Tiểu luận: Thực trạng phản biện xã hội ở Việt Nam hiện nay.

Trong đời sống thường nhật ta có thể thấy phản biện là một hoạt động diễn ra thường xuyên, có thể gặp ở mọi lúc, mọi nơi. Phản biện là một tất yếu của cuộc sống bởi nhờ nó con người có thể loại bỏ được những yếu tố sai để tiệm cận tới sự đúng đắn, hợp lí trong các quyết định, các hành vi của mình. Trong khoa học phản biện cũng là một trong những cách thức chủ yếu để các nhà nghiên cứu tiệm cận tới các chân lí khoa học. Còn trong đời sống xã hội phản biện là một công cụ không thể thiếu để tổ chức ra một xã hội dân chủ. Phản biện xã hội là một vấn đề hoàn toàn không mới, loài người đã làm quen với khái niệm này từ rất sớm và biến nó trở thành công cụ hữu hiệu để tạo ra nền dân chủ, tạo ra nền dân chủ, tạo ra sự phát triển về chính trị của nhiều quốc gia tiên tiến. Nước ta đang trong quá trình đổi mới, hội nhập, cần sự cải cách, đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng nhằm xóa bỏ bệnh quan liêu, khắc phục những bất hợp lí trong hệ thống chính quyền các cấp. Muốn vậy một trong những giải pháp hữu hiệu khơi dậy phát huy dân chủ, công khai, minh bạch mà phản biện xã hội là một cách thức có hiệu quả nhất, đặc biệt trong điều kiện trong điều kiện thể chế chính trị một Đảng duy nhất cầm quyền.

BÀI LÀM Trong đời sống thường nhật ta có thể thấy phản biện là một hoạt động diễn ra thường xuyên, có thể gặp ở mọi lúc, mọi nơi Phản biện là một tất yếu của cuộc sống bởi nhờ nó con người có thể loại bỏ được những yếu tố sai để tiệm cận tới sự đúng đắn, hợp lí trong các quyết định, các hành vi của mình Trong khoa học phản biện cũng là một trong những cách thức chủ yếu để các nhà nghiên cứu tiệm cận tới các chân lí khoa học Còn trong đời sống xã hội phản biện là một công cụ không thể thiếu để tổ chức ra một xã hội dân chủ Phản biện xã hội là một vấn đề hoàn toàn không mới, loài người đã làm quen với khái niệm này từ rất sớm và biến nó trở thành công cụ hữu hiệu để tạo ra nền dân chủ, tạo ra nền dân chủ, tạo ra sự phát triển về chính trị của nhiều quốc gia tiên tiến

Nước ta đang trong quá trình đổi mới, hội nhập, cần sự cải cách, đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng nhằm xóa bỏ bệnh quan liêu, khắc phục những bất hợp

lí trong hệ thống chính quyền các cấp Muốn vậy một trong những giải pháp hữu hiệu khơi dậy phát huy dân chủ, công khai, minh bạch mà phản biện xã hội là một cách thức có hiệu quả nhất, đặc biệt trong điều kiện trong điều kiện thể chế chính trị một Đảng duy nhất cầm quyền

1 Khái niệm phản biện xã hội

Phản biện xã hội là phản ánh một hiện tượng tất yếu trong đời sống chính trị

- xã hội Khái niệm này được sử dụng ở nhiều nước từ lâu; nhưng ở nước ta, những năm gần đây mới được quan tâm, thu hút sự chú ý của giới nghiên cứu, nhất là sau khi “phản biện xã hội” được chính thức ghi trong văn kiện Đại hội Đảng lần thứ X

