Sáng kiến áp dụng kĩ thuật dạy học phát huy hiệu qua dạy học, cụ thể các môn ở trường trung học cơ sở. có tác dụng trong đổi mới phương pháp dạy học nâng cao chất lượng dạy học, bên cạnh sáng kiến hướng dẫn làm đồ dùng dạy học sử dụng kĩ thuật dạy học, kỉ thuật sơ đô tư duy.....
Trang 1BẢN MÔ TẢ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA GIẢI PHÁP
1. Họ và tên: Huỳnh Văn Muôn _Giới tính: Nam _Năm sinh: 1982
2. Chức vụ: Giáo viên
3. Tên gi i pháp ải pháp : Kinh nghiệm vận dụng kĩ thuật dạy học tích cực trong bài
Sinh học lớp 8
Nội dung:
1/ Đặt vấn đề:
Hiện nay kinh tế - xã hội ngày càng phát triển, hội nhập kinh tế ngày càng mở rộng đòi hỏi nền giáo dục Việt Nam không ngừng cải tiến, đổi mới phù hợp với thế giới và các quốc gia trong khu vực Giáo dục không chỉ là cung cấp cho người học thông tin, mà còn hình thành cho họ kĩ năng xử lý thông tin để tìm ra các giải pháp tốt nhất cho những vấn đề đặt ra trong cuộc sống của bản thân cũng như của xã hội Trong bối cảnh đó, giáo dục nước ta còn có những bất cập về chất lượng giáo dục, nhiều giáo viên sử dụng phương pháp dạy học lạc hậu đã gây nên tình trạng thụ động trong học tập của học sinh dẫn đến hiệu quả dạy học chưa cao Học sinh ít được lôi cuốn động viên khích lệ để hứng thú, tự giác học tập, gây nên tình trạng chán học, bỏ học ở một số bộ phận học sinh có học lực yếu kém
Những năm gần đây, định hướng đổi mới phương pháp dạy học đã được thống nhất theo tư tưởng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh dưới sự tổ chức và hướng dẫn của giáo viên Học sinh tự giác chủ động tìm tòi, phát hiện, giải quyết nhiệm vụ nhận thức và có ý thức vận dụng linh hoạt, sáng tạo các kiến thức kỹ năng
đã thu nhận được Khẩu hiệu đổi mới phương pháp dạy học được nhắc đến thường xuyên tại các trường Đã có nhiều tài liệu, các hội thảo, tập huấn liên quan đến việc đổi mới phương pháp dạy học nhưng vấn đề vận dụng nó trong thực tiễn giảng dạy không phải là dễ Tại trường THCS Văn Thân giáo viên chúng tôi luôn phấn đấu không ngừng trong việc đổi mới phương pháp và ứng dụng kĩ thuật dạy học tích cực vào bài dạy tuy nhiên còn lúng túng gặp không ít khó khăn do những nguyên nhân chủ quan và khách quan
4. Nguyên nhân khách quan:
+ Hiện nay công tác bồi dưỡng, chỉ đạo chuyên môn của Phòng giáo dục và Đào tạo ngày càng chặt chẽ hơn, các tổ chuyên môn và Ban giám hiệu quan tâm triển khai
áp dụng phương pháp, kĩ thuật dạy học Nhà trường đã từng bước trang bị phương tiện, thiết bị phục vụ cho giảng dạy như máy tính, máy chiếu, bảng tương tác, mạng Internet… nên việc nghiên cứu tìm hiểu lí luận vận dụng phương pháp dạy học thuận tiện hơn Tuy nhiên nguồn lực cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, hạ tầng công nghệ
Trang 2thông tin của nhà trường mặc dù được cải thiện nhưng chưa đồng bộ làm cho việc áp dụng phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực còn hạn chế
