Tích hợp giáo dục pháp luật trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở trường trung học phổ thông Yên Phong số 1, tỉnh Bắc Ninh hiện nay

Cơ sở thực tiễn của việc tích hợp giáo dục pháp luật trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở trường trung học phổ thông Yên Phong số 1, tỉnh Bắc Ninh hiện nay ” .... 21 Chương 2: Q

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

- -

ĐOÀN THỊ THU NGUYỆT

TÍCH HỢP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 12

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

YÊN PHONG SỐ 1, TỈNH BẮC NINH HIỆN NAY

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học môn Giáo dục công dân

ở trường THPT

HÀ NỘI - 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

- -

ĐOÀN THỊ THU NGUYỆT

TÍCH HỢP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 12

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

YÊN PHONG SỐ 1, TỈNH BẮC NINH HIỆN NAY

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học môn Giáo dục công dân

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện khóa luận, em đã nhận được sự giúp đỡ, sự động viên, hướng dẫn, chỉ bảo tận tình và chu đáo của thầy giáo ThS Nguyễn Quang Thuận và những ý kiến đóng góp của các thầy cô trong khoa Giáo dục Chính trị

Em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới các thầy giáo, cô giáo trong khoa Giáo dục Chính trị, đặc biệt là sự hướng dẫn chỉ bảo tận tình của thầy giáo ThS Nguyễn Quang Thuận

Em cũng xin gửi lời cảm ơn đến các thầy giáo, cô giáo, các em học sinh trường THPT Yên Phong số 1, tỉnh Bắc Ninh đã tạo điều kiện giúp đỡ em hoàn thành khóa luận của mình

Do điều kiện thời gian, năng lực nghiên cứu còn hạn chế nên khóa luận không tránh khỏi những thiếu sót Em rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô và các bạn để khóa luận của em được hoàn chỉnh hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 12 tháng 05 năm 2019

Sinh viên

Đoàn Thị Thu Nguyệt

LỜI CAM ĐOAN

Khóa luận tốt nghiệp này được hoàn thành dưới sự hướng dẫn của thầy giáo, ThS Nguyễn Quang Thuận Em xin cam đoan rằng:

Đây là kết quả nghiên cứu của riêng em không trùng lặp với bất cứ công trình nghiên cứu nào

Trong quá trình làm khóa luận, em đã kế thừa những thành tựu của các nhà khoa học với sự trân trọng và biết ơn

Hà Nội, ngày 12 tháng 05 năm 2019

Sinh viên

Đoàn Thị Thu Nguyệt

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

TỪ VIẾT TẮT NỘI DUNG

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC TÍCH HỢP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP

12 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG YÊN PHONG SỐ 1, TỈNH BẮC NINH 5 1.1 Cơ sở lý luận của việc tích hợp giáo dục pháp luật trong dạy học môn Giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông 5 1.2 Cơ sở thực tiễn của việc tích hợp giáo dục pháp luật trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở trường trung học phổ thông Yên Phong

số 1, tỉnh Bắc Ninh hiện nay ” 10 1.3 Sự cần thiết phải tích hợp giáo dục pháp luật trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở trường THPT Yên Phong số 1, tỉnh Bắc Ninh hiện nay 17 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 21 Chương 2: QUY TRÌNH VÀ ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN QUY TRÌNH TÍCH HỢP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 12 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG YÊN PHONG SỐ 1, TỈNH BẮC NINH 22 2.1 Quy trình tích hợp giáo dục pháp luật trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở trường THPT Yên Phong số 1, tỉnh Bắc Ninh ” 22 2.2 Điều kiện thực hiện hiệu quả tích hợp giáo dục pháp luật trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 30 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 32 Chương 3: THỰC NGHIỆM TÍCH HỢP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 12 Ở TRƯỜNG 33 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG YÊN PHONG SỐ 1, TỈNH BẮC NINH 33

3.1 Kế hoạch thực nghiệm 33

3.2 Nội dung thực nghiệm 34

3.3 Kết quả thực nghiệm 50

3.4 Kết luận thực nghiệm 54

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 56

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 57

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 60 PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1: Kết quả học tập môn GDCD của HS lớp thực nghiệm và lớp đối

chứng trước khi tiến hành thực nghiệm 51 Bảng 3.2: Kết quả học tập môn GDCD của HS lớp thực nghiệm và lớp đối

chứng sau khi tiến hành thực nghiệm 52

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1: Kết quả học tập môn GDCD của HS lớp thực nghiệm và lớp

đối chứng trước khi tiến hành thực nghiệm (Đơn vị: %) 51 Biểu đồ 3.2: Kết quả học tập môn GDCD của HS lớp thực nghiệm và lớp

đối chứng sau khi tiến hành thực nghiệm (Đơn vị: %) 53

MỞ ĐẦU

1 Lí do lựa chọn đề tài

“Môn GDCD có vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách của học sinh, của con người Việt Nam trong thời kỳ cách mạng công nghiệp 4.0 Đặc biệt, những hiện tượng suy thoái đạo đức và vi phạm pháp luật diễn ra ngày càng phổ biến Nhận thức tầm quan trọng của nó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã lồng ghép giáo dục pháp luật vào hệ thống giáo dục nhằm tác động tới ý thức của người học, từ đó

điều chỉnh thái độ và hành vi phù hợp với pháp luật hiện hành

Phổ biến GDPL là nút thắt, là cầu nối để đưa pháp luật vào đời sống xã hội Bởi, thực hiện pháp luật sẽ phát huy được hiệu quả tối đa khi mỗi người nhận thức được bản chất và vị trí của nó Chính vì vậy, GDPL trong nhà trường có ý nghĩa

chiến lược, là nền tảng vững chắc hình thành lối sống, nhận thức của công dân

Có thể nói, trường THPT Yên Phong số 1 là một trong những trường đi đầu trong đổi mới giáo dục Tuy nhiên, một bộ phận không nhỏ giáo viên, phụ huynh hay học sinh trong nhà trường chưa đánh giá được tầm quan trọng của pháp luật và môn GDCD Do đó, nó tác động không nhỏ tới chất lượng giáo dục trong nhà trường nói chung và đối với học sinh nói riêng

Để triển khai công tác giảng dạy GDPL trong môn học, đặc biệt là môn GDCD lớp 12 ở trường THPT Yên Phong số 1, tỉnh Bắc Ninh đáp ứng yêu cầu đào tạo nhân lực cho đất nước Thì việc giảng dạy cần có sự vào cuộc và quan tâm của toàn xã hội, ngành giáo dục và đặc biệt là đội ngũ trực tiếp giảng dạy môn GDCD cần thường xuyên tu dưỡng, rèn luyện đạo đức nghề nghiệp, tinh thần trách nhiệm

và những kĩ năng trong việc thiết kế bài giảng có chất lượng, phương pháp giảng dạy hiệu quả nhằm trang bị tri thức và giúp học sinh, sinh viên hiểu đúng về pháp luật hiện đại Thúc đẩy HS tích cực trong học tập, nắm vững kiến thức cơ bản của môn học, tạo cơ sở tiền đề vững chắc cho tương lai Và quan trọng hơn nữa, học sinh phải biết áp dụng lý thuyết vào đời sống thực tiễn Với những lý do trên, tôi

chọn đề tài: “Tích hợp giáo dục pháp luật trong dạy học môn Giáo dục công dân

lớp 12 ở trường trung học phổ thông Yên Phong số 1, tỉnh Bắc Ninh hiện nay” là

đề tài nghiên cứu khóa luận của bản thân.”

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

* Nhóm công trình nghiên cứu khoa học ở nước ngoài

Giáo dục pháp luật là lĩnh vực đã từ lâu nhận được sự quan tâm của các nhà khoa học, trong đó có các tác giả nước ngoài Một số công trình nghiên cứu tiêu biểu như:

- Tháng 6/2006, tại Paris, Cộng hòa Pháp diễn ra Hội nghị toàn thể Ban chấp hành Hội luật gia dân chủ quốc tế Tại Hội nghị có một bài Hội thảo với chủ đề

“Giáo dục pháp luật trong thời đại toàn cầu hóa” (Legal Education in the Age of

Globalization) đã thu hút sự quan tâm của nhiều luật gia trên thế giới Chủ đề tập trung bàn luận về tính cấp thiết và các phương thức GDPL cho các tầng lớp xã hội ở mỗi quốc gia, chỉ ra nội dung GDPL[10]

- Súc Ni Lăn Đon Kun Lạ Vông, Giáo dục pháp luật trong các trường đào tạo, bồi dưỡng của Bộ An ninh nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào [15] Luận

án phân tích các vấn đề lý luận, thực tiễn về GDPL Đồng thời, đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng GDPL trong đào tạo, bồi dưỡng của Bộ An ninh nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào

- Jones Casey trong bài viết “Quan điểm liên môn - Ưu điểm, hạn chế và các lợi ích tương lai của các nghiên cứu liên môn” (2009): “Nếu chỉ nhăm nhăm vào kiến thức liên môn, tích hợp thì có thể rời xa kiến thức cốt lõi của môn học, vì khi chú ý đến kiến thức liên môn, giáo viên sẽ chú ý đến phần giao nhau giữa các môn học, mà phần giao ấy là nơi thể hiện ít hơn đặc trưng của môn học”[11]

* Nhóm công trình nghiên cứu khoa học ở Việt Nam

Xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn, Bí thư Trung ương Đảng (2013), Chỉ thị số

32 - CT /TW đã chỉ rõ: “Phổ biến, giáo dục pháp luật là một bộ phận của công tác giáo dục chính trị tư tưởn, giáo dục đạo đức”

Nhìn chung, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề giáo dục pháp luật nói chung và giáo dục pháp luật trong nhà trường nói riêng như:

- Bộ Tư pháp (1995), Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về giáo dục pháp luật trong công cuộc đổi mới, Đề tài khoa học cấp Bộ [5]

- Hoàng Thị Kim Quế (2002), Mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong quản lý xã hội ở nước ta, Đề tài khoa học cấp Bộ [13]

- Lê Hồng Sơn (2004), Nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật trong đào tạo

sỹ quan hậu cần hiện nay, Luận văn thạc sĩ Luật học [14]

Cho đến nay có rất nhiều đề tài nghiên cứu xung quanh vấn đề về GDPL cho mọi đối tượng Ưu điểm là các đề tài nghiên cứu có những cách tiếp cận và mục tiêu khác nhau Tuy nhiên, hầu hết các đề tài chỉ dừng lại ở mức nghiên cứu, vị trí và vai trò của GDPL, phân tích thực trạng mang tính cấp bách của vấn đề mà chưa có đề tài nào tập trung nghiên cứu cụ thể trong dạy học môn GDCD lớp 12 Từ đó, tác giả

tiếp tục nghiên cứu: “Tích hợp giáo dục pháp luật trong dạy học môn GDCD lớp 12

ở trường THPT Yên Phong số 1, tỉnh Bắc Ninh hiện nay”

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, khóa luận làm rõ thực trạng tích hợp GDPL trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT và khẳng định tính cấp thiết, khả thi và hiệu quả của tích hợp GDPL Từ đó, góp phần nâng cao hiệu quả chất lượng dạy học, bồi dưỡng ý thức pháp luật; tạo hứng thú cho HS nhằm đáp ứng các yêu cầu về đổi mới giáo dục và đào tạo

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

Để thực hiện được mục đích nghiên cứu nêu trên khóa luận tập trung nghiên cứu những vấn đề sau:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc tích hợp giáo dục pháp luật trong dạy học môn GDCD ở trường trung học phổ thông

- Xây dựng quy trình, điều kiện và thực nghiệm sư phạm dạy học tích hợp GDPL trong dạy học môn