Vận dụng một số phương dạy học tích cực giúp học sinh nâng cao hứng thú học tập trong giờ đọc hiểu văn bản văn học bậc t

VẬN DỤNG MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC GIÚP HỌC SINH NÂNG CAO HỨNG THÚ HỌC TẬP TRONG GIỜ ĐỌC-HIỂU VĂN BẢN VĂN HỌC A.PHẦN MỞ ĐẦU I.. Vì vậy, việc đổi mới phương pháp dạy học,tìm hướ

VẬN DỤNG MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC GIÚP HỌC SINH NÂNG CAO HỨNG THÚ HỌC TẬP TRONG GIỜ ĐỌC-

HIỂU VĂN BẢN VĂN HỌC

A.PHẦN MỞ ĐẦU

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Những năm gần đây, Bộ GD- ĐT đề ra phương án đổi mới phươngpháp dạy học trong nhà trường phổ thông nhằm đáp ứng xu thế phát triển chungcủa thời đại Việc đối mới phương pháp dạy học bao gồm nhiều yếu tố, nhưng

cơ bản vẫn phải lấy học sinh làm trung tâm Trong các giờ dạy, giáo viên chỉ làngười hướng dẫn, định hướng, tổ chức nhằm phát huy sự tích cực, chủ độngsáng tạo của học sinh trong quá trình học tập

Xuất phát từ thực tiễn dạy văn, học văn hiện nay, đa số học sinh chỉmuốn học các môn học thuộc các ngành khoa học tự nhiên, kỹ thuật, kinh tế, ít

có học sinh hứng thú học văn , các em tỏ ra lạnh nhạt với môn Ngữ văn Đa sốhọc sinh mang tâm lí đối phó khi học bài Các em học để thi, để hoàn thànhmột môn học bắt buộc chứ không học với niềm hứng thú say mê Trong khi đódạy văn, học văn là công việc quan trọng có ý nghĩa chiến lược đối với mỗiquốc gia, có liên quan đến hàng chục triệu thanh thiếu niên, những người chủtương lai của đất nước Đó cũng là vấn đê vô cùng nhạy cảm đối với xã hội

Có nhiều lí do, nguyên nhân khiến cho việc học môn Văn trở nên khókhăn, kém hấp dẫn đối với học sinh, trong đó phải kể đến một nguyên nhânquan trọng là phương pháp dạy học Vì vậy, việc đổi mới phương pháp dạy học,tìm hướng tiếp cận mới trong dạy học môn Ngữ văn, tạo hứng thú, nâng caonăng lực học tập cho học sinh, giúp học sinh cảm nhận được cái hay, cái đẹp,biết cảm thông, yêu thương chia sẻ với những số phận, cuộc đời thông qua mỗi

trang sách, thông qua từng tác phẩm là điều rất cần thiết “Văn học là nhân học” học văn là để hình thành nhân cách con người Và Ngữ văn là môn học

quan trọng giúp học sinh có kỹ năng giao tiếp ứng xử trong cuộc sống Tìmhướng tiếp cận, đổi mới phương pháp, từ đó tạo hứng thú trong học tập cho họcsinh, khơi gợi, đánh thức niềm đam mê với văn học, tìm về với giá trị đời sốngtâm hồn của con người là vấn đề được đặt ra và cần phải giải quyết.Luận ngữ

có câu: “Biết mà học không bằng thích mà học, thích mà học không bằng say

mà học” Yếu tố cảm xúc, say mê chính là động lực lớn thúc đẩy, nuôi dưỡng sự

cố gắng, nỗ lực học tập không ngừng của mỗi chúng ta.Với vai trò là người tổchức, hướng dẫn và điều khiển quá trình học tập của học sinh, hơn ai hết giáoviên phải tìm, xây dựng hướng tiếp cận mới, phương pháp mới để phát huy tínhtích cực sáng tạo của người học, tạo hứng thú, hưng phấn, khơi dậy đam mê họctập ở học sinh

Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, kết hợp kinh nghiệm giảng dạy thựctiễn của bản thân, với mong muốn, trong từng bài dạy, trong từng giờ học văn,

học sinh luôn hứng thú, chủ động, yêu thích môn học, từ đó góp phần nâng cao

hiệu quả dạy và học tôi chọn đề tài: “Vân dụng một số phương dạy học tích cực giúp học sinh nâng cao hứng thú học tập trong giờ đọc - hiểu văn bản văn học bậc THPT

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Mục đích của tôi khi nghiên cứu vấn đề này là tìm được những hướng tiếpcận, phương pháp dạy học tích cực nhằm tạo được hứng thú học tập môn Ngữ văn của học sinh khi học môn Ngữ văn nói chung và Ngữ văn THPT nói riêng Đồng thời, qua thực trạng, tìm hiểu được nguyên nhân, các yếu tố ảnh hưởng tớiviệc học văn của học sinh, từ đó đề xuất một số biện pháp tạo hứng thú học tập môn Ngữ văn, góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng học tập môn Văn cho học sinh THPT.Hơn nữa, qua đề tài này tôi mong rằng có thể góp phần nào đó trong việc bồi dưỡng tâm hồn người học, như Giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh từng nói:

“Học văn là làm cho tâm hồn mỗi con người phong phú thanh cao và yêuđời hơn, người học văn sẽ có ý thức được và không bao giờ là người thô lỗ, cục cằn”

III ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

-Tìm hiểu,vận dụng một số phương dạy học tích cực giúp học sinh nâng

cao hứng thú học tập trong giờ đọc - hiểu văn bản văn học bậc THPT

- Các văn bản chủ yếu ở lớp 10 và lớp 11

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Trong quá trình nghiên cứu tôi đã sử dụng một số phương pháp sau:

- phương pháp vấn đáp gợi mở

- Phương pháp quan sát sư phạm

- Phương pháp ngiên cứu tài liệu

- Phương pháp kiểm tra

- Phương pháp so sánh, đối chứng

B PHẦN NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

Chúng ta đang trên đà đổi mới, hội nhập cùng xu thế chung của thời đại Cùng với sự đổi mới đó, đòi hỏi nền giáo dục nước ta có sự đổi mới, đổi mới toàn diện

để bắt kịp thời đại Đảng ta đã khẳng định: “Giáo dục là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân và giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục” (Nghị

quyết TW II – Khóa VIII)

Văn kiện Đại hội XI của Đảng xác định: “Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý

là khâu then chốt Tập trung nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, coi trọng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, khả năng lập nghiệp Đổi mới cơ chế tài chính giáo dục Thực hiện kiểm định chất lượng giáo dục, đào tạo ở tất cả các bậc học Xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, kết hợp chặt chẽ giữa nhà trường với gia đình và xã hội”.

Luật Giáo dục đã ghi: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tích tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”.

Như vậy, vai trò của giáo dục là cực kì quan trọng, liên quan đến sự phát triển bền vững của một quốc gia Đảng, Nhà nước và nhân dân ta luôn nhận thứcrất rõ điều đó Trong xu thế mới, điều kiện phát triển mới, thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước giáo dục càng được ưu tiên hàng đầu Để đáp ứng nhu cầu mới, nhất thiết phải đẩy mạnh đổi mới, đổi mới toàn diện giáo dục Việc đổi mới phương pháp dạy học, đặc biệt là với môn Ngữ văn là điều rất cần thiết Trong đó nhiệm vụ đầu tiên là làm cách nào để người học luôn sẵn tâm thế và yêu thích môn học, từ đó say mê, chủ động tích cực coi học tập là nhiệm vụ hàng đầu

Xuất phát từ mục đích thiết thực của việc dạy văn trong nhà trường phổ thông là việc giúp học sinh có phương pháp cảm thụ văn chương và biết diễn đạt

sự cảm thụ ấy một cách thành công, có thuyết phục, trong đề tài nghiên cứu này tôi sẽ đưa ra định hướng về nhận thức đối với giáo viên và học sinh

- Đối với giáo viên:

+ Giờ dạy văn bản văn học là quá trình giáo viên giảng giải, thẩm bìnhđồng thời tổ chức và dẫn dắt học sinh từng bước chiếm lĩnh tác phẩm Thấyđược điều đó nên tôi đã sử dụng các phương pháp dạy học tích cực trong giờđọc hiểu văn bản để tăng hứng thú học tập cho học sinh Tôi cũng xác định rõđây là việc làm cần thiết, phải tiến hành một cách kiên trì và liên tục

+ Vì giờ đọc hiểu văn bản là phân môn quan trọng nhất chiếm thời lượngnhiều nhất của bộ môn Ngữ văn - Tiếng Việt trong nhà trường THPT, nên trongcác giờ học văn bản văn học những phương pháp dạy học tích cực phải đượcgiáo viên thể hiện một cách rõ ràng, sinh động, có định hướng cụ thể để họcsinh có thể nhận diện và cùng thực hành phương pháp với mình.

- Đối với học sinh:

+ Làm cho các em thấy trong giờ đọc - hiểu văn bản việc khám phá, tìmhiểu tác phẩm văn học là việc làm vô cùng hứng thú, tạo niềm say mê cho cácem

+ Việc sử dụng nhiều phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp các em hiểubài (văn bản văn học) một cách chắc chắn và làm tốt các bài tập

II THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

- Xuất phát từ quá trình chúng tôi tiến hành kiềm tra khảo sát về sự hứngthú học tập của học sinh đối với bộ môn Ngữ văn ở đầu năm học, câu hỏi khảosát như sau: Trong quá trình học tập ở trường THPT các em có hứng thú vớimôn Ngư văn không? Vì sao?