Để hiểu phản biện xã hội, trước hết phải hiểu phản biện là gì? Phản biện là một từ Hán Việt Hiểu theo cách triết tự thì “phản biện” có nghĩa là “bàn luận theo hướng ngược lại”, hoặc là sự tranh luận, tranh cãi Do đó, có thể hiểu phản biện là dùng chứng cứ, lập luận để bác bỏ chứng cứ, lập luận đã được đưa ra trước đó Theo đó, phản biện là sự tranh luận, tức là đưa ra lập luận để làm rõ đúng - sai; trong phản

biện phải hội đủ các luận cứ (thực tiễn, khoa học) để làm rõ cái đúng, cái sai của vấn đề đang tranh luận

Vì vậy, phản biện khác với góp ý kiến, phê bình, kiến nghị (không đòi hỏi phải có

đủ căn cứ khoa học, thực tiễn) Là sự tranh luận, phản biện bao hàm cả biện luận và phản biện luận, chứ không chỉ “một chiều” Trong phản biện không chỉ là bác bỏ, phủ định, mà có thể có cả sự bổ sung, làm rõ hơn vấn đề ở góc độ, phương diện khác nhau Do đó, không thể đồng nhất phản biện với phản bác, bài xích Phản biện

có nội hàm rộng hơn phản bác; phản bác chỉ là một khả năng, một tình huống có thể có trong phản biện

Từ cách hiểu phản biện như vậy, có thể hiểu phản biện xã hội là sự phản biện của

xã hội (hay là sự phản biện mang tính xã hội), tức là sự biện luận, thẩm định, đánh giá của các lực lượng xã hội đối với những chủ trương, chính sách, đề án, dự án xã hội liên quan đến quyền lợi và đời sống của thành viên trong xã hội Như vậy, phản biện xã hội là tiếng nói nhận thức của xã hội, của các lực lượng xã hội Đó là những lập luận có chứng cứ (khoa học, thực tiễn) nhằm phát hiện, bổ sung, chứng minh, khẳng định hoặc bác bỏ, phủ định một chủ trương, chính sách hay đề án xã hội được công bố hay đang hình thành Là “tiếng nói”, phản biện xã hội khác với tâm trạng xã hội (trạng thái tâm lý, tình cảm mang tính cảm tính, thường biểu hiện một cách âm ỉ, âm thầm); phản biện xã hội biểu hiện một cách công khai, rõ ràng

Là “nhận thức”, phản biện xã hội phải có chứng cứ, lập luận; do đó, nó cũng không đồng nhất với dư luận xã hội (không cần phải có chứng cứ, lập luận, lý lẽ)

Trong đời sống xã hội, người ta quen với phản biện khoa học - phản biện trong lĩnh vực hoạt động khoa học của các nhà khoa học nhằm đi đến chân lý, khẳng định sự đúng đắn của các lý thuyết, phát minh khoa học Phản biện xã hội và phản biện khoa học có những điểm giống và khác nhau rất quan trọng Phản biện khoa học là một khái niệm khoa học, đòi hỏi phải có sự hoàn chỉnh (một cách tương đối) của các lập luận và đặc biệt, đề cao tính khách quan Phản biện xã hội không nhất thiết phải có sự hoàn chỉnh (cho dù một cách tương đối) của các lập luận; đặc biệt là, mặc dù cũng coi trọng tính khách quan, phản biện xã hội còn có thuộc tính xã hội (phản ánh quyền lợi kinh tế - chính trị - xã hội của các chủ thể phản biện)

Là một khái niệm chính trị - xã hội, phản biện xã hội về thực chất là sự phản biện của nhân dân Nhân dân là chủ thể của phản biện xã hội với hai tư cách Thứ nhất, với tư cách là người chủ, nhân dân có quyền giám sát đối với mọi hoạt động của

