Trong xu thế chung của chương trình đổi mới ấy, giáo viên lịch sử cũngcần phải bắt nhịp, thực hiện dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng pháttriển năng lực học sinh để nâng cao ch
Trang 1PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Nhân loại đang bước vào thế kỷ XXI, thế kỷ tri thức, kỹ năng của conngừời được xem là yếu tố quyết định sự phát triển của xã hội Trong xã hộitương lai, nền giáo dục phải đào tạo ra những con người có trí tuệ phát triểnthông minh và sáng tạo Muốn có được điều này, ngay từ bây giờ nhà trườngphổ thông phải trang bị đầy đủ cho HS hệ thống kiến thức cơ bản, hiện đại, phùhợp với thực tiễn Việt Nam và phát triển năng lực tư duy sáng tạo Đổi mớichương trình giáo dục và cùng với nó là đổi mới phương pháp dạy học (PPDH)
và đổi mới kiểm tra đánh giá là những phương diện thể hiện sự quyết tâm cáchtân, đem lại những thay đổi về chất lượng và hiệu quả giáo dục Và ở khía cạnhhoạt động, tất cả những đổi mới này đều được biểu hiện sinh động trong mỗi giờhọc qua hoạt động của người dạy và người học Chính vì thế những câu hỏi như:Làm thế nào để có một giờ học tốt? làm thế nào để phát huy năng lực nhận thứccho học sinh? làm thế nào để có thể định hướng năng lực nhận thức cho học sinhthông qua bài giảng, thông qua các hình thức kiểm tra đánh giá? luôn có tínhchất thời sự và thu hút sự quan tâm của tất cả các giáo viên (GV) và cán bộ quản
Lý giáo dục Dạy học định hướng phát triển năng lực đòi hỏi việc thay đổi mụctiêu, nội dung, phương pháp dạy học và đánh giá, trong đó việc thay đổi quanniệm và cách xây dựng các nhiệm vụ học tập, câu hỏi và bài tập kiểm tra, đánhgiá có vai trò quan trọng
Trong xu thế chung của chương trình đổi mới ấy, giáo viên lịch sử cũngcần phải bắt nhịp, thực hiện dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng pháttriển năng lực học sinh để nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học bộ môn Đồngthời phát huy thế mạnh và vai trò của môn Lịch sử trong trường phổ thông nhằmthực hiện thành công mục tiêu giáo dục của Đảng trong giai đoạn hiện nay –
“Dạy người, dạy chữ và dạy nghề.”
Đúng vậy, trong nội dung chương trình giáo dục nói chung từ cổ cho đếnkim và trong trường phổ thông hiện hành, Lịch sử là một bộ môn khoa học xãhội có vị trí quan trọng trong giáo dục tư tưởng đạo đức, hình thành nhân cáchthời đại cho học sinh Bởi khác với bộ môn khoa học khác, môn học Lịch sửkhông chỉ đơn thuần trang bị kiến thức khoa học bộ môn về tiến trình phát triểncủa lịch sử thế giới, lịch sử dân tộc Mà còn giúp cho thế hệ trẻ hiểu được quátrình vận động khách quan của xã hội loài người,cội nguồn dân tộc, truyền thống
Trang 2quê hương, ý nghĩa của cuộc sống Giá trị của lịch sử là “Ôn cố tri tân”- Biết
quá khứ, hiểu hiện tại và đoán tương lai Thông qua việc dạy học lịch sử , giáoviên hình thành cho học sinh nhân sinh quan đúng đắn về cuộc sống và thế giớiquan cách mạng; đúc rút bài học từ những sự kiện, hiểu những hiện tượng lịch
sử và nhìn nhận đúng sự phát triển của xã hội hiện tại để từ đó hình thành kĩnăng sống phù hợp Đặc biệt với dân tộc Việt nam - lịch sử dựng nước gắn liềnvới giữ nước, tự hào với bốn ngàn năm văn hiến, thì giá trị của dạy học lịch sửdân tộc lại càng có ý nghĩa giáo dục tư tưởng đạo đức càng to lớn Từ quá khứ tổtiên sẽ giúp hình thành nhân cách đạo đức cho các em, giáo dục truyền thống ýthức của dân tộc
Nên, trong dạy học lịch sử đòi hỏi giáo viên cần phải xây dựng kế hoạch,
tổ chức cho học sinh học tập tích cực, chủ động lĩnh hội kiến thức từ thấp đếncao, từng bước phát triển năng lực cho học sinh Để từ việc học tập nhận thứcđúng đắn về quá khứ, tự hào về đất nước, quê hương thì thông qua các bài họclịch sử học sinh sẽ tự rút ra được những bài học thực tiễn cho mình, phát huyđược trí sáng tạo, năng lực nhận thức, đánh giá của bản thân để sống và cốnghiến cho sự nghiệp cách mạng của Đảng, của Đất nước trong thời kì đẩy đổi mới