Chúng tôi nhận thấy: Đa số các em không có hứng thú với bộ môn này, ýthức học tập của học sinh còn lơ là, tính chủ động, sáng tạo còn hạn chế

Có rất nhiều nguyên nhân nhưng về cơ bản có một số nguyên nhân sau: +Tâm lí ngại khó

+ Không thiết thực với nghề nghiệp sau này

+ Kiến thức và kĩ năng làm văn bị hổng nhiều

Kết quả cụ thể chúng tôi sẽ đưa ở phần sau để đối chiếu và so sánh

- Nhiều thầy cô và học sinh đến nay vẫn tuân theo cách học cũ, quá trìnhdạy học còn nặng về truyền đạt, mỗi bài học bị tách rời khởi hệ thống, chú trọngnhiều vào việc chuyển tải kiến thức mà xem nhẹ hình thành kĩ năng Vì thếnhiều học sinh thấy căng thẳng, lúng túng trong cách học

III GIẢI PHÁP THỰC HIỆN

Trong quá trình dạy văn, học văn ở trường THPT, tùy thuộc vào từng phânmôn, kiểu bài mà tôi vận dụng những phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cựcsao cho phù hợp Dưới đây là những phương pháp, kĩ thuật được sử dung tronggiờ dạy đọc – hiểu văn bản văn học cho học sinh

1 Phương pháp dạy học thuyết trình

- Đây là phương pháp dạy học lâu đời nhất và hiện nay vẫn được coi là

một trong các phương pháp dạy học được sử dụng khá phổ biến.

- Đặc điểm cơ bản nổi bật của phương pháp này là tính chất thông báolời giảng của thầy và tính chất tái hiện sau khi lĩnh hội của trò Những kiến thứcđến với học sinh theo phương pháp này như đã được thầy chuẩn bị sẵn để tròthu nhận Học sinh chủ yếu nghe, nhìn, cùng tư duy theo lời giảng của thầy, tròhiểu, ghi chép và ghi nhớ

- Phương pháp này có rất nhiều ưu điểm: có khả năng chuyển tải đếnngười học những nội dung lí thuyết tương đối khó, phức tạp mà học sinh không

dễ dàng tự mình tìm hiểu lấy được, một khối lượng thông tin cần thiết, cô đọng

mà giáo viên đã chắt lọc từ kho tàng tri thức của xã hội, tiết kiệm được thờigian, cung cấp kịp thời thông tin cập nhật mà trong SGK chưa được bổsung Lời giảng của giáo viên có thể gây cảm xúc mạnh mẽ và ấn tượng sâusắc, lôi cuốn được người nghe, phát triển năng lực nghe và sự tập trung, chú ýcủa học sinh Sức truyền cảm mạnh của lời nói giáo viên cùng với toàn bộ nhâncách của giáo viên khi tiếp xúc trực tiếp sẽ giúp học sinh hình thành những tưtưởng và tình cảm lành mạnh, cao đẹp, những niềm tin và hoài bão

- Vận dụng phương pháp thuyết trình trong lời giới thiệu vào bài: Lời giới thiệu vào bài có vai trò vô cùng quan trọng, vào bài phải hay tạo hứng thú học tập ban đầu cho học sinh.

Ví dụ 1: Lời vào bài của bài học “Tỏ lòng” (Thuật hoài) của Phạm Ngũ Lão:

Triều đại nhà Trần là một trong những triều đại mang nhiều dấu ấn nhấttrong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc ta, ba lần đánh tan quân NguyênMông, một thế lực mạnh nhất Châu Á lúc bấy giờ Dấu son lịch sử ấy còn đượcghi lại trong các áng văn chương bất hủ, trong đó chúng ta phải kể đến bài thơ

“Tỏ lòng” của Phạm Ngũ Lão Đó cũng là nội dung chúng ta cần tìm hiểu hôm

nay

Ví dụ 2: Lời vào bài của bài học đoạn trích “Trao duyên” (trích “ Truyện

Kiều”) của tác giả Nguyễn Du

Mộng Liên Đường chủ nhân đã khái quát về thân thế Thúy Kiều: “Khi lailáng tình thơ, người tựa án khen tài châu ngọc, khi duyên ưa non biển thề bồi,khi đất nổi ba đào cửa nhà tan tác, khi lầu xanh, khi rừng tía cõi đi về nghĩ cũngchồn chân, khi kinh kệ, khi can qua, mùi từng trải nghĩ càng tê lưỡi…” Thậtvậy, Thúy Kiều đã phải trải qua hầu hết những đau khổ của người phụ nữ dướichế độ phong kiến: gia đình li tán, tình yêu tan vỡ, làm gái thanh lâu, làm nô tì,làm vợ lẽ, tu hành bất đắc chí và rồi cũng không chồng con giữa ba mươi tuổi

đời Bài học hôm nay, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu đoạn trích “Trao duyên” để

thấu hiểu nỗi đau vì bi kịch tình yêu tan vỡ của nàng

Ví dụ 3: Lời vào bài của bài học “Độc Tiểu Thanh kí” của tác giả Nguyễn Du.