Nhà nước Bằng hình thức phản biện xã hội, nhân dân có công cụ hữu hiệu, có điều kiện tốt hơn thực hiện quyền giám sát các hoạt động của Nhà nước Thứ hai, với tư cách là đối tượng chịu sự quản lý của Nhà nước, nhân dân có quyền bảo vệ những lợi ích, quyền lợi chính đáng, hợp pháp của mình trước những chủ trương, chính sách, đề án của Nhà nước chưa đáp ứng đầy đủ hoặc xâm phạm các quyền lợi đó Bằng những lập luận, chứng cứ dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn của các lực lượng xã hội, các tầng lớp nhân dân, phản biện xã hội làm sáng tỏ đúng - sai của các vấn đề có tính chất xã hội liên quan đến lợi ích toàn xã hội, đến lợi ích của đông đảo nhân dân, giúp Nhà nước điều chỉnh chủ trương, chính sách phù hợp với lợi ích chung của xã hội Như vậy, bản chất phản biện xã hội là sự thực hành dân chủ, là đặc trưng rõ ràng của đời sống dân chủ của xã hội Do đó, thực hiện phản biện xã hội không chỉ có ý nghĩa đem lại những lợi ích (vật chất và tinh thần) chính đáng, hợp pháp cho xã hội, mà còn có ý nghĩa chính trị sâu sắc, phản ánh một mối quan hệ chính trị rất cơ bản: quan hệ giữa Nhà nước với nhân dân

2 Điểm khác biết giữa phản biện và đóng góp ý kiến, kiến nghị:

Như vậy, xét về nội dung, hình thức và mục đích thì hoạt động phản biện có nhiều điểm tương đồng với đóng góp ý kiến, kiến nghị Bởi đóng góp ý kiến và kiến nghị cũng thể hiện ở việc chủ thể đóng góp ý kiến, kiến nghị có thể nêu ra các quan điểm, ý kiến, đề nghị của mình (có thể bằng văn bản và cũng có thể bằng lời nói) về các vấn đề mà họ quan tâm hoặc có ảnh hưởng đến lợi ích của họ hoặc lợi ích chung của xã hội Phản biện và đóng góp ý kiến, kiến nghị đều trên tinh thần xây dựng với mục đích làm cho công trình, dự án hay hoạt động nào đó được tốt hơn, hoàn thiện, phù hợp hơn… trong tương lai Tuy vậy, phản biện và đóng góp ý kiến, kiến nghị cũng có những điểm khác biệt nhất định cần được làm rõ đó là:

– Đóng góp ý kiến, kiến nghị có thể được tiến hành theo yêu cầu song cũng

có thể là sáng kiến đơn phương của chủ thể quan tâm hoặc có lợi ích liên quan đến vấn đề và không có tính chất bắt buộc (chủ thể có thể đóng góp ý kiến, kiến nghị và cũng có thể không đóng góp ý kiến, không kiến nghị), tác giả của đối tượng được đóng góp ý kiến, kiến nghị có thể tiếp thu ý kiến đóng góp, kiến nghị và cũng có thể không tiếp thu Còn phản biện là hoạt động được tiến hành theo yêu cầu (theo đơn đặt hàng của những chủ thể nhất định), do vậy, chỉ chủ thể được yêu cầu phản biện mới có quyền phản biện và hoạt động phản biện trong trường hợp này phải được tiến hành một cách bắt buộc (chủ thể được yêu cầu phản biện nếu không từ chối thì phải có nghĩa vụ thực hiện phản biện theo yêu cầu) Ý kiến của chủ thể phản biện trong những trường hợp nhất định có thể có ý nghĩa bắt buộc đối với tác

giả của đối tượng phản biện, họ phải giải trình hoặc phải tiếp thu và hoàn thiện đối tượng phản biện trong tương lai theo yêu cầu của chủ thể phản biện

