SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT YÊN ĐỊNH 1 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC DỰ ÁN VÀO BÀI TRÌNH BÀY MỘT VẤN ĐỀ NGỮ VĂN 10-TẬP 1 NHẰM TẠO HỨNG THÚ, CHỦ ĐỘNG
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT YÊN ĐỊNH 1
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC DỰ ÁN VÀO BÀI TRÌNH BÀY MỘT VẤN ĐỀ (NGỮ VĂN 10-TẬP 1) NHẰM TẠO HỨNG THÚ, CHỦ ĐỘNG, SÁNG TẠO CHO
HỌC SINH
Người thực hiện: Phạm Thị Hồng Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc môn: Ngữ văn
THANH HOÁ NĂM 2019
Trang 22.4.Cách thiết kế dạy học môn ngữ văn theo phương pháp DHDA 7
2.5 Vận dụng phương pháp DHDA vào bài Trình bày một vấn đề
(Ngữ văn 10-tập 1) nhằm tạo hứng thú,chủ động, sáng tạo cho
Trang 3CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI
Trang 41 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản toàn diệngiáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và họctheo hướng hiện đại, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiếnthức, kỹ năng của người học, khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớmáy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở đểngười học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển
từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạtđộng xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệthông tin và truyền thông trong dạy và học”
Trong những năm vừa qua việc đổi mới phương pháp dạy học ngữ văn đãđược thực hiện trong trường học Tuy nhiên sự đổi mới đó chưa được triệt để vàchưa thực sự hiệu quả Nhiều giờ học văn vẫn rất thụ động, giáo viên giảng bìnhtheo cách của giáo viên, học sinh ghi chép và nhớ dẫn đến trong các kì thi cónhiều bài văn giống hệt nhau vì các em cùng học một lớp, một thầy Cách họcnày khiến cho học sinh không có hứng thú, hạn chế sự sáng tạo, thụ động ghinhớ kiến thức máy móc và ngày càng nhiều học sinh ngại học văn, nếu học chỉ
là đối phó để qua các kì thi
Mục tiêu quan trọng hàng đầu của giáo dục nói chung và việc dạy họcmôn ngữ văn trong nhà trường nói riêng là kiến thức thu nhận từ các bài họcphải gắn với thực tế cuộc sống, phát triển năng lực, kĩ năng sống cho họcsinh.Vì vậy với mong muốn cải tiến phương pháp để hiệu quả giảng dạy đượctốt hơn, tôi đã tìm hiểu và nhận thấy cần phải tích cực hơn nữa trong việc vậndụng các phương pháp dạy học tích cực, hiện đại trong dạy học môn ngữ văn.Đặc biệt là trong những tiết làm văn - một trong những phân môn gây nhiều engại cho đội ngũ giáo viên ngữ văn ở trường phổ thông
Từ những lí do trên tôi chọn đề tài “Vận dụng phương pháp dạy học dự
án vào bài: Trình bày một vấn đề (ngữ văn 10-tập 1) nhằm tạo hứng thú, chủ động, sáng tạo cho học sinh”. Đề tài này đã thể hiện một số điểm mới về cáchdạy học làm văn có vận dụng phương pháp dạy học dự án nhằm tạo hứng thúcho học sinh, đồng thời giúp học sinh chủ động làm việc, có cơ hội thực hiện các
dự án trong và ngoài phạm vi lớp học nhằm giúp các em có thể đáp ứng nhữngyêu cầu từ cuộc sống sau này Bên cạnh đó đề tài này còn mở ra hướng dạy họcmới mang tính tích cực cho phân môn làm văn trong nhà trường
1.2 Mục đích nghiên cứu
Với những tiết học sử dụng phương pháp này đã giúp học sinh chủ độngchiếm lĩnh, vận dụng kiến thức vào thực tiễn một cách hiệu quả hơn, không khílớp học sôi nổi, sinh động tạo sự yêu thích và say mê học ở HS
Không những thế, tiết học còn giúp học sinh vận dụng nhiều kiến thứckhác nhau vào chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện kĩ năng, phát triển năng lực, pháthuy tính tích cực, chủ động, sáng tạo
Trang 5Nghiên cứu đề tài này nhằm xác định được khả năng ứng dụng phươngpháp DHDA vào giờ học làm văn, từ đó tìm ra những cách thức tổ chức dạy họclàm văn trong đó có bài “Trình bày một vấn đề” đạt hiệu quả.