Nghiên cứu về sự nghiệp sáng tác của đại thi hào Nguyễn Du, cố thi sĩXuân Diệu nhận xét: “Chính thơ chữ Hán chứa đựng bóng hình, đời sống, nétmặt, mái tóc, dấu chân, tâm tình của Nguyễn Du” Và trong số những bài thơ

chữ Hán, “Độc Tiểu Thanh kí” là bài thơ mà Nguyễn Du đã gửi gắm tâm sự xót

xa, tha thiết nhất của lòng mình trong đó

Ví dụ 4: Lời vào bài của bài học “Tự tình II” của tác giả Hồ Xuân Hương.

Hồ Xuân Hương là một trong những nhà thơ nổi tiếng của văn học trungđại Việt Nam Bà được mệnh danh là “bà chúa thơ Nôm”, thơ của bà là tiếng nói

đòi quyền sống, là niềm khao khát sống mãnh liệt “Tự tình II” là một trong

những bài thơ tiêu biểu cho điều đó, đồng thời thể hiện những đặc sắc nghệ thuật

Ví dụ 6: Lời vào bài của bài học đoạn trích “Một thời đại trong thi ca” ( trích

“Thi nhân Việt Nam”) của tác giả Hoài Thanh

“Ngòi bút Hoài Thanh nghỉ viết rồi / Những bài viết cũ mãi xanh tươi / Văn anh êm ái và duyên dáng / Đủ cả chua cay cả ngọt bùi” Nói đến nền phê

bình văn học nước nhà không thể không nhắc đến cái tên Hoài Thanh, trải quabao thời gian nhưng những bài viết của ông “mãi xanh tươi” mang đậm cá tínhtrong phong cách phê bình đầy thuyết phục nhưng cũng vô cùng “êm ái” và

“duyên dáng” Công trình “Thi nhân Việt Nam” của Hoài Thanh luôn là tài liệu

hấp dẫn với bao bạn đọc yêu văn chương và tạo cho bạn đọc một niềm tin vào

ngành phê bình văn học non trẻ của nước nhà Tiểu luận “Một thời đại trong thi ca” đặt ở đầu sách như là một bản tổng kết, một công trình nghiên cứu thơ kiệt

xuất, vừa là áng văn nghị luận dào dạt chất thơ, vang vọng đến muôn đời

- Vận dụng phương pháp thuyết trình trong trong những trường hợp chuyển ý trong bài học để tạo ra sự liền mạch, logic giữa các phần, các ý mà vẫn không gây cảm giác hụt hẫng cho học sinh.

Ví dụ 1: Sau khi dạy xong câu thơ thứ nhất của bài “Tỏ lòng”, tác giả Phạm

Ngũ Lão, giáo viên có thể chuyển ý:

Trong sự nghiệp cứu nước của dân tộc không ai đơn độc, người tráng sĩnhà Trần chiến đấu không hề đơn độc Mỗi khi tổ quốc bị xâm lăng, cả dân tộckết thành một khối sức mạnh, vẻ đẹp sức mạnh của dân tộc thể hiện rõ trong

hình ảnh quân đội nhà Trần ở câu thơ thứ hai “Tam quân tì hổ khí thôn Ngưu”.

Ví dụ 2: Sau khi dạy xong quá trình tha hóa của nhân vật chí Phèo trong truyện

ngắn “Chí Phèo” của Nam Cao, giáo viên có thể chuyển ý: Tưởng rằng Chí

Phèo mãi mãi sống kiếp thú vật rồi sẽ kết thúc bằng cách vùi xác ở một bờ bụinào đó Nhưng không, bằng tài năng nghệ thuật, nhất là bằng trái tim nhân đạocủa một nhà văn lớn, Nam Cao đã để cho Chí Phèo trở về kiếp sống con ngườimột cách thật tự nhiên qua cuộc gặp gỡ với Thị Nở Đó chính là quá trình thứctỉnh của nhân vật Chí Phèo

Ví dụ 3: Sau khi dạy xong hai câu thơ đầu bài thơ “Tại lầu Hoàng Hạc tiễn

Mạnh Hạo Nhiên đi Quảng Lăng”, giáo viên có thể chuyển ý:

Phút biệt li diễn ra, không có những li rượu tiễn đưa nhau, không có nhữnggiọt nước mắt chia tay và đến một cành liễu xanh tặng người ra đi cũng không

có (ngày xưa khi sắp xa nhau, người ta có thói quen bẻ cành liễu xanh tặngngười ra đi, gửi gắm tình cảm của mình vào trong đó) Nhưng ở đây chỉ có lầuHoàng Hạc, dòng sông, cánh buồm, bầu trời cũng đủ nói hết những tâm tình củangười đưa tiễn Chúng ta cùng tìm hiểu tâm tình của tác giả trong hai câu thơ

cuối “Bóng buồm đã khuất bầu không/ Trông theo chỉ thấy dòng sông bên trời”

