Sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học chương 1 công nghệ 10 góp phần khơi dậy niềm hứng thú học tập cho các em học sinh

Là một giáo viên dạy môn Công nghệ, hơn ai hết bản thân tôi nhận thức rõ đượctầm quan trọng của các phương pháp dạy học tích cực.. Mục đích nghiên cứu Thiết kế, xây dựng giáo án và vận

MỤC LỤC

Phần I MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 1

3 Đối tượng nghiên cứu 1

4 Phương pháp nghiên cứu 1

Phần II NỘI DUNG 3

1.Cơ sở lý luận 3

1.1.Tổng quan tài liệu liên quan đến đề tài 3

1.1.1.Trên thế giới 3

1.1.2 Ở Việt Nam 3

1.2 Một số khái niệm cơ bản 3

1.2.1 Phương pháp dạy học tích cực 3

1.2.2 Phương pháp đóng vai 3

2 Thực trạng dạy học môn Công nghệ ở trường THPT 4 Thọ Xuân 4

2.1.Thực trạng dạy học của giáo viên 4

2.2 Việc học của HS đối với môn Công nghệ 10 4

2.3 Nguyên nhân thực trạng trên 4

3 Giải pháp thực hiện 5

3.1.Quy trình các bước tiến hành phương pháp đóng vai trong môn Công nghệ 10 5

3.2 Một số lưu ý khi thực hiện phương pháp đóng vai 5

3.3 Một số ví dụ cụ thể 6

4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 17

PHẦN 3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 19

1 Kết luận 19

2 Kiến nghị 19

PHẦN I MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Công nghệ lớp 10 là môn học có nhiều kiến thức thực tiễn, gần gũi với cuộcsống của các em học sinh Tuy nhiên môn học này đang gặp rất nhiều khó khăn.Khó khăn cả về phía người dạy lẫn người học Học sinh thì cho rằng đây là mônhọc phụ, không lo sợ kết quả, không có hứng thú học tập Giáo viên thì đa số làkiêm nhiệm, cũng không mấy mặn mà

Hiện nay, việc áp dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực đã, đang và

sẽ trở thành yếu tố không thể thiếu trong quá trình dạy học Sự đổi mới này trởthành một “cứu cánh” cho môn học Công Nghệ Bởi lẽ, cách làm này lấy học sinhlàm trung tâm, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Học sinhkhông còn cảm thấy nhàm chán bởi lối truyền thụ kiến thức thụ động mà thay vào

đó là các em tự tìm tòi, khám phá để chiếm lĩnh tri thức

Tuy nhiên, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực còn nhiều vấn đề cầnquan tâm Nhiều giáo viên đã tích cực áp dụng nhưng chưa có sự sáng tạo, đangcòn rập khuôn, máy móc Chưa biết sử dụng phương pháp thích hợp cho từng bàihọc Điều này đã mang lại những kết quả không như mong muốn

Là một giáo viên dạy môn Công nghệ, hơn ai hết bản thân tôi nhận thức rõ đượctầm quan trọng của các phương pháp dạy học tích cực Cùng với những tài liệuđược tập huấn và điều kiện thực tế, tôi đã nghiên cứu và áp dụng nhiều kỹ thuật dạyhọc tích cực trong giảng dạy và thu được những kết quả hết sức khả quan Trướchết đó là sự thay đổi cách nhìn về môn Công nghệ của các em học sinh, các em hàohứng hơn, tích cực hơn trong giờ học Một trong những phương pháp mà tôi đãthành công đó là phương pháp đóng vai

Vì những lí do trên, tôi chọn đề tài: “ Sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy- học chương 1 Công nghệ 10 góp phần khơi dậy niềm hứng thú học tập cho các em học sinh”

2 Mục đích nghiên cứu

Thiết kế, xây dựng giáo án và vận dụng phương pháp đóng vai trong dạy họcphần nông, lâm, ngư nghiệp - Công nghệ 10, nhằm phát huy tính tích cực khơi dậyhứng thú học tập của học sinh, nâng cao hiệu quả dạy học Công nghệ 10