và hội nhập
Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, do tác động của cơ chế thị trường, chạytheo lối sống lợi ích vật chất trước mắt nên nhận thức của đa số học sinh và phụhuynh không mặn mà với môn học Chính vì thế, người thầy giáo lịch sử cầnphải nỗ lực không chỉ trau dồi kiến thức, mà phải thực sự là tấm gương về đạođức, đồng thời phải đổi mới phương pháp tích cực phù hợp với bộ môn đểtruyền lửa và xây dựng tình yêu lịch sử cho học sinh, nâng cao chất lượng bộmôn và lấy lại vị thế môn học trong hệ thống giáo dục
Để thực hiện được vấn đề đặt ra đó, yêu cầu giáo viên là thông qua các bàigiảng và đặc biệt là các câu hỏi kiểm tra, đánh giá giáo viên có thể định hướngđược và khơi dậy, phát huy được năng lực nhận thức của học sinh ngay từ lớp6,7 Đặc biệt trong khóa trình lịch sử lớp 7 có một lợi thế là một phần kiến thứcrất hấp dẫn, dễ lôi cuốn và xây dựng tình cảm lịch sử dân tộc cho học sinh - nộidung lịch sử các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm từ thế kỷ X đến thế kỷ XV.Đây là một nội dung lịch sử quan trọng, giúp học sinh định hướng lòng yêunước, niềm tin, niềm tự hào về một quá khứ hào hùng của dân tộc, thông qua đó,học sinh hình thành được không chỉ năng lực nhận biết mà còn có năng lực đánh
Trang 3giá, phân tích qua nghệ thuật quân sự của cha ông ta, thấy được sự sáng tạo củangười Việt trong các cuộc đấu tranh chống giặc ngoại xâm, từ đó có những vậndụng cần thiết cho cuộc sống hiện tại, góp phần hình thành các năng lực nhậnthức cho học sinh.
Vì những lý do đó, tôi lựa chọn vấn đề “Xây dựng hệ thống câu hỏi theo định hướng phát triển năng lực học sinh trong bài “ Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông - Nguyên” với hi vọng góp phần nâng cao chất
lượng dạy học bộ môn Lịch sử trong trường THCS hiện nay
II MỤC ĐÍCH VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Đối với giáo viên: Trước hết lựa chọn đề tài này thực hiện tôi muốn chia
sẻ kinh nghiệm dạy học của bản thân cùng đồng nghiệp Qua đó giáo viên thamkhảo, bổ sung, sáng tạo không ngừng và áp dụng trong thực tiễn giảng dạy đểnâng cao chất lượng chuyên môn, năng lực giảng dạy Từ đó, góp phần thực
hiện tốt kế hoạch dạy học của mình theo chương trình đổi mới phương pháp
dạy học, kiểm tra đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực học sinh Kết quả của
việc thực hiện đề tài sẽ là một cơ sở để điều chỉnh, cải tiến mục tiêu, nội dungchương trình PPDH, nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng và hiệu quả của việcdạy và học môn Lịch sử ở trường phổ thông
Đối với học sinh: Việc đổi mới dạy học và kiểm tra đánh giá theo định
hướng phát triển năng lực học sinh đã góp phần quan trọng trong việc tuyển
chọn và phân loại đúng năng lực, trình độ của học sinh; thúc đẩy học sinh cốgắng khắc phục thiếu sót hoặc phát huy năng lực, sở trường của mình; đánh giá
sự phát triển nhân cách nói chung so với mục tiêu đào tạo và yêu cầu của thựctiễn Đồng thời giải toả gánh nặng tâm lí bộ môn và xây dựng cho các em tìnhyêu với môn học nhiều giá trị này
III NỘI DUNG NGHIÊN CỨU VÀ PHẠM VI ĐỀ TÀI
1. Nội dung và phạm vi nghiên cứu:
Đề tài là một phần nội dung nhỏ trong vấn đề đổi mới phương pháp dạyhọc và kiểm tra đánh giá theo định hướng tiếp cận năng lực đang được tiến hànhthực hiện thử nghiệm trong các nhà trường phổ thông Việt Nam hiện nay Vấn
đề nghiên cứu của tôi là thực hiện quy trình biên soạn câu hỏi bài tập theo địnhhướng năng lực trong bài “Ba lần kháng chiến chống quân Mông - Nguyên”
Trong phạm vi đề tài này tôi tiến hành mô tả các mức độ nhận thức cầnđạt và định hướng năng lực được hình thành trong bài “Ba lần kháng chiến
Trang 4chống quân Mông - Nguyên” và biên soạn câu hỏi, gợi ý trả lời theo các mức độnhận thức từ biết, hiểu đến vận dụng thấp, vận dụng cao.
