2.3.2 Giải pháp thứ hai: Người giáo viên phải luôn giữ được ngọn lửa nhiệt tình tâm huyết với nghề nghiệp 2.3.5 Giải pháp thứ năm: Thành lập Hội đồng thẩm định khoa học và tổ chức cuộc t
Trang 12.3.2 Giải pháp thứ hai: Người giáo viên phải luôn giữ được ngọn lửa
nhiệt tình tâm huyết với nghề nghiệp
2.3.5 Giải pháp thứ năm: Thành lập Hội đồng thẩm định khoa học và tổ
chức cuộc thi KHKT cấp trường
11
2.3.6 Giải pháp thứ sáu: Nhà trường phối hợp với các cơ sở dạy nghề,
những người thợ lành nghề về cơ khí; điện tử, nông lâm nghiệp, khí
tượng thủy văn, cha mẹ học sinh…
14
2.3.7 Giải pháp thứ bảy: Viết báo cáo nghiên cứu và thiết kế gian trưng
bày poster
15
2.3.8 Giải pháp thứ tám: Làm tốt công tác xã hội hóa giáo dục và thi đua
khen thưởng
17
2.3.9 Giải pháp thứ chín: Gặp gỡ và nhắc nhở học sinh một số lưu ý 20
Trang 21 Mở đầu
1.1 Lí do chọn đề tài
Cuộc cách mạng khoa học, kĩ thuật trong thời kỳ toàn cầu hoá đã và đangdiễn ra mạnh mẽ, tác động đến mọi quốc gia, dân tộc Cách mạng khoa học, kĩthuật hiện đại là bước nhảy vọt về chất trong sự phát triển của lực lượng sảnxuất, phương thức tổ chức, quản lý, phân công lao động xã hội và tăng năng suấtlao động dựa trên những tiến bộ của hệ thống tri thức khoa học, công nghệ tiêntiến
Nhờ những thành tựu to lớn của cuộc cách mạng khoa học, công nghệ, đặc biệt
là công nghệ thông tin - truyền thông, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu,v.v xã hội loài người đang trong quá trình chuyển từ nền văn minh côngnghiệp sang thời đại thông tin, từ nền kinh tế dựa vào các nguồn lực tự nhiênsang nền kinh tế dựa vào tri thức, mở ra cơ hội mới cho các nước đang phát triển
có thể rút ngắn quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa
Đối với một nước đang phát triển như Việt Nam, khoa học công nghệ cóvai trò cực kỳ quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hóa đấtnước tiến lên chủ nghĩa xã hội Khoa học, công nghệ vừa giữ vai trò then chốt,vừa là nền tảng, động lực cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phát triển nhanh vàbền vững của đất nước Khoa học, công nghệ góp phần nâng cao dân trí, đào tạonhân lực, bồi dưỡng nhân tài; phát triển lực lượng sản xuất, nâng cao trình độquản lý, sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trường; xây dựng nền văn hoátiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, xây dựng con người xã hội chủ nghĩa, nâng caochất lượng sống của nhân dân, bảo đảm quốc phòng và an ninh; làm chuyển nềnkinh tế lạc hậu, chất lượng hiệu quả thấp dựa vào sản xuất nông nghiệp, thủcông nghiệp là chính sang nền kinh tế có năng suất, chất lượng hiệu quả caotheo phương pháp sản xuất công nghiệp Chính vì vậy, phát triển khoa học, côngnghệ là tất yếu để nước ta thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiệnđại hóa, xây dựng cơ sở vật chất cho chủ nghĩa xã hội
Kế thừa và phát triển tư tưởng của Đảng về khoa học, công nghệ trong
Văn kiện Đại hội XII, lần đầu tiên Đảng ta khẳng định: “Khoa học và công
nghệ thực sự là quốc sách hàng đầu”, “khoa học và công nghệ là động lực quan trọng nhất để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại.” [1]
Nghiên cứu sáng tạo khoa học kỹ thuật là một hoạt động trải nghiệm bổích, thiết thực, gắn liền giữa lý thuyết với thực hành và thực tiễn lao độngsản xuất Hoạt động này giúp phát huy, khích lệ, định hướng, tiếp lửa, khơi dậyniềm đam mê nghiên cứu, sáng tạo của các em học sinh Đặc biệt, hoạt độngnghiên cứu khoa học - kỹ thuật còn rèn luyện cho các em kĩ năng tự học, tựnghiên cứu, tự kiểm chứng kết quả bằng thực nghiệm Mặt khác qua việc địnhhướng, hướng dẫn cho học sinh nghiên cứu, giáo viên được nâng cao năng lựccủa bản thân về những kiến thức có liên quan đến các đề tài nghiên cứu khoahọc [ 5]
Trang 3Tuy nhiên, nghiên cứu khoa học là một hoạt động quá mới mẻ đối với họcsinh các trường phổ thông, vì vậy còn nhiều lúng túng trong khâu tổ chức vàtriển khai thực hiện Còn thiếu đội ngũ giáo viên có kinh nghiệm, thiếu phươngpháp hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học Một số bộ phận giáo viên vẫncòn ngại khó và sợ thêm việc vì vậy thiếu sự nhiệt tình.