- Nguyên nhân chủ quan:
+ Theo yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, thì việc học sinh chủ động nhận thức là điều kiện cần thiết để phát triển tư duy của các em trong học tập và nâng cao chất lượng học tập Thực tế thì việc áp dụng những phương pháp, kĩ thuật dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh còn chưa nhiều Do chúng ta chưa có quan niệm đầy đủ về sự cần thiết của việc áp dụng những phương pháp, kĩ thuật trong dạy học, có người cho rằng áp dụng những phương pháp, kĩ thuật dạy học mới là không phù hợp, không hiệu quả trong điều kiện cơ sở vật chất và trình độ của học sinh hiện nay
+ Bản thân tôi hiểu rõ để thực hiện các mục tiêu giáo dục học sinh năng động, sáng tạo là sự vận hành, tương tác đồng bộ của các thành tố trong các phương pháp dạy học tích cực (người dạy – người học – học liệu – môi trường,…), khắc phục nhược điểm của phương pháp truyền thụ áp đặt một chiều; chú trọng dạy cách học, phương pháp tự học để người học có thể học tập suốt đời Qua tìm hiểu, nghiên cứu tài liệu về phương pháp, kĩ thuật dạy học qua thực tế vận dụng kĩ thuật dạy học trong bài dạy tôi đúc kết một số giải pháp vận dụng có hiệu quả kĩ thuật dạy học tích cực Trong nội dung giải pháp này, tôi đưa ra một số kinh nghiệm việc vận dụng kĩ thuật dạy học “kĩ thuật khăn trải bàn, kĩ thuật sơ đồ tư duy” kết hợp với phương pháp tích cực vào bài dạy nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy Sinh học 8 nói riêng và bộ môn Sinh học nói chung
2/ Nội dung cơ bản của giải pháp.
2.1 Một số cơ sở lý luận một số kĩ thuật dạy học tích cực:
Kỹ thuật dạy học (KTDH):Là những biện pháp, cách thức hành động của giáo viên trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học
Kĩ thuật dạy học “khăn trải bàn là gì” Là kĩ thuật dạy học mang tính hợp tác
giữa hoạt động cá nhân và hoạt động nhóm nhằm kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực của học sinh, tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân HS
Các bước tiến hành kĩ thuật “khăn trải bàn”
- Chia HS thành các nhóm và phát cho mỗi nhóm tờ giấy A0
- Trên giấy A0 chia thành các phần, gồm phần chính giữa và các phần xung quanh Phần xung quanh được chia theo số thành viên của nhóm Mỗi người ngồi vào vị trí tương ứng với từng phần xung quanh
Trang 3- Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong khoảng vài phút, tập trung suy nghĩ trả lời câu hỏi hoặc nhiệm vụ theo cách hiểu riêng của mình và viết vào phần giấy của mình trên tờ giấy A0
- Trên cơ sở ý kiến cá nhân học sinh thảo luận nhóm, thống nhất ý kiến và viết những ý kiến thống nhất của cả nhóm vào ô giữa tấm khăn trải bàn
Kĩ thuật sơ đồ tư duy: hình thức ghi chép nhằm tìm tòi đào sâu, mở rộng một ý tưởng, tóm tắt những ý chính của một nội dung, hệ thống hóa một chủ đề… bằng cách kết hợp việc sử dụng hình ảnh, đường nét, màu sắc, chữ viết…