Ví dụ 4: Khi chuyển sang phân tích hai câu thơ cuối bài “Độc Tiểu Thanh kí”

của tác giả Nguyễn Du, giáo viên có thể chuyển ý:

Tiểu Thanh dù bạc mệnh đến đâu, sau ba trăm năm vẫn còn, dù không nhiềumột người cùng hội đó là Nguyễn Du Nhưng đến lượt mình mới thật đáng lo,đáng ngại, không biết cái hạnh phúc hiếm hoi kia của Tiểu Thanh có lặp lại một

lần với nhà thơ họ Nguyễn Chúng ta tìm hiểu hai câu thơ cuối “Chẳng biết ba trăm năm lẻ nữa/ Người đời ai khóc Tố Như chăng?”

Ví dụ 5: Học về chùm ca dao than thân yêu thương tình nghĩa, khi chuyển sang

phân tích bài ca dao số bốn, giáo viên có thể chuyển ý:

Nỗi nhớ thương trong tình yêu là đề tài muôn thủa của thi ca xưa nay Trong

ca dao đề tài này chiếm dung lượng lớn, bởi đây là cung bạc tình cảm rất tựnhiên và thường trực của con người Người ta không thể nói yêu mà không nhớ,nhớ mà không yêu Nỗi nhớ thương của cô gái trong bài ca là nỗi nhớ da diết,khôn nguôi lúc tình yêu đang say đắm nhất, song cũng không ít nỗi ưu phiền.Chúng ta cùng đi tìm hiểu những cảm xúc khác nhau trong tình yêu của cô gáitrong bài ca dao này

- Ngoài ra, phương pháp thuyết trình còn được sử dụng trong phần tiểu kết: Vừa khái quát được vấn đề vừa khắc sâu nội dung kiến thức cho học sinh.

Ví dụ 1: Sau khi dạy xong câu thơ “Tam quân tì hổ khí thôn Ngưu” trong bài

thơ “Tỏ lòng” của Phạm Ngũ Lão, giáo viên có thế chốt lại:

Sức mạnh của quân đội nhà Trần đã trở thành niềm tự hào không chỉ củariêng Phạm Ngũ Lão mà của toàn thể quân dân nhà Trần, sau này khi hồi tưởng

lại, Trương Hán Siêu trong “Bạch Đằng giang phú” cũng phải thốt lên lời ca

ngợi: “Thuyền bè muôn đội

Tinh kỳ phấp phới

Tỳ hổ ba quân Giáo gươm sáng chói.”

Đó là sức mạnh bách chiến, bách thắng của tinh thần đoàn kết, của lòngyêu nước mãnh liệt đã làm nổi bật được sức mạnh vật chất và tinh thần của cảdân tộc, bộc lộ niềm tự hào kiêu hãnh của Phạm Ngũ Lão về đất nước, về vua tôi

nhà Trần Câu thơ làm nổi bật hào khí thời Trần - “hào khí Đông A”.

Ví dụ 2: Sau khi dạy xong hai câu thơ cuối bài thơ “Chiều tối” (Mộ) của

Hồ Chí Minh, giáo viên có thể chốt lại:

Như vậy cũng giống như nhiều bài thơ khác của Bác, hình tượng thơ có

sự vận động thật khỏe khoắn, bất ngờ theo xu hướng phát triển: thời gian thì đidần vào tối nhưng không gian lại vận động ra phía ánh sáng Cảnh vật cuộc sốngvận động từ mệt mỏi đến khỏe khoắn, từ buồn đến vui, từ lạnh lẽo đến ấm áp

Sự vận động này cho thấy cái nhìn tràn đầy niềm lạc quan, yêu đời, thể hiện mộttâm hồn luôn hướng về sự sống, ánh sáng và tương lai của nhà thơ – chiến sĩ HồChí Minh

Ví dụ 3: Sau khi dạy xong chùm ca dao hài hước, giáo viên có thể tiểu kết:

Qua chùm ca dao hài hước, ta thấy tiếng cười dân gian rất phong phú và có

ý nghĩa nhân sinh sâu sắc Tiếng cười nảy sinh từ tâm hồn trong sáng lành mạnh,

từ trí tuệ thông minh và tinh thần lạc quan, ý thức đấu tranh để vươn lên cuộcsống tươi đẹp của người dân lao động

Ví dụ 4: Sau khi dạy xong bài thơ “Nhàn” của tác giả Nguyễn Bỉnh

Khiêm, giáo viên có thể chốt lại:

Đây là bài thơ đặc sắc, hiếm có trong văn học trung đại Việt Nam Đặc sắc ởtính đa nghĩa, vừa trào lộng vừa trữ tình Nhịp điệu, tiết tấu linh hoạt diễn tảphong thái ung dung, tự tại, nhàn hạ của một lão nông mộc mạc mà cốt cáchthanh cao Hình tượng, hình ảnh thơ giản dị, gần gũi mà vẫn sang Bài thơ nhưlời tâm sự thâm trầm, sâu sắc, khẳng định quan niệm sống nhàn, hòa hợp vớithiên nhiên, sống đạm bạc, giữ cốt cách thanh cao, vượt lên danh lợi Phan Huy

Chú nhận xét “Văn chương ông tự nhiên nói ra mà thành, không cần gọt rũa, giản dị mà linh hoạt không màu mè mà có ý vị quan hệ đến việc dạy đời.”