Bản thân tôi với cương vị là phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn, cũngchính là phụ trách các cuộc thi, trong đó có cuộc thi sáng tạo khoa học kĩ thuậtdành cho học sinh trung học Tôi xác định đây là một cuộc thi khó và luôn trăntrở làm thế nào để kích thích học sinh đưa ra ý tưởng, gắn kết các em có niềmđam mê khoa học - sáng tạo, tìm tòi khám phá, làm sao để học sinh hiểu và tiếpcận được hoạt động nghiên cứu khoa học - kỹ thuật Làm thế nào để cho ra đượcsản phẩm dự thi
Xuất phát từ thực tế nhà trường, là người quản lí chỉ đạo cuộc thi, tôi nhậnthấy để công tác chỉ đạo, hướng dẫn học sinh dự thi khoa học kĩ thuật đạt kếtquả cao cần phải đầu tư thời gian công sức, tìm tòi để có hướng đi đúng Bằngkinh nghiệm của mình và những kết quả mà nhà trường đã đạt được trong hai
năm học vừa qua tôi mạnh dạn trao đổi “Một số giải pháp quản lý, chỉ đạo và
hướng dẫn cuộc thi sáng tạo khoa học kĩ thuật dành cho học sinh trung học ở trường THCS Thành Long – Thạch Thành đạt hiệu quả” để các Thầy, Cô và
động nghiệp tham khảo
1.2 Mục đích nghiên cứu
Ngoài nhiệm vụ đảm bảo chất lượng giáo dục toàn diện cũng như giáodục đại trà thì nhiệm vụ nâng cao chất lượng mũi nhọn, trong đó có cuộc thisáng tạo khoa học kĩ thuật là một trong những nhiệm vụ trọng tâm
Thông qua cuộc thi khuyến khích các em nghiên cứu, sáng tạo khoa học,công nghệ, kỹ thuật và vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết những vấn đềthực tiễn cuộc sống
Là một cán bộ quản lí trẻ, được trang bị đầy đủ kiến thức cũng như kỹnăng nghiệp vụ và có khả năng tiếp cận tốt với khoa học công nghệ, trong quátrình công tác tôi thấy bản thân mình cần phải cố gắng và nỗ lực hơn nữa, đặcbiệt là phải làm sao góp phần nâng cao chất lượng bồi dưỡng đội tuyển học sinhgiỏi do mình phụ trách
Góp phần chia sẻ những kinh nghiệm cùng đồng nghiệp để nâng cao hơnnữa chất lượng của cuộc thi, tạo cơ hội để học sinh trung học giới thiệu kết quảnghiên cứu khoa học kỹ thuật
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu các biện pháp chỉ đạo, hướng dẫn cuộc thikhoa học kĩ thuật dành cho học sinh trung học đạt hiệu quả cao
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Căn cứ vào mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu, tôi sử dụng phương pháp
chủ yếu là phương pháp tổng kết kinh nghiệm, được thực hiện theo các bước:
Trang 4- Xác định đối tượng nghiên cứu
- Điều tra khảo sát thực tế
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu, thu thập thông tin…
- Phân tích, phát triển đề tài và đúc rút kinh nghiệm, viết bài
2 Nội dung
2.1 Cơ sở lí luận
Ở Việt Nam vấn đề bồi dưỡng người tài được nhiều triều đại Việt Nam coi
là công việc hàng đầu của đất nước và đúc rút thành kinh nghiệm quí báu "Hiền
tài là nguyên khí quốc gia"[6] Kế thừa truyền thống hiếu học trọng giáo dục,trọng nhân tài của dân tộc Việt Nam, Đảng và nhà nước ta luôn coi trọng sựnghiệp giáo dục và đào tạo, quan tâm đến nhân tố con người và bồi dưỡng nhântài Các văn kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII, lần thứ IX, cũng như văn
kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X, XI đều khẳng định: " Cùng với khoa học công nghệ, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài; Giáo dục đào tạo cùng với khoa học và công nghệ là nhân tố quyết định tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội, đầu tư cho giáo dục và đào tạo là đầu tư phát triển"[2].