– Nếu đóng góp ý kiến, kiến nghị chỉ là nêu lên quan điểm hoặc những yêu cầu mà chủ thể cho là đúng, là phù hợp mà không cần phải đưa ra các luận cứ khoa học để chứng minh cho sự đúng đắn của các ý kiến, kiến nghị của mình thì phản biện ngoài việc nêu ra các ý kiến, quan điểm của mình, chủ thể phản biện còn phải đưa ra những luận cứ khoa học (lí luận và thực tiễn) để minh chứng cho các quan điểm đó, đặc biệt là khi đưa ra những luận điểm nhằm phản bác, phê phán những sai sót, hạn chế của các luận điểm trong đối tượng mà mình phản biện Điều này cho thấy hoạt động phản biện có giá trị khoa học cao hơn, phải được tiến hành cẩn thận, chặt chẽ và khoa học hơn so với việc đóng góp ý kiến hoặc kiến nghị

– Nếu trong đóng góp ý kiến và kiến nghị, tác giả của đối tượng được đóng góp ý kiến, kiến nghị có thể không bắt buộc phải phản hồi lại các ý kiến còn đối với hoạt động phản biện thì tác giả của đối tượng phản biện buộc phải phản hồi ý kiến của chủ thể phản biện (tiếp thu, đồng tình hay phản bác) và các bên thường có sự trao đổi, tranh luận với nhau để đi đến những ý kiến, quan điểm thống nhất mà các bên cho là phù hợp

Như vậy, so với hình thức góp ý kiến, kiến nghị thì phản biện có tính tổ chức, tính bắt buộc cao hơn, có nội dung và quy trình tiến hành chặt chẽ, khoa học hơn Điều này cũng đòi hỏi chủ thể phản biện phải có năng lực nhất định, phải có thời gian và

sự chuẩn bị chu đáo, công phu mới có thể thực hiện được việc phản biện một cách chính xác, khoa học và hiệu quả…

3 Cơ sở triết học của phản biện xã hội

Cơ sở triết học của phản biện xã hội là phép biện chứng duy vật, mà cốt lõi là học thuyết về sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Phép biện chứng là học thuyết toàn diện nhất, phong phú về nội dung, sâu sắc nhất

về sự phát triển của mọi sự vật, hiện tượng của cả tự nhiên, xã hội và tư duy Khi coi phát triển là sự tự vận động, phép biện chứng đã chỉ ra ba quy luật cơ bản: quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập, quy luật những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và quy luật phủ định của phủ định Phản biện xã hội là một hiện tượng của đời sống xã hội, là hoạt động phản ánh tư duy, quá trình nhận thức của những con người trong xã hội Vì vậy, phản biện xã hội không thể không tuân theo các quy luật cơ bản của sự phát triển, của sự “tự vận động” Cơ sở phương pháp luận để nhận thức đúng đắn về phản biện xã hội phải là phép biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin

Trước hết, theo Lê-nin, "Có thể định nghĩa vắn tắt phép biện chứng là học thuyết về

sự thống nhất của các mặt đối lập" Tất cả mọi vật đều có tính chất mâu thuẫn trong bản thân nó, do đó, thực chất của phép biện chứng là phân đôi cái thống nhất và nhận thức các bộ phận mâu thuẫn của nó Lê-nin chỉ ra rằng: sự thống nhất của các mặt đối lập "đó là sựthừa nhận (sự tìm ra) những khuynh hướng mâu thuẫn, bài trừ lẫn nhau, đối lập trong tất cả các hiện tượng và quá trình của giới tự nhiên (kể cả tinh thần và xã hội) Điều kiện của một sự nhận thức chung về tất cả các quá trình của thế giới trong "sự tự vận động" của chúng, trong sự phát triển tự phát của chúng, trong đời sống sinh động của chúng là sự nhận thức chúng với tính cách là

sự thống nhất của các mặt đối lập Sự phát triển là một cuộc đấu tranh của các mặt đối lập"

Xã hội trong sự tồn tại hiện thực không thể không “có tính chất mâu thuẫn trong bản thân nó”, không thể không có sự đấu tranh và thống nhất của các mặt đối lập

Sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập trong đời sống xã hội luôn gắn chặt với nhau, tồn tại song hành Nhưng, như Lê-nin đã khẳng định, sự thống nhất là có điều kiện, tạm thời, thoáng qua, tương đối; còn sự đấu tranh của các mặt đối lập là tuyệt đối Xã hội không thể phát triển (tự phát triển) nếu không có “đấu tranh” của các mặt đối lập trong xã hội Nếu xem “thống nhất” và “đấu tranh” của các mặt đối lập trong xã hội như là hai “cực”, thì mâu thuẫn giữa các mặt đối lập đó biểu hiện theo các cấp độ: ủng hộ - góp ý kiến - phản biện - phản kháng - chống đối - nổi loạn và cuối cùng là cách mạng - thay đổi toàn bộ xã hội bằng một xã hội mới Như vậy, phản biện xã hội là một cấp độ biểu hiện“sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập” của xã hội, có mức độ “mâu thuẫn” cao hơn “ủng hộ” và “góp ý kiến”, nhưng lại thể hiện mức độ “thống nhất” cao hơn các trạng thái “phản kháng”,

“chống đối”, “nổi loạn” và cách mạng

Xét trong giới hạn sự tồn tại của xã hội trong một chế độ xã hội nhất định, phản biện xã hội có ý nghĩa tích cực, thể hiện rõ nhất sự cân bằng của “sự thống nhất” và

“đấu tranh” giữa các mặt đối lập của xã hội, trực tiếp là giữa Nhà nước với xã hội, giữa lực lượng cầm quyền với đông đảo quần chúng nhân dân, giữa chủ thể với đối tượng của quản lý xã hội Phản biện xã hội là sự tranh luận, biện luận (và phản biện luận) để làm rõ đúng - sai của các chủ trương, chính sách, đề án xã hội, nhằm đảm bảo tốt nhất lợi ích chung của xã hội, do đó, không chứa đựng sự xung đột lợi ích (mặc dù có sự phản ánh các lợi ích của các lực lượng xã hội, của các chủ thể khác nhau) Vì vậy, phản biện xã hội không đưa đến sự phủ định chế độ xã hội, mà

hướng đến đảm bảo sự tồn tại của chế độ xã hội với “sự đấu tranh và thống nhất của các mặt đối lập” trong sự tự phát triển của nó

Phản biện xã hội là một hoạt động xã hội được thực hiện bằng hai dạng hành động

cơ bản là biện luận và phản biện luận, chứng minh (khẳng định) và chứng minh ngược lại (phủ định) Vì vậy, bản chất phản biện xã hội cũng bao hàm “sự đấu tranh và thống nhất của các mặt đối lập”

Tóm lại, phản biện xã hội là một hiện tượng trong đời sống xã hội, mà sự vận động của nó không thể ra ngoài các quy luật cơ bản của phép biện chứng; nó là sự phản ánh hiện thực của các quy luật đó Bởi thế, để hiểu đúng và thực hiện đúng phản biện xã hội chỉ có thể dựa trên cơ sở phương pháp luận phép biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác – Lênin

4 Vai trò của phản biện xã hội

Ở Việt Nam những năm gần đây trong lí luận và thực tiễn người ta thường

nói nhiều đến “phản biện xã hội”, đặc biệt là phản biện đối với các hoạt động của

đảng cầm quyền và nhà nước trong việc đưa ra các chủ trương, chính sách, xây dựng các văn bản pháp luật, quyết định các dự án, các quyết sách lớn liên quan đến lợi ích, sự phát triển của đất nước Chẳng hạn, trong Nghị quyết Đại hội đại biểu

toàn quốc lần thứ X của Đảng cộng sản Việt Nam đã nhấn mạnh: “Xây dựng quy chế giám sát và phản biện xã hội của mặt trận tổ quốc, các tổ chức chính trị-xã hội

và nhân dân đối với việc hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách, quyết định lớn của Đảng và việc tổ chức thực hiện, kể cả đối với công tác tổ chức cán bộ” Nghị quyết cũng đề nghị: “Nhà nước ban hành cơ chế để mặt trận và các đoàn thể nhân dân thực hiện tốt vai trò giám sát và phản biện xã hội” Chủ trương trên của

