Sử dụng cụm di tích lịch sử cách mạng xã Xuân Minh để dạy học lịch sử địa phương thời kỳ 1930 -1945 không chỉ giúp học sinh có được những biểu tượng cụ thể, sinh động vềcuộc kháng chiến
Trang 11 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài
Trong thời đại ngày nay, nền kinh tế thế giới ngày càng được quốc tế hóacao, dần hình thành thị trường toàn thế giới Khoa học- kỹ thuật phát triển như
vũ bão không chỉ cuốn mọi người vào guồng quay hối hả của nó, tạo ra nhữngkhả năng to lớn để con người có thể phát triển những năng lực sáng tạo củamình mà còn làm cho sự giao lưu và trao đổi văn hóa - xã hội giữa các quốc gia,dân tộc ngày càng phát triển Tất cả những nhân tố thúc đẩy đời sống vật chất vàtinh thần của con người ngày càng được nâng cao Tuy nhiên, bên cạnh nhữngnhân tố tiến bộ, những dòng văn hóa độc hại cũng tràn vào, làm xói mòn, đầuđộc tư tưởng của con người nhất là tầng lớp thanh niên Thế nên, phải “bồidưỡng thế hệ trẻ tinh thần yêu nước, yêu quê hương, gia đình và tự tôn dân tộc,
lý tưởng XHCN, lòng nhân ái, ý thức tôn trọng pháp luật, tinh thần hiếu học, chítiến thủ lập nghiệp, không cam chịu nghèo hèn Phải đào tạo được những lớpngười lao động có kiến thức cơ bản, làm chủ kỹ năng nghề nghiệp, quan tâmhiệu quả thiết thực, nhạy cảm với cái mới, có ý thức vươn lên về khoa học côngnghệ…” [1]
Muốn thúc đẩy sự nghiệp giáo dục trong việc đào tạo con người Việt Nammới xã hội chủ nghĩa phù hợp với yêu cầu của thời đại thì nội dung giáo dụcphải toàn diện: không chỉ có kiến thức khoa học kỹ thuật, công nghệ thông tin,khoa học tự nhiên… mà còn phải hiểu biết cả về văn học, nghệ thuật nhất là vềlịch sử dân tộc Bởi vì, bất kỳ dân tộc nào dù phát triển đến đâu, một con người
dù rất thành đạt mà không am hiểu lịch sử dân tộc mình, không mang trongmình những giá trị văn hóa tinh thần, văn hóa vật chất thì con người đó khôngđược giáo dục ý thức dân tộc, ý thức công dân…
Như vậy, trong các môn học ở trường THPT thì môn Lịch sử có ưu thế và ýnghĩa rất quan trọng trong việc đào tạo thế hệ trẻ theo mục tiêu giáo dụccủa Đảng Mặc dù bộ môn Lịch sử có vị trí quan trọng như thế, nhưng thực tiễndạy học lịch sử ở trường phổ thông vẫn còn nhiều điều bất cập Một vấn đề lớncòn tồn tại hiện nay trong giáo dục là chậm đổi mới phương pháp dạy học bộmôn, chưa biết chọn lọc kiến thức cơ bản, thiết thực và giàu tính thuyết phục,chưa phát huy được tính tích cực của học sinh, còn lúng túng trong việc xử lýmối quan hệ giữa nội dung và phương pháp dạy học bộ môn Vì vậy, nhìnchung, kết quả dạy học chưa cao Nhiều học sinh, do tác động, ảnh hưởng kháchquan và suy nghĩ chủ quan nên quan niệm rằng môn Lịch sử chỉ là môn phụ, các
em chưa có hứng thú học tập; còn miễn cưỡng, đối phó
Để nâng cao chất lượng bộ môn, khắc phục tình trạng trên, việc cải tiến,đổi mới nội dung và phương pháp dạy học bộ môn trở thành vấn đề cấp thiết.Quá trình đổi mới dạy học phải tiến hành thường xuyên, đồng bộ trong đó việctăng cường sử dụng các phương tiện trực quan có vai trò quan trọng, nhất là khinhững phương tiện này đang rất thiếu thốn và lạc hậu Một trong những loạiphương tiện dạy học có thể sử dụng tốt là các di tích lịch sử ở địa phương Di
Trang 2tích lịch sử không chỉ là một loại tài liệu vật chất quý hiếm, một bằng chứngkhoa học, trung thực về sự tồn tại của quá khứ mà còn là phương tiện dạy học cóhiệu quả sư phạm cao Sử dụng di tích lịch sử trong dạy học lịch sử ở trườngphổ thông sẽ góp phần nâng cao chất lượng bộ môn, thực hiện mục tiêu giáodục của Đảng, Nhà nước