2 Phạm vi ứng dụng của đề tài:
Nội dung nghiên cứu của đề tài được ứng dụng trong việc thực hiện kếhoạch dạy học bài 14 lịch sử lớp 7: “Ba lần kháng chiến chống quân xâm lượcMông - Nguyên”
PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I CƠ SỞ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
1 Cơ sở lý luận
Năng lựcc là khả năng vận dụng những kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng,thái độ và hứng thú để hành động một cách phù hợp và có hiệu quả trong cáctình huống đa dạng của việc học tập và cuộc sống Để phát huy được năng lựchọc sinh mỗi môn học có một đặc trưng, phương pháp riêng Đối với môn Lịch
sử là một môn khoa học xã hội nội dung chủ yếu là các sự kiện diễn ra trong quákhứ, học sinh không thể trực tiếp tri giác vì nó không lặp lại nguyên xi, cũngkhông thể tái hiện được bằng thí nghiệm Quá trình dạy học được tiến hànhthông qua việc truyền thụ thông tin, xử lý thông tin giữa giáo viên và học sinhqua các phương tiện dạy học Qua đó, các em lĩnh hội kiến thức,thể hiện khảnăng tư duy, vận dụng kiến thức vào cuộc sống
Để làm được điều đó, trong dạy học lịch sử, phương pháp xác định cácmức độ nhận thức cần đạt và định hướng các năng lực hình thành trong từng chủ
đề lịch sử, cách biên soạn câu hỏi, bài tập phù hợp với từng mức độ nhận thứccủa giáo viên là một vấn đề hết sức quan trọng
2 Cơ sở thực tiễn của vấn đề
Môn lịch sử trong trường học phổ thông giữ một vị trí vô cùng quan trọngtrong việc thực hiện mục tiêu giáo dục ở trường phổ thông, không chỉ trang bị vềkiến thức, hình thành thế giới quan khoa học mà còn là một môn học có tácdụng đặc biệt hình thành phẩm chất chính trị, tình cảm và đạo đức xã hội đúngđắn cho học sinh Nhưng ngày nay, môn học này đang bị xem nhẹ trong trườnghọc phổ thông, học sinh không mặn mà gì với môn Lịch sử thậm chí là chán họcmôn học này Vậy nguyên nhân là do đâu Có thể nói xuất phát từ nhiều lý donhư quan niệm sai lệch về vị trí, chức năng của môn lịch sử trong đời sống xãhội, quan niệm lịch sử chỉ là môn học thuộc, khối lượng kiến thức quá nhiều dẫn
Trang 5đến khó nhớ ….Nhưng nguyên nhân quan trọng nhất chính là phương pháp dạyhọc lịch sử ở trường phổ thông còn nhiều bất cập.
Theo Luật Giáo dục số 38/2005/QH11, Điều 28 qui định: "Phương pháp
giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh“
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 (khóa XI): “Đổi mới căn bản hình thức
và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan Việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo cần từng bước theo các tiêu chí tiên tiến được xã hội và cộng đồng giáo dục thế giới tin cậy và công nhận Phối hợp sử dụng kết quả đánh giá trong quá trình học với đánh giá cuối kỳ, cuối năm học; đánh giá của người dạy với tự đánh giá của người học; đánh giá của nhà trường với đánh giá của gia đình và của xã hội”.
Với tinh thần ấy phương pháp dạy học lịch sử trong trường phổ thông cũng
đã có nhiều đổi mới và đạt được một số thành tựu đáng kể Đông đảo giáo viên
có nhận thức đúng đắn về đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá.Nhiều giáo viên đã xác định rõ sự cần thiết và có mong muốn thực hiện đổi mớiđồng bộ phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá Nhiều giáo viên đã vận dụngđược các phương pháp dạy học kiểm tra đánh giá tích cực trong dạy học; kĩnăng sử dụng thiết bị dạy học và ứng dụng công nghệ thông tin trong tổ chứchoạt động dạy học được nâng cao; giáo viên bước đầu vận dụng được qui trìnhkiểm tra, đánh giá mới
Tuy nhiên, hoạt động đổi mới PPDH, KTĐG ở trường THCS chưa manglại hiệu quả cao Truyền thụ tri thức một chiều vẫn là PPDH chủ đạo của nhiềugiáo viên Số giáo viên thường xuyên chủ động, sáng tạo trong việc phối hợpcác PPDH cũng như sử dụng các PPDH phát huy tính tích cực, tự lực và sángtạo của học sinh còn ít Hoạt động kiểm tra đánh giá chưa bảo đảm yêu cầukhách quan, chính xác, công bằng; việc kiểm tra chủ yếu chú ý đến yêu cầu táihiện kiến thức và đánh giá qua điểm số đã dẫn đến tình trạng GV và HS duy trìdạy học theo lối "đọc-chép" thuần túy, học sinh học tập thiên về ghi nhớ, ít quantâm vận dụng kiến thức
Trang 6Những hạn chế ấy xuất phát từ nhiều nguyên nhân nhưng nguyên nhânquan trọng nhất là do nhận thức về sự cần thiết phải đổi mới PPDH, kiểm trađánh giá và ý thức thực hiện đổi mới của một bộ phận cán bộ quản lý, giáo viênchưa cao Năng lực của đội ngũ giáo viên về vận dụng các PPDH tích cực, sửdụng thiết bị dạy học, ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học còn hạn chế Trong nội dung lịch sử lớp 7, phần nội dung lịch sử về các cuộc khángchiến, khởi nghĩa chống giặc ngoại xâm là một nội dung lịch sử quan trọng Nókhông chỉ cung cấp cho học sinh những kiến thức lịch sử về một giai đoạn hàohùng của dân tộc, mà thông qua đó còn giáo dục cho học sinh lòng yêu nước,lòng tự hào dân tộc, tự hào về sự sáng tạo của cha ông, về nghệ thuật quân sự, vềtinh thần đoàn kết và đồng lòng của dân tộc trong cuộc đấu tranh giữ nước.Thông qua lịch sử chống ngoại xâm, học sinh sẽ quý hơn những giá trị của hòabình, yêu quý hơn quê hương, đất nước, yêu quý hơn những giá trị của cuộcsống ngày hôm nay, yêu quý hơn mảnh đất này - mảnh đất mà biết bao thế hệcha ông đã ngã xuống để gìn giữ cho thế hệ mai sau Ngoài ra, thông qua việcnghiên cứu, học tập về các cuộc kháng chiến, về nghệ thuật quân sự, học sinh sẽhình thành cho mình những kỹ năng cần thiết, phát huy năng lực tư duy, phântích, đánh giá sự kiện, thấy được sự vận dụng của cha ông về các yếu tố tựnhiên, về nghệ thuật đánh vào lòng người, về đánh giá những thuận lợi và khókhăn trong cuộc sống, về sự kết hợp giữa các hình thức chiến tranh, về vai tròcủa đấu tranh ngoại giao… Từ đó, trên cơ sở “ôn cố tri tân”, học những bài họccủa cha ông, học sinh sẽ rút ra những bài học cho cuộc sống này hôm nay, để cóthể vận dụng vào đời sống hàng ngày
CÁC BƯỚC XÂY DỰNG CÂU HỎI, BÀI TẬP THEO ĐỊNH HƯỚNG NĂNG LỰC CỦA BÀI
“ BA LẦN KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG
NGUYÊN”.
1 Chuẩn KTKN trong chương trình GDPT hiện hành
- Trình bày được những nét khái quát diễn biến, kết quả, ý nghĩa của Ba lầnKháng chiến chống quân Mông Nguyên thế kỉ XIII
2 Bảng mô tả các mức yêu cầu cần đạt cho mỗi nội dung câu hỏi/ bài tập
Nội dung Nhận biết Thông hiểu Vận dụng Vận dụng
Trang 7(mô tả yêu cầu cần đạt)
(mô tả yêu cầu cần đạt)
(mô tả yêu cầu cần đạt)
cao (mô tả yêu cầu cần đạt)
- Trình bàyđược diễnbiến của cuộckháng chiếnchống Mông –Nguyên
- Nêu đượckết quả, ýnghĩa củacuộc khángchiến chốngquân Mông –Nguyên
- Giải thíchđược vì saonhà Trầnphải ba lần tổchức cuộckháng chiếnchống quânxâm lược
Nguyên
- Giải thíchđược vì saonhà Trầntrong cả balần tổ chứccuộc khángchiến chốngquân xâmlược Mông –Nguyên đềuthực hiện kếsách “vườnkhông nhàtrống”
- Phân tíchđược ý nghĩacủa chiếnthắng BạchĐằng 1288
- Phân tíchđược nguyênnhân dẫn đếnchiến thắngcủa quân dânnhà Trầntrong cuộckháng chiếnchống quânxâm lược
Nguyên
- Rút ra đượcbài học kinhnghiệm Liên
hệ được bàihọc từ nguyênnhân thắnglợi của cuộckháng chiếnchống Mông -Nguyên thờiTrần
- Nêu đượcnhận xét vềnghệ thuậtquân sự củacha ông cha
ta trong cuộckháng chiếnchống quânxâm lược
Nguyên thờiTrần
- So sánhđược với cuộckháng chiếnchống Tốngthời Lý
Định hướng năng lực cần hình thành:
- Năng lực chung: giải quyết vấn đề, sử dụng ngôn ngữ, sáng tạo
Trang 8- Năng lực chuyên biệt: tái hiện kiến thức, năng lực thực hành bộ môn, xác địnhmối quan hệ giữa các sự kiện, hiện tượng lịch sử, so sánh, phân tích, nhận xét,đánh giá, vận dụng liên hệ kiến thức lịch sử để giải quyết các vấn đề thực tiễn.
3 Hệ thống câu hỏi/bài tập đánh giá theo các mức đã mô tả:
3.1 Câu hỏi nhận biết.
Câu 1: Trình bàynguyên nhân, diễn biến, kết quả,ý nghĩa của 3 lần kháng
chiến chống quân Mông Nguyên thế kỉ XIII
Câu 2: Hãy ghi tên các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của nhân dân
ta từ thế kỉ X đến thế kỉ XIIIcho tương ứng với thời gian:
Thời gian Các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm
Năm 1075 - 1077
Năm 1258
Năm 1285
Năm 1287 - 1288
3.2 Câu hỏi thông hiểu.
Câu 1: Thách thức của nhân dân Đại Việt trước quân xâm lược Mông
Nguyên thế kỉ XIII Vua tôi nhà Trần đã chuẩn bị kháng chiến như thế nào?
Câu 2: Khái lược cuộc kháng chiến chống Mông Nguyên thế kỉ XIII, vì
sao nhân dân thời Trần lại sẵn sàng đoàn kết với triều đình chống giặc ngoạixâm?
Câu 3: Vì sao nhà Trần 3 lần dùng kế “ vườn không nhà trống ” để đối phó
quân Mông Nguyên, Tác dụng của kế sách đánh giặc này?
3.3Câu hỏi Vận dụng:
Câu 1: Lập bảng so sánh sự khác nhau giữa hai cuộc kháng chiến chống
Tống thời Lý và chống Mông - Nguyên thời Trần theo các nội dung dưới đây:
Nội dung so sánh Kháng chiến chống
Tống thời Lý
Kháng chiến chống Mông – Nguyên
Trang 9Câu 2: a Lập bảng thống kê các cuộc kháng chiến và khởi nghĩa lớn của
nhân dân ta chống ngoại xâm từ thế kỉ X đến thế kỉ XIII theo yêu cầu: Thờigian, tên cuộc khởi nghĩa, người lãnh đạo, trận quyết chiến chiến lược, ý nghĩa
b Nguyên nhân thắng lợi của những cuộc kháng chiến, khởi nghĩa
đó Nguyên nhân nào là nguyên nhân quan trọng nhất?
Câu 3: Phân tích nguyên nhân thắng lợi và nghệ thuật quân sự của cuộc
kháng chiến chống Mông Nguyên thời Trần
Câu 4: Thông qua diễn biến của cuộc kháng chiến chống Mông – Nguyên
thế kỉ XIII hãy làm sáng tỏ vai trò của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn
Câu 5: Hội nghị Bình Than và hội nghị Diên Hồng diễn ra trong hoàn cảnh
nào? Em có nhận xét gì về hai hội nghị này?
Câu 6: Lòng yêu nước và quyết tâm chống giặc ngoại xâm của toàn quân,
toàn dân ta thể hiện như thế nào trong các cuộc kháng chiến chống quân MôngNguyên thời Trần thế khỉ XIII
Câu 7: So sánh 3 chiến thắng trên sông Bạch Đằng từ thế kỉ X đến thế kỉ
XIII
3.4 Câu hỏi vận dụng cao
Câu 1: Các cuộc kháng chiến chống xâm lược Mông Nguyên thời Trần đã
để lại những bài học kinh nghiệm lớn nào trong truyền thống chống giặc ngoạixâm của dân tộc ta ?
Câu 2: Thông qua các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của nhân dân ta
từ thế kỉ X đến XV Em hãy rút ra nghệ thuật quân sự độc đáo của ông cha ta
4 Đáp án.
4.1 GỢI Ý ĐÁP ÁN PHẦN CÂU HỎI NHẬN BIẾT
Câu 1: Ba lần kháng chiến chống quân Mông Nguyên thế kỉ XIII.
- Hoàn cảnh: Giữa tk XIII quân Mông Cổ đã trở thành một đế chế rộng lớn
có lãnh thổ kéo dài từ Hắc Hải đến TBD
Để tiếp tục mở rộng lãnh thổ quân Mông Cổ tiến đánh Đại Việt lần thứnhất 1258 để biến Đại Việt thành bàn đạp tấn công nhà Tống Lần thứ 2 năm
1285 với mục đích phục thù lần thứ nhất thất bại và làm bàn đạp để tiến xuốngcác nước Đông Nam Á Lần thứ 3 năm 1287 mục đích là để rửa hận 2 lần truớcđồng thời gấp rút đánh thông con đường xâm lược xuống Đông Nam Á
Về phía ta dưới sự chỉ đạo của các vua tài tướng giỏi nhà Trần đã gấp rútchỉ đạo, tổ chức nhân dân kháng chiến.cả 3 lần đều thực hiện kế vườn không nhà
Trang 10trống và tổ chức những trận quyết chiến chiến lược: Đông Bộ Đầu, ChươngDương, Hàm Tử Tây Kết, Vạn Kiếp đặc biệt là trận Bạch Đằng năm 1288, khiếncho kẻ thù cả 3 lần đều thất bại đau đớn và nhục nhã.
- Kết quả, ý nghĩa: Thắng lợi của 3 lần kháng chiến chống quân Mông
Nguyên đặc biệt là lần thứ 3 đã kết thúc cuộc chiến đấu trường kì của dân tộc,bảo vệ tổ quốc, khẳng định sự tồn tại vững vàng của Đại Việt Khẳng định lòngyêu nước, ý chí chiến thắng kẻ thù của quân và dân Đại Việt Là một trongnhững chiến công hiển hách của dân tộc đã tạo nên tiếng tăm và hào khí Đông
A, một trong những triều đại phong kiến có đóng góp to lớn với lịch sử dân tộc.Thắng lợi này đã khẳng định sức mạnh tiềm tàng của quân Đại Việt, góp phầnngăn chặn quá trình bành trướng của quân Mông Nguyên xuống phía nam
Câu 2: Ghi tên các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của nhân dân ta từ thế kỉ X đến
thế kỉ XV cho tương ứng với thời gian:
Thời gian Các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm
Năm 1075 – 1077 Chống Tống lần thứ hai
Năm 1285 Chống Mông Nguyên lần thú hai
Năm 1287 – 1288 Chống Mông Nguyên lần thứ 3
4.2 GỢI Ý ĐÁP ÁN PHẦN CÂU HỎI THÔNG HIỂU
Câu 1: Thách thức của nhân dân Đại Việt trước quân xâm lược Mông Nguyên thế kỉ XIII Vua tôi nhà Trần đã chuẩn bị kháng chiến như thế nào?
- Khái quát về đế quốc Mông nguyên: Thế kỉ XIII đế chế Mông Cổ được
thành lập do Thành Cát Tư Hãn được đứng đầu tiến hành những cuộc chiếntranh xâm lược vô cùng tàn bạo, khắp châu Á và Châu Âu vó ngựa của quânMông Cổ đã đạp nát biết bao nhiêu thành trì và quốc gia gieo tai họa khủngkhiếp cho nhân loại Sau 50 năm chinh phục đã tạo nên 1 đế chế Mông Cổ rộnglớn hùng mạnh chưa từng có trong lịch sử nhân loại có lãnh thổ kéo dài từ HắcHải đến Thái Bình Dương
- Âm mưu: Giữa thế kỉ XIII, quân Mông Cổ tập trung lực lượng tiêu diệt
nhà Tống năm 1257 Để thực hiện âm mưu đó vua Mông Cổ sai tướng NgộtLương Hợp Thai tấn công chiếm Đại Việt, biến nước ta thành bàn đạp tấn côngnhà tống từ phía nam Có thể nói trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dântộc ta đây là kẻ thù hùng mạnh nhất mà nhân dân ta phải đối phó Để bảo vệđược độc lập dân tộc thục sự là một thách thức to lớn
Trang 11- Chuẩn bị của ta: tháng 10 năm 1257 vua Trần ra lệnh sắm sửa vũ khí
thành lập các đạo dân binh ngày đêm luyện tập, điều quân lên vùng biên giới,đặt cả nước trong tư thế sẵn sàng chiến đấu, bắt sứ giả giam vào ngục
Lần 2: 1285 âm mưu của quân Mông Nguyên Năm 1279 quân Mông Cổlật đổ được nhà Tống, lập ra nhà Nguyên, tiếp tục âm mưu đánh chiếm nước tavới mục đích: phục thù sau thất bại năm 1258, chiếm nước ta và làm bàn đạp đểtiến xuống các nước Đông Nam Á
Chuẩn bị của ta: Từ 1258 đến 1285 suốt 30 năm ta đấu tranh ngoại giaobền bỉ để tranh thủ thời gian hồi sinh đất nước sau cuộc xâm lược lần thứ nhất,Ngoaig việc xây dựng kinh tế, chuẩn bị lực lượng nhà Trần đặc biệt đẩy mạnhviệc xây dựng và mở rộng khối đại đoàn kết toàn dân.Giải quyết mối bất hòatrong nội bộ giữa Trần Quốc Tuấn và Trần Quang Khải, năm 1282 tổ chức hộinghị Bình Than, năm 1285 tổ chức hội nghị Diên Hồng, Trần Quốc Tuấn viết vàphổ biến bài Hịch Tướng sĩ khích lệ tinh thần binh sĩ Binh sĩ nhà Trần khắc lêntay hai chữ “sát thát” Triều đình ra lệnh nhân dân cả nước tuyệt đối không đựocđầu hàng giặc, sẵn sàng trong tư thế chiến tranh
Lần 3 1287- 1288: Âm mưu của nhà Nguyên: Quyết tâm phục thù thất bạicủa 2 lần trước đồng thời để gấp rút đánh thông con đường bành trướng xuốngĐông Nam Á Vua Nguyên Hốt Tất Liệt của 30 vạn quân sang xâm lược nước
- Khái quát cuộc kháng chiến chống Mông Nguyên thế kỉ XIII
- Nhân dân thời Trần sẵn sàng đoàn kết với triều đình chống giặc giữ nước,vì:
+ Đánh giặc giữ nước chính là để bảo vệ quê hương đất nước, bảo vệ cuộcsống của nhân dân
+ Nhân dân ta vốn có một lòng nồng nàn yêu nước, truyền thống chốnggiặc ngoại xâm, ý chí kiên cường bất khuất không chịu khuất phục trước mọi kẻthù xâm lược