2.2 Vận dụng các kĩ thuật dạy học tích cực vào bài Sinh học 8.
Bài 22: Vệ sinh hô hấp
Trong bài này tôi phối hợp các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực (Phương pháp thuyết trình, quan sát tìm tòi, vấn đáp, kết hợp vận dụng kĩ thuật: khăn trải bàn,
sơ đồ tư duy, hỏi và trả lời) Tiến trình bài dạy như sau:
Hoạt động 1: Tìm hiểu các tác nhân gây hại đường hô hấp
- Các nhóm thuyết trình chủ đề đã được phân công trước:
Nhóm 1: thuyết trình về bụi
Nhóm 2: thuyết trình về các khí độc gây hại cho hệ hô hấp
Nhóm 3: thuyết trình tác hại thuốc lá
Nhóm 4: vi sinh vật gây hại cho hệ hô hấp
- Sau khi các nhóm thuyết trình xong học sinh thảo luận nhóm khái quát các tác nhân có hại cho hệ hô hấp dưới dạng sơ đồ tư duy vào bảng nhóm
- Lần lược các nhóm trình bày nội dung thảo luận Học sinh nhóm nhận xét kết quả làm việc của nhóm khác
- Giáo viên nhận xét chung đánh giá ghi điểm cho nhóm có sơ đồ đầy đủ hoàn chỉnh nhất
Hoạt động 2: Tìm hiểu biện pháp bảo vệ hệ hô hấp tránh tác nhân gây hại tôi kết hợp phương pháp vấn đáp kết hợp sử dụng kĩ thuật “khăn trải bàn”
Tiến trình
- Giáo viên chia lớp thành 5 nhóm, phát cho mỗi nhóm tờ A0 (bảng nhóm dùng thảo luận theo kĩ thuật khăn trải bàn tôi thường dùng)
- Nội dung thảo luận: đề ra biện pháp bảo vệ hệ hô hấp tránh các tác nhân có hại
- Yêu cầu: mỗi cá nhân trong nhóm làm việc độc lập trong 2 phút, tập trung suy nghĩ trả lời cho nội dung thảo luận theo cách nghĩ của cá nhân và ghi ý kiến vào phần ghi của mình trên bảng nhóm Sau đó cả nhóm thảo luận trong 2 phút để thống nhất và ghi ý kiến chung của nhóm vào phần chính giữa của tờ giấy
- Các nhóm thảo luận, giáo viên quan sát hỗ trợ cho các nhóm Học sinh cử đại diện trình bày kết quả đã thống nhất Học sinh nhóm khác nhận xét kết quả hoạt động của nhau
Trang 4- Giáo viên cùng với học sinh thống nhất rút ra những biện pháp bảo vệ hệ hô hấp tối ưu nhất, giáo viên nhận xét kết quả thảo luận và ý thức của các thành viên trong khi làm việc theo nhóm, cho điểm các nhóm có kết quả tốt nhất
Hoạt động 3: củng cố bài tôi vận dụng kĩ thuật “sơ đồ tư duy”.Tiến trình như sau:
- Giáo viên đưa ra chủ đề của bài học, chủ đề “Vệ sinh hô hấp” Yêu cầu học sinh thảo luận nhóm phát triển các kiến thức liên quan của bài trong tiết học và khái quát dạng sơ đồ tư duy
- Học sinh thảo luận ghi sơ đồ lên bảng nhóm
- Đại diện nhóm khái quát nội dung sơ đồ vừa hoàn thiện
- Giáo viên nhận xét, góp ý sơ đồ của các nhóm, trình chiếu sơ đồ tư duy thiết kế
để học sinh quan sát và rút kinh nghiệm về thiết lập sơ đồ tư duy cho bài học
- Yêu cầu mỗi học sinh về nhà tự khái quát toàn bộ nội dung bài học bằng cách thiết lập sơ đồ tư duy vào tập
2.3 Một số kinh nghiệm vận dụng các kĩ thuật dạy học tích cực:
- Kinh nghiệm vận dụng kỹ thuật khăn trải bàn:
Trong chương trình sinh học 8 giáo viên có thể kết hơp vận dụng kĩ thuật
“khăn trải bàn” vào nội dung các bài:
+ Bài 10: Tìm hiểu biện pháp chống mỏi cơ
+ Bài 11: Tìm hiểu nguyên nhân và biện pháp phòng chống cong vẹo cột sống + Bài 13: Tìm hiểu chức năng huyết tương và hồng cầu
+ Bài 18: Tìm hiểu tác nhân có hại cho tim mạch và biện pháp bảo vệ tim mạch tránh tác nhân có hại
