Tích hợp tuyên truyền giáo dục pháp luật cho học sinh qua một số bài học địa lí lớp 12

Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 2.1.. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.. - HS trung học phổ thông đã bước đầu được tiếp cận với kiến thức pháp luật thô

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài.

Thời gian qua, tình trạng vi phạm pháp luật ở lứa tuổi vị thành niên đang có chiều hướng gia tăng Trong số đó, có không ít trường hợp là học sinh phổ thông đang ngồi trên ghế nhà trường Xu hướng những kẻ phạm tội ở tuổi vị thành niên ngày càng nhiều làm dấy lên những lo lắng, quan ngại trong dư luận xã hội Có thể nhận thấy, ngoài những nhân tố như: hoàn cảnh, môi trường sống, phương pháp giáo dục của gia đình, một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn tới tình trạng trên là những khoảng trống chưa được khỏa lấp trong công tác giáo dục pháp luật cho học sinh Chính những nhận thức, hiểu biết về pháp luật còn hạn chế, mơ hồ đã dẫn đến ý thức chấp hành pháp luật chưa tốt, thậm chí là có những hành vi coi thường pháp luật Ở bậc học phổ thông, tâm, sinh lý của học sinh đã có nhiều thay đổi Với tâm lý muốn thể hiện, khẳng định mình đã là “người lớn”, dễ làm phát sinh ở lứa tuổi này những hành động bột phát, nông nổi Việc trang bị những kiến thức, hiểu biết pháp luật cho học sinh ở bậc học này vì thế là rất cần thiết

Trong sự phát triển của xã hội ngày nay, vấn đề giáo dục nhân cách, lối sống tuân thủ pháp luật, thực hiện đúng các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với thế hệ trẻ là một vấn đề có ý nghĩa hết sức quan trọng Bởi thực tế hiện nay, vẫn có không ít một số bộ phận mặc dù được sống và học tập trong những môi trường đào tạo tốt nhưng vẫn không biết vươn lên để rồi phải sa vào vòng lao lý chỉ vì những ham muốn, đua đòi tầm thường của bản thân

Mỗi môn học trong nhà trường phổ thông có đặc trưng riêng nhưng đều góp phần vào đào tạo giáo dục thế hệ trẻ Địa lí là môn học có mối quan hệ chặt chẽ với các môn khoa học và môn học khác Trong mỗi bài học của môn địa lí giáo viên

thường lồng ghép “tích hợp” để giáo dục cho học sinh về ý thức bảo vệ môi

trường, giáo dục kỹ năng sống Trong đó việc tích hợp tuyên truyền giáo dục pháp luật, trang bị những kiến thức về pháp luật là rất cần thiết với học sinh THPT, đặc biệt đối với học sinh lớp 12 lứa tuổi chuẩn bị trở thành công dân chính thức -vì có nắm được kiến thức pháp luật mới tạo điều kiện để mỗi người tuân thủ, thực hiện đúng pháp luật - một trong những nghĩa vụ cơ bản của công dân

Chính vì lí do trên, qua thực tế giảng dạy, tôi đã đúc rút kinh nghiệm và thử

nghiệm đề tài SKKN “ Tích hợp tuyên truyền giáo dục pháp luật cho học sinh qua một số bài học Địa lí lớp 12”.

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Góp phần đẩy mạnh hoạt động nhận thức của học sinh, giúp các em lĩnh hội kiến thức bài học tốt hơn

- Kích thích sự hứng thú tìm hiểu, học tập và phát triển năng lực thực hành, kĩ năng ứng xử tích cực trong cuộc sống cho học sinh

- Trang bị cho học sinh những hiểu biết cơ bản về pháp luật

- Giáo dục ý thức, trách nhiệm và tình yêu quê hương đất nước cho học sinh

- Góp phần nâng cao hiệu quả trong giảng dạy.

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

Học sinh lớp 12

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

- Phương pháp quan sát sư phạm

- Phương pháp điều tra kết quả

- Phương pháp tổng kết

- Tham khảo tài liệu, sách giáo khoa

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.

Giáo dục pháp luật trong nhà trường phổ thông có ý nghĩa chiến lược góp phần hình thành một cách vững chắc nhân cách cho học sinh đáp ứng yêu cầu cho xã hội hiện tại và tương lai Tuy nhiên các môn học trong hệ thống trường phổ thông lại không có phân môn này, để đảm bảo yêu cầu về giáo dục pháp luật cần thực hiện ở

nhiều môn học bằng việc“Tích hợp’ để “Tuyên truyền”.