3 Đối tượng nghiên cứu

Phương pháp đóng vai trong chương trình công nghệ 10

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Nghiên cứu tài liệu và các công trình nghiên cứu đổi mới PPDH theo hướngtích cực hóa việc học của học sinh

- Nghiên cứu về cấu trúc và nội dung chương trình Công nghệ 10 (phần Nông,Lâm, Ngư nghiệp)

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về phương pháp đóng vai trong nội dung chương

1: Trồng trọt, lâm nghiệp đại cương - Công nghệ 10 theo hướng phát huy tính tích

cực học tập của học sinh

4.2 Phương pháp chuyên gia

Gặp gỡ, trao đổi, tiếp thu ý kiến của các đồng nghiệp để làm cơ sở cho việcnghiên cứu đề tài

4.3 Phương pháp thực tập sư phạm

Thực nghiệm sư phạm ở trường THPT 4 Thọ Xuân, tiến hành theo quy trìnhcủa đề tài nghiên cứu khoa học giáo dục để đánh giá hiệu quả của đề tài nghiêncứu

4.4 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng phương pháp thống kê toán học để thống kê, xử lý, đánh giá kết quảthu được

PHẦN II NỘI DUNG 1.Cơ sở lý luận

1.1.Tổng quan tài liệu liên quan đến đề tài

L.V.Reborova(1975): “tính tích cực học tập là một hiện tượng biểu hiện sựgắng sức cao về nhiều mặt trong hoạt động học tập”.[2]

Như vậy, đổi mới phương pháp dạy học đang được rất nhiều nước trên thếgiới quan tâm phát triển

1.1.2 Ở Việt Nam

Cùng với xu thế của thế giới, ở nước ta đã có nhiều công trình nghiên cứucủa nhiều tác giả về các hình thức tổ chức hoạt động nhằm phát huy tính tích cựccủa học sinh trong việc lĩnh hội tri thức như: Đinh Quang Báo, Nguyễn Đức Thành,Trần Bá Hoành… Trong đó các đề tài về phương pháp đóng vai phục vụ cho dạy

và học đang là vấn đề được nhiều tác giả quan tâm

Như vậy việc sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học đã được nghiêncứu từ khá sớm Tuy nhiên việc sử dụng phương pháp đóng vai để cung cấp kiếnthức và rèn luyện cho HS các kỹ năng trong môn Công nghệ 10 còn nhiều hạn chế

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Phương pháp dạy học tích cực

Phương pháp dạy học tích cực (PPDH tích cực) là một thuật ngữ rút gọn, được

dùng ở nhiều nước để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát

huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học PPDH tích cực hướng tới việchoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, tức là tập kết vàophát huy tính tích cực của người học chứ không phải là tập kết vào phát huy tínhtính tích cực của người dạy

1.2.2 Phương pháp đóng vai

Đóng vai là phương pháp tổ chức cho học sinh thực hành “làm thử” một sốcách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định Ở đó học sinh lựa chọn cáchgiải quyết tối ưu nhất, nhằm tập duyệt cho học sinh kịp thời ứng phó khi bắt gặpvấn đề xảy ra trong cuộc sống

Đặc biệt trong những năm gần đây, với chương trình đổi mới, với yêu cầudạy học và đánh giá theo định hướng phát triển năng lực của học sinh thì đóng vai

là phương pháp đem lại hiệu quả tối ưu

1.2.2.1 Ưu điểm của phương pháp đóng vai

- Phương pháp đóng vai gây hứng thú và chú ý cho học sinh, các em có cơ hội bộc

- Tạo điều kiện phát huy tư duy sáng tạo, trí tưởng tượng của các em.