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Học sinh lớp 10A10, 10A7, 10A9 trường THPT Yên Định 1
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Phối hợp nhiều phương pháp trong đó chủ yếu là phương pháp:
Phương pháp tổng hợp các vấn đề lí thuyết: Đây là phương pháp cơ bản
trong nghiên cứu khoa học Bản chất của phương pháp này là dựa trên cácthông tin đã có bằng các thao tác tư duy lôgic để rút ra kết luận khoa học.Phương pháp này được sử dụng để thu thập nguồn tư liệu nghiên cứu
Phương pháp so sánh, đối chiếu: Sử dụng phương pháp này để thấy
được sự giống nhau, khác nhau, đối chiếu để thấy được ưu nhược điểm của nó.Tác dụng của phương pháp này là tăng sức thuyết phục và độ tin cậy cao cho nộidung
Phương pháp thực nghiệm: Tiến hành thực nghiệm tại lớp 10A10, 10A7
để đánh giá tính khả thi của đề tài
Phương pháp thống kê: Thống kê và xử lý số liệu thu được qua thực
nghiệm để chứng minh tính khả thi và những đề xuất trong đề tài
2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lý luận của vấn đề
Dạy học theo dự án (DHDA) có nguồn gốc từ châu Âu (Thế kỉ XVI ở Ý
và Pháp) Đầu thế kỉ XX, các nhà sư phạm Mỹ đã xây dựng cơ sở lí luận choDHDA và coi đó là phương pháp dạy học quan trọng để thực hiện quan điểmdạy học lấy học sinh làm trung tâm, nhằm khắc phục nhược điểm của dạy họctruyền thống coi giáo viên là trung tâm
Dạy học dự án là phương pháp trong đó cá nhân hay nhóm người họcthiết lập một dự án có nội dung gắn kết với nội dung học tập Dựa vào tri thức,kinh nghiệm và kĩ năng vốn có, trên cơ sở phân tích thực tiễn thuộc phạm vi họctập, cùng với tài liệu, phương tiện, người học đề xuất ý tưởng, thiết kế dự án,soạn thảo và hoàn chỉnh dự án
Bản chất của DHDA là người học lĩnh hội kiến thức và kĩ năng thông quaviệc giải quyết một bài tập tình huống gắn với thực tiễn (bài tập dự án) Kết thúc
dự án người học phải cho ra sản phẩm gắn với thực tiễn cụ thể
Trong DHDA người học tham gia tích cực và tự lực vào các giai đoạn củaquá trình dạy học, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch đến việc thực hiện dự
án Vì thế DHDA là một phương pháp dạy học tích cực, hữu hiệu phát huy đượcnăng lực của học sinh, đồng thời rất ưu việt trong giáo dục các kĩ năng cho các
em Các dự án học tập góp phần gắn liền nhà trường với thực tiễn đời sống xãhội và có thể mang lại những tác động xã hội tích cực
Trang 6Việc dạy học theo dự án sẽ giúp học sinh khắc phục tình trạng ngại học, phát huy tính, chủ động, sáng tạo, gắn bài học với thực tiễn, rèn luyện các kĩ năng trong cuộc sống
sự say mê với các môn học
+ Về phía HS: Trường THPT Yên Định 1, đa phần HS học theo ban tựnhiên, ban cơ bản A và cơ bản D, nên việc tiếp cận bài học theo hướng dạy học
dự án có nhiều thuận lợi Bài học vừa phong phú, sinh động, hấp dẫn vừa pháthuy được khả năng suy luận sáng tạo và phù hợp với kiểu tư duy lô gic củanhững môn học tự nhiên nên HS rất có hứng thú học tập
- Khó khăn:
+ Qua thực tế giảng dạy ở trường THPT các năm qua, tôi nhận thấy xuhướng hiện nay học sinh không chú trọng nhiều đến môn Ngữ văn, thường chorằng môn văn chỉ học để thi xét tốt nghiệp, tâm lí ngại học, học một cách hờihợt, nhàm chán nên GV cần phải đổi mới phương pháp để gây hứng thú cho họcsinh
+ Đặc biệt đối với các bài làm văn thường khó và khô khan nên học sinhmang tâm thế không thích ngay khi bắt đầu tiếp cận Để học sinh có thể nhậnthấy mối quan hệ giữa làm văn với thực tế đời sống thì việc vận dụng phươngpháp dạy học theo dự án sẽ góp phần giúp học sinh chủ động, tích cực, sáng tạotrong việc nắm kiến thức và hứng thú nhiều hơn đối với bài học