-“Tích hợp” là đưa những nội giáo dục có liên quan vào quá trình dạy học

các môn học như: tích hợp giáo dục đạo đức, lối sống, giáo dục pháp luật, chủ quyền quốc gia về biên giới, biển đảo

- “ Pháp luật” là hệ thống các quy tắc xử sự chung do nhà nước ban hành hoặc

thừa nhận, thể hiện ý chí của giai cấp thống trị và được đảm bảo thực hiện bằng sức mạnh cưỡng chế của Nhà nước, là yếu tố đảm bảo sự ổn định và trật tự của xã hội

- “ Tuyên truyền pháp luật” là việc công bố, giới thiệu rộng rãi nội dung của

pháp luật để mọi người biết, động viên, thuyết phục mọi người tin tưởng và thực hiện đúng pháp luật

Từ những khái niệm trên ta thấy: giáo dục pháp luật trong nhà trường được hiểu là hoạt động tuyên truyền pháp luật cho đối tượng cụ thể là học sinh thông qua môn học, thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp, tiết chào cờ, sinh hoạt, ngoại khóa Giáo dục pháp luật trong nhà trường nhằm tạo sự chuyển biến về nhận thức pháp luật, hình thành, nuôi dưỡng, phát triển ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật trong học sinh Vì vậy tuyên truyền giáo dục pháp luật cho học sinh là rất cần thiết, vấn đề cần bàn ở đây là phải tuyên truyền giáo dục những gì và giáo dục như thế nào để thiết thực, hấp dẫn và hiệu quả ? Mỗi môn học có thể áp dụng phương pháp giáo dục khác nhau sao cho phù hợp với đối tượng học sinh Đối với môn Địa lí, thông qua một số nội dung có thể thực hiện tuyên truyền giáo dục pháp luật và đó cũng là yêu cầu thiết yếu mà Bộ giáo dục đề ra trong nhiệm vụ đổi mới

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

- HS trung học phổ thông đã bước đầu được tiếp cận với kiến thức pháp luật thông qua môn Giáo dục công dân, tuy nhiên qua tìm hiểu chương trình, SGK môn GDCD tôi nhận thấy nội dung kiến thức pháp luật trong chương trình chính khóa của môn GDCD không nhiều, kiến thức có phần mang nhiều yếu tố triết học, hàn

lâm chưa gần gũi với thực tế, chưa phù hợp với nhận thức của học sinh ở lứa tuổi vị thành niên

- Thực trạng số học sinh trung học phổ thông vi phạm pháp luật, vô lễ với thầy

cô giáo, quậy phá trong trường học có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây Điều này là biểu hiện của tình trạng xuống cấp về đạo đức, lối sống của một

bộ phận thanh thiếu niên, là mối trăn trở lo ngại của toàn xã hội, đặc biệt là các bậc phụ huynh, các thầy cô giáo Có những em đã bước lên vành móng ngựa mà vẫn chưa nghĩ là mình phạm tội, hoặc phạm tội vì những lý do rất giản đơn, không đáng có Nếu như các em được giáo dục, tiếp cận thông tin pháp luật, được nhắc nhở về ý thức pháp luật, nghĩa vụ, trách nhiệm của công dân một cách thường xuyên, nghiêm túc và dễ hiểu thì thực trạng đáng buồn trên có lẽ sẽ xảy ra ít hơn

Có rất nhiều cách khác nhau để tuyên truyền giáo dục kiến thức pháp luật cho học sinh Với vai trò là một giáo viên bộ môn Địa lí, qua một số bài dạy của lớp 12 tôi thấy có khả năng tích hợp tuyên truyền giáo dục pháp luật cho học sinh Từ đó góp phần trang bị cho các em những kiến thức về pháp luật làm hành trang cho các

em bước vào đời

2.3 Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

Việc nâng cao nhận thức pháp luật là cần thiết trong nhà trường đối với mỗi môn học và là trách nhiệm của mỗi giáo viên Tuy nhiên chúng ta không lạm dụng giờ dạy địa lí để biến giờ dạy đó thành giờ dạy pháp luật cho học sinh

“Tích hợp tuyên truyền giáo dục pháp luật cho học sinh” trong chương trình

dạy học Địa lí 12 cần đảm bảo nguyên tắc và hình thức cơ bản sau:

*Nguyên tắc:

- Đảm bảo mục tiêu bài học, không làm quá tải nội dung

- Không phá vỡ nội dung môn học

- Lựa chọn nội dung và hình thức “tích hợp , tuyên truyền” phải phù hợp

- Không gò ép và chú ý đến liên hệ thực tiễn địa phương

* Hình thức:

- Tích hợp từng bộ phận: được thực hiện khi có một phần kiến thức bài học có nội dung liên quan đến vấn đề cần tích hợp

- Liên hệ: từ nội dung đã tích hợp, yêu cầu học sinh liên hệ thực tiễn (ở địa phương, ở trường -lớp và chính bản thân mình)

Căn cứ vào mục tiêu bài dạy, vào khả năng tích hợp của từng bài tôi đã lựa chọn các bài sau để tích hợp tuyên truyền giáo dục pháp luật cho học sinh

2.3.1 Tiết 2 - Bài 2: Vị trí địa lí, phạm vi lãnh thổ

- Mục tích hợp

2 Phạm vi lãnh thổ

b Vùng biển

- Nội dung tích hợp

Theo công ước của Liên hiệp quốc về luật biển năm 1982, vùng biển nước ta bao gồm : nội thủy, lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền về kinh tế và thềm lục địa

Giáo viên dẫn dắt vấn đề: Ngày 2/5/2014, Trung Quốc ngang nhiên kéo giàn khoan Hải Dương 981 tới vị trí cách đảo Tri Tôn thuộc quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam 17 hải lý về phía nam, cách đảo Lý Sơn (tỉnh Quảng Ngãi, Việt Nam) khoảng 120 hải lý về phía đông Đây là vị trí nằm hoàn toàn trong vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý của Việt Nam Theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển, Trung Quốc đã vi phạm điều gì?

Sau khi đưa ra căn cứ, giáo viên kết luận: Lãnh thổ VN là thiêng liêng, được Hiến pháp Việt Nam quy định, được thế giới công nhận Mỗi công dân Việt Nam trong đó có các em học sinh đều có trách nhiệm hiểu rõ, hiểu đúng về phạm vi lãnh thổ của nước ta, đấu tranh với những quan điểm sai trái, bảo vệ quyền lợi của quốc gia, tham gia vào các chương trình đóng góp xây dựng biển đảo Đồng thời các em cần thấy có trách nhiệm tuyên truyền phổ biến cơ sở pháp luật , khẳng định chủ quyền đối với các quần đảo trên biển Đông đối với cộng đồng , có những việc làm thiết thực góp phần bảo vệ, gìn giữ môi trường hòa bình, hợp tác và phát triển với các quốc gia trong khu vực, tích cực tham gia đóng góp viết bài dự thi, ủng hộ, vẽ tranh tuyên truyền

2.3.2 Tiết 15 - Bài 14 SỬ DỤNG VÀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN.

- Mục tích hợp

1 Sử dụng và bảo vệ tài nguyên rừng

a Tài nguyên rừng

- Nội dung tích hợp

Luật bảo vệ và phát triển rừng.

Điều 12: Những hành vi bị nghiêm cấm (16 hành vi)

GV lấy ví dụ về một số hành vi bị nghiêm cấm

Khai thác rừng trái phép

Đặt bẫy thú trái phép

Theo Luật bảo vệ và phát triển rừng,người bao che cho người vi phạm pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng hoặc có hành vi khác vi phạm các quy định của Luật này thì tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự

Việt Nam là một đất nước có ¾ diện tích là đồi núi, thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa, thường xuyên chịu ảnh hưởng của nhiều loại thiên tai, vai trò của rừng và bảo vệ rừng ở nước ta là đặc biệt quan trọng Là học sinh các em phải thấy rõ được trách nhiệm của mình trong việc tuyên truyền, bảo vệ tài nguyên rừng theo qui định của pháp luật Tích cực tham gia trồng và bảo vệ rừng, ngăn chặn hành vi sai trái trong khai thác sử dụng tài nguyên rừng

- Mục tích hợp

b Đa dạng sinh học

- Nội dung tích hợp

Luật bảo vệ đa dạng sinh học

- Điều 7: Những hành vi bị nghiêm cấm về đa dạng sinh học

GV lấy ví dụ về một số hành vi bị nghiêm cấm

Khai thác các bộ phận trên cơ thể động vật trái phép

Mua bán, vận chuyển trái phéo động vật

Nuôi nhốt động vật trái phép

GV kết luận: Từ hiện trạng suy giảm đa dạng sinh học hiện nay, mỗi người chúng ta đều có trách nhiệm tham gia bảo vệ đa dạng sinh học như không đánh bắt trái phép các loài động vật hoang dã, không tiêu thụ, vận chuyển, mua, bán trái phép loài thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ; bảo vệ

rừng, bảo vệ môi trường xung quanh, tuyên truyền cho gia đình, người thân cùng thực hiện