Đảng đã thu hút được sự quan tâm sâu sắc của các cơ quan, tổ chức của Đảng, các

cơ quan của Nhà nước, tổ chức mặt trận, các tổ chức chính trị-xã hội khác và các tầng lớp nhân dân trong nước cũng như sự chú ý từ các tổ chức quốc tế và các lực lượng ở ngoài nước Điều này cũng minh chứng cho quá trình dân chủ hoá đời sống nhà nước và xã hội đã và đang diễn ra trên đất nước ta hướng tới xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân, vì nhân

dân theo tinh thần “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”.

a, Phản biện xã hội là một trong những yếu tố tạo ra động lực góp phần phát triển xã hội Trong xã hội luôn có nhiều nhóm lợi ích luôn có những nhu cầu khác

nhau thuộc các giai tầng khác nhau Các nhóm lợi ích bao giờ cũng hành động vì một mục tiêu nào đó, nhằm thực hiện những lợi ích nhất định Và không không phải những hành động của nhóm lợi ích cũng đem lại lợi ích cho cộng đồng Ví dụ nhưng tập đoàn doanh nghiệp họ kinh doanh với mục tiêu lớn nhất là đem lại lợi nhuận nên đôi khi họ chấp nhận chi phí nhỏ trong việc xử lý chất thải làm ô nhiễm môi trường, điều này đã tác động đến lợi ích chung của cộng đồng Và như vậy những ý kiến của người dân là giải pháp cho vấn đề chung, liên quan đến lợi ích Cũng hành động vì những mục tiêu nào đó nhưng trên mỗi khía cạnh hay mỗi lĩnh vực của đời sống con người bao giờ cũng có những cách lý giải khác nhau và do đó

có những cách hành động khác nhau để đạt được mục tiêu như vậy Phản biện tạo

ra một giai đoạn đệm cho quá trình hành động tự nhiên của các nhóm lợi ích, đó là giai đoạn thảo luận và thỏa thuận Phản xã hội làm cho các quyết sách về chính trị, kinh tế xã hội trở nên ít chủ quan hơn, tức là sự xung đột về lợi ích giữa các giai tầng được điều chỉnh thông qua thảo luận Phản biện là trạng thái chuyên nghiệp của thảo luận Cần phải hiểu rằng phản biện không phải là chống đối Do đó có thể hiểu phản biện xã hội đã biến sự xung đột thành đồng thuận trong xã hội.Bất kỳ một cuộc cải cách xã hội nào cũng cần thiết một sự đồng thuận nhưng mâu thuẫn không tránh khỏi của phát triển luôn tồn tại : sự biến đổi mô hình kinh tế đi nhanh hơn, dẫn đến sự hụt hơi cuả các mặt khác trong đời sống xã hội trên một quỹ đạo thời gian Kết quả của sự lệch pha này dẫn đến xu hướng phân hóa thành các nhóm khác nhau về lợi ích Và điều dó dẫn đến một sự xung đột, để giải quyết xung đột nay không phải bằng một xung đột khác mà cần có sự thảo luận để đi đến quyết định Đó là con đường tạo ra đồng thuận xã hội Đồng thuận xã hội là điều kiện tiên quyết của khối đại đoàn kết dân tộc trong giai đoạn lịch sử mới, là đòi hỏi trực tiếp

và cơ bản nhất đặc biệt trong giai đoạn phát triển hiện nay của đất nước Sự phát triển theo mô hình kinh tế thị trường của Việt Nam đang đi nhanh hơn so với giải quyết các vấn đề xã hội Do đó để góp phần tạo ra các quyết sách đúng đắn phù hợp

với yêu cầu phát triển mang tính hài hòa giữa hai mục tiêu chiến lược của xã hôi cần phải xác lập và thực thi các hoạt động phản biện xã hội Như vậy hoạt động phản biện xã hội là một đòi hỏi khách quan của đời sống Phản biện xã hội là một yếu tố tạo động lực cho sự phát triển của xã hội, làm cho các khuynh hướng kinh tế

