SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM HOÁ học 12

sáng kiến kinh nghiệm hoá học, kinh nghiệm giảng dạy chương đại cương kim loại, đề tài nghiên cứu khoa học về giảng dạy môn hoá học, dạy học theo hợp đồng trong môn hoá học, trình bày bài giảng theo phương pháp hợp đồng

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUẢNG NGÃI

TRƯỜNG THPT LÊ TRUNG ĐÌNH 

ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

DẠY VÀ HỌC THEO HỢP ĐỒNG CHƯƠNG ĐẠI CƯƠNG KIM LOẠI-HOÁ HỌC LỚP 12 CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN

Họ và tên : Trần Văn Quang.

Giáo viên môn: HOÁ HỌC

Năm học 2018-2019

1/ Mục lục 1

2/ Danh mục chữ cái viết tắt 2

3/ Đặt vấn đề 3

4/ Cơ sở lí luận của phương pháp 4

5/ Thực trạng của vấn đề 6

6/ Các biện pháp tiến hành giải quyết vấn đề 7

7/ Hiệu quả của SKKN 13

8/ Kết luận và khuyến nghị 15

9/ Tài liệu tham khảo……….16

10/ Phụ lục 1 17

Phụ lục 2 18

Phụ lục 3 22

Trang

Mục lục

DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT

6 ĐLBTKL định luật bảo toàn khối lượng

Trong các giờ Hoá học, học sinh ít được hoạt động, kể cả hoạt động chân tay và đặc biệt

là hoạt động tư duy Học sinh chưa được trở thành chủ thể hoạt động Các phương phápdạy học được sử dụng trong các giờ Hoá học chưa thể hiện được phương pháp nhận thứckhoa học bộ môn, đặc biệt nặng về thuyết trình Trong khi đó, các thí nghiệm Hoá học,các phương tiện trực quan, phương pháp nghiên cứu được sử dụng quá ít và chất lượngquá thấp

Phần lớn Giáo viên Hoá học chưa chú ý hình thành năng lực giải quyết vấn đề chohọc sinh và chưa có biện pháp hình thành từng bước năng lực giải quyết vấn đề từ thấplên cao dần cho học sinh Phần lớn thời gian của tiết học là giáo viên giảng và học sinhghi chép sau đó học bài và ghi nhớ, như vậy vô tình người thầy giáo đã lấy đi quyền tưduy, sáng tạo của các em học sinh Vì vậy đổi mới phương pháp dạy học cũng chính làđối mới hoạt động học tập của học sinh và tăng thời gian dành cho học sinh hoạt độngtrong giờ học Dành thời gian thích đáng để chỉ dẫn, rèn luyện phương pháp học tập chohọc sinh

Để thay đổi những tồn tại đó tôi đã nghiên cứu phương pháp “ dạy và học theo hợp đồng “ để tạo điều kiện tối ưu cho các em học sinh được chủ động chiếm lĩnh kiến

thức, rèn luyện khả năng tự giải quyết vấn đề và nâng cao trách nhiệm của bản thân

người học trong quá trình lĩnh hội kiến thức Đó là lý do tôi chọn đề tai “ DẠY VÀ HỌC THEO HỢP ĐỒNG CHƯƠNG ĐẠI CƯƠNG KIM LOẠI-HOÁ HỌC LỚP

12 CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN “

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

II.1- CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA PHƯƠNG PHÁP

a/ Học theo hợp đồng là gì ?

Học theo hợp đồng là cách tổ chức học tập, trong đó người học làm việc theo một

gói các nhiệm vụ trong một khoảng thời gian nhất định Học theo hợp đồng cho phépphân hóa trình độ người học, tạo điều kiện cho người học thực hiện nhiệm vụ và có tráchnhiệm thực hiện nhiệm vụ theo khả năng phù hợp với trình độ phát triển của cá nhânngười học.