- Mục tích hợp

2.Sử dụng và bảo vệ tài nguyên đất

- Nội dung tích hợp

Luật đất đai - Điều 11: Nguyên tắc sử dụng đất

1 Đúng quy hoạch, đúng mục đích sử dụng

2 Tiết kiệm, hiệu quả, bảo vệ môi trường và không làm tổn hại đến lợi ích chính đáng của người sử dụng đất xung quanh

- Điều 15:

Nghiêm cấm hành vi lấn chiếm đất đai, sử dụng đất không đúng mục đích,hủy hoại đất

Sử dụng nhiều hóa chất gây ô nhiếm môi trường đất

Lấn chiếm đất đai, hành lang, vỉa hè

Trong quá trình sử dung đất chúng ta phải sử dụng đất đúng mục đích, chăm bón, bảo vệ độ phì nhiêu cho đất và nghiêm chỉnh chấp hành quyết định thu hồi đất khi có yêu cầu

2.3.3 Bài 15: BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀ PHÒNG CHỐNG THIÊN TAI

- Mục tích hợp

3 Chiến lược quốc gia về bảo vệ tài nguyên và môi trường

- Nội dung tích hợp

Luật bảo vệ môi trường

Điều 7 Những hành vi bị nghiêm cấm ( 16 hành vi)

Luật phòng chống thiên tai

Điều 12 Các hành vi bị cấm

Đổ rác thải gây ô nhiễm môi trường biển

Việt Nam là một trong những quốc gia đang chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu Thời tiết ở nước ta những năm gần đây ngày càng bất thường Hạn hán, ngập lụt, sạt lở, giông tố, bão lũ có diễn biến phức tạp, không theo quy luật, khó phòng tránh Cùng với đó là tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng nghiêm trọng Vì vậy mỗi chúng ta cần thực hiện nghiêm túc, đồng thời tuyên truyền gia đình, cộng đồng thực hiện đúng những quy định trong luật bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai

2.3.4 Tiết 19 - Bài 16 ĐẶC ĐIỂM DÂN SỐ VÀ PHÂN BỐ DÂN CƯ

- Mục tích hợp

4 Chiến lược phát triển dân số hợp lý và sử dụng có hiệu quả nguồn lao động của nước ta

- Nội dung tích hợp

Điều 4 Pháp lệnh dân số

Nghĩa vụ của công dân về công tác dân số

- Thực hiện kế hoạch hóa gia đình, xây dựng quy mô gia đình ít con, no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, bền vững

GV kết luận: Là công dân việt Nam, người chủ gia đình trong tương lai, các

em cần thực hiện tốt những nghĩa vụ của công dân về công tác dân số, không những mỗi chúng ta đã có đóng góp hiệu quả vào mục tiêu ổn định quy mô dân số, nâng cao chất lượng dân số để phát triển kinh tế của quốc gia, mà thiết thực hơn việc này còn tạo điều kiện cho mỗi cá nhân trong gia đình được quan tâm chăm sóc, phát triển toàn diện hơn nhất là trẻ em

Có thái độ nghiêm chỉnh chấp hành đúng pháp luật về chính sách dân số và tích cực tuyên truyền chiến lược quốc gia về kế hoạch hóa gia đình, sức khỏe sinh sản

2.3.5 Tiết 47 - Bài 42 VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ, AN NINH QUỐC PHÒNG Ở BIỂN ĐÔNG VÀ CÁC ĐẢO, QUẦN ĐẢO.

- Mục tích hợp

3 Khai thác tổng hợp các tài nguyên vùng biển và hải đảo

b Khai thác tài nguyên sinh vật biển và hải đảo

- Nội dung tích hợp

Luật thủy sản

Điều 6 Những hành vi bị cấm trong hoạt động thuỷ sản

Điều 11 Nguyên tắc khai thác thuỷ sản

1 Khai thác thuỷ sản ở vùng biển, sông, hồ, đầm, phá và các vùng nước tự nhiên khác phải bảo đảm không làm cạn kiệt nguồn lợi thuỷ sản; phải tuân theo quy định về mùa vụ khai thác, thời hạn khai thác, vùng khai thác, chủng loại và kích cỡ thuỷ sản được khai thác, sản lượng cho phép khai thác hàng năm và phải tuân theo quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật có liên quan