Lý do chọn đề tàiDạy học tích hợp là định hướng dạy học trong đó giáo viên tổ chức, hướng dẫn đểhọc sinh biết huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằmgiải
Trang 2MỤC LỤC
IV Phạm vi chương trình, thời gian và đối tượng nghiên cứu 4
C Phân chia hoạt động tìm hiểu kiến thức 4 tiết dạy của chủ đề 7
F Tích hợp thông qua các buổi hoat động ngoại khóa, các câu lac bô 8
G Tích hợp thông qua các buổi học tập trải nghiệm 9
<III Tiến trình hoạt động tìm hiểu kiến thức 12
Phần I ĐẶT VẤN ĐỀ
Trang 3I Lý do chọn đề tài
Dạy học tích hợp là định hướng dạy học trong đó giáo viên tổ chức, hướng dẫn đểhọc sinh biết huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằmgiải quyết các nhiệm vụ học tập, đời sống; thông qua đó hình thành những kiến thức, kĩnăng mới; phát triển được những năng lực cần thiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đềtrong học tập và cuộc sống đặt ra
Là giáo viên môn Sinh học, tôi cũng như các đồng nghiệp luôn trăn trở bởi hai vấn
đề cấp thiết: Một là học sinh lĩnh hội được kiến thức cơ bản của môn học cấp phổ thôngHai là làm sao để học sinh áp dụng được các kiến thức đã học vào cuộc sống, ứng dụngvốn hiểu biết của mình để giải quyết các vấn đề đặt ra của xã hội ngày nay Từ đó, các em
có niềm tin vào khoa học, đam mê khoa học, tìm tòi sáng tạo trong khoa học, đặc biệt làkhoa học ứng dụng
Học sinh hiện nay đang đứng trước hiện tượng là vô cảm với các vấn đề chung của
xã hội, có thể do các em được cha mẹ nuông chiều hơn, xã hội ít hoặc không tạo ra cácsân chơi nên các em ít tham gia thực tiễn với xóm làng (bản) và cộng đồng, thiếu hòanhập, thiếu san sẻ, thiếu tinh thần mình vì mọi người Một vấn đề khác phải trang bị chohọc sinh, nhất là học sinh lớp 11, 12; đó là những kiến thức về KHHGĐ Do cách biênsoạn của SKG hiện nay hoặc do sự ngần ngại của giáo viên – học sinh mà phần kiến thứcKHHGĐ gần như còn rất sơ sài trong dạy học
Học sinh lớp 11,12 các em chuẩn bị trở thành những chủ nhân tương lai của đấtnước, người chủ của gia đình do vậy không thể đến lúc các em là vợ là chồng mới trang bịkiến thức về KHHGĐ được, mà ngay khi các em đang ngồi trên ghế nhà trường ngoàitrang bị cho các em kiến thức phổ thông các em rất cần trang bị và có các kiến thức hòanhập và làm chủ, làm chủ trong kiếm tiền, trong tiêu tiền…và trong cả việc sinh nở Vớikiến thức KHHGĐ các em đã được trang bị thì các em sẽ là những tuyên truyền viên tíchcực đến những người xung quanh
Góp phần hạn chế hiện tượng trên ở học sinh, tôi thực hiện đề tài “Tích hợp trong xây dựng chủ đề - Sinh sản ở động vật ( Sinh học 11) nhằm giáo dục hòa nhập và giáo dục nâng cao nhận thức kế hoạch hóa gia đình cho học sinh THPT”
II Mục tiêu của đề tài
1 Tìm hiểu, hệ thống hóa những kiến thức về sinh sản ở động vật, giáo dục giớitính, giáo dục kế hoạch hóa gia đình và giáo dục hòa nhập để tích hợp trong giảng dạychủ đề
2 Phân tích nội dung của chủ đề, từ đó xây dựng giáo án tích hợp, phương pháp
dạy học phù hợp nhằm giáo dục KHHGĐ và giáo dục hòa nhập cho học sinh
III Phương pháp nghiên cứu
1 Nghiên cứu lí thuyết
Tìm hiểu chương trình dạy học, chuẩn kiến thức và kĩ năng Sinh học 11, thu thập
và đọc thêm các tài liệu, các công trình nghiên cứu liên quan nhằm xây dựng cơ sở lí luậncho đề tài
2 Trao đổi, thảo luận
Trang 4Gặp gỡ các đồng nghiệp để trao đổi, thảo luận, xin ý kiến đóng góp của các đồngnghiệp về lĩnh vực nghiên cứu.
3 Hệ thống kiến thức và thiết kế các hoạt động dạy học tích hợp
Hệ thống kiến thức về KHHGĐ, giáo dục hòa nhập Kết hợp với phân tích nộidung chương trình Sinh học 11, phân tích chi tiết nội dung phần B của chương IV Từ đóxây dựng giáo án chủ đề và tích hợp giáo dục KHHGĐ, giáo dục hòa nhập cho học sinh
4 Thực nghiệm sư phạm
Đề tài được dạy thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Quan Sơn Thanh Hóa
IV Phạm vi chương trình, thời gian và đối tượng nghiên cứu
1 Phạm vi chương trình, thời gian nghiên cứu
Phạm vi: Sinh học 11 - Ban cơ bản của sách giáo khoa hiện hành
Thời gian :Tháng 2/2019 đến tháng 5/2019
2 Đối tượng nghiên cứu
Học sinh lớp 11 Trường THPT Quan Sơn Thanh Hóa
Phần II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của đề tài
Khi dạy học tích hợp cần lưu ý phải lựa chọn nội dung kiến thức có sự gắn kết,lôgic và thời gian dạy học tích hợp phải hợp lí với cấu trúc của toàn bài học
2 Cơ sở thực tiễn
Để đào tạo ra những công dân theo xu thế thời đại mới, giáo dục cho học sinh cótinh thần cộng đồng, sống hòa nhập và sẵn sàng giúp đỡ mọi người, sống có trách nhiệmvới xã hội, quan tâm trước các vấn đề thời sự, vấn đề cấp bách của xã hội (Sức khỏe sinhsản vị thành niên, KHHGĐ) là rất cần thiết
Thực tế hiện nay học sinh đang phải căng ra học tập với khối lượng kiến thức quánhiều và sách phục vụ cho việc học tập quá nặng nề, chủ yếu là học lý thuyết, học trênlớp Không có thời gian cho học tập trải nghiệm và tìm kiếm kiến thức trong thực tiễn,trong giao tiếp với xã hội
II Giải pháp thực hiện
A Xây dựng chủ đề dạy học với tên chủ đề “ Sinh sản ở động vật”
Chủ đề này gồm các bài 44,45,46,47 trong chương IV, thuộc Phần 4 Sinh học cơ thể – Sinh học 11 THPT: Gồm 4 tiết
1 Mục tiêu chung của chủ đề
1.1 Kiến thức
-Trình bày được các khái niệm về sinh sản vô tính, sinh sản hữu tính ở động vật
Trang 5- Phân biệt được các hình thức sinh sản vô tính ở động vật, nêu được ứng dụng củasinh sản vô tính ở thực vật trong thực tiễn sản xuất sản xuất.
- Nêu được ưu điểm và nhược điểm của sinh sản vô tính và sinh sản hữu tính
- Nắm được quy trình và mô tả được nguyên tắc nuôi cấy mô, nhân bản vô tính
- Nêu được các giai đoạn của quá trình sinh sản hữu tính
- Nhận biết được thụ tinh ngoài với thụ tinh trong và nêu được ưu thế của thụ tinhtrong so với thụ tinh ngoài
- Nắm rõ được hình thức đẻ trứng và đẻ con ở động vật
- Nêu được chiều hướng tiến hóa trong sinh sản hữu tính ở động vật
- Nêu được cơ chế điều hoà sinh sản
- Nêu rõ những khả năng tự điều tiết quá trình sinh sản ở động vật và người
- Phân biệt được điều khiển số con và điều khiển giới tính của đàn con ở động vật
- Nêu được vai trò của thụ tinh nhân tạo, ứng dụng trong sản xuất và ứng dụng trên
cơ thể người
- Khái quát được các vấn đề về dân số và chất lượng cuộc sống, ô nhiễm môitrường và phát triển bền vững
- Vận dụng kiến thức để giải thích được:
+ Ứng dụng của sinh sản vô tính trong nuôi cấy mô và trong chăn nuôi
+ Hiện tượng hàng loạt cá thể động vật sinh sản vô tính bị chết khi điều kiện sốngthay đổi đột ngột?
+ Chiều hướng tiến hóa trong sinh sản của động vật
+ Sự đa dạng về di truyền
Cơ sở khoa học điều khiển sinh sản ở động vật để áp dụng trong chăn nuôi
+ Cơ sở khoa học của các biện pháp tránh thai ở người, đình sản ở động vật
+ Nạo, phá thai không phải là biện pháp sinh đẻ có kế hoạch mà chỉ là biện phápbất đắc dĩ
- Đề ra được các biện pháp hạn chế tình trạng nạo, phá thai ở người
- Liên hệ thực tiễn: ở địa phương em, áp dụng các biện pháp nào để điều khiển tỉ lệđực, cái trong chăn nuôi
1.2 Kỹ năng:
- Kĩ năng tư duy, hình thành khái niệm và giải quyết vấn đề
- Kĩ năng khoa học:
+ Kĩ năng quan sát: tranh hình, video
+ Kĩ năng phân tích: các hình thức, giai đoạn của quá trình sinh sản
+ Kĩ năng so sánh: các hình thức sinh sản, hình thức thụ tinh, các hình thức bảo vệ
Trang 6+ Sử dụng công nghệ thông tin.
+ Thu thập thông tin: các loài động vật sinh sản vô tính, hữu tính, động vật đẻ con,
đẻ trứng, các biện pháp điều khiển sinh sản ở động vật trong chăn nuôi ở từng địaphương, …
+ Sắp xếp, xử lí, phân tích và trình bày số liệu
+ Đánh giá nhận xét
1 3 Thái độ:
- Biết được cơ sở các quá trình điều hòa sinh tinh và sinh trứng của các loài từ đó
có biện pháp đẩy nhanh hay kìm hãm số lượng cá thể của loài
- Áp dụng các biện pháp kĩ thuật trong chăn nuôi, chọn giống để điều chỉnh tỉ lệđực, cái theo mục tiêu chăn nuôi
- Tuyên truyền, vận động cộng đồng về kế hoạch hóa gia đình, phòng tránh cácbệnh lây qua đường tình dục
- Có ý thức tránh xa các tệ nạn xã hội, quan hệ tình dục không an toàn, phòng ngừacác bệnh lây truyền qua đường tình dục: lậu, giang mai, HIV/AIDS, …
- Các biện pháp tránh thai an toàn, có hiệu quả, hạn chế tình trạng nạo phá thai sẽgây ảnh hưởng đến sức khỏe người mẹ
- Có thái độ tích cực, có niềm tin vào khoa học
2 Định hướng phát triển năng lực trong chủ đề
Năng lực nhận biết, phát hiện và
giải quyết vấn đề -Quan sát các hình thức sinh sản ở động vật.- Giải thích hiện tượng và vận dụng vào thực tiễn.Thu nhận và xử lý thông tin - Quan sát tranh, phim về sinh sản ở động vật- Đọc hiểu bảng biểu Xứ lí số liệu thu thập
Nghiên cứu khoa học - Quan sát các đối tượng sinh học Tính toán, xử lí và trình bày các số liệu, đưa ra các tiên đoán và hình
thành nên các giả thuyết khoa học
Năng lực tư duy
- Phát triển tư duy thông qua việc so sánh các hình thức sinh sản ở động vật
- Phát triển tư duy logic khi tìm hiểu sự tiến hóa trong sinh sản ở động vật
Năng lực ngôn ngữ
- Diễn đạt, trình bày nội dung dưới nhiều hình thức khác nhau (bảng biểu, phiếu học tập ) qua trình bày, tranh luận, thảo luận về sinh sản ở động vật
B Các hoạt động dạy học chủ đề
Chủ đề được dạy học theo tuần tự là các hoạt động tìm hiểu kiến thức, bao gồm:
Trang 7- Hoạt động 1: Tìm hiểu sinh sản vô tính và sinh sản hữu tính ở động vật.
- Hoạt động 2: Tìm hiểu các hình thức sinh sản vô tính và ứng dụng.
- Hoạt động 3: Tìm hiểu quá trình sinh sản hữu tính.
- Hoạt động 4: Tìm hiểu sự tiến hóa trong sinh sản hữu tính ở động vật.
- Hoạt động 5: Tìm hiểu vai trò của các hoocmôn.
- Hoạt động 6: Tìm hiểu cơ chế điều hòa sinh tinh và sinh trứng.
- Hoạt động 7: Tìm hiểu ảnh hưởng của thần kinh và môi trường sống đến quá
trình sinh sản
- Hoạt động 8: Tìm hiểu một số biện pháp làm thay đổi số con.
- Hoạt động 9: Tìm hiểu một số biện pháp làm thay đổi giới tính
- Hoạt động 10: Tìm hiểu sinh đẻ có kế hoạch
- Hoạt động 11: Tìm hiểu các biện pháp tránh thai
C Phân chia các hoạt động tìm hiểu kiến thức trong 4 tiết dạy của chủ đề
- Tiết 1: (PPCT tiết 47) “Sinh sản vô tính và sinh sản hữu tính”
Tiến hành hoạt động 1, 2, 3 và 4
- Tiết 2: (PPCT tiết 48) “Cơ chế điều hòa sinh sản”
Tiến hành hoạt động 5, 6 và hoạt động 7
- Tiết 3: (PPCT tiết 49) “Điều khiển sinh sản ở động vật”
Tiến hành hoạt động 8 và hoạt động 9
- Tiết 4: (PPCT tiết 50) “Sinh đẻ có kế hoạch ở người”
Tiến hành hoạt động 10 và hoạt động 11
D Nội dung và vị trí tích hợp trong nội bộ môn
Nhân bản vô tính và nuôi cấy
mô sống là thành quả khoa học
áp dụng vào thực tiễn, qua đó học sinh có niềm tin và đam mê khoa học
Học sinh có kiến thức về cơ chế điều hòa sinh sản , các em sẽ là những tuyên truyền viên tích cựcphổ biến kiến thức SKSS cho bạn bè, cho người thân, cho cộng đồng
Bằng kiến thức học được, học sinh tiếp cận và tư vấn ban đầu cho các trường hợp hiếm muộn,
Trang 8vật có niềm tin vào khoa học khi điều khiển số con và điều chỉnh
giới tính trong chăn nuôi
Học sinh tích cực tuyên truyền cho cộng đồng các biện pháp tránh thai hiệu quả, đặc biệt khi
điều tra theo mẫu( Phục lục 1)
học sinh sẽ thấy thực trạng KHHGĐ ở địa phương để có trách nhiệm cộng đồng
E Tích hợp liên môn
- Giữa môn Địa lý với môn Sinh học Kiến thức chung đó là sức sinh sản, dân số, khả
năng phân bố, khả năng sử dụng nguồn sống
- Môn GDCD – môn Sinh học Kiến thức chung là giáo dục sức khỏe, Giáo duc giới
tính, các mỗi quan hệ trong xã hội
- Môn Ngữ văn, lịch sử và môn sinh học giáo dục và hình thành các kĩ năng trong việc
truyền thông về bản sắc của mỗi dân tộc, SKSSVTN, KHHGĐ đến mọi người đồng thời xóa bỏ những quan niệm lạc hậu ở các dân tộc về vấn đề tảo hôn.Xáo bỏ quan niệm trong nam khinh nữ
Tích hợp liên môn giúp học sinh nắm đươc kiến thức sâu hơn trong khoảng thời gian
ngắn, đồng thời các em hòa nhâp vào cuôc sống tốt hơn, tư tin trong cuôc sống giao tiếp, trong viêc truyền thông kiến thức SKSSVTN,KHHGĐ đến mọi người dân thông qua các phương tiên thông tin
F Tích hợp thông qua các buổi hoạt động ngoại khóa, các câu lạc bộ.