Ví dụ 5: Sau khi dạy xong phần “Ai vãn” trong tác phẩm “Văn tế nghĩa

sĩ Cần Giuộc” của Nguyễn Đình Chiểu, giáo viên có thể chốt lại:

Tiếng khóc của Đồ Chiểu bi thương nhưng không hề bi lụy Tiếng khóc cao

cả, thiêng liêng, khóc thương cho một thời kì lịch sử khổ đau nhưng vĩ đại củadân tộc Tác giả thay mặt nhân dân cả nước khóc thương và biểu dương côngtrạng của những người con ưu tú của đất nước trong thời điểm lịch sử nóng bỏngnhất Tiếng khóc không chỉ là nỗi đau thương mà còn là ngọn lửa khích lệ lòngcăm thù và ý chí của dân tộc tiếp tục đứng lên đấu tranh giành độc lập, tự do

2 Phương pháp nêu câu hỏi (vấn đáp).

- Giáo viên đặt ra những câu hỏi để học sinh suy nghĩ, trả lời hoặc có thể

tranh luận với nhau và với cả giáo viên qua đó học sinh lĩnh hội được nội dungbài học.

- Phương pháp này tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh, kíchthích học sinh tìm tòi, suy nghĩ, gây hứng thú và khát vọng tìm kiếm khoa học,tạo không khí sôi nổi trong giờ học, tránh kiểu học vẹt đồng thời phát triển vàrèn luyện kĩ năng nói, diễn đạt cho học sinh Giáo viên có thể đánh giá đượcmức độ hiểu bài của học sinh

- Yếu tố quyết định trong phương pháp này là kĩ thuật nêu câu hỏi Các câu

hỏi phải ngắn gọn, dễ hiểu, chính xác, tường minh và phải theo một hệ thốnglogic chặt chẽ, có tác dụng định hướng để khai thác nội dung bài học hoặc liênquan đến nội dung, cấu trúc bài học Để hỏi có hiệu quả, học sinh hiểu câu hỏi

và có hứng thú để trả lời, để tham gia bài học, câu hỏi không trở thành nỗi sợhãi cho học sinh thì người giáo viên cần cần chú ý từ ngữ trong câu hỏi cũngnhư cách đặt câu hỏi phải phù hợp với sự hiểu biết của học sinh, không đưa raquá nhiều câu hỏi vụn vặt, tùy tiện, quá dễ dãi, không đặt những câu hỏi rườm

rà hoặc quá khó, những câu hỏi cần được đưa ra một cách tự nhiên, có mối liên

hệ chặt chẽ với mạch suy nghĩ của học sinh và phải tạo ra hứng thú trao đổi,tranh luận

- Có rất nhiều loại câu hỏi: Câu hỏi gợi mở tìm tòi, có câu hỏi củng cốkiến thức, có câu hỏi tái hiện kiến thức, có câu hỏi nêu vấn đề

Ví dụ 1: Câu hỏi tìm ý (tìm luận điểm):

Khi học bài thơ “Vội vàng” của tác giả Xuân Diệu.

Phân tích bốn câu đầu bài thơ

“Tôi muốn tắt nắng đi, Cho màu đừng nhạt mất.

Tôi muốn buộc gió lại, Cho hương đừng bay đi.”

Tôi đặt những câu hỏi:

- Bốn câu thơ trên cho thấy khát vọng lớn lao nào của hồn thơ Xuân

Diệu?

Qua phần học sinh trả lời, tôi sửa, bổ sung và đi đến 2 ý cần phân tích đó là:

+ Ước nguyện, khát vọng táo bạo chống lại quy luật của thiên nhiên.

+ Một cái tôi yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống đến ham hố, cuồng nhiệt

- Câu hỏi triển khai ý: Khát vọng lớn lao đó được thể hiện qua những hình thức nghệ thuật gì?

+ Sử dụng điệp từ “tôi muốn”.

+ Nhịp điệu nhanh, gấp gáp

Ví dụ 2: Câu hỏi yêu cầu học sinh phát huy năng lực cảm thụ và rèn kỹ

năng phân tích từ ngữ, hình ảnh thơ:

Khi giảng bốn câu thơ trong bài “Đây thôn Vĩ Dạ” của Hàn Mặc Tử: “Sao anh không về chơi thôn Vĩ ?