Thọ Xuân là một trong những địa phương có số lượng di tích lịch sử - cáchmạng phong phú và đa dạng; đặc biệt là cụm di tích lịch sử - cách mạng xã XuânMinh là những di tích về giai đoạn lịch sử 1930- 1945 chiếm một số lượng lớn.Đây là nguồn tư liệu rất phong phú, là phương tiện trực quan rất có giá trị để cụthể hóa, minh chứng cho những sự kiện, những chiến công oanh liệt của nhândân Thanh Hóa trong cuộc kháng chiến chống Pháp Sử dụng cụm di tích lịch
sử cách mạng xã Xuân Minh để dạy học lịch sử địa phương thời kỳ 1930
-1945 không chỉ giúp học sinh có được những biểu tượng cụ thể, sinh động vềcuộc kháng chiến trường kỳ, gian khổ nhưng không kém phần hào hùng của dântộc ta mà còn bồi dưỡng cho học sinh lòng tự hào về truyền thống đấu tranh củaquê hương Thọ Xuân, giúp các em nhận thức đúng đắn những đóng góp to lớncủa Thọ Xuân trong tiến trình lịch sử dân tộc Cuộc kháng chiến chống Phápcứu nước đã đi qua, nhưng những di tích cách mạng và kháng chiến ở Thọ Xuânvẫn còn in đậm và sáng ngời mãi những chiến công của dân tộc Hiểu rõ các ditích này, học sinh sẽ hiểu hơn tiến trình lịch sử đang học, càng thêm yêu ThọXuân, tự hào quê hương của mình
Tuy nhiên thực tế thì trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa hiện nay cũng chỉ cómột vài tài liệu viết về các di sản lịch sử - cách mạng Thọ Xuân, giáo viên trênđịa bàn cũng chưa có sáng kiến kinh nghiệm nào biết tận dụng những di tích lịch
sử - cách mạng của xã Xuân Minh trong việc dạy học môn lịch sử
Xuất phát từ những lý do trên, tôi quyết định chọn đề tài “ MỘT VÀIKINH NGHIỆM TỔ CHỨC THAM QUAN HỌC TẬP TẠI QUẦN THỂ DITÍCH LỊCH SỬ - CÁCH MẠNG XÃ XUÂN MINH, HUYỆN THỌ XUÂNTRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG GIAI ĐOẠN 1930 -1945 LỚP
12 THPT LAM KINH”
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Khẳng định vai trò và ý nghĩa của hoạt động tham quan học tập, từ đó đưa
ra một vài biện pháp tổ chức hoạt động tham quan học tập tại cụm di tích lịch sử
- cách mạng xã Xuân Minh, huyện Thọ Xuân - Thanh Hóa cho học sinh lớp 12trường THPT Lam Kinh sau khi học xong phần Lịch sử địa phương giai đoạn
1930 -1945
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài chính là một vài cách thức tổ chức hoạtđộng tham quan học tập tại cụm di tích lịch sử - cách mạng xã Xuân Minh,huyện Thọ Xuân trong dạy học Lịch sử địa phương giai đoạn 1930 -1945 chohọc sinh lớp 12 ở trường THPT Lam Kinh
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
Trang 3+ Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: Nghiên cứu tài liệu: đọc, sưu tầm vàphân tích những tài liệu từ sách báo, tạp chí, Internet… về lý luận phương phápdạy học, đổi mới phương pháp dạy học, đặc biệt là lý luận về phương pháp sửdụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử trong đó có sử dụng di tích lịch sử
- cách mạng
+ Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: tiến hành quan sát, điều tra bằngphiếu đối với giáo viên và học sinh, trải nghiệm thực tế tại địa bàn, đối chiếu vớikết quả điều tra Tìm hiểu thực trạng dạy học lịch sử sử dụng di tích lịch sử-cách mạng trong dạy học Lịch sử ở trường trung học phổ thông nói chung vàLịch sử địa phương nói riêng, về thái độ của học sinh với môn học và nguyênnhân ảnh hưởng đến thái độ học tập môn Lịch sử
học quan tâm từ rất lâu và đưa ra nhiều khái niệm khác nhau:
Theo “Từ điển tiếng Việt” của Viện Ngôn ngữ học Việt Nam (Xuất bản
năm 2006 thì: “Di tích là dấu vết của quá khứ còn lưu lại trong lòng đất hoặc trên mặt đất có ý nghĩa về mặt văn hóa và lịch sử”.
Còn theo luật di sản văn hóa của nước ta, Quốc hội nước cộng hòa xãhội chủ nghĩa Việt Nam, kỳ họp thứ IX, Quốc hội khóa X thông qua ngày 29/
6/ 2001 quy định “ di tích là công trình được xây dựng, địa điểm và các di vật,
cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc công trình, địa điểm đó có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học” Gọi chung là di tích lịch sử-văn hóa vì chúng do con người
(tập thể hoặc cá nhân ) hoạt động sáng tạo lịch sử,con người hoạt động văn hóa
mà hình thành nên Văn hóa ở đây bao gồm cả văn hóa vật chất, văn hóa xã hội
và văn hóa tinh thần
Di tích cách mạng là một bộ phận cấu thành hệ thống các di tích lịch sử văn hoá, tuy nhiên, nó có những điểm khác với các di tích tôn giáo tín ngưỡngnhư đình, đền, chùa, miếu… ở chỗ: đó là những địa điểm cụ thể, công trình kiếntrúc có sẵn (nhà ở, đường phố…), là những công trình được con người tạo nênphù hợp với mục đích sử dụng (địa đạo, hầm bí mật…) gắn liền với những sựkiện cụ thể, nhân vật lịch sử cụ thể mà trở thành di tích Loại hình di tích này rất
-đa dạng, phong phú, có mặt ở khắp mọi nơi, khó nhận biết, đồng thời cũng rất dễ
bị lãng quên, dễ biến dạng theo mục đích sử dụng, theo thời tiết và theo thờigian Bởi vậy các di tích này vừa khó bảo tồn vừa khó phát huy tác dụng nếukhông được quan tâm đặc biệt
Trang 42.1.2 Cơ sở xuất phát điểm của vấn đề sử dụng di tích lịch sử- cách
mạng trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông
2.1.2.1 Mục tiêu giáo dục của bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông.
Mục tiêu giáo dục của bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông được xây dựngtrên cơ sở lý luận và thực tiễn, thể hiện tập trung ở việc quán triệt mục tiêuchung của giáo dục phổ thông, thông qua chức năng, nhiệm vụ, đặc trưng, nộidung của môn học và tình hình, nhiệm vụ cụ thể của đất nước trong những điềukiện cụ thể
Mục tiêu giáo dục trường phổ thông quán triệt đường lối, chính sách củaĐảng và Nhà nước về giáo dục, yêu cầu của từng giai đoạn phát triển kinh tế -
xã hội của đất nước đối với giáo dục
Luật giáo dục được Quốc hội thông qua năm 2005 đã nêu: “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm của công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động,tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.
2.1.2.2 Đặc trưng của bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông
Lịch sử mang tính quá khứ, bao gồm những sự kiện, hiện tượng đã xảy
ra, nó tuân thủ theo tiến trình thời gian Chúng ta phải tiếp nhận lịch sử mộtcách gián tiếp thông qua các tài liệu được lưu lại Việc nhận thức lịch sử đốivới học sinh có những nét đặc trưng, học sinh tiếp thu kiến thức lịch sử thôngqua việc cung cấp các sự kiện tạo biểu tượng lịch sử của giáo viên trong mỗigiờ giảng mà không thể cho học sinh “trực quan sinh động” những sự kiệnxảy ra
Bên cạnh đó, lịch sử mang tính không lặp lại về không gian và thờigian Mỗi sự kiện, hiện tượng lịch sử chỉ xảy ra trong một không gian và thờigian nhất định, chỉ xảy ra một lần duy nhất Không có một sự kiện, hiện tượnglịch sử nào hoàn toàn giống nhau, dù có điểm giống nhau, lặp lại mà là sự kếthừa “lặp lại trên cơ sở không lặp lại” Chính điều đó đã gây nên những trở ngạitrong việc giáo viên cung cấp kiến thức cho học sinh nhớ sự kiện lịch sử
Lịch sử có tính cụ thể, nên khi trình bày các sự kiện lịch sử rất cần phải cụthể, sinh động
Để thực hiện được yêu cầu này, người giáo viên lịch sử phải vận dụngnhuần nhuyễn nhiều phương pháp dạy học, trong đó đồ dùng trực quan nhất làcác đồ dùng trực quan hiện vật (các di tích lịch sử-cách mạng) góp một phầnkhông nhỏ quyết định thành bại việc cung cấp kiến thức cho học sinh Nógiúp các em không chỉ “biết” mà còn hiểu lịch sử đã diễn ra nhƣ thế nào mộtcách chân thực nhất, sống động nhất
2.1.2.3 Đặc điểm tâm lý và nhận thức lịch sử của học sinh THPT (lớp 12)
- Đặc điểm nhận thức lịch sử của học sinh
Trang 5Đặc trưng của bộ môn lịch sử không cho phép học sinh được quan sát trựctiếp các sự kiện, hiện tượng lịch sử mà chủ yếu là nhận thức gián tiếp thông quaquan sát, tri giác các tài liệu, hiện vật được lưu lại Vậy, trong “trực quan sinhđộng” thì tài liệu đóng vai trò quan trọng nhất đối với sự quan sát, tri giác củahọc sinh.
Thông thường, ở trường phổ thông, “tài liệu” giúp học sinh tri giác sự kiện,hiện tượng lịch sử là lời giảng của thày, đồ dùng trực quan và sách giáo khoa.Đây là các “tài liệu” có tính chất nền tảng cho tri giác của học sinh Di tích lịchsử- cách mạng là một trong những bộ phận của nguồn sử liệu vật chất chân xácnhất Nó là một loại phương tiện trực quan có giá trị góp phần tạo biểu tượng cụthể, chân thực cho học sinh
Hơn nữa, việc sử dụng các di tích lịch sử-cách mạng trong học tập lịch sử
sẽ rèn luyện khả năng quan sát, trí tưởng tượng, phát triển tư duy và ngôn ngữcho học sinh Để có thể hiểu được nội dung của những địa điểm đã xảy ra các sựkiện lịch sử, học sinh phải quan sát các sự vật, hiện tượng, rồi giải thích, đánhgiá… đi đến rút ra những nét khái quát về bẩn chất các sự vật và hiện tượngđó… Công việc làm thường xuyên như vậy làm cho các thao tác tư duy của họcsinh được phát triển
- Đặc điểm tâm lý của học sinh lớp 12 THPT trong học tập lịch sử
Theo tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sư phạm thì học sinh ở cấpTHPT(vào độ tuổi 16- 18) đang trong thời kỳ phát triển hết sức sôi động vàtoàn diện về mặt tâm sinh lý và hoạt động xã hội Học sinh có sự phát triểnnhanh về thể lực, trong đó hệ thần kinh có những thay đổi quan trọng do cấutrúc bên trong của não phức tạp và các chức năng của não phát triển nên các
em có trình độ hiểu biết hơn hẳn lứa tuổi học sinh THCS, có khả năng tư duy
lí luận, tư duy trừu tượng một cách độc lập, sang tạo Tư duy của các em chặtchẽ hơn, có căn cứ và nhất quán hơn Đồng thời, tính phê phán của tư duycũng phát triển [9]
Tìm hiểu đặc điểm tâm lý của học sinh lớp 12 THPT cho phép người viết
có thể sử dụng những biện pháp thích hợp hướng dẫn học sinh sử dụng các ditích lịch sử cách mạng và tưliệu về di tích lịch sử cách mạng tốt nhất để đạtđược mục tiêu giáo dưỡng, giáo dục và phát triển của bộ môn
2.1.2.4 Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử
Việc đổi mới chương trình SGK hiện nay đặt ra yêu cầu bức thiết là phảiđổi mới phương pháp dạy học lịch sử Qua tìm hiểu, so với một số nước trongkhu vực và trên thế giới, mặt bằng kiến thức ở trường phổ thông của chúng takhông thua kém gì họ, thậm chí còn hơi nặng và học sinh ta khi đua tài chất xámtrong các kỳ thi quốc tế cũng khẳng định được thứ hạng cao Nhưng chúng ta lạithua họ ở kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức khoa học và năng lực hoạtđộng độc lập
Đặc biệt nhiều giáo viên lịch sử chƣa hiểu hết nội dung kênh hình, nên bỏqua hoặc hiệu quả sử dụng chƣa cao… Những hạn chế đó không thể đáp ứng
Trang 6được yêu cầu đổi mới về phương pháp dạy học hiện nay, cũng như không hoànthành mục tiêu giáo dục đã đề ra Những vấn đề trên đặt ra yêu cầu bức thiếtphải đổi mới phương pháp dạy học để đáp ứng việc đổi mới về nội dung và mụctiêu giáo dục đặt ra
2.2 Một số di tích lịch sử- cách mạng ở xã Xuân Minh, huyện Thọ Xuân cần khai thác, sử dụng trong dạy học Lịch sử địa phương từ 1930 đến 1945 lớp 12 THPT.