- xã hội phù hợp với các giai tầng hơn

b, Phản biện xã hội là một trong những cách thực hiện dân chủ hóa trong đời sống chính trị Trong đời sống xã hội hiện đại, phản biện xã hội là công cụ không thể thiếu để tổ chức ra một xã hội dân chủ thực sự Mongteskio đã từng nói: “Bất

cứ ai có quyền đều có xu hướng lạm quyền Sử dụng đến khi nào gặp phải giới hạn.” Như vậy đối chiếu với những nhóm nắm qyền lực trong xã hội có thể thấy rằng họ luôn dùng quyền để đoạt lợi nếu không có những giới hạn quyền lực nhất định Ở những nước có nền dân chủ, tiếng nói của người dân chính là yếu tố giới hạn quyền lực của giai cấp cầm quyền bên cạnh luật pháp, ngay chính luật pháp cũng được xây dựng trên cơ sở đóng góp ý kiến của nhân dân Tiếng nói của nhân dân chính là hoạt động phản biện xã hội Trong bất cứ hệ thống chính trị nào người

ta cũng không thể bỏ qua nhân dân được, cho nên tất cả mọi chính sách trong khi xây dựng đều được hỏi ý kiến nhân dân Nhưng hỏi nhân dân là việc trưng cầu dân

ý không chuyên nghiệp và hoàn toàn không phải là phản biện Phản biện là một hoạt động khoa học, phản biện là tranh luận một cách khoa học chứ không phải là hỏi xem anh có đồng ý với tôi không So với trưng cầu dân ý phản biện khác hoàn toàn về chất Trưng cầu dân ý là hỏi dân, phản biện không phải là hỏi dân Phản biện không phải là hỏi dân mà là nhân dân nói lên tiếng nói của mình Và tiêng nói

ấy được chuẩn bị một cách chuyên nghiệp bằng trí tuệ, bằng sự thông hiểu lẫn cả

dự đoán về sự xung đột lợi ích khi tiến hành một hành động xã hội Về bản chất chính trị, phản biện là quyền tự do được xây dựng trên cơ sở tự do ngôn luận nếu không xác lập quyền phản biện tức là quyền tự do ngôn luận mà trưng cầu dân ý chỉ có hai khả năng là gật và lắc Như vậy phản biện xã hôi chính là việc người dân

tham gia vào chính trị thông qua tiếng nói của mình đối với đối với đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước Thông qua hoạt động phản biện xã hội

mà ta có thể đánh giá được mức độ dân chủ trong quốc gia đó Nhưng để phát triển được hoạt động phản biện xã hội thì trước hết xã hội đó phải có được một nền dân chủ thực sự Nền dân chủ chính là điều kiện cần cho hoạt động phản biện xã hội Phản biện là sự bàn luận để tìm ra chân lý như vậy cơ chế của nó luôn là sự đối thoại , là tranh luận, là phân tích lý lẽ của các bên chứ không phải là độc thoại Phản biện có những nét cơ bản khác về bản chất, tính chất với phản kháng, phản đối, đả kích, bôi nhọ, nói xấu mang tính chống đối, phá hoại, xuyên tạc sự thật Phản biện xã hội là một trong những hính thức mở rộng dân chủ, hơn nữa đó là dân chủ trực tiếp và có tính dân chủ cao hơn kiến nghị, góp ý kiến Trong phản biện, bên phản biện không phải lúc nào cũng nêu ý kiến phản bác, mà có cả những ý kiến tán đồng, những ý kiến sửa đổi bổ sung làm cho các kế hoạch, dự án được đưa ra đầy đủ, hoàn thiện và dân chủ hơn