Cuộc thi Khoa học- kỹ thuật dành cho học sinh trung học được Bộ giáo dục
và đào tạo chính thức triển khai và tổ chức từ năm học 2012-2013 Thực hiệntheo thông tư số 38/2012/TT-BGDĐT, ngày 02 tháng 11 năm 2012 của
Bộ trưởng Bộ giáo dục và đào tạo ban hành quy chế thi sáng tạo khoa học- kỹthuật cấp quốc gia học sinh trung học cơ sở và học sinh trung học phổ thông Các văn bản chỉ đạo cuộc thi của Bộ giáo dục và đào tạo hàng năm về việc hướng dẫn triển khai hoạt động nghiên cứu khoa học và tổ chức cuộc thikhoa học kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh trung học Các văn bản hướngdẫn Số: 1135B /SGDĐT-GDTrH V/v Hướng dẫn triển khai hoạt động NCKH và
tổ chức Cuộc thi KHKT dành cho học sinh trung học năm học 2015 -2016; côngvăn số: 2309 /SGDĐT-GDTrH ngày 14 tháng 11 năm 2016 V/v Tổ chức Cuộcthi KHKT dành cho học sinh trung học cấp tỉnh lần thứ 4, năm học 2016-2017của Sở giáo dục và đào tạo Thanh Hóa Các công văn của phòng giáo dục và đàotạo Thạch Thành qua các năm học Cuộc thi được tiến hành từ cấp trường, cấphuyện, cấp tỉnh đến cấp quốc gia Đối tượng tham gia cuộc thi là những học sinhđang theo học ở các trường phổ thông từ lớp 8 đến lớp 12 Đây cũng là nội dungđược đưa vào nhiệm vụ trọng tâm ngay từ đầu năm học đối với tất cả các trườngphổ thông Việc triển khai, thực hiện khoa học, bài bản đã đạt được nhiều kếtquả khả quan và nhận được sự quan tâm sâu sắc của phụ huynh và học sinh, giáoviên và của toàn xã hội
Bồi dưỡng học sinh giỏi, phát huy được tố chất của các em trọng việc vậndụng kiến thức vào thực tiễn tạo ra sản phẩm có ích cho xã hội là một việc làm
rất quan trọng, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI nhận định: Nhân tài không
phải là sản phẩm tự phát mà phải được phát hiện và bồi dưỡng công phu Nhiều tài năng có thể bị mai một đi nếu không được phát hiện và sử dụng đúng lúc. [ 3]
Trang 52.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
2.2.1 Những thuận lợi, khó khăn khi áp dụng đề tài
2.2.1.1 Thuận lợi
- Công tác tập huấn triển khai nghiên cứu khoa học cho cán bộ giáo viêncác trường THCS trong huyện được Phòng giáo dục và đào tạo Thạch Thành tổchức thường xuyên hàng năm để cập nhật những điểm mới của cuộc thi Sựquan tâm và chỉ đạo quyết liệt của Phòng giáo dục đến tất cả các nhà trường làmcho số lượng học sinh tham gia nghiên cứu khoa học kĩ thuật ngày càng nhiều,thể hiện qua số lượng đơn vị tham gia và số dự án dự thi cấp huyện trong nhữngnăm vừa qua: Năm học 2014-2015: 4 dự án, năm học 2015 – 2016: 18 dự án;năm học 2016-2017 là 25 dự án
- Ban giám hiệu nhà trường coi cuộc thi là một trong những nhiệm vụtrọng tâm trong năm học Cuộc thi đã thu hút được sự quan tâm của đông đảocác bậc phụ huynh, của chính quyền địa phương tham gia giúp đỡ cả về tinhthần lẫn vật chất, tạo động lực mạnh mẽ cho các em học sinh học tập, nghiêncứu, nuôi dưỡng và phát triển, biến các ước mơ, ý tưởng khoa học thành các sảnphẩm hiện thực
2.2.1.2 Khó khăn
Việc triển khai hoạt động nghiên cứu khoa học của một số nhà trường mới
ở mức độ phát động phong trào, còn thiếu kế hoạch triển khai và tổ chức cáchoạt động cụ thể để lôi cuốn học sinh tham gia, qua đó phát hiện và bồi dưỡngnhững ý tưởng khoa học, những học sinh có có lòng say mê và khả năng nghiêncứu khoa học
Năng lực và quy trình hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học của một sốgiáo viên còn hạn chế, chưa tạo cơ hội để học sinh phát huy tính tích cực, tự lực