- Hoạt động ngoại khóa đầu tuần, hoạt động của câu lạc bộ nữ công, các buổi
truyền thông hay những buổi sinh hoạt 15 phút đầu giờ Các câu hỏi, các tình huống có thể cho HS nghiên cứu trước
G Tích hợp trong học tập trải nghiệm.(Thực tế)
H Giáo án minh họa
Chủ đề “Sinh sản ở động vật”
Tiết 4 (tiết PPCT 50) “Sinh đẻ có kế hoạch ở người”
I Mục tiêu của tiết học
1 Kiến thức:
- Nêu được sinh đẻ có kế hoạch là gì và giải thích được vì sao phải sinh đẻ có kế hoạch
- Nêu được một số biện pháp tránh thai, cơ chế tác dụng của mỗi biện pháp
- Trình bày được ưu điểm, nhược điểm của mỗi biện pháp tránh thai đối với hiệu quả tránh thai, hiệu quả phòng ngừa các bệnh lây qua đường tình dục
2 Kĩ năng:
- Hình thành và củng cố kĩ năng làm việc nhóm, phân công nhiệm vụ trong nhóm
và phối hợp trong nhóm học tập
Trang 9- Kĩ năng xứ lí số liệu, phân tích số liệu thu thập được và nhìn nhận vấn đề xã hội qua các số liệu điều tra.
- Kĩ năng trình bày các vấn đề kiến thức học tập trước đám đông lớp học
3 Thái độ - tình cảm:
- Có trách nhiệm cộng đồng, hòa nhập và sẵn sàng vì cộng động
- Đam mê khoa học, hăng say học tập vì bản thân, gia đình và mọi người
- Có niềm tin vào khoa học, đặc biệt là khoa học ứng dụng nhằm giải quyết các vấn
đề đặt ra của cuộc sống, của nhân dân
II Chuẩn bị cho tiết học
1 Giáo viên :
- Chuẩn bị loa, máy chiếu, nam châm hút bảng
- Chuẩn bị cho các em phiếu điều tra phục vụ học tập, yêu cầu mỗi em điều tra 5 đối tượng, đối tượng là những người dân sinh sống trong làng xóm nơi các em có hộ khẩuthường trú
Phiếu điều tra Điều tra hiểu biết kiến thức KHHGĐ ở địa phương
Phiếu điều tra phục vụ học tập <I> Thông tin cá nhân:
1 Họ và tên:………2 Giới tính: ………
3 Tuổi: ………4 Hộ khẩu thường trú: ………
<II> Nội dung khảo sát:
1 Anh/chị có bao nhiêu người con: ……… …………
2 Anh/chị cho biết đã sử dụng những biện pháp tránh thai nào: ………
……… ………
3 Anh/chị cho biết khá năng tránh thai và khả năng phòng các bệnh lây qua đường tình dục của mỗi biện pháp tránh thai mà anh/chị đã sử dụng
a Khả năng tránh thai: (cao/thấp)……b Khả năng phòng bệnh: (có/không)………
4 Với các bà mẹ, người vợ vui lòng trả lời thêm câu này
a Cô/gì/chị đã từng phá thai (nạo, hút); trả lời: rồi/chưa…… ;b Số lần:………
5 Hiểu biết của anh/chị về biện pháp phòng tránh thai (đánh x vào ô anh/chị biết)
TT Các biện pháp phòng tránh thai Biết sử
dụng
Có nghe nói đến
Không biết
1 Triệt sản nữ
2 Tính vòng kinh
3 Bao cao su (nam/nữ)
4 Xuất tinh ngoài âm đạo
5 Vòng tránh thai (dụng cụ tử cung)
6 Viên thuốc tránh thai khẩn cấp
7 Thuốc tiêm tránh thai DMPA
8 Thuốc diệt tinh trùng
9 Thuốc cấy tránh thai
10 Màng ngăn âm đạo
11 Viên thuốc tránh thai đơn thuần
Trang 1012 Triệt sản nam.
13 Viên thuốc tránh thai kết hợp
6 Nhận thức của anh/chị về hậu quả có thể xẩy ra khi nạo phá thai
(đánh x vào ô anh/chị biết)
7 Thăm dò hiểu biết của anh/chị về các bệnh lây qua đường tình dục
Ghi tên các bệnh lây qua đường tình dục mà anh/chị biết?
………
………
8 Điều tra hiểu biết của anh/chị về các biện pháp phòng - tránh thai
(Thông qua các hình ảnh nhận diện)
1
2