2.3 Khái quát về phương pháp dạy học theo dự án:
2.3.1 Khái niệm:
Dạy học theo dự án (DHDA) là một hình thức dạy học trong đó ngườihọc thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết vàthực hành có tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu Nhiệm vụ này được ngườihọc thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xácđịnh mục đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh,đánh giá quá trình và kết quả thực hiện Làm việc nhóm là hình thức cơ bản củadạy học dự án
2.3.2 Mục tiêu của dạy học dự án
Tất cả nội dung của môn học đều hướng tới các vấn đề của thực tiễn, gắnkết nội dung học với cuộc sống
Trang 7Rèn luyện cho người học phát triển kĩ năng phát hiện và giải quyết vấn đề
có liên quan đến nội dung học tập và cuộc sống
Rèn luyện cho người học nhiều kĩ năng : tổ chức kiến thức, kĩ năng sống,làm việc nhóm
Giúp người học nâng cao kĩ năng sử dụng công nghệ thông tin vào quá trìnhhọc tập và tạo ra sản phẩm
2.3.3 Đặc điểm của DHDA
Trong các tài liệu về dạy học dự án có rất nhiều đặc điểm được đưa ra Có
thể cụ thể hóa các đặc điểmcủa DHDA như sau:
- Định hướng thực tiễn:
Chủ đề của dự án xuất phát từ những tình huống của thực tiễn xã hội, thựctiễn nghề nghiệp cũng như thực tiễn đời sống Nhiệm vụ của dự án cần chứađựng những vấn đề phù hợp với trình độ và khả năng của người học
-Có ý nghĩa thực tiễn xã hội:
Các dự án học tập góp phần gắn việc học tập trong nhà trường với thựctiễn đời sống xã hội Trong những trường hợp lý tưởng, việc thực hiện các dự án
có thể mang lại những tác động xã hội tích cực
-Định hướng hứng thú người học:
Học sinh được tham gia chọn đề tài, nội dung học tập phù hợp với khảnăng và hứng thú cá nhân Ngoài ra hứng thú của người học cần được tiếp tụcphát triển trong quá trình thực hiện dự án
-Tính phức hợp:
Nội dung dự án có sự kết hợp tri thức của nhiều lĩnh vực hoặc môn họckhác nhau nhằm giải quyết một vấn đề mang tính phức hợp
- Định hướng hành động:
Trong quá trình thực hiện dự án có sự kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết
và vận dụng lý thuyết vào trong hoạt động thực tiễn, thực hành Thông qua đókiểm tra, củng cố, mở rộng hiểu biết lý thuyết cũng như rèn luyện kỹ năng hànhđộng, kinh nghiệm thực tiễn của người học
-Tính tự lực cao của người học:
Trong DHDA người học cần tham gia tích cực và tự lực vào các giai đoạncủa quá trình dạy học Điều đó cũng đòi hỏi và khuyến khích tính trách nhiệm,
sự sáng tạo của người học Giáo viên chủ yếu đóng vai trò tư vấn, hướng dẫn,giúp đỡ Tuy nhiên mức độ tự lực cần phù hợp với kinh nghiệm, khả năng củahọc sinh và mức độ khó khăn của nhiệm vụ
-Cộng tác làm việc:
Các dự án học tập thường được thực hiện theo nhóm, trong đó có sự cộngtác làm việc và sự phân công công việc giữa các thành viên trong nhóm DHDAđòi hỏi và rèn luyện tính sẵn sàng, kỹ năng cộng tác làm việc giữa các thànhviên tham gia, giữa học sinh và giáo viên cũng như các lực lượng xã hội kháctham gia trong dự án Đặc điểm này còn được gọi là học tập mang tính xã hội
-Định hướng sản phẩm:
Trang 8Trong quá trình thực hiện dự án sản phẩm được tạo ra Sản phẩm của dự
án không giới hạn trong những thu hoạch lý thuyết,mà trong đa số trường hợpcác dự án học tập tạo ra những sản phẩm vật chất của hoạt động thực tiễn, thựchành Những sản phẩm này có thể sử dụng, công bố, giới thiệu
2.3.4 Phân loại
DHDA có thể được phân loại dựa theo nhiều cơ sở khác nhau Dau đây làmột số cách phân loại chính:
-Phân loại theo chuyên môn :
+ Dự án trong một môn học: Nội dung chỉ nằm trong một môn học
+ Dự án liên môn: Nội dung nằm ở nhiều môn học khác nhau
+ Dự án ngoài chuyên môn: Nội dung không nằm ở môn học (Ví dụ: Dự
án chuẩn bị cho các lễ hội )
-Phân loại theo thời gian:
+Dự án nhỏ: Thực hiện trong một số giờ học, có thể từ 2 đến 6 giờ học.+Dự án trung bình:Có thể thực hiện một hoặc một số ngày, nhưng giớihạn là một tuần hoặc 40 giờ học
+Dự án lớn: Có thể thực hiện với thời gian tối thiểu là một tuần (hoặc 40giờ học), có thể kéo dài nhiều tuần
-Phân loại theo sự tham gia của người học:
+Dự án cho cá nhân
+Dự án cho nhóm học sinh
+Dự án cho một lớp học
+Dự án cho cả trường
-Phân loại theo nhiệm vụ:
+Dự án tìm hiểu: Dự án khảo sát thực trạng đối tượng
+Dự án nghiên cứu: Giải quyết các vấn đề, giải thích các hiện tượng,cácquá trình
+Dự án hành động: Tiến hành các hoạt động thực tiễn xã hội
+Dự án thực hành: Tạo ra các sản phẩm vật chất hoặc thực hiện một kếhoạch hành động thực tiễn nhằm thực hiện các nhiệm vụ như trang trí, trưng bày,biểu diễn ,sáng tác
+Dự án hỗn hợp: Dự án có nội dung kết hợp các dạng nêu trên
-Phân loại theo sự tham gia của giáo viên:
+Dự án dưới sự hướng dẫn của một giáo viên
+Dự án với sự cộng tác hướng dẫn của nhiều giáo viên
2.3.5 Tiến trình thực hiện DHDA:
- Bước 1: Chọn đề tài, chia nhóm.
+ Tìm trong chương trình học tập các nội dung cơ bản có liên quan hoặc
có thể ứng dụng vào thực tế
+ Phát hiện những gì tương ứng đã và đang xảy ra trong cuộc sống Chú ývào những vấn đề lớn mà xã hội và thế giới đang quan tâm
Trang 9+ Giáo viên phân chia lớp học thành các nhóm, hướng dẫn người học đềxuất, xác định tên đề tài Đó là một dự án chứa đựng một nhiệm vụ cần giảiquyết, phù hợp với các em, trong đó có sự liên hệ nội dung học tập với hoàncảnh thực tiễn đời sống xã hội Giáo viên cũng có thể giới thiệu một số hướng
đề tài để người học lựa chọn
- Bước 2: Xây dựng đề cương dự án.
+ Giáo viên hướng dẫn người học xác định mục đích, nhiệm vụ, cách tiếnhành, kế hoạch thực hiện dự án, xác định những công việc cần làm, thời gian dựkiến, vật liệu, kinh phí …
+Xác định mục tiêu học tập cụ thể bằng cách dựa vào chuẩn kiến thức và
kĩ năng của bài học
+Việc xây dựng đề cương cho một dự án là công việc hết sức quantrọng vì nó mang tính định hướng hành động cho cả quá trình thực hiện, thuthập kết quả và đánh giá dự án
- Bước 3: Thực hiện dự án.
+ Các nhóm phân công nhiệm vụ cho mỗi thành viên
+ Các thành viên trong nhóm thực hiện kế hoạch đã đề ra Khi thựchiện
dự án, các hoạt động trí tuệ và hoạt động thực hành , thực tiễn xen kẽ và tác động qua lại với nhau , kết quả là tạo ra sản phẩm của dự án
+Học viên thu thập dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau rồi tổng hợp, phântích và tích lũy kiến thức thu được qua quá trình làm việc Như vậy, các kiếnthức mà người học tích lũy được thử nghiệm qua thực tiễn
- Bước 4: Thu thập kết quả.
+ Kết quả thực hiện dự án có thể được viết dưới dạng ấn phẩm (Bản tin,báo, thu hoạch, báo cáo….) và có thể được trình bày trên powerpoint hoặc thiết
kế trên trang web
+ Tất cả học viên cần được tạo điều kiện để trình bày kết quả cùng vớikiến thức mới mà họ đã tích lũy thông qua dự án (theo nhóm hoặc cá nhân) + Sản phẩm của dự án có thể được trình bày giữa các nhóm người học, giớithiệu trước lớp, trong trường hay ngoài xã hội
- Bước 5: Đánh giá dự án, rút kinh nghiệm.
+ Giáo viên và người học đánh giá quá trình thực hiện và kết quả dự ándựa trên những sản phẩm thu được, tính khúc triết và hợp lí trong cách thứctrình bày của các em
+ Giáo viên hướng dẫn người học rút ra những kinh nghiệm cho việc thựchiện các dự án tiếp theo
Trang 10+ Kết quả dự án có thể được đánh giá từ bên ngoài.
Việc phân chia các giai đoạn trên đây chỉ mang tính chất tương đối Trong thực
tế chúng có thể xen kẽ và thâm nhập lẫn nhau Việc tự kiểm tra, điều chỉnh cầnđược thực hiện trong tất cả các giai đoạn của dự án
Với những dạng dự án khác nhau có thể xây dựng cấu trúc chi tiết riêng phù hợpvới nhiệm vụ dự án
2.4 Cách thiết kế dạy học môn ngữ văn theo phương pháp dạy học dự án.
Dựa trên lí thuyết về phương pháp dạy học theo dự án tôi dã vận dụng phươngpháp mới này vào môn ngữ văn như sau:
-Bước 1: Xác định nội dung kiến thức có thể hình thành dự án:
Tìm trong chương trình những bài dạy có nội dung liên quan đến các vấn đềđang diễn ra trong thực tế, ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của các em
-Bước 2: Thiết lập dự án:
Xây dựng dự án sao cho phù hợp với nội dung và phù hợp với trình độ nhậnthức, khả năng thực hiện của người học
-Bước 3: Giao nhiệm vụ :
Phân chia học sinh thành các nhóm, giao nhiệm vụ cho từng nhóm, yêu cầu vềthời gian, đưa ra tiêu chí đánh giá cụ thể
-Bước 4: Thực hiện dự án:
Học sinh trực tiếp thực hiện dự án, giáo viên là người hướng dẫn, đôn đốc vàgiúp đỡ khi cần thiết
-Bước 5: Trình bày sản phẩm và đánh giá sản phẩm:
Tổ chức buổi tổng kết để các nhóm báo cáo kết quả sản phẩm Các nhóm vàgiáo viên nhận xét , cho điểm Giáo viên chốt lại những nội dung quan trọngliên quan trực tiếp tới bài học
Tóm lại dạy học dự án là một hình thức dạy học quan trọng để thực hiện quanđiểm dạy học định hướng vào người học DHDA góp phần gắn lý thuyết vớithực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội ,tham gia tích cực vàoviệc đào tạo năng lực làm việc tự lực , năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết cácvấn đề phức hợp, tinh thần trách nhiệm và khả năng cộng tác làm việc của ngườihọc Thực tế cho thấy, dạy học dự án là một biện pháp hữu hiệu nâng cao hiệuquả bài học, gắn bài học với thực tiễn, phát huy được tính chủ động, tích cực,sáng tạo của học sinh, đáp ứng được mục tiêu giáo dục ở giai đoạn ngày nay
2.5 Vận dụng phương pháp DHDA vào bài “Trình bày một vấn đề”(Ngữ văn 10-tập 1) nhằm tạo hứng thú, chủ động, sáng tạo cho học sinh.
Trang 11Tiết 50 : Làm văn:
TRÌNH BÀY MỘT VẤN ĐỀ
Bước 1: Xác định nội dung kiến thức có thể hình thành dự án:
Trong cuộc sống hằng ngày cũng như trong học tập, nhiều lúc chúng tacần phải trình bày một vấn đề nào đó trước tập thể hoặc trước người khác để bày
tỏ nguyện vọng, suy nghĩ, nhận thức của mình cũng như thuyết phục họ cảmthông và đồng tình với mình như: Phát biểu xây dựng bài, phát biểu trong cáccuộc sinh hoạt lớp , đại hội lớp, đại hội Đoàn, các cuộc hội thảo…
Kĩ năng trình bày một vấn đề là một kĩ năng giao tiếp quan trọng trongcuộc sống Đặc biệt trong thời đại ngày nay các vấn đề như: giao thông, môitrường,cách sống, thần tượng….ảnh hưởng đến cá nhân mỗi người vì vậy bàihọc giúp ta nắm được cách trình bày một vấn đề, có nội dung mang tính thựctiễn cao, dễ áp dụng phương pháp dạy học dự án
- Biết cách trình bày một vấn đề theo đề cương đã chuẩn bị
- Có ý thức đúng trước mọi vấn đề xảy ra trong cuộc sống
- Rèn luyện ý thức tự giác trong công việc, biết chia sẻ, hợp tác.
- Hình thành năng lực:
+Năng lực giải quyết vấn đề
+Năng lực sáng tạo
+Năng lực hợp tác
+Năng lực giao tiếp
+Năng lực công nghệ thông tin, truyền thông
2 Xây dựng nội dung công việc:
-Lập phiếu điều tra thông tin về các vấn đề sau:
+Giữ gìn vệ sinh môi trường ở trường em
+An toàn giao thông ở địa phương em