và sáng tạo trong việc đề xuất và thực thi ý tưởng sáng tạo khoa học kĩ thuật, thểhiện ở việc chưa hướng dẫn học sinh xây dựng kế hoạch nghiên cứu để phêduyệt trước khi tiến hành nghiên cứu Một số giáo viên hướng dẫn chưa nắmđược những quy định của cuộc thi Một số dự án còn nặng “bóng dáng” củangười hướng dẫn từ ý tưởng đến việc trình bày kết quả nghiên cứu
Khả năng tìm tòi và tham khảo các tài liệu khoa học chuyên ngành của cảgiáo viên và học sinh còn hạn chế
Điều kiện về cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, phòng thí nghiệm phục vụcho hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh trong trường còn thiếu thốn,chưa đồng bộ
Cơ chế, chính sách dành cho hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinhnhư kinh phí, chế độ đãi ngộ cho giáo viên làm công tác hướng dẫn học sinhnghiên cứu khoa học còn chưa đầy đủ và đồng bộ, chưa tạo được động lực bêntrong cho cả giáo viên và học sinh trong hoạt động nghiên cứu khoa học kĩthuật
Trang 62.2.2 Thực trạng về công tác chỉ đạo, hướng dẫn nghiên cứu khoa học, số lượng, chất lượng giải học sinh giỏi trước khi thực hiện các giải pháp của đề tài.
Cuộc thi Khoa học- kỹ thuật dành cho học sinh trung học được Bộ Giáodục
và Đào tào chính thức triển khai và tổ chức từ năm học 2012-2013 Nhưng tronghai năm đầu tiên triển khai cuộc thi cả huyện Thạch Thành gần như không cómột sản phẩm nào tham gia dự thi cấp tỉnh
Tôi nhận quyết định làm phó hiệu trưởng về công tác tại trường THCSThành Long từ tháng 8 năm 2013 trong 2 năm đầu công tác tại trường, cùngchung với toàn huyện thì công tác triển khai nghiên cứu khoa học kĩ thuật hầunhư chưa được quan tâm đúng mức và trong những năm này nhà trường cũngkhông có nổi một sản phẩm nào tham gia dự thi
Từ năm học 2014-2015 Phòng giáo dục Thạch Thành mới chỉ có một sảnphẩm tham gia dự thi cấp tỉnh của trường THCS Thạch Bình và đạt giải ba Khiđược giao nhiệm vụ phụ trách cuộc thi khoa học kĩ thuật từ năm học 2015-2016,với việc áp dụng các giải pháp trong đề tài nghiên cứu thì kết quả có sự thay đổi
rõ rệt Cuộc thi đã tạo được sự phát triển mạnh mẽ, thu hút được sự quan tâm,hưởng ứng của giáo viên và học sinh trong nhà trường Đến nay, cuộc thi đã trởthành một hoạt động thường niên, sân chơi trí tuệ của học sinh, đây là niềmđộng viên, khích lệ vô cùng to lớn đối với bản thân tôi và cũng là động lực để tôi
cố gắng và nỗ lực hơn nữa
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
2.3.1 Giải pháp thứ nhất: Nâng cao nhận thức về vị trí, tầm quan trọng của công tác nghiên cứu khoa học kĩ thuật trong trường phổ thông
Để đạt được kết quả cao trong công tác quản lí chỉ đạo bồi dưỡng đội tuyểnhọc sinh giỏi khoa học kĩ thuật, từ cán bộ quản lí đến giáo viên cần phải có nhậnthức đầy đủ về ý nghĩa tầm quan trọng của công tác nghiên cứu khoa học
Nghiên cứu khoa học (NCKH) là quá trình nhận thức khoa học, là hoạtđộng trí tuệ đặc thù bằng những phương pháp nghiên cứu nhất định để tìm ramột cách chính xác và có mục đích những điều mà con người chưa biết đến hoặcbiết chưa đầy đủ, tức là tạo ra sản phẩm mới dưới dạng tri thức mới về nhậnthức hoặc phương pháp
Tầm quan trọng của nghiên cứu khoa học trong giáo dục bậc phổ thôngđược hội nghị lần thứ 8 của Ban chấp hành trung ương Khóa XI (Nghị quyết số
29-NQ/TW) khẳng định “…Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện
và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh…”[4].