- Rèn luyện tính mạnh dạn, tự tin khi đứng trước tập thể

- Thực hành những kỹ năng ứng xử và bày tỏ thái độ trong môi trường an toàn,được giám sát trước khi xảy ra tình huống thực Khích lệ sự thay đổi thái độ, hành

vi của học sinh theo hướng tích cực

- Hình thành thói quen, kỹ năng hợp tác, sự phối hợp chặt chẽ của cá nhân với tậpthể nhóm Tạo cơ hội cho các cá nhân học hỏi, đánh giá lẫn nhau

- Có thể thấy ngay tác động và hiệu quả lời nói và việc làm của các vai diễn

- Thu hút được tất cả các học sinh tham gia, kể cả là học sinh học yếu

1.2.2.2 Hạn chế của phương pháp đóng vai

- Là phương pháp tốn nhiều thời gian, với những chủ đề lớn nếu không giao nhiệmvụ về nhà chuẩn bị trước thì học sinh bị động trong quá trình thực hiện, khó thànhcông

- Một số học sinh còn rụt rè, thiếu tự tin khi đứng trước tập thể, vốn kiến thức từngữ ít khó thực hiện vai diễn của mình

- Sử dụng phương pháp này thường gây ồn ào, có thể ảnh hưởng đến lớp khác

2 Thực trạng dạy học môn Công nghệ ở trường THPT 4 Thọ Xuân

2.1.Thực trạng dạy học của giáo viên

Trường THPT 4 Thọ Xuân được thành lập năm 2002, được tách ra từ trườngTHPT Lê Hoàn Cơ sở vật chất của trường còn thiếu thốn rất nhiều, trong đó có cácthiết bị liên quan đến đổi mới phương pháp giảng dạy Chính vì vậy việc áp dụngcác kỹ thuật dạy học tích cực còn nhiều hạn chế Giáo viên chỉ chú trọng áp dụngcác kỹ thuật dạy học trong các tiết thao giảng, dự giờ, còn trong các tiết dạy bìnhthường thì vẫn theo kiểu truyền thụ một chiều, thầy đọc- trò chép Cộng thêm tâmthế của các em học sinh không mấy mặn mà với môn học làm ảnh hưởng rất lớnđến chất lượng giờ dạy

2.2 Việc học của HS đối với môn Công nghệ 10

Qua thực tế giảng dạy cho thấy, chất lượng giờ dạy môn Công nghệ 10 chiếm

tỷ lệ trung bình rất cao Hoạt động các em chủ yếu là nghe giảng, ghi chép chứchưa có ý thức phát biểu xây dựng bài Một số em còn làm việc riêng trong giờhọc, có khi lớp 40 học sinh nhưng trong suốt giờ học chỉ tập trung 4-5 em phát biểuxây dựng bài Các em hầu như không có hứng thú vào việc học tập bộ môn Côngnghệ 10

Từ thực tế trên dẫn đến kết quả học tập bộ môn chưa cao Số học sinh giỏi ít,khá và trung bình nhiều, yếu vẫn còn

2.3 Nguyên nhân thực trạng trên

Học sinh chưa thực sự quan tâm đến môn học này vì cho rằng đây là mônhọc phụ, không thi tốt nghiệp cũng như không thi đại học, cốt sao chỉ đủ điểm làđược

Đa số các em đều có suy nghĩ môn Công nghệ là môn học khô khan, nhiềukiến thức thực tiễn

Điều này chứng tỏ môn Công nghệ không được HS quan tâm, chú ý trongkhi học

Bên cạnh những lí do khách quan trên thì còn một lí do chủ quan nữa là bảnthân giáo viên dạy Qua thực tế giảng dạy tôi thấy rằng nếu giáo viên đưa ra nhữngtình huống có vấn đề, kết hợp với việc sử dụng các PPDH phát huy tính tích cựcnhư: thảo luận nhóm, phiếu học tập, sử dụng băng hình… cùng với những câu hỏitìm tòi, kích thích tư duy, gây tranh luận thì không khí học tập sôi nổi hẳn, các emtích cực phát biểu xây dựng bài Ngược lại, ở một số lớp giáo viên sử dụng phươngpháp thuyết trình, đàm thoại tái hiện, thông báo… lớp học trở nên trầm, ít học sinhphát biểu xây dựng bài

Để phương pháp đóng vai thực sự có hiệu quả cần tiến hành theo các bước:

Bước 1:

- Đối với các tiết thực hành, ngoại khóa giáo viên giới thiệu tình huống vào cuốitiết học tuần trước để học sinh các tổ, nhóm xây dựng kịch bản và phân công nhiệmvụ đóng vai

- Khi sử dụng phương pháp đóng vai trong các phần của tiết học thì giáo viên nênđưa ra tình huống ngắn gọn để học sinh dễ đóng vai

Bước 2: Học sinh thể hiện kịch bản, vai diễn.