- Di tích lịch sử nhà ông Nguyễn Xuân Thúy.
- Di tích lịch sử nhà ông Đỗ Huy Trai.
- Di tích lịch sử địa điểm Vườn Trầu.
- Di tích lịch sử nhà ông Trịnh Văn Phan.
- Di tích lịch sử nhà ông Nguyễn Văn Hồ.
mở nước, giải phóng dân tộc.Từ Lê Đại Hành hoàng đế (Lê Hoàn) đến Thái tổcao hoàng đế (Lê Lợi), Lê Thánh Tông (Lê Tư Thành) - nhân vật của mọi thờiđại đã làm cho Thọ Xuân trở thành vùng đất được mọi người dân Việt Nam vàthế giới hướng về với tấm lòng ngưỡng mộ
Huyện Thọ Xuân khá phong phú về tiềm năng du lịch cả về cảnh quan, vănhóa, di tích lịch sử, là một huyện có bề dày lịch sử, văn hóa cách mạng với 56 ditích được xếp hạng, trong đó có 1 Di tích Quốc gia đặc biệt, 12 Di tích Quốc gia
và 43 Di tích cấp tỉnh
Xuân Minh là một xã thuộc huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa Nằm ở phíaBắc, Đông Bắc huyện Thị trấn Thọ Xuân Phía Bắc giáp huyện Yên Định(có consông cầu chày làm giới hạn) Cách trung tâm huyện Thọ Xuân 4 km Xuân Minh
là một vùng quê giàu truyền thống cách mạng bậc nhất của tỉnh Thanh Hóa, làcái nôi cách mạng của Tỉnh, là địa chỉ tin cậy của cách mạng Tỉnh mà đỉnh cao
là thời kỳ 1930- 1945 Xã Xuân Minh được Đảng, nhà nước trao tặng danh hiệu
Trang 7xã Anh hùng cách mạng thời kỳ chống Pháp, xã đạt chuẩn nông thôn mới năm2015.
Về mặt di tích: Quần thể di tích lịch sử cách mạng xã Xuân Minhhuyện Thọ Xuân đã được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia năm 2010.Những di tích cách mạng ở Thọ Xuân nói chung, Xuân Minh nói riêng mãimãi là những tượng đài trong trái tim của người Thọ Xuân và đồng bào cả nước,
là sức mạnh truyền thống để thế hệ sau luôn cảm thấy tự hào về những thànhquả mà cha ông ta đã gây dựng lên Đồng thời với khối lượng di tích cách mạngnhư vậy sẽ là điều kiện thuận lợi cho các giáo viên không chỉ riêng ở Thọ Xuân
mà giáo viên các tỉnh khác cũng có thể khai thác và sử dụng trong dạy học lịch
sử ở trường THPT
Nhưng cũng giống như nhiều nước ở trên thế giới, các di tích lịch sử cách mạng ở Thọ Xuân đã và đang trải qua nhiều hiểm họa, bị phá hủy do thờigian ngày càng lùi xa, thiên nhiên khắc nghiệt và bản thân con người Một số ditích cách mạng đã được tỉnh đầu tư kinh phí ngân sách để tu bổ, nâng cấp, phụchồi, tu bổ, tôn tạo và đặt bia di tích tại khu di tích lịch sử quốc gia
-Nhưng nhìn chung, công tác bảo vệ và sử dụng các di tích cách mạng ởThọ Xuâ nói chung và di tích phản ánh giai đoạn 1930 – 1945 ở Xuân Minh nóiriêng đã và đang tồn tại nhiều vấn đề cần phải giải quyết Điều đó có những tácđộng không tốt đến việc giáo dục học sinh THPTnhư học sinh ít có cơ hội tiếpxúc, khai thác những nội dung lịch sử khoa học được phản ánh trong di tích.Nhiều lúc lại bị “hiện đại hóa” các di tích lịch sử-cách mạng do việc tôn tạo ditích không đúng nguyên trạng Từ đó, ý nghĩa giáo dục truyền thống đạo đức ítđược phát huy trong các dịp tham quan