Nhìn nắng hàng cau nắng mới lên

Vườn ai mướt quá xanh như ngọc

Lá trúc che ngang mặt chữ điền.”

Tôi sử dụng câu hỏi :

- Hình ảnh bức tranh thiên nhiên và con người thôn Vĩ hiện lên trong hoài niệm của nhà thơ như thế nào?

Sau câu hỏi tu từ như một lời mời gọi ngọt ngào là hình ảnh khuvườn thôn Vĩ tràn đầy ánh nắng Ở đây Hàn Mặc Tử điệp lại hai lần từ

“nắng” cùng với hàng loạt những từ miêu tả nắng đã làm hiện lên một

cách sinh động làn nắng mới tinh khôi đang bao trùm không gian nơinày Chỉ tả nắng thôi mà nhà thơ đã gợi ra cả một không gian tinhkhiết trong buổi bình minh

Dưới làn nắng mới ấy, khu vườn bừng lên sắc mượt của sự trẻ trung, củasức sống Cây lá nơi này xanh non, mỡ màng, tràn đầy nhựa sống khiến cho cảkhu vườn xanh óng lên như một viên ngọc khổng lồ giữa không trung

Giữa không gian vườn ai đầy thân thuộc ấy thấp thoáng hiện lên gương

mặt “chữ điền” của người con gái xứ Huế Hàn Mặc Tử đã sử dụng nét vẽ

cách điệu để gợi nên vẻ đẹp hồn hậu, thanh nhã của con người nơi đây Qua

đó, ta thấy sự hài hòa tuyệt vời giữa thiên nhiên và con người xứ Huế

- Câu hỏi liên kết ý: Vì sao đây là những dòng thơ viết về kỉ niệm mà hình ảnh thơ lại hiện lên một cách sống động, tươi mới như vừa diễn ra ngày hôm qua?

Thi nhân đã trở về sống trọn vẹn với những kí ức đẹp nhất của tuổi trẻ.Những kỉ niệm ấy được lưu giữ thật sâu nơi tâm hồn nhà thơ để cho dù cuộcđời có đắng cay, bất hạnh nhà thơ vẫn còn một điểm tựa nuôi dưỡng tình yêucuộc sống

Ví dụ 3: Câu hỏi tìm dẫn chứng – phân tích dẫn chứng.

Khi tìm hiểu về nhân vật chí Phèo trong tác phẩm cùng tên của nhàvăn Nam cao, tôi đặt những câu hỏi:

- Nam Cao đã mô tả rất cụ thể, chi tiết hình dáng, cách ăn mặc, nói năng, cách sinh hoạt của Chí Phèo sau khi đi tù về như thế nào?

HS có thể tìm dẫn chứng – phân tích dẫn chứng:

+ Hình dáng dữ tợn: “Cái đầu thì trọc lốc, cái răng cạo trắng hớn, cái mặt thì đen mà rất cơng cơng, hai mắt gờm gờm trông gớm chết! Cái ngực phanh đầy những nét chạm trổ rồng phượng với một ông tướng cầm chùy, cả hai cánh tay cũng thế Trông gớm chết!”.

+ Trang phục lạ hoắc: “ Hắn mặc quần nái đen với cái áo tây vàng”

+ Ngôn ngữ, hành động côn đồ: Uống rượu say khướt, đập phá, chửi bới,rạch mặt ăn vạ

-> Chí Phèo mất hết nhân hình, nhân tính, bị đồng loại xa lánh, hắt hủi, loạitrừ Chí Phèo rơi vào quá trình tha hóa

- Tìm những chi tiết thể hiện diễn biến tâm trạng của Chí Phèo trong buổi sáng sau khi tỉnh rượu trong tình huống Chí Phèo gặp Thị Nở?

+ Lần đầu tiên hết say, tỉnh táo “Hắn buâng khuâng như tỉnh dậy sau một cơn say rất dài…Nghĩ đến rượu, hắn hơi rùng mình…Hắn sợ rượu cũng như những người ốm thường sợ cơm.”

+ Nhận thức về thế giới xung quanh “Tiếng chim hót ngoài kia vui vẻ quá! Có tiếng cười nói của những người đi chợ Anh thuyền chài gõ mái chèo đuổi cá Những tiếng quen thuộc ấy hôm nào chả có Nhưng hôm nay hắn mới nghe thấy…Chao ôi là buồn!”

+ Nhận thức về bản thân:

Quá khứ: nhớ lại quãng đời lương thiện với ước mơ về một gia đình nho

nhỏ “ Hình như có một thời hắn đã ao ước có một gia đình nho nhỏ Chồng cuốc mướn cày thuê, vợ dệt vải Chúng lại bỏ một con lợn nuôi để làm vốn liếng Khá giả thì mua dăm ba sào ruộng làm.”