Bước 3: Học sinh nhận xét rút ra bài học.

Bước 4: Giáo viên nhận xét đánh giá.

3.2 Một số lưu ý khi thực hiện phương pháp đóng vai

- Tình huống đóng vai phải phù hợp với nội dung bài học, phù hợp với trình độ lứatuổi của học sinh và điều kiện, hoàn cảnh lớp học, tình huống không được quá khó

- Nội dung tình huống cần phù hợp với tình hình thực tế của học sinh, phải có tínhkhả thi để giúp các em dễ vận dụng vào thực tiễn

- Tình huống nên để mở, không cho trước kịch bản, lời thoại

- Phải dành thời gian phù hợp cho các nhóm chuẩn bị đóng vai

- Nên khích lệ tất cả học sinh cùng tham gia, kể cả học sinh nhút nhát

- Trong quá trình học sinh phân công, chuẩn bị vai diễn, giáo viên đi đến từngnhóm kiểm tra tinh thần làm việc, lắng nghe ý iến của các em, góp ý cho các em đểcác em chuẩn bị tốt vai diễn của mình.

- Sau phần diễn của các nhóm nên động viên, khen ngợi, đặc biệt biểu dươngnhững cá nhân xuất sắc, nhóm diễn tốt

- Rút ra được kết luận sư phạm: ý đồ đưa ra tình huống để đóng vai, mục đích củakịch bản, kết quả sư phạm thu được v.v

Với chủ đề này tôi thực hiện như sau:

Bước 1: Giới thiệu chủ đề bài học: Giáo viên giới thiệu một số hình ảnh về

đất nông nghiệp

Thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai, lũ lụt

Khoảng 70% diện tích đất nông

nghiệp phân bố ở vùng trung du

Sau đó, giáo viên cho học sinh thảo luận để đưa ra chủ đề bài học: “Cải tạo

và sử dụng đất”.

Bước 2: Yêu cầu học sinh đóng vai mình chính là loại đất xấu cần được cải tạo Bước 3: Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm, mỗi nhóm 8-10 người,

Nhóm 1,2: Nghiên cứu đất xám bạc màu

Nhóm 3,4: Nghiên cứu đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá

Bước 4: Các nhóm thảo luận, xây dựng “kịch bản” và phân công “vai diễn”.

Bước 5: Các nhóm lên đóng vai.

Bước 6: Các nhóm khác theo dõi, nhận xét, bổ sung.

Bước 7: Giáo viên kết luận, chuẩn hóa kiến thức, nhận xét và đánh giá.

Tôi xin giới thiệu “ kịch bản” của nhóm 3 lớp 10A1:

Tại hội thi dành cho các quý bà đất

Dẫn chương trình: Và tiếp theo, xin mời thí sinh mang số báo danh 05, quý bà Đất

xám

Đất Xám: Xin kính chào quý vị khán giả, tên em là Đất xám, em đại diện cho họ

nhà Đất xám bạc màu ạ

Dẫn chương trình: Vâng, mời chị giới thiệu về bản thân.

Đất Xám: Vâng, em được sinh ra ở những nơi có địa hình dốc thoải, nơi mà người nông dân vẫn giữ thói quen canh tác lạc hậu như thâm canh, du canh gần đây họ hàng nhà em còn xuất hiện nhiều thêm nữa khi con người tăng cường chặt phá rừng bừa bãi Đây, nếu quý vị không tin, mời quý vị xem những hình ảnh:

Thói quen canh tác lạc hậu và chặt phá rừng bừa bãi Dẫn chương trình: Vâng, vậy chị đến từ đâu Xin chị tự giới thiệu về mình ạ.