+ Bài 30: tác nhân có hại và biện pháp bảo vệ hệ tiêu hóa tránh tác nhân có hại Trong quá trình sử dụng kỹ thuật “khăn trải bàn” tôi gặp một số khó khăn: sĩ số học sinh lớp đông nên số học sinh trong nhóm đông (8 học sinh) do đó không đủ chỗ các em ghi ý kiến cá nhân trên “khăn trải bàn” Để giải quyết khó khăn này tôi cho học sinh chuẩn bị mảnh giấy dán nhỏ để học sinh ghi ý kiến cá nhân, sau đó đính vào phần xung quanh “khăn trải bàn”
Giáo viên cần kiên nhẫn hướng dẫn các em làm quen phương pháp, kĩ thuật dạy học mới có thể lần đầu chưa quen còn lúng túng Chú ý phân nhóm và chọn nhóm trưởng và hướng dẫn cách làm việc cho nhóm trưởng nếu làm tốt điều này giáo viên được sự hỗ trợ đắc lực từ học sinh chắc chắn mang lại hiệu quả cao trong vận dụng phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực
Theo tôi, vấn đề làm cho các giáo viên ngại sử dụng kĩ thuật “khăn trải bàn” là bảng dùng thảo luận nhóm, nếu giáo viên sử dụng giấy A0 dùng thảo luận nhóm thì rất tốn kinh phí Để giải quyết khó khăn này tôi suy nghĩ thiết kế bảng nhóm sử dụng trong vận dụng kĩ thuật “khăn trải bàn như sau: Dùng tờ A0 thiết kế theo mẫu (bên dưới) giáo viên có thể ép nhựa nếu không thì dùng băng keo trong dán phủ lên mặt
Trang 5trên, dùng nam châm lá dán mặt dưới bảng nhóm Với bảng nhóm này, tôi rất thuận lợi trong áp dụng kĩ thuật “khăn trải bàn” sử dụng được trong nhiều năm học ở nhiều lớp và tiết kiệm một phần kinh phí, khi sử dụng bảng nhóm này giáo viên không phải mang theo nhiều dụng cụ dạy học khi lên lớp
Mẫu thiết kế bảng nhóm như sau:
Nhóm: ……… NHÓM: ……….
TÊN HS: …………
TÊN HS: …………
Mặt trước bảng nhóm
Nam châm lá
Mặt sau của bảng nhóm
- Kinh nghiệm vận dụng kỹ thuật sơ đồ tư duy:
Để thiết kế một sơ đồ tư duy đối với một bài học, chúng ta có thể thiết kế bằng bảng vẽ trên giấy, hoặc hệ thống kiến thức bằng sơ đồ trên bảng, hoặc có thể dùng phần mềm Mindmap Đối với phần mềm này giáo viên có thể thực hiện thành một giáo án hay một bài giảng điện tử với kiến thức được xây dựng thành một sơ đồ, qua
Trang 6đó còn có thể kết hợp để trình chiếu những nội dung cần lưu ý hay những đoạn phim
có liên quan được liên kết với sơ đồ giúp học sinh hệ thống được kiến thức vừa học, khắc sâu được kiến thức trọng tâm
Đối với học sinh, trước hết giáo viên phải giới thiệu một số sơ đồ tư duy cho các em làm quen, sau đó hướng các em từ từ xây dựng các sơ đồ riêng cho mình Bước đầu, tôi chỉ yêu cầu học sinh xác định được vấn đề trọng tâm, sau đó hệ thống các kiến thức liên quan thành sơ đồ phân nhánh, rồi từ đó học sinh thiết kế thành những sơ đồ theo tư duy của mỗi cá nhân Có thể áp dụng dùng sơ đồ trước hay sau khi học một bài học, với bài học mới, có thể cho học sinh xây dựng theo một nhóm, rồi dựa vào sơ đồ học sinh sẽ thảo luận, sau đó nhóm sẽ trình bày kiến thức theo hình thức thuyết trình dựa trên sơ đồ đã xây dựng, sau bài học thì có thể yêu cầu học sinh
tự hệ thống lại kiến thức bằng sơ đồ theo cách riêng của mình Việc phối hợp linh động nhiều phương pháp trong quá trình giảng dạy, kết hợp với việc thiết lập sơ đồ tư duy để hệ thống kiến thức đã giúp cho học sinh nắm được bài nhanh hơn và nhớ lâu hơn Trong sáng kiến này tôi vận dụng kĩ thuật bảng đồ tư duy củng cố kiến thức cho học sinh làm quen dần với sơ đồ tư duy, kết hợp cho học sinh thiết lập sơ đồ rèn cho học sinh phương pháp học Sử dụng kĩ thuật “sơ đồ tư duy” giáo viên cần lựa chọn nội dung kiến thức phù hợp có thời gian hợp lí Đối với nội dung kiến thức dài mà thời lượng tiết học có hạn giáo viên có thể cho học sinh thiết lập sơ đồ dưới dạng bài tập về nhà
Bất kỳ phương pháp dạy học tích cực nào cũng có điểm mạnh và mặt hạn chế không thể tránh khỏi do đó trong một giờ học sẽ có nhiều phương pháp kết hợp kĩ thuật dạy học được lựa chọn Tuy nhiên, dù lựa chọn phương pháp nào thì người giáo viên vẫn là người chủ đạo bám theo hoạt động của các nhóm, lựa chọn các phương án tiết kiệm thời gian, nội dung không trùng lặp, lôi cuốn được sự tham gia của mọi thành viên trong tập thể học sinh Để động viên khuyến khích học sinh tích cực tham gia vào hoạt động học tâp giáo viên phải là người rút ưu điểm, hạn chế cần khắc phục, khen ngợi những nhóm, thành viên làm việc tích cực Để thực hiện điều này, tôi thành lập sổ theo dõi học tập của học sinh từng lớp (mẫu bên dưới) ghi nhận, cho điểm cộng, khen ngợi, khích lệ những nhóm, những thành viên làm việc tích cực đạt kết quả cao Trong mỗi tiết học tôi dành vài phút thông qua kết quả nhận xét tinh thần học tập học sinh trên lớp
Ví dụ: Bảng quan sát về tinh thần học tập của học sinh trên lớp
Môn Sinh học - Lớp: …… năm học: …….
TT
Họ và tên học
sinh
Mức độ chăm chú nghe giảng
Phát biểu xây dựng
bài
Tham gia hoạt động nhóm Châm
chú
Chưa chăm
Tích cực
Chưa tích cực
Tích cực
Chưa tích cực
Trang 7chú 1
2
3 Phạm vi ứng dụng, khả năng phổ biến.
Kĩ thuật dạy học tích cực nếu vận dụng hợp lí mang lại hiệu quả cao trong dạy học Với kinh nghiệm vận dụng kĩ thuật dạy học nêu trên có thể áp dụng rộng không những trong môn Sinh học mà còn áp dụng được trong nhiều môn học khác Văn, GDCD, Sử Kinh nghiệm trên không chỉ áp dụng tại trường THCS Văn Thân mà còn
có thể áp dụng ở các trường THCS và THPT
4 Thời điểm áp dụng:Từ tháng 10/ 2015 đến 5/2017
5 Hiệu quả mang lại.
Với giải pháp sử dụng các kĩ thuật dạy học tích cực trong các tiết dạy như nêu trên đã đem lại kết quả
Trong học tập: Học sinh rất say mê hứng thú khi tìm hiểu bài học, chủ động tích cực phát biểu xây dựng bài không khí lớp học sinh động hẳn lên Các em hiểu bài nhanh và nắm bài vững Số học sinh hiểu và nắm được bài ngay tại lớp ngày càng tốt hơn Các em yêu thích và say mê bộ môn hơn, số học sinh giỏi ngày càng tăng, số học sinh yếu cũng giảm dần Chất lượng môn Sinh 8 nâng cao kết quả thi học kì luôn vượt tỉ lệ trung bình chung của quận
Hiệu quả kinh tế: với sử dụng bảng nhóm thiết kế như trên giáo viên tiết kiệm kinh phí đồ dùng dạy hoc cụ thể nếu giáo viên sử dụng giấy A0 cho học sinh thảo luận theo kĩ thuật “khăn trải bàn” mỗi lớp ít nhất 5 tờ A0 mỗi tờ 10.000 đồng nếu giáo viên dạy 5 lớp/1bài tốn 25 tờ giấy A0 chi ít nhất 250.000 đồng cho mỗi bài dạy Với bảng nhóm này tạo thuận lợi cho giáo viên sử dụng rộng rãi kĩ thuật “khăn trải bàn” trong tiết dạy góp phần thành công trong đổi mới phương pháp dạy học tại đơn
vị
Quận 6, ngày 15 tháng 10 năm 2017
XÁC NHẬN CỦA HỘI ĐỒNG NGƯỜI VIẾT GIẢI PHÁP
SÁNG KIẾN/GIẢI PHÁP CẤP CƠ SỞ
Huỳnh Văn Muôn