Hiện tại: “Tỉnh dậy hắn thấy hắn già mà vẫn còn cô độc Buồn thay cho đời! Có lí nào như thế được? Hăn đã già rồi hay sao? Ngoài bốn mươi tuổi đầu… Dẫu sao, đó không phải tuổi mà người ta mới bắt đầu sửa soạn Hắn đã tới cái dốc bên kia của đời.”

Tương lai: “ Chí Phèo hình như đã trông trước thấy tuổi già của hắn, đói rét và ốm đau, và cô độc, cái này còn đáng sợ hơn đói rét và ốm đau.”

=> Lòng buồn, ý thức được cảnh ngộ bi đát

- Sự chăm sóc của Thị Nở đã tác động tới tâm trạng của Chí Phèo ra sao?

HS có thể tìm dẫn chứng – phân tích dẫn chứng:

+ Khi được Thị Nở mang cho bát cháo hành, nhận bát cháo từ tay Thị Nở,

chí Phèo rất “ngạc nhiên”, sau đó mắt hắn “ ươn ướt” Chí ngạc nhiên vì từ bé

đến giờ chưa có ai tự nhiên cho hắn cái gì Xưa nay muốn có cái gì, hắn vẫn phảidọa nạt hay cướp giật Hắn cảm động đến phát khóc vì đây là lần đầu tiên hắnđược một người, nhất lại là một người đàn bà bà chăm sóc Hắn nhìn bát cháo

mà suy ngẫm, bâng khuâng Hắn ăn cháo và thấy “cháo mới thơm làm sao!” Hắn đặt ra câu hỏi cho mình: “Tại sao mãi đến tận bây giờ hắn mới nếm mùi vị cháo?” Và Chí nghĩ đến người đàn bà đã đi qua đời mình Mụ vợ ba nhà Bá

Kiến chỉ gợi lại trong Chí cảm giác bị làm nhục, bị khinh bỉ Còn với Thị Nở,

Chí cảm nhận được sự yêu thương, chăm sóc, “ hắn muốn làm nũng với thị như với mẹ” Bát cháo của Thị Nở khiến cho Chí tỉnh ngộ để nhận ra rằng “Thị có thể sống yên ổn với hắn thì sao người khác lại không thể được”.

+Tất cả người dân làng Vũ Đại ruồng rẫy Chí, duy chỉ có Thị Nở nhìn vàđối xử với Chí như một con người Tình cảm yêu thương giản dị, mộc mạc, chânthành của thị Nở đã đánh thức nhân tính trong Chí, khơi dậy trong Chí khát vọnglương thiện, thèm lương thiện, muốn làm hòa với mọi người, lòng chí lại chứa

chan hi vọng vào một cuộc sống mới Chí đã nói với thị Nở: “Giá cứ mãi thế này thì thích nhỉ?” và “hay là mình sang đây ở với tớ một nhà cho vui” Ẩn sau

câu nói của Chí là niềm khát khao cháy bỏng được yêu thương, chăm sóc, mongmuốn có một gia đình vui vẻ và hạnh phúc

+ Tâm trạng của chí Phèo đã được miêu tả với nhưng diễn biến hết sứcphức tạp Từ tỉnh rượu, Chí Phèo tỉnh ngộ, rồi ngạc nhiên, xúc động và hi vọng.Ngòi bút của Nam Cao đã lách sâu vào thế giới nội tâm nhân vật, khơi dòng ýthức, tâm lí, làm hiện hình các trạng thái cảm xúc, tình cảm tinh vi, phức tạp vừanối tiếp vừa đan xen trong tâm trí nhân vật Biệt tài của Nam Cao là vừa miêu tảvừa kết hợp với phân tích, cắt nghĩa các biểu hiện tâm lý, tâm trạng nhân vật,đưa người đọc nhập vào ý thức nhân vật để cùng giải thích, đánh giá

 Như vậy dù tha hóa nhưng trong con người Chí vẫn còn những đốm sáng củalương tri Trận ốm là nhân tố trực tiếp giúp Chí Phèo thức tỉnh, nhưng tình yêuthương của Thị Nở là ngọn gió khơi bùng đốm sáng lương tri ấy thành ngọn lửamãnh liệt với khát vọng hoàn lương

- Sau khi bị Thị Nở cự tuyệt, Chí Phèo đã rơi vào tâm trạng như thế nào?

Học sinh có thể tìm dẫn chứng – phân tích dẫn chứng:

+ Mong ước được trở lại cuộc đời lương thiện của Chí đã không thể thực

hiện được Bà cô Thị Nở đã kiên quyết không cho cháu bà đâm đầu lấy “một thằng không cha”, một con quỷ dữ của làng Vũ Đại, “người chỉ có một nghề là rạch mặt ăn vạ” Cách cứu giúp Chí trở lại làm người lương thiện vừa mở ra

trước mắt Chí đã hoàn toàn đóng sập lại Làng Vũ Đại đã gạt Chí ra khỏi cộngđồng của thế giới loài người, coi Chí không phải là người từ rất lâu rồi