Vì vậy cán bộ quản lí và giáo viên trong nhà trường cần nắm được tầm quantrọng của việc nghiên cứu khoa học kĩ thuật đối với từng nhà trường
Trang 7Ngay từ khi tổng kết cuộc thi khoa học kĩ thuật cấp tỉnh, thì sở giáo dục vàđào tạo Thanh Hóa đã phát động cuộc thi cho năm học tiếp theo Tôi đã tổ chứchội nghị để triển khai các văn bản, hướng dẫn và quán triệt việc thực hiện nhiệm
vụ cho năm học mới tới toàn thể cán bộ giáo viên trong nhà trường Đồng thờiphát động cuộc thi KHKT cấp trường, giao nhiệm vụ cụ thể cho các thành viêntrong nhà trường giúp cho các thành viên trong trường nhận thức được nhiệm vụ
và trách nhiệm của bản thân để đạt được mục tiêu giáo dục của nhà trường đề ra Thông qua việc nhà trường tổ chức các hoạt động sân chơi trí tuệ thực tiễnnhư: Thi rung chuông vàng, đấu trường một trăm; hoạt động ngoại khóa về thínghiệm hóa học; thi KHKT cấp trường…Nhằm chú trọng đẩy mạnh công táctuyên truyền rộng rãi về mục đích, ý nghĩa, nội dung cuộc thi đến cán bộ, giáoviên, học sinh, phụ huynh học sinh, từ đó nâng cao nhận thức cho từng cá nhân Tạo điều kiện tốt nhất để giáo viên nhà trường được tham gia đầy đủ cáclớp tập huấn do Phòng giáo dục tổ chức, hoặc giáo viên đi tiếp thu chuyên đềtruyền đạt lại cho giáo viên trong trường Thông qua các hoạt động tập huấn bồidưỡng về phương pháp, kỹ năng NCKH nhằm tạo điều kiện, khuyến khích chohọc sinh, giáo viên tham gia hội nghị, và có những ý kiến đóng góp của bản thânmình vào nhiệm vụ chung của nhà trường
Tổ chức các chuyên đề về cuộc thi khoa học kĩ thuật trong sinh hoạtchuyên môn như: Cách khai thác ý tưởng của học sinh, cách viết một đề tàinghiên cứu khoa học, hay những điểm cần lưu ý khi hướng dẫn học sinh hoànthành sản phẩm…
Nhờ những biện pháp trên mà công tác nghiên cứu khoa học đi vào tiềmthức của mỗi cán bộ giáo viên và học sinh trong nhà trường
2.3.2 Giải pháp thứ hai: Người giáo viên phải luôn giữ được ngọn lửa nhiệt tình, tâm huyết với nghề nghiệp.
Phụ trách hướng dẫn học sinh nghiên cứu KHKT ở cấp THCS hiện naygặp rất nhiều khó khăn và rào cản, nguyên nhân xuất phát từ nhiều phía, nhưng
cơ bản đây là một lĩnh vực mới và khó Mặt khác cá nhân học sinh ở khu vựcmiền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số để tìm ra được những cá nhân ưu tú,
có những ý tưởng sáng tạo mới, quả thật là một điều khó khăn Về phía bản thângiáo viên đòi hỏi không chỉ có kiến thức sâu về khoa học cơ bản của bộ môn màcòn phải có kiến thức tổng hợp
Trong công tác hướng dẫn các em, người giáo viên phải thực sự nhiệt tình,xem việc giảng dạy bộ môn của mình là trách nhiệm, là sứ mệnh cao cả và làvinh quang nghề nghiệp Bởi vì việc thầy cô có yêu nghề, yêu thích bộ môn củamình giảng dạy thì mới tạo được tiền đề tốt nhất để động viên, khơi gợi niềmđam mê học tập bộ môn của các em học sinh Đây cũng chính là động lực để tôiluôn cố gắng tìm tòi, suy ngẫm, tìm ra những phương pháp hợp lí, phù hợp vớicông tác nghiên cứu khoa học đạt hiệu quả Từ đó giúp các em có niềm tin, sựđam mê và hứng thú tìm tòi nghiên cứu sáng tạo
Đối với bản thân tôi, từ sự đam mê, tâm huyết nghề nghiệp và ý thức cầutiến tôi đã từng bước trưởng thành trong lĩnh vực chuyên môn, dần tạo được uy
Trang 8tín trước bạn bè, đồng nghiệp, với phụ huynh học sinh và đặc biệt là đã lôi cuốnđược các em học sinh đến với khoa học Trong những năm gần đây số lượng họcsinh tham gia cuộc thi đã tăng lên, các em thực sự say mê khoa học, tự tin vớilựa chọn của mình Tuy kết quả việc hướng dẫn học sinh thi khoa học kĩ thuậtcòn khiêm tốn, còn chưa theo kịp nhiều huyện ở miền xuôi nhưng đây cũng làđộng lực giúp tôi tự tin và tiếp tục cố gắng hơn nữa trong những năm tiếp theo
2.3.3 Giải pháp thứ ba: Xây dựng và chỉ đạo thực hiện kế hoạch
Để thực hiện bất kì một nhiệm vụ nào thành công thì khâu xây dựng kếhoạch và chỉ đạo thực hiện kế hoạch vô cùng quan trọng, nó quyết định sự thànhcông hay không từ chính việc lập kế hoạch và chỉ đạo thực hiện kế hoạch
Chuyên môn nhà trường xây dựng kế hoạch về cuộc thi khoa học kĩ thuậtngay từ khi Sở giáo dục phát động cho năm học mới Trong kế hoạch phải thựchiện được những nội dung như sau:
- Tổ chức tuyên truyền rộng rãi mục đích, ý nghĩa của công tác NCKHđến với học sinh nhà trường và các quy định, hướng dẫn của Bộ GDĐT, Sở giáodục, Phòng giáo dục về cuộc thi đến giáo viên, học sinh, cha mẹ học sinh
- Trên cơ sở quy chế và các quy định, hướng dẫn về Cuộc thi của từngnăm học, nhà trường chỉ đạo các tổ, giáo viên lập kế hoạch, tổ chức triển khaicông tác NCKH của học sinh phù hợp với điều kiện thực tế của đơn vị, đặc điểmcủa địa phương, đối tượng học sinh, chương trình, nội dung dạy học Trong quátrình triển khai, chúng tôi quan tâm tổ chức một số hoạt động như sau:
+ Tổng kết, đánh giá các hoạt động NCKH của học sinh; biểu dương, khenthưởng học sinh và cán bộ hướng dẫn có thành tích trong công tác NCKH củahọc sinh trong năm học vừa qua; phát động phong trào NCKH và tham gia Cuộcthi năm học mới;