Người dạy, xây dựng nội dung học tập theo hình thức phiếu học tập, hợp đồng cócam kết, gồm các nhiệm vụ bắt buộc (theo chuẩn kiến thức, kỹ năng) và nhiệm vụ tựchọn (nội dung mở rộng và nâng cao) nhằm phát huy tính sáng tạo và khả năng tự họccủa học sinh

Học theo hợp đồng hướng tới củng cố tính độc lập và tăng cường hợp tác tronghọc tập của người học, đồng thời tạo điều kiện cho người học được tham gia hoạt động

và lựa chon nội dung học tập đa dạng, đảm bảo học sâu và hiệu quả

Học theo hợp đồng có thể tổ chức 2 hình thức: Hợp đồng cá nhân và hợp đồngnhóm Hợp đồng các nhân – cá nhân kí kết hợp đồng với người dạy Tuy nhiên, tronghợp đồng cá nhân có nhiệm vụ cá nhân và nhiệm vụ làm việc theo cặp hoặc theo nhóm,nhưng nhiệm vụ chủ yếu là cá nhân hoàn thành sau đó có sự trao đổi, kiểm tra chéo theocặp hoặc theo nhóm Hợp đồng nhóm – đại diện nhóm kí kết hợp đồng Trong hợp đồngnhóm có nhiệm vụ cá nhân và nhiệm vụ của nhóm Ví vụ: cá nhân làm việc độc lập sau

đó trao đổi trong nhóm, kết quả, ý kiến cuối cùng là chung của nhóm, trong thảo luậnnhóm có thể kết hợp các kỹ thuật dạy học như kỹ thuật khăn trải bàn

Trong học theo hợp đồng các nhiệm vụ cần có đáp án và các phiếu hỗ trợ theo cácmức độ khác nhau để người học thực hiện đáp ứng các trình độ, khả năng thực hiệnnhiệm vụ Đáp án và phiếu hỗ trợ chỉ cho phép người học nhận khi đã hoàn thành góihợp đồng theo kí kết để đối chiếu, so sánh, trao đổi và đánh giá kết quả nhiệm vụ

Học theo hợp đồng trong dạy học nghệ thuật sẽ khuyến khích được năng lực, sởtrường và hứng thú học tập của từng cá nhân trong các nhiệm vụ học tập cụ thể Điềunày sẽ tránh sự gò bó, rập khuôn, máy móc trong học tập, đảm bảo cho người học pháthuy được năng lực phù hợp với khả năng, nhận thức của cá nhân, hạn chế việc đánh giácào bằng, cứng nhắc trong giáo dục nghệ thuật Qua thực tế được quan sát, đánh giá cácbăng hình và kế hoạch bài học thiết kế theo phương pháp này cho thấy, học theo hợpđồng nên áp dụng vào dạng bài củng cố, ôn tập, ôn thi kết thúc chương, kết thúc họcphần , hạn chế áp dụng vào các bài hình thành kiến thức mới, bởi học theo hợp đồng sẽtạo cho học sinh học sâu và phù hợp với khả năng trình độ người học

b/ Dạy học theo hợp đồng như thế nào ?

Giai đoạn 1: Chuẩn bị :

Bước 1 Xem xét các yếu tố cần thiết để học theo hợp đồng đạt hiệu quả

+ Lựa chọn nội dung học tập phù hợp

+ Xác định thời gian

+ Tài liệu

Bước 2 Thiết kế các dạng bài tập và nhiệm vụ học theo hợp đồng

+ Bài tập/nhiệm vụ bắt buộc và tự chọn + Bài tập/nhiệm vụ mang tính học tập và nhiệm vụ có tính giải trí + Bài tập/nhiệm vụ cá nhân và nhiệm vụ hợp tác

+ Bài tập/nhiệm vụ độc lập và nhiệm vụ được hướng dẫn

Bước 3 Thiết kế văn bản hợp đồng :

Văn bản hợp đồng bao gồm nội dung mô tả bài tập/nhiệm vụ cần thực hiện, phần hướng dẫn thực hiện, phần tự đánh giá những hoạt động học sinh đã hoàn thành và kết quả

Giai đoạn 2 Tổ chức cho HS học theo hợp đồng

Bước 1 Giới thiệu tên chủ đề/ bài học và thông báo ngắn gọn các nội dung,

phương pháp học tập được ghi trong hợp đồng Giới thiệu và thống nhất các nguyên tắc học theo hợp đồng với học sinh cả lớp Phát hợp đồng cho cá nhân hoặc nhóm học sinh

Bước 2 Học sinh đọc và đăng ký, thời gian và thứ tự thực hiện các bài tập, nhiệm

vụ học tập ghi trong hợp đồng và ký cam kết với giáo viên

Bước 3 Học sinh làm việc cá nhân hoặc theo nhóm để thực các bài tập, nhiệm vụ

- Rèn luyện khả năng làm việc độc lập của học sinh: Học sinh có thể độc lập thựchiện nhiệm vụ cần hoặc không cần sự hỗ trợ của giáo viên hoặc học sinh khác

- Tạo điều kiện học sinh được hỗ trợ cá nhân: Sự hỗ trợ của giáo viên qua cácphiếu hỗ trợ được xây dựng phù hợp với từng trình độ học sinh

- Hoạt động của học sinh đa dạng, phong phú hơn Do hình thức bài tập/ nhiệm vụ

đa dạng, phong phú và cách thức thực hiện phần lớn do học sinh tự quyết định tạo nên

sự đa dạng trong hoạt động của học sinh

- Tạo điều kiện cho học sinh được lựa chọn phù hợp với năng lực: Học sinh có thểchọn nhiệm vụ tự chọn hoặc mức độ trợ giúp phù hợp với năng lực của mình

- Tăng cường trách nhiệm học tập đối với học sinh: Học sinh đã kí hợp đồng vớigiáo viên nên có trách nhiệm trong việc thực hiện nhiệm vụ theo hợp đồng đã kí

- Tăng cường hợp tác giữa học sinh -học sinh, học sinh- giáo viên

Hạn chế:

Học theo hợp đồng có những hạn chế sau:

- Cần thời gian nhất định để làm quên với phương pháp

- Không phải mọi nội dung điều có thể tổ chức học theo hợp đồng

- Thiết kế hợp đồng học tập đòi hỏi đầu tư nhiều thời gian đối với giáo viên nhất

là giáo viên mới bắt đầu làm quên với phương pháp này Ví dụ như:

+ Các tài liệu nhiệm vụ, phiếu hỗ trợ, đáp án… cần chuẩn bị trước

+ Các nhiệm vụ/ bài tập phải đa dạng, phân hoá, kết hợp giải trí…

- Đối với học sinh: có thể áp dụng phương pháp này ngay từ tiểu học trong cácmôn: Toán, Tự nhiên - Xã hội, Tiếng việt Tuy nhiên chỉ khả thi đối với học sinh đã cókhả năng đọc hiểu và thực hiện các nhiệm vụ một cách độc lập

d/ Điều kiện để thực hiện có hiệu quả.

- Nội dung dạy học phù hợp với học theo hợp đồng: Nội dung học phải phù hợpvới trình độ học sinh, không quá dễ cũng không quá khó đối với người học

- Thời gian: Cần có đủ thời gian để học sinh nghiên cứu hợp đồng, lựa chọnnhiệm vụ, kí hợp đồng, thực hiện hợp đồng và nghiệm thu hợp đồng một cách thích hợp

- Giáo viên: Ngoài năng lực chuyên môn, giáo viên cần phải được tập huấn đểhiểu rõ về phương pháp và kĩ năng cần thiết để thiết kế và tổ chức

- Học sinh: Cần được làm quen với phương pháp, biết cách học theo hợp đồng vàđặc biệt học sinh cần có kĩ năng học tập tích cực, làm việc tự giác, chủ động, sáng tạo vàbiết hợp tác khi cần thiết

- Cơ sở vật chất, thiết bị: Dạy học theo hợp đồng cũng cần một số điều kiện vềtrường lớp, thiết bị dạy học…như đối với các phương pháp dạy học tích cực khác

II.2- THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ

a/ Giới thiệu :

HS lớp 12 trường THPT Lê Trung Đình, thành phố Quảng Ngãi - Tỉnh QuảngNgãi khi học bộ môn hoá học thường chuẩn bị bài chưa tốt trước khi đến lớp

Qua quan sát, chúng tôi thấy việc tiếp thu bài học mới của các em còn khó khăn,các em ít phát biểu xây dựng bài mới, tiếp thu thụ động, phần lớn trông chờ vào sự giảnggiải, hướng dẫn của giáo viên

Nguyên nhân của hiện tượng trên rất nhiều, có thể nêu ra:

-Về phía

-Về phía Giáo viên Giáo viên:

+ Khi dặn dò học sinh chuẩn bị bài mới, giáo viên thường giao nhiệm vụ một cáchchung chung

+ Thường giảng dạy theo cách truyền thụ một chiều (Học sinh tiếp thu kiến thứcmới từ giáo viên)

- Về phía - Về phía Học sinh Học sinh:

+

+ Chưa biết cách chuẩn bị tốt bài mới trước khi đến trường

+ Chưa có thói quen chuẩn bị bài mới ở nhà

+ Tâm lý ỷ lại, chờ thầy cô giảng bài mới

+ Chưa xác định được vai trò của mình trong quá trình lĩnh hội kiến thức

+ Học nhiều môn nên ít có thời gian để học, chuẩn bị bài mới

Nguyên nhân được lựa chọn để tác động là: “Tâm lý ỷ lại, chờ thầy cô giảng bài mới,chưa xác định được vai trò của mình trong quá trình lĩnh hội kiến thức ”

Giải pháp thay thế:

Trong SGK môn Hóa học lớp 12 ở các chương chỉ có phần câu hỏi và bài tập nênhọc sinh khi chuẩn bị bài mới ở nhà thường gặp khó khăn, lúng túng không biết phải bắtđầu từ đâu Tại Trường THPT Lê Trung Đình, một số giáo viên yêu cầu học sinh chuẩn

bị bài theo nhóm để ghi ra những ý chính của bài học Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấyhiệu quả của biện pháp trên chưa đảm bảo tính ổn định do học sinh ít hoặc không tậptrung làm việc nhóm theo yêu cầu của giáo viên

Sau thời gian nghiên cứu, tôi đã thiết kế bài dạy chương V: ĐẠI CƯƠNG KIMLOẠI ( SGK lớp 12 chương trình chuẩn) theo phương pháp “ dạy và học theo hợp đồng

“ nhằm hướng dẫn cho học sinh cách chuẩn bị bài một cách hệ thống, bài bản cho mỗibài học trước khi đến lớp Chủ động lĩnh hội kiến thức và biết chịu trách nhiệm với bảnthân trong từng bài học và trong cuộc sống.

II.3- CÁC BIỆN PHÁP ĐÃ TIẾN HÀNH ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

a Phương pháp tác động :

*Khách thể nghiên cứu:

Chúng tôi lựa chọn Trường THPT Lê Trung Đình vì trường này có điều kiệnthuận lợi cho việc NCKHSPƯD

Giáo viên: Trần Văn Quang Là giáo viên giảng dạy lâu năm, có lòng nhiệt tình

và trách nhiệm cao trong công tác giảng dạy và giáo dục học sinh

Học sinh: - Lớp 12C10 (Lớp thực nghiệm) ( Danh sách ở phụ lục 1)

- Lớp 12C9 ( lớp đối chứng ) ( Danh sách ở phụ lục 1)Hai lớp được chọn tham gia nghiên cứu có nhiều điểm tương đồng nhau về tỉ lệgiới tính, dân tộc Cụ thể như sau:

Bảng 1. Giới tính và thành phần dân tộc của HS lớp 12C9, 12C10 trường THPT Lê Trung Đình- TP Quảng Ngãi.

Về ý thức học tập, tất cả các em ở hai lớp này đều tích cực, chủ động

Về thành tích học tập của năm học trước, hai lớp tương đương nhau về điểm số củatất cả các môn học

*Kết quả thiết kế

Chọn hai lớp nguyên vẹn: lớp 12C10 là nhóm thực nghiệm và 12C9 là nhóm đốichứng Tôi dùng bài kiểm tra 1 tiết của chương III, IV làm bài kiểm tra trước tác động.Kết quả kiểm tra cho thấy điểm trung bình của hai nhóm có sự khác nhau, do đó tôidùng phép kiểm chứng T-Test để kiểm chứng sự chênh lệch giữa điểm số trung bình của

2 nhóm trước khi tác động ( đề kiểm tra ở phần phụ lục )

Kết quả:

Bảng 2: Sau khi xử lí kết quả kiểm tra bằng điểm kiểm tra 1 tiết bài thứ nhất ( trong excel)

4 Nguyễn Hồng Duyên 6 Lưu Thị Kiều Diệu 5

27 Nguyễn Thị Hoài Thu 5 Nguyễn Thị Thu Thuỷ 5

p = 0,076

p = 0,076> 0,05, từ đó kết luận sự chênh lệch điểm số trung bình của hai nhóm

TN và ĐC là không có ý nghĩa, hai nhóm được coi là tương đương

Sử dụng thiết kế 2: Kiểm tra trước và sau tác động đối với các nhóm tương đương(được mô tả ở bảng 4):

Bảng 4 Thiết kế nghiên cứu

* Chuẩn bị bài của giáo viên:

- Khi dạy lớp đối chứng, mọi quy trình dạy ở lớp vẫn tiến hành bình thường, không có gìthay đổi

- Khi dạy lớp thực nghiệm, tôi hướng dẫn học sinh nghiên cứu bài học theo phươngpháp dạy và học theo hợp đồng

* Tiến hành dạy thực nghiệm:

Thời gian tiến hành thực nghiệm vẫn tuân theo kế hoạch dạy học của nhà trường

và theo thời khóa biểu để đảm bảo tính khách quan Cụ thể:

Bảng 5 Thời gian thực nghiệm

PPCT

Tên bài dạy

2/12/2013 Hoá/ Lớp 12C9, 12C10 26 Vị trí và cấu tạo của kim loại6/12/2013 Hoá/ Lớp 12C9, 12C10 27 Tính chất của kim loai

13/12/2013 Hoá/ Lớp 12C9, 12C10 28 Dãy điện hoá của kim loại

20/12/2013 Hoá/ Lớp 12C9, 12C10 31 Điều chế kim loại

6/1/2014 Hoá/ Lớp 12C9, 12C10 37 Sự ăn mòn kim loại

Thiết kế các hoạt động dạy học.

Trong kế hoạch bài học cần thiết kế các hoạt động của giáo viên và học sinh như:

Kí hợp đồng, thực hiện hợp đồng, thanh lí hợp đồng

Các hoạt động của giáo viên và học sinh cụ thể như sau:

Hoạt động 1 Kí hợp đồng

Hoạt động GV hoạt động của HS Phương tiệnNêu mục tiêu của bài học.

Giới thiệu hợp đồng, các nhiệm vụ

Tổ chức cho HS kí hợp đồng HS kí hợp đồng

Hoạt động 2 Thực hiện hợp đồng

Hướng dẫn thực hiện hợp đồng,

giới thiệu các phiếu hỗ trợ

Thực hiện nhiệm vụ theo các thứ

tự phù hợp với trình độ, nhịp độhọc tập của mỗi cá nhân

Phiếu hỗ trợ

Theo dõi và hỗ trợ Có thể chủ động chọn mức độ hỗ

trợ phù hợp từ phiếu hỗ trợ

Hoạt động 3 Nghiệm thu hợp đồng

tiệnHướng dẫn HS điền các thông tin

trong hợp đồng

Điền các thông tin trong hợp đồng

và tự đánh giá

Đáp án

Trao đổi bài chéo nhau để đánh

giá, trên cơ sở đáp án của giáo

viên

Đánh giá bài làm của bạn khi giáoviên công bố đáp án của các nhiệmvụ: có thể chấm điểm hoặc đáng giáđúng/ sai

Ghi rõ họ tên vào bài làm của bạn

Nhận xét, đánh giá chung Lắng nghe, chỉnh sửa

Bài kiểm tra sau tác động là bài kiểm tra tiết sau khi kết thúc “Chương V: ĐẠI CƯƠNG KIM LOẠI ” ( đề kiểm tra ở phần phụ lục 3 )

Tiến hành kiểm tra và chấm bài

Sau khi thực hiện dạy xong từng chương, tôi tiến hành bài kiểm tra 1 tiết

Sau đó tôi tiến hành chấm bài theo đáp án đã xây dựng

c/ Phân tích dữ liệu và kết quả:

Bảng 5 Sau khi xử lí kết quả kiểm tra bằng điểm kiểm tra 1 tiết, bài thứ hai ( trong

excel)

27 Nguyễn Thị Hoài Thu 5 Nguyễn Thị Thu Thuỷ 5

29 Lâm Thanh Thuý 7 Bùi Thị Lệ Thương 6

34 Trịnh Thị Mỹ trinh 7 Nguyễn Minh Vương 6

Chênh lệch giá trị TB chuẩn (SMD) 0,942

Như trên đã chứng minh rằng kết quả 2 nhóm trước tác động là tương đương Sautác động kiểm chứng chênh lệch ĐTB bằng T-Test cho kết quả P = 0,00048, cho thấy sự

chênh lệch giữa ĐTB nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng rất có ý nghĩa, tức là

chênh lệch kết quả ĐTB nhóm thực nghiệm cao hơn ĐTB nhóm đối chứng là khôngngẫu nhiên mà do kết quả của tác động

Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn SMD = 0 , 942

998 , 0

66 , 5 6 , 6

Hình 1 Biểu đồ so sánh ĐTB trước tác động và sau tác động của nhóm thực

nghiệm và nhóm đối chứng

d/ Bàn luận:

Kết quả của bài kiểm tra sau tác động của nhóm thực nghiệm là TBC = 6,6, kếtquả bài kiểm tra tương ứng của nhóm đối chứng là TBC = 5,66 Độ chênh lệch điểm sốgiữa hai nhóm là 0,94, điều đó cho thấy điểm TBC của hai lớp đối chứng và thựcnghiệm đã có sự khác biệt rõ rệt, lớp được tác động có điểm TBC cao hơn lớp đốichứng

Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn của hai bài kiểm tra là SMD = 0,942 Điềunày có nghĩa mức độ ảnh hưởng của tác động là lớn

Phép kiểm chứng T-test ĐTB sau tác động của hai lớp là p = 0.00048 < 0.001 Kếtquả này khẳng định sự chênh lệch ĐTB của hai nhóm không phải là do ngẫu nhiên mà là

do tác động

II.4- HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI

Sau khi hoàn thành đề tài bản thân tôi nhận thấy được một số hiểu quả cụ thể như sau:

- Học sinh đã nhận thức được vai trò và trách nhiệm của mình trong từng tiết học

- Đã bước đầu hình thành được năng lực tự giải quyết vấn đề, biết cách phối hợp các điều kiện khách quan cho pháp để hoàn thành nhiệm vụ

- Học sinh đã phấn khởi hơn trong từng tiết học, không còn thụ động như trước

- Phần lớn học sinh đã nâng cao được kết quả học tập của bản thân và không còn

“cảm giác xa lạ “ với môn hoá nữa

- Bản thân giáo viên đã tích luỹ được nhiều kinh nghiệm trong việc soạn bài, tổ