiết thực hơn

XÁC NHẬN CỦA THỦ

TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 17 05 2018 Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết, không sao chép nội dung của người khác

Lê Thị Hồng