+ Tổ chức họp chuyên môn, tập huấn cho giáo viên và học sinh về các quyđịnh, hướng dẫn về công tác tổ chức cuộc thi, phương pháp NCKH; tạo điềukiện để học sinh, giáo viên tham gia NCKH và áp dụng kết quả nghiên cứu vàothực tiễn
+ Khai thác hiệu quả tiềm lực của đội ngũ giáo viên, đặc biệt là giáo viên
có năng lực và kinh nghiệm NCKH, giáo viên đã hướng dẫn học sinh NCKH,giáo viên đã thực hiện đề tài NCKH sư phạm ứng dụng; đưa nội dung hướngdẫn học sinh NCKH vào sinh hoạt của tổ/nhóm chuyên môn; giao nhiệm vụ chogiáo viên trao đổi, thảo luận về những vấn đề thời sự, những vấn đề nảy sinh từthực tiễn trong quá trình học tập, các buổi sinh hoạt lớp, chào cờ, ngoại khóa,hoạt động trải nghiệm sáng tạo để định hướng, hình thành ý tưởng về dự ánnghiên cứu của học sinh
- Tạo môi trường cho học sinh nghiên cứu, chia sẻ về kiến thức, kỹ năng vàcác sản phẩm NCKH; giúp đỡ các em trong việc tiếp cận và vận dụng cácphương pháp NCKH và sản phẩm khoa học vào thực tiễn; rèn luyện những kỹnăng cần thiết cho hoạt động NCKH, học tập và trong cuộc sống;
Trang 9Khi lập kế hoạch chỉ đạo cuộc thi KHKT tôi căn cứ vào nhiều yếu tố: Trướchết, phải căn cứ vào thời gian tổ chức kì thi học sinh giỏi khoa học kĩ thuật cấphuyện của Phòng giáo dục, của Sở giáo dục Thanh Hóa Phân công giáo viênhướng dẫn, đây là một khâu rất quan trọng, không phải giáo viên nào cũng cókhả năng để hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học Mà phải lựa chọn đượcnhững giáo viên có kiến thức tổng hợp của nhiều bộ môn, vì trong một sản phẩmcần rất nhiều các kiến thức liên môn nên việc lựa chọn giáo viên và học sinh có
tố chất thông minh lại phải kết hợp được khả năng thuyết trình tốt là một khâurất quan trọng trong việc lập kế hoạch
2.3.4 Giải pháp thứ tư: Hình thành ý tưởng, phát hiện những ý tưởng tốt, tiến hành tuyển chọn và sàng lọc ý tưởng.
Khi nói đến một ý tưởng hay, chúng ta sẽ được hiểu rằng đó là một ý tưởng
độc đáo, ý tưởng tốt, hoặc một ý tưởng lớn Một ý tưởng tốt sẽ được kích thíchbằng nguồn cảm hứng, sáng tạo với những rung động cảm xúc đặc biệt “ Ý “trong sáng tạo còn là khả năng gợi mở, tự vận động, làm phát triển các hoạtđộng sáng tạo ,” Ý “ đó chính là sản phẩm của tư duy, từ người sáng tác
Ông cha ta đã đúc rút “Một ý tưởng tốt phải là ý tưởng có giá trị, giúp
khắc phục các yếu điểm, phát huy sở trường, vượt lên trên đối thủ cạnh tranh Ý tưởng tốt cũng cần phải hiếm, để không phải ai cũng nghĩ ra được.
Nó cũng cần phải có tính không thể hoặc khó bắt chước Và cuối cùng, nó phải có khả năng trở thành không thể thay thế bởi các sản phẩm khác tương
tự, ít nhất cho đến khi sản phẩm của chúng ta xác lập được vị trí vững chắc trên thị trường”
Thực tế trong quá trình khơi gợi ý tưởng của học sinh trong cuộc thi sángtạo khoa học kĩ thuật, rất khó để các em đưa ra được những ý tưởng hay, có tínhsáng tạo Vậy để kích thích các em đưa ra được ý tưởng thì chúng ta cần thựchiện như thế nào?
Trong năm đầu khi mới triển khai chỉ dựa vào công văn của các cấp thìphần lớn giáo viên và học sinh rất mơ hồ, không biết bắt đầu từ đâu và coi cuộcthi là gần như không thể tiến hành được Sau đó tôi đã sưu tầm được rất nhiềucác đề tài sáng tạo khoa học kĩ thuật của các tác giả khác nhau trong các cuộc thicấp tỉnh, cấp quốc gia, cả về báo cáo khoa học cùng với các hình ảnh chụp sảnphẩm hoặc video clip ngắn Chúng tôi trình chiếu cho cán bộ và giáo viên cùngcác em học sinh xem Sau mỗi một sản phẩm trình chiếu chúng tôi đều phân tích
và tìm ra được các ý tưởng sáng tạo so với những sản phẩm cùng loại, hoặc sảnphẩm sáng tạo mới hoàn toàn mà tác giả tích hợp trong đó Mục đích để các emhiểu rõ hơn, thực tế hơn về cuộc thi và đề tài nghiên cứu khoa học Có nhiềunhững sản phẩm đã có sẵn nhưng chỉ cần có những ý tưởng mới cải tiến để tănghiệu quả, tăng năng suất và công năng sử dụng, hay đơn giản chỉ là hạ giá thànhsản phẩm so với sản phẩm cùng loại có trên thị trường thì đó cũng chính là các ýtưởng sáng tạo Cái lớn nhất tôi thu được đó chính là học sinh đã động não để
Trang 10hình thành các ý tưởng Để thu được một ý tưởng hay chúng tôi yêu cầu họcsinh trả lời các bước sau:
Xuất phát từ thực tế cuộc sống, từ lao động hàng ngày của bố, mẹ, anh, chị, từ sinh hoạt , lao động, học tập của bản thân… Các em có ý tưởng như thế nào để góp phần cải tiến công cụ dụng cụ, giảm sức lao động của con người…
Bước 2: Sàng lọc vĩ mô các ý tưởng
Từ rất nhiều ý tưởng của học sinh được nạp và đã được liệt kê, cần chọn ra những ý tưởng tốt nhất dựa vào các yếu tố và công cụ gợi ý sau:
Yếu tố:
- Đã có trên thị trường chưa
- Độ mới của ý tưởng
- Tính khả thi (Có thể thực hiện được)
- Quy trình, kỹ thuật sản xuất
- Sự sẵn có về các nguồn lực gồm: Vật liệu, lao động, phụ trợ
Từ đó loại bớt những ý tưởng “không khả thi”,
Bước 3: Sàng lọc vi mô các ý tưởng và lựa chọn nhóm nghiên cứu
Sau khi thu được các ý tưởng tốt sẽ yêu cầu cán bộ, giáo viên nhà trường góp ýkiến lựa chọn ý tưởng khả thi nhất để tiến hành nghiên cứu, chế tạo
Sau khi lựa chọn được những ý tưởng ưu tú nhất có khả năng vận dụngđược vào thực tiễn để hình thành sản phẩm Tôi giao nhiệm vụ cho từng nhómnghiên cứu, mỗi nhóm nghiên cứu có thể là một hoặc hai em, có năng lực, tốchất nghiên cứu khoa học, có khả năng thuyết trình một cách thuyết phục về sảnphẩm khoa học kĩ thuật mà mình tạo ra trước mọi người, kết hơp với giao nhiệm
vụ cho một hoặc hai giáo viên hướng dẫn có chuyên môn về ý tưởng sẽ triểnkhai
2.3.5 Giải pháp thứ năm: Thành lập Hội đồng thẩm định khoa học và tổ chức cuộc thi KHKT cho học sinh cấp trường.
Trong quá trình tổ chức cuộc thi KHKT ở nhà trường, Ban giám hiệu lên
kế hoạch tổ chức cuộc thi quy mô cấp trường, căn cứ vào thời gian cụ thể củaPhòng giáo dục tổ chức cuộc thi KHKT cấp huyện để nhà trường có kế hoạch tổchức thi cho phù hợp Nhà trường thành lập hội đồng khoa học do Hiệu trưởnglàm Chủ tịch, chọn cử các thầy cô giáo có kinh nghiệm, có năng lực làm thànhviên ban giám khảo Đây là cuộc thi quy mô ở nhà trường chủ yếu tập trung vào:thi ý tưởng sáng tạo; khả năng vận dụng ý tưởng vào thực tiễn (tính khả thi) vàthi thuyết trình về sản phẩm Cuộc thi được tổ chức trên sân khấu có đầy đủ cácthầy cô giáo, ban giám khảo và học sinh toàn trường, đây cũng là một lần tậpduyệt để học sinh làm quen trước chỗ đông người Vì vậy mà học sinh trường