c, Phản biện xã hội ở Việt Nam là một trong những nội dung quan trọng trong quá trình xây dựng xã hội dân sự Bản chất của xã hội dân sự là tính tự lập của xã hội tức là xã hội phải tự giải quyết các vấn đề của mình, nhà nước chỉ là một

bộ phận của xã hội nhằm giải quyết những vấn đề chiến lược của đời sống xã hội Hoạt động phản biện chính là phương thức tự quản của xã hội dân sự Sẽ không có

xã hội dân sự nếu không có phản biện xã hội, ngược lại sẽ không phát triển được phản biện xã hội đến đỉnh cao nếu không có xã hội dân sự Xã hội dân sự được coi

là một trong hai yếu tố của quản trị hiện đại Một yếu tố được đại diện bởi những thiết chế cai trị cơ bản , bao gồm các cơ quan hành pháp, lập pháp và tư pháp ở mọi cấp chính quyền Và môi trường trong đó các thiết chế thưc hiện các chức năng của mình là xã hội dân sự Nó bao gồm các hình thức tham gia hoạt động chính trị của người dân, từ việc một người dân địa phương tìm đến các cơ quan chính quyền để thúc giục lấp một cái hố trên đường, đến việc tổ chức số lượng lớn cư dân tham gia

các tổ chức quần chúng trong xã hội hiện đại: dảng chính trị, hội doanh nhân và các đoàn thể khác Với chức năng thực hiện sự phản biện xã hội đối với các chủ trương, chính sách và pháp luật của nhà nước và tham gia giám sát các hoạt động của đội ngũ công chức nhà nước thì xã hội dân sự được coi là tách biệt với nhà nước, về thực chất tạo điều kiện cho người dân thực sự tham gia vào việc hoạch định, thực hiện chính sách, thực hiện phản biện xã hội đối với nhà nước và giám sát đội ngũ công chức của nhà nước kể cả về phẩm chất và hành vi Sự phản biện và giám sát của xã hội dân sự đòi hỏi nhà nước phải tăng cường trách nhiệm giải trình, nâng cao tính công khai, minh bạch phản hồi của cơ quan nhà nước đối với xã hội, đòi hỏi nhà nước phải cung cấp đầy đủ thông tin toàn diện cho người dân Sẽ không thể

có hoạt động phản biện xã hội nếu xã hội dân sự không được tôn trọng và phát triển

vì phản biện xã hội là một quyền tự nhiên, là tiếng nói của xã hội dân sự, xã hội dân

sự không có địa vị hợp pháp có nghĩa là quyền ấy cũng không hợp pháp Xã hội dân sự là trọng tài giữa các khuynh hướng khác nhau tranh luận với nhau thông qua phản biện Sự đánh giá đúng sai được thể hiện bằng sự đồng tình với từng ý kiến Tóm lại Phản biện xã hội có vai trò quan trọng trong sự lớn mạnh của một quốc gia Nhà nước nào cũng có một nhóm nhất định nắm chính quyền để quản lý và điều hành đất nước Tuy nhiên đó chỉ là thiểu số những người nắm giữ quyền lực còn đa số những người trong xã hội, có phải họ không có quyền gì không? Nếu như

cứ để cho việc quản lý tuyệt đối nằm trong tay nhóm thiểu số đó thì xã hội sẽ bị rối loạn bởi lẽ thực chất xã hội luôn nảy sinh những tranh chấp lợi ích của vô số những nhóm lợi ích khác nhau Để thực sự có một xã hội công bằng, dân chủ, phát triển, phản biện cần được phát triển, nó sẽ giúp người dân tham gia vào các hoạt động chính trị hiệu quả hơn

5 Thực trạng hoạt động phản biện xã hội ở Việt Nam hiện nay

Ở nước ta trong điều kiện chỉ có một Đảng cầm quyền thì sự phản biện của nhân dân thông qua đại diện của họ là Mặt Trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể