SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT ĐÔNG SƠN 1 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG ĐỀ TÀI KHOA HỌC TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG V “DI TRUYỀN HỌC NGƯỜI” – SINH HỌC 12 ĐỂ NÂNG CAO NĂ
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT ĐÔNG SƠN 1
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG ĐỀ TÀI KHOA HỌC TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG V “DI TRUYỀN HỌC NGƯỜI” – SINH HỌC 12 ĐỂ NÂNG CAO NĂNG LỰC NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
Người thực hiện: Nguyễn Thị Hiền
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Sinh học
THANH HÓA NĂM 2018
Trang 2MỤC LỤC Trang
1 Mở đầu 1
1.1 Lí do chọn đề tài 1
1.2 Mục đích nghiên cứu 1
1.3 Đối tượng nghiên cứu 1
1.4 Phương pháp nghiên cứu 1
2 Nội dung 1
2.1 Cơ sở lí luận 1
2.1.1 Đề tài khoa học 1
2.1.2 Quy trình thiết kế các đề tài khoa học: 1
2.1.3 Quy trình dạy học bằng đề tài khoa học 1
2.1.4 Vị trí, nhiệm vụ, cấu trúc chương V “Di truyền học người” trong chương trình Sinh học 12 1
2.1.5 Đặc điểm về tâm lý lứa tuổi của học sinh trung học phổ thông 1
2.2 Cơ sở thực tiễn 1
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 1
2.3.1 Thiết kế các đề tài khoa học thuộc chương V “Di truyền học người” 1
2.3.2 Quy trình dạy học bằng đề tài khoa học 1
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 1
2.4.1 Kết quả định lượng: 1
2.4.2 Kết quả định tính 1
3 Kết luận, kiến nghị 1
3.1 Kết luận 1
3.2 Kiến nghị 1
TÀI LIỆU THAM KHẢO 1
Trang 31 Mở đầu
1.1 Lí do chọn đề tài.
Ở Việt Nam, định hướng đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục nước tatrong giai đoạn hiện nay là “… Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếutrang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học.Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn…” Điều này đã được chỉ rõtrong Nghị quyết 29 của Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng
sản Việt Nam lần thứ 8 khóa XI: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp
dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo
và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích
tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kĩ năng, phát triển năng lực… tập trung phát triển … năng lực và kĩ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn”
Trong Chiến lược phát triển giáo dục 2011 - 2020 đã được Thủ tướng
Chính phủ phê duyệt cũng nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và
đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học”
Nghiên cứu khoa học là một hoạt động giáo dục nhằm rèn luyện tư duy,tác phong làm việc khoa học của học sinh (HS), gắn liền kiến thức nhà trườngvới thực tiễn đời sống, từ đó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục Ngoài ra,hoạt động này còn góp phần đổi mới hình thức tổ chức dạy học, phương phápdạy học và đánh giá kết quả học tập
Dạy học bằng nghiên cứu khoa học là một phương pháp dạy học (PPDH)
mà HS học khoa học bằng cách sử dụng các phương pháp, thái độ và kĩ năngtương tự như các nhà khoa học khi tiến hành nghiên cứu khoa học Đó là mộttrong những PPDH định hướng hành động, có khả năng phát huy cao nhấtnăng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tự học tựnghiên cứu của HS, đáp ứng với yêu cầu dạy học hiện nay
Tuy nhiên, qua thực tiễn giảng dạy tại một số trường THPT ở Thanh Hóa
đã cho thấy việc áp dụng phương pháp dạy học thông qua NCKH để hìnhthành kiến thức mới và phát triển năng lực cho HS còn hạn chế
Xuất phát từ những lí do trên, tôi tiến hành chọn đề tài nghiên cứu:
“Xây dựng và sử dụng đề tài khoa học trong dạy học chương V “Di truyền người” – Sinh học 12 để nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học cho học sinh trung học phổ thông”
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Xây dựng và sử dụng được các đề tài khoa học để dạy học chương V “Di
truyền người” – Sinh học 12 nhằm nâng cao chất lượng dạy học.
Trang 41.3 Đối tượng nghiên cứu.
Hình thành kiến thức mới bằng phương pháp NCKH;
Nội dung chương V “Di truyền học người” – Sinh học 12
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
* Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
- Nghiên cứu lí luận và thực tiễn về hình thành kiến thức mới bằng phươngpháp NCKH làm cơ sở để đề xuất quy trình thiết kế đề tài khoa học và quy trìnhdạy học bằng đề tài khoa học;
- Nghiên cứu mục tiêu, nội dung kiến thức, logic phát triển nội dung chương
V “Di truyền học người” – Sinh học 12 làm cơ sở thiết kế giáo án dạy học theo
hướng phát triển năng lực, trong đó có NCKH, đáp ứng yêu cầu dạy học hiện nay
* Phương pháp chuyên gia
Trao đổi, xin ý kiến các nhà nghiên cứu, chuyên gia về phương pháp xâydựng đề tài khoa học và sử dụng các đề tài để tiến hành dạy học bài mới
* Phương pháp thực tế
Phỏng vấn trao đổi (chuyên gia, cán bộ quản lý, GV); Nghiên cứu sảnphẩm (bài làm, bài nghiên cứu, của HS) để xác định được thực trạng xây dựng
và sử dụng đề tài khoa học trong dạy học kiến thức mới trong dạy học
* Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Đề tài đã tiến hành triển khai thực nghiệm sư phạm trong năm học2017-2018 tại lớp 12A5 trường THPT Đông Sơn I, nhằm xác định chất lượngdạy học và tính khả thi của phương pháp đề xuất
* Phương pháp thống kê toán học: Xử lí số liệu thu thập được, trong
thực nghiệm sư phạm bằng phần mềm Excel với các tham số thống kê đặctrưng:
+ Giá trị trung bình ( ): nhằm xác định điểm trung bình về kiến thức, kĩnăng trong quá trình thực nghiệm
+ Độ lệch chuẩn (SD): nhằm xác định mức độ phân tán của số liệu quanhgiá trị trung bình
2 Nội dung
Nghiên cứu lí luận và thực tiễn về hình thành kiến thức mới bằng phươngpháp NCKH làm cơ sở để đề xuất quy trình thiết kế đề tài khoa học và quy trìnhdạy học bằng đề tài khoa học
Nghiên cứu mục tiêu, nội dung kiến thức, logic phát triển nội dung chương
V “Di truyền học người” – Sinh học 12 làm cơ sở thiết kế giáo án dạy học theo
hướng phát triển năng lực, trong đó có NCKH
2.1 Cơ sở lí luận.
2.1.1 Đề tài khoa học
Trong Từ điển Tiếng Việt (Khang Việt, 2015) thì đề tài là tư liệu để
X
Trang 5bàn Đề tài khoa học là một vấn đề khoa học nhằm tạo ra sản phẩm có giá trị
về mặt lý thuyết hoặc thực tiễn và tất cả các đề tài khoa học đều ra đi từ giảthuyết nghiên cứu
Trong quá trình dạy học, từ các kiến thức trong SGK đã được tổng kếtdựa trên những thành tựu NCKH của các nhà khoa học mà các nhà sư phạm đãchế tác thành vấn đề khoa học để HS tìm hiểu dựa theo quy trình nghiên cứu
khoa học chứ không đơn thuần là việc truyền đạt kiến thức trong SGK Vì vậy,
đề tài khoa học vừa là đối tượng, vừa là phương pháp, vừa là phương tiện để người học lĩnh hội một cách tường minh tri thức khoa học, đồng thời hình thành phương pháp tư duy giống như cách thức mà các nhà khoa học trước đây đã đi tìm tri thức đó nhưng ngắn gọn hơn Những tri thức mà HS thu nhận là mới với
chính người học nhưng chưa chắc đã mới so với nhân loại
2.1.2 Quy trình thiết kế các đề tài khoa học:
Theo kết quả nghiên cứu của Trần Thị Thanh Xuân (2017), Dạy học
khám phá phần Cơ sở di truyền học ở lớp chuyên Sinh trung học phổ thông,
LATS KHGD, ĐHSP Hà Nội, để xây dựng quy trình thiết kế các đề tài khoahọc gồm 7 bước:
Bước 1: Chọn nội dung để xây dựng đề tài khoa học.
Trước hết phải phân tích nội dung chương trình, SGK, xác định những nộidung kiến thức nào có thể xây dựng thành đề tài khoa học
Bước 2: Xác định bối cảnh từ nội dung đã lựa chọn.
Nội dung đã lựa chọn cần được đưa vào một bối cảnh cụ thể Các bối cảnh
có thể xuất phát từ lý thuyết hoặc thực tiễn Ví dụ: bệnh AIDS, bệnh ung thư,bệnh Đao, các bệnh di truyền ở địa phương như câm điếc bẩm sinh; Khi đưanội dung vào bối cảnh cụ thể, HS sẽ vận dụng kiến thức, kĩ năng, thái độ đểgiải quyết vấn đề thực tiễn đặt ra
Bước 3: Xác định tên đề tài khoa học
Mỗi đề tài khoa học sẽ được xác định bởi tên đề tài và thường được bắtđầu bằng các động từ như: Nghiên cứu, Tìm hiểu, Điều tra, Đánh giá… Tên
đề tài khoa học phải ngắn gọn, súc tích nhưng chứa đựng nhiều thông tin nhất
Bước 4 Xác định mục tiêu của đề tài khoa học
Khi xây dựng đề tài khoa học, cần phải xác định rõ mục tiêu của đề tàikhoa học phải giúp HS đạt được chuẩn kiến thức kĩ năng, đồng thời giảiquyết vấn đề về lý luận hay thực tiễn
Bước 5 Xác định giả thuyết khoa học.
Để hình thành giả thuyết khoa học, cần xem xét mối quan hệ nhân –quả giữa những vấn đề đã biết với những vấn đề cần tìm hiểu để đưa ranhững nhận định sơ bộ và phán đoán về vấn đề nghiên cứu, tri thức mà HS sẽthu nhận được
Bước 6 Dự kiến phương pháp nghiên cứu và tiến độ thực hiện.
Trang 6Cần phải xác định những nội dung chính nào cần nghiên cứu, sử dụngphương pháp nào để nghiên cứu mỗi nội dung đó (phương pháp khoa học giáodục: điều tra, nghiên cứu lý thuyết ; phương pháp thực nghiệm), tiến trình vàthời gian thực hiện mỗi nội dung đó.
Quá trình thực hiện nghiên cứu thực chất là quá trình thu thập tài liệu liênquan đến vấn đề nghiên cứu tạo cơ sở lý luận cho đề tài khoa học; đồng thời đềxuất và thực hiện giải pháp hiệu quả để thu thập dữ liệu, phân tích dữ liệu thuđược nhằm chứng minh cho giả thuyết của đề tài khoa học và đưa ra kết luậnkhoa học
Bước 7 Dự kiến kết quả đạt được.
Trước khi tiến hành thực hiện đề tài khoa học, người nghiên cứu phải dựkiến kết quả đạt được của mỗi nội dung nghiên cứu, đánh giá sơ bộ về sự phùhợp giữa kết quả nghiên cứu và giả thuyết khoa học; từ đó giúp người nghiêncứu tự đánh giá và có những điều chỉnh hợp lí trong quá trình thực hiện
2.1.3 Quy trình dạy học bằng đề tài khoa học
Quy trình dạy học thông qua đề tài khoa học thực chất là quy trình giáoviên tổ chức học sinh NCKH, nghĩa là rèn luyện HS theo quy trìnhNCKH nhưng được triển khai theo các mức độ tự định hướng khác nhau củaHS
Theo kết quả nghiên cứu của Trần Thị Thanh Xuân (2017), Dạy học
khám phá phần Cơ sở di truyền học ở lớp chuyên Sinh trung học phổ thông,
LATS KHGD, ĐHSP Hà Nội, để dạy học bằng đề tài khoa học gồm 8 bước:
*Bước 1: Hình thành ý tưởng nghiên cứu
Trải nghiệm dưới sự hướng dẫn của GV
*Bước 2: Xác định tên đề tài khoa học
Mục đích của bước này là HS phải chỉ ra nội dung nghiên cứu được thểhiện bằng tên đề tài khoa học
- Hoạt động của GV:
Hướng dẫn HS huy động những kiến thức đã biết về sự vật hiện tượng đểtìm mối quan hệ giữa chúng, xác định mục tiêu cần nghiên cứu, chỉ ra phươngtiện để đạt mục tiêu đó và khái quát hóa toàn bộ thông tin trên thành tên đề tàikhoa học
- Hoạt động của HS:
Huy động kiến thức, phân tích, kết nối và khái quát thành tên đề tài khoahọc
Trang 7*Bước 3: Xác định mục tiêu của đề tài khoa học
Mục đích: HS phải xác định được mục tiêu của đề tài khoa học
- Hoạt động của GV:
Định hướng bằng câu hỏi sau: Mục đích và đối tượng nghiên cứu là gì?
- Hoạt động của HS:
+ Thảo luận để trả lời câu hỏi.
+ Xác định mục tiêu của đề tài khoa học.
*Bước 4: Hình thành giả thuyết khoa học
Mục đích: HS phải đưa ra được nhận định sơ bộ về bản chất của sự vậthiện tượng, đưa ra những câu trả lời hoặc giải thích về vấn đề nghiên cứu, từ đó
sẽ lĩnh hội được những kiến thức mới
Thảo luận trong nhóm để đưa ra giả thuyết khoa học
* Bước 5: Lập kế hoạch nghiên cứu
Trong bước này, HS phải xác định nội dung, phương pháp nghiên cứu, dựkiến thời gian hoàn thành một nội dung nghiên cứu, lập thời gian biểu chi tiết,phân chia công việc trong nhóm, dự kiến địa điểm thực hiện
Để định hướng cho việc lập kế hoạch nghiên cứu của HS, GV có thể
đưa ra câu hỏi: Nội dung nghiên cứu chính là gì? Sử dụng phương pháp,
phương tiện và công cụ nào để nghiên cứu? Thời gian thực hiện mỗi nội dung như thế nào? Thứ tự thực hiện? Khi nào hoàn thành? Sử dụng nguồn tài liệu tham khảo nào? HS thảo luận trong nhóm để trả lời câu hỏi và dựa vào đó
để xây dựng kế hoạch nghiên cứu
* Bước 6: Thực hiện nghiên cứu
Mục đích: Tiến hành thu thập dữ liệu hoặc tiến hành thiết kế mô hình, thửnghiệm, điều chỉnh để chứng minh cho giả thuyết khoa học Đồng thời, phải xử
lý được các dữ liệu nghiên cứu thu được, trình bày được mối quan hệ giữa các
dữ liệu, phân tích mối quan hệ nhân quả để rút ra tính quy luật, giải thích vàtổng hợp các mô hình trong dữ liệu bằng cách sử dụng các khái niệm khoa họcchuyên sâu, đưa ra những kết luận có giá trị từ kết quả nghiên cứu thu được
- Hoạt động của GV:
Định hướng và tổ chức các hoạt động cho HS
- Hoạt động của HS:
Thực hiện nghiên cứu trong nhóm
* Báo cáo kết quả:
Trang 8Mục đích: HS trình bày toàn bộ hoạt động, kết quả thu được trong quátrình NCKH thành một bản báo cáo theo phương pháp NCKH hoàn chỉnh.
- Hoạt động của GV và HS: HS lập dàn ý của một báo cáo khoa học →
Sắp xếp các dữ liệu thu được và sử dụng ngôn ngữ, văn phong khoa học để viếtthành bản báo cáo hoàn chỉnh → Thuyết trình bài báo cáo → Trao đổi, thảoluận → GV tổng kết, rút kinh nghiệm
GV tổng kết, rút kinh nghiệm để rèn luyện năng lực NCKH qua những đềtài khoa học sau Ngoài ra, HS có thể tự xây dựng thang chuẩn để đánh giá kếtquả mà bản thân mình đạt được so với dự kiến
Tùy vào mức độ tham gia của GV và mức độ tự định hướng của HS trongquá trình dạy học, có thể có 4 mức độ dạy học khám phá như sau:
- Mức 1: GV thực hiện 5 bước đầu tiên của quy trình NCKH, xây
dựng kế hoạch nghiên cứu chi tiết còn HS quan sát và thực hiệnnghiên cứu,báo cáo kết quả, đánh giá Đây là mức độ đòi hỏi tính tự địnhhướng của HS ít nhất còn mức trợ giúp của GV nhiều nhất
- Mức 2: GV xác định tên đề tài khoa học và mục tiêu nghiên cứu, HS
thực hiện các bước còn lại
- Mức 3: GV hình thành ý tưởng nghiên cứu, HS xác định tên đề tài và
thực hiện các bước còn lại.
- Mức 4: GV tạo bối cảnh, HS đề xuất ý tưởng nghiên cứu và thực hiện Với cùng một nội dung kiến thức, cùng một đề tài khoa học nhưng tùy vào trình độ nhận thức của HS có thể thiết kế ở các mức độ dạy học khác nhau.
2.1.4 Vị trí, nhiệm vụ, cấu trúc chương V “Di truyền học người” trong chương trình Sinh học 12
* Vị trí: Chương V “Di truyền học người” trong chương trình Sinh học 12,
sau khi HS đã học toàn bộ 4 chương phần 5 “Di truyền học”, gồm các chương:
- Chương 1: Cơ chế di truyền và biến dị
- Chương 2: Tính quy luật của hiện tượng di truyền
- Chương 3: Di truyền học quần thể
Trang 9- Chương 4: Ứng dụng di truyền học.
- Chương 5: Di truyền học người
Như vậy, sau khi các em đã có kiến thức về nguyên nhân, cơ chế phát sinh,
di truyền các biến dị nói chung và tính quy luật của hiện tượng di truyền, các em
đã biết 1 số bệnh tật di truyền ở người (Tơcno, Claiphento, Đao, mù màu, máu khóđông, pheninketo niệu…) đây chính là những kiến thức nền tảng, làm cơ sởlĩnh hội các nội dung về di truyền học người Đây cũng là một điểm thuận lợi
để tiến hành tổ chức dạy học thông qua NCKH để HS lĩnh hội những đơn vịkiến thức nâng cao dựa trên sự liên hệ, kết nối với những kiến thức cơ bản đãđược trang bị
Chương V “Di truyền học người” gồm 3 bài:
Bài 21: Di truyền y học
Bài 22: Bảo vệ vốn gen của loài người và một số vấn đề xã hội của ditruyền học
Bài 23: Ôn tập phần di truyền học
* Về cấu trúc: Bắt đầu tìm hiểu về Di truyền y học, Di truyền y học tư
vấn, liệu pháp gen Nêu được nguyên nhân, hậu quả của một số tật và bệnh ditruyền ở người (Di truyền học với ung thư và bệnh AIDS ) từ đó nêu đượcbiện pháp bảo vệ vốn gen của loài người
- Rèn luyện kĩ năng và phát triển được các kĩ năng:
+ Kĩ năng tư duy, kĩ năng giải quyết vấn đề
+ Kĩ năng khoa học: quan sát, phân loại, định nghĩa
+ Kĩ năng học tập: Tự học, tự nghiên cứu, hợp tác, giao tiếp
Trang 10Các năng lực hướng tới
- Năng lực nghiên cứu
2.1.5 Đặc điểm về tâm lý lứa tuổi của học sinh trung học phổ thông
- Học sinh trung học phổ thông ở lứa tuổi 16-18 đang ở giai đoạn phát triển
cả về thể chất và tâm hồn có khả năng tự ý thức, tự đánh giá, tự điều chỉnh tronghoạt động học tập
- Tri giác có chủ định chiếm ưu thế, năng lực ghi nhớ tăng lên rõ rệt, sự tậptrung chú ý cao hơn và có khả năng di chuyển, chú ý tốt: hoạt động học tập dầndần hướng vào thoả mãn nhu cầu nhận thức,…
- Mặt khác, do tiếp xúc với nhiều môn học, nhiều phương pháp dạy họccủa các thầy cô,… nên đòi hỏi các em phải có những biến chuyển lớn về nănglực quan sát, ghi nhớ, tư duy lôgic, tính độc lập, kiên trì, tư duy phê phán,…
Vì vậy để dạy học đạt kết quả cao thì phải có PPDH phù hợp Nghiên cứukhoa học là một hoạt động dạy học nhằm rèn luyện tư duy, tác phong làmviệc khoa học của học sinh, gắn liền kiến thức nhà trường với thực tiễn đờisống, từ đó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục
2.2 Cơ sở thực tiễn
Xác định được vai trò to lớn của Giáo dục đối với vận mệnh và phát triểnđất nước, Đảng, Nhà nước, các cấp các ngành rất quan tâm đến giáo dục Nêntrong những năm gần đây, sự nghiệp giáo dục đã có chuyển biến đáng kể Tuynhiên:
+ Giáo viên đã từng bước sử dụng công nghệ thông tin, các phương phápdạy học phát huy tính tích cực của học sinh trong quá trình dạy học, nhưng vẫnmang tính tự phát, chưa thường xuyên, chưa khoa học; Nên chưa gây đượcnhiều hứng thú và hiệu quả học ở HS
+ Nhiều giáo viên đã và đang áp dụng những phương pháp dạy học tíchcực như dạy học dự án, dạy học giải quyết vấn đề,… trong quá trình giảngdạy; trong khi đó, nhiều giáo viên chưa biết đến phương pháp dạy học bằngnghiên cứu khoa học
+ Ngày 09/9/2011, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ra công văn GDTrH và Thông tư số 38/2012/TT-BGDĐT ngày 02/11/2012 nhằm khuyếnkhích học sinh trung học nghiên cứu, sáng tạo khoa học, công nghệ, kĩ thuật,vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết những vấn đề thực tiễn cuộc sống Tuy nhiên, đối với cuộc thi sáng tạo khoa học kĩ thuật thì sản phẩm của
Trang 116003/BGDĐT-hoạt động NCKH có giá trị về mặt lý luận và thực tiễn cho cuộc sống Nghiêncứu khoa học trong dạy học thì sản phẩm của hoạt động NCKH là việc lĩnh hộinhững tri thức của nhân loại đã được đúc kết trong chương trình, SGK Nhữngtri thức mà HS lĩnh hội được là mới so với chính chủ thể nhận thức Hơn nữa,trong quá trình NCKH, người học còn rèn luyện các kĩ năng để tìm ra những trithức đó.
+ Học sinh ít tự lực tìm tòi nghiên cứu, kỹ năng tự học còn yếu
Từ những lí do trên, dẫn đến kết quả học tập môn sinh học 12 chưa cao, HS
ít hứng thú Thể hiện, chất lượng học tập môn sinh học lớp 12 A2, 12 A5 tạitrường THPT Đông Sơn I qua bài kiểm tra ở học kì 1 năm học 2017-2018 thuđược kết quả như sau:
Xi <3 <4 <5 <6 <7 <8 <9 <10 10Xếp loại Yếu - Kém TB-TB khá Khá Giỏi
Kết quả trên cho thấy:
- Học lực của HS lớp 12 A2 và lớp 12A5 là tương đương
- Tỉ lệ học sinh khá giỏi còn thấp, học sinh trung bình nhiều chưa đáp ứngyêu cầu giáo dục
Từ cơ sở lí luận và thực tiễn trên đây, việc Xây dựng và sử dụng đề tài khoa
học trong dạy học là rất cần thiết
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
2.3.1 Thiết kế các đề tài khoa học thuộc chương V “Di truyền học người”
Nội dung của chương:
- Khái niệm và vai trò của di truyền y học, di truyền y học tư vấn, liệupháp gen, một số bệnh, tật di truyền ở người
- Các phương pháp nghiên cứu di truyền người và các ứng dụng thựctiễn của các phương pháp này
- Bảo vệ vốn gen của loài người liên quan tới một số vấn đề: di truyền họcvới ung thư, bệnh AIDS, di truyền trí năng
Trang 12- Đánh giá sự hiểu biết, thái độ và các biện pháp phòng chốngHIV/AIDS của học sinh THPT.
- Tìm hiểu bệnh ung thư qua điều tra ở địa phương
2.3.2 Quy trình dạy học bằng đề tài khoa học
Ví dụ về quy trình dạy học bằng đề tài khoa học “Tìm hiểu về bệnh ung thư qua điều tra ở địa phương em”
* Giai đoạn 1: Để chuẩn bị cho phương pháp dạy học này, trước đó giáo
viên GV tập huấn, hướng dẫn cho HS các bước thực hiện tiến trình xây dựng
và triển khai một đề tài khoa học
Mục đích: Nhằm giúp HS có những kiến thức cơ bản về phương
pháp NCKH
- Hoạt động của GV:
+ Giới thiệu vai trò của nghiên cứu khoa học
+ Giới thiệu các bước của quy trình nghiên cứu khoa học
+ Giải thích mỗi bước của quy trình nghiên cứu khoa học
- Hoạt động của HS:
+ Lắng nghe GV giới thiệu về vai trò của nghiên cứu khoa học và hướngdẫn thực hiện quy trình NCKH
- Hoạt động của GV:
+ Giới thiệu một đề tài khoa học
+ Thực hiện đề tài khoa học và phân tích các bước tiến hành
* Hoạt động của HS:
+ Quan sát GV thực hiện các bước của quy trình NCKH thông qua một đềtài khoa học cụ thể
+ Thảo luận để hiểu ý nghĩa của mỗi bước trong quy trình NCKH
+ HS nêu được các bước thực hiện tiến trình xây dựng và triển khai một đềtài khoa học gồm các nội dung:
(I Mở đầu: Tên đề tài, Lí do chọn đề tài, Mục đích nghiên cứu, Phương
pháp nghiên cứu, Đối tượng nghiên cứu.
II Nội dung:
2.1 Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn
2.2 Nội dung nghiên cứu
III Kết luận)
* Giai đoạn 2: Tiến hành dạy dạy học bằng đề tài khoa học “Tìm hiểu
về bệnh ung thư qua điều tra ở địa phương em”
Như nội dung mục 2.1.3 đã đề cập, tùy vào mức độ tự định hướng của
HS trong quá trình dạy học, có thể có các mức độ dạy học bằng NCKH khácnhau Với đối tượng học sinh lớp thực nghiệm (12 A5) tôi sử dụng ở mức độ 3 để