Đất Xám: Họ nhà đất xám bạc màu chúng em phân bố chủ yếu ở vùng Trung du Bắc Bộ, Đông Nam Bộ và Tây Nguyên Có mặt ở những vùng đấy thì quý vị cũng biết chúng em trông như thế nào rồi: Tầng đất mặt mỏng, chủ yếu là cát, lượng sét

và keo ít cho nên thường bị khô hạn; người lúc nào cũng chua hoặc rất chua, nghèo dinh dưỡng, nghèo mùn Vậy nên ngay cả các em vi sinh vật nhỏ bé cũng chẳng muốn sống cùng nên số lượng thường ít, hoạt động yếu.

Phẫu diện đất xám bạc màu

Dẫn chương trình: Giống như chị đang “Ôn nghèo kể khổ” nhỉ?

Đất Xám: À không, đó là chuyện trước đây thôi, Còn bây giờ em và họ hàng nhà

em đã trở nên hữu dụng rồi Tất cả là nhờ bàn tay của những người nông dân ViệtNam đã không quản ngại khó khăn áp dụng những biện pháp để cải tạo, loại bỏnhững tính chất xấu giúp chúng em trở thành loại đất có thể sử dụng rộng rãi vớinhiều loại cây trồng cạn Đây, quý vị có thể xem những hình ảnh này để biết ngườinông dân đã vất vả như thế nào để giúp chúng em trở nên màu mỡ

Xây dựng hệ thống kênh mương

Bón vôi khử chua Bón phân hợp lí

Cày sâu dần, luân canh cây trồng Đất Xám: Đấy, quý vị khán giả có thể thấy sau khi được cải tạo bằng những biện

pháp hợp lí thì chúng em có thể nuôi dưỡng được rất nhiều các loại cây trồng khácnhau, nhưng chủ yếu vẫn là các cây trồng cạn Các giống cây trồng sẽ sinh trưởng,phát triển tốt, mang lại năng suất cho người nông dân Qua đây em cũng xin gửi tớihội thi thông điệp: Đừng vội bỏ hoang những loại đất xấu, như chúng em chẳnghạn, vì sẽ làm lãng phí nguồn tài nguyên đất Hãy sử dụng những biện pháp kĩ thuậtđể biến những loại đất xấu thành “ tấc đất, tấc vàng”

Ví dụ 2: Áp dụng phương pháp đóng vai vào dạy học bài 12 “Đặc điểm, tính chất , kỹ thuật sử dụng một số loại phân bón thông thường”

Bước 1: Giới thiệu chủ đề bài học: Giáo viên giới thiệu hình ảnh về ảnhhưởng của phân hóa học đến cây trồng, MT, con người và cách sử dụng phân hóahọc

Sau đó, giáo viên cho học sinh thảo luận để đưa ra chủ đề bài học: Phân bón với cây trồng.

Với bài này có thể sử dụng nhiều cách:

Cách 1: Học sinh đóng vai mình chính là các loại phân bón

Cách này được tổ chức theo trình tự như sau:

Bước 1: Giáo viên chia lớp thành 3 nhóm (15-16 người), tương ứng với 3 loại

Bước 2: Các nhóm thảo luận, xây dựng “kịch bản” và phân công đóng vai Bước 3: Thứ tự các nhóm lên đóng vai.

Bước 4: Các học sinh khác theo dõi, phỏng vấn, nhận xét, bổ sung (nếu cần) Bước 5: Giáo viên kết luận, nhận xét, đánh giá

Tôi xin giới thiệu “kịch bản” của học sinh Trâm Anh – nhóm 1 lớp 10A1 lên đóng vai:

“…Xin chào tất cả bà con, tôi xin tự giới thiệu tôi là phân hóa học, là loại phân bón được sản xuất theo quy trình công nghiệp, có sử dụng nguyên liệu tự nhiên hoặc tổng hợp Nếu xét theo số nguyên tố tham gia tôi thường được chia làm

2 loại đó là: phân đa nguyên tố và phân đơn nguyên tố, phân đơn nguyên tố ví dụ như: đạm, lân, kali… phân đa nguyên tố ví dụ như NPK

Đây, bà con có thể xem qua những hình ảnh của tôi ạ.