2.3.2 Thực trạng việc sử dụng di tích lịch sử- cách mạng địa phương trong dạy học bộ môn Lịch sử ở trường THPT Thọ Xuân.
Để hiểu được thực tiễn việc sử dụng di tích lịch sử- cách mạng trong dạyhọc bộ môn lịch sử ở trường THPT huyện Thọ Xuân, tôi đã tiến hành phátphiếu điều tra 15 giáo viên của 6 trường THPT trong huyện Kết quả thu đượcnhư sau:
Bảng 1.1: Kết quả xin ý kiến giáo viên
được hỏi
Kết quả trả lời
Nội dung câu trả lời
Số GV trả lời
Trang 8Ý kiến khác 0 0Câu 2: Thầy (cô) đã sử dụng tài
liệu lịch sử địa phương trong đó
có di tích lịch sử cách mạng ở
Tuyên Quang trong các bài lịch
sử dân tộc có liên quan chưa?
Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà
Câu 4: Sử dụng di tích lịch sử-
cách mạng trong dạy học lịch sử
Việt Nam giai đoạn 1945- 1954
Thầy (cô) gặp những trở ngại
nào?
15 Thời gian tiết
học ít, học sinh không hứng thú học tập
Tài liệu tham khảo thiếu, lâu nay chưa được
sử dụng
Lúng túng trong việc vận dụng phương pháp dạy
học
Tất cả các ý kiếntrên
Câu 5: Việc sử dụng di tích lịch
sử- cách mạng ở địa phương
trong dạy học lịch sử Việt Nam,
theo thầy (cô) có tác dụng?
Trang 9Tất cả các ý kiếntrên
Tổ chức học sinh thăm quan ngoại khóa lịch sử
Hướng dẫn học sinh tự khai thác
di tích trong học tập Lịch sử
Thông qua việc điều tra giáo viên bộ môn Lịch sử ở trường THPT trên địabàn huyện Thọ Xuân về việc sử dụng di tích lịch sử- cách mạng trong dạy họcLịch sử dân tộc chúng tôi nhận thấy: Đa phần giáo viên khi được hỏi đều nhậnthức rõ tầm quan trọng của việc sử dụng di tích lịch sử- cách mạng trong việcdạy học trong đó có đến 86,7 % ý kiến khẳng định trong tình hình hiện naychúng ta có thể và cần thiết phải sử dụng di tích lịch sử- cách mạng ở trườngTHPT để nâng cao chất lượng môn học Tuy nhiên, hơn một nửa trong số cácgiáo viên được hỏi (53,3%), cho biết chưa từng từng tổ chức cho học sinh họctập ngoại khóa môn Lịch sử hoặc sử dụng di tích lịch sử- cách mạng dưới mọihình thức trong dạy học Lịch sử dân tộc
Bảng 1.2: Kết quả xin ý kiến học sinh
được hỏi
Kết quả trả lời
Nội dung câu trả lời
Số HS trả lời
mạng ở Thọ Xuân liên quan đến nội
dung lịch sử địa phương Thọ Xuân từ
1930 đến 1945 mà em biết?
150 Kể được tên và
hiểu rõ nội dung mà di tích phản ánh
Kể được tên nhưng không
Trang 10hiểu rõ nội dung mà di tích phản ánh
Không biết di tích
nào
118 78,7
Không quan tâm
kiện đọc
130 86,7
Câu 5: Theo em có nên tổ chức các
hoạt động ngoại khóa Lịch sử ở
của Tuyên Quang liên quan đến nội
dung lịch sử dân tộc giai đoạn 1945-
1954 chƣa?
Thỉnh thoảng 15 10Chƣa lần nào
120 80
120 80
Hướng dẫn học sinh tự hai thác
di tích trong học tập Lịch sử
2 13,2
Còn thông qua việc tìm hiểu học sinh THPT, chúng tôi nhận thấy rằng phầnlớn các em đều rất hứng thú với những giờ học sử dụng đồ dùng trực quan, cácgiờ học tại thực địa, tham quan ngoại khóa Tuy nhiên lại có đến 78,7 % họcsinh học sinh không kể được hoặc không kể đƣợc đầy đủ các di tích lịch sử-cách mạng giai đoạn 1945- 1954, 10 % học sinh kể được nhưng không hiểuđược nội dung mà các di tích phản ánh,và có đến 86,7 % học sinh khi được hỏichưa có điều kiện để đọc các tài liệu viết về di tích lịch sử- cách mạng của ThọXuân, 80% học sinh chƣa từng đƣợc đi tham quan di tích lịch sử- cách mạngtrong quá trình học lịch sử dân tộc giai đoạn 1945- 1954
Kết quả xin điều tra giáo viên và học sinh đã phần nào phản ảnh đúngthực trạng của viêc dạy và học môn Lịch sử hiện nay trên địa bàn tỉnh Thọ Xuân
là việc sử dụng di tích lịch sử- cách mạng mặc dù đã được đưa vào một số bài
Trang 11học nhưng hiệu quả chưa cao, giáo viên chưa được hỗ trợ nhiều về kinh phí vàdường như lung túng trong việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa lịch sử.
Những vấn đề trên là cơ sở giúp đề tài xây dựng các hình thức và biện pháp
Trong thực tế có thể tổ chức hai loại tham quan lịch sử chủ yếu phù hợpvới yêu cầu học tập và điều kiện tổ chức:
- Thứ nhất, những cuộc tham quan phục vụ trực tiếp nội dung bài học nộikhóa và có thể là bài giảng trong nhà bảo tàng hoặc trên thực địa ở địa phươngtrường đóng
- Thứ hai, những cuộc tham quan có tính chất một hoạt động ngoại khóa ởnhà bảo tang hoặc di tích lịch sử xa trường Công việc này đòi hỏi nhiều điềukiện khó khăn, phức tạp để tổ chức nên không thể tiến hành thường xuyên Việctham quan lịch sử mang tính chất một hoạt động ngoại khóa đòi hởi phải bỏnhiều công sức chuẩn bị và tiến hành Tuy nhiên, trong tình hình hiện nay đây làhình thức được các trường sử dụng nhiều nhất
Để cho buổi tham quan đạt hiệu quả, tránh các sự cố xảy ra, cần phải có kếhoạch và phương pháp tiến hành tốt hay nói cách khác công việc chuẩn bị có ýnghĩa quan trọng:
- Vào đầu năm học, giáo viên lịch sử đề xuất với nhà trường kế hoạch đitham quan di tích lịch sử - cách mạng
- Tiếp đó, giáo viên liên hệ với Ban quản lý di tích, gặp gỡ, trao đổi với cán
bộ hướng dẫn, phụ trách di tích, trình bày rõ mục đích, yêu cầu của buổi thamquan để cùng có kế hoạch phối hợp, tạo điều kiện cho hoạt động đạt kết quả
- Để thu được kết quả cao, giáo viên đã phổ biến cho học sinh rõ mục đích,yêu cầu của buổi tham quan Đây là một trong các yếu tố đưa đến sự thành côngcủa hình thức hoạt động này Một trong những yêu cầu quan trọng đối với họcsinh trong khi tham quan là các em cần ghi chép những số liệu, tài liệu do ngườithuyết minh cung cấp hoặc những ghi chú ở các tư liệu được trình bày
- Khi vạch kế hoạch tham quan, cần phải ấn định thời gian bắt đầu và kết thúc.Thông thường, đối với các di tích gần trường chỉ nên tiến hành trong khoảng 2h
để phù hợp với sức khỏe, trình độ cũng như khả năng nhận thức của học sinh.Nếu thời gian kéo dài hứng thú của học sinh sẽ giảm
- Kết quả của buổi tham quan được đánh giá thông qua việc giáo viên chohọc sinh thảo luận hoặc viết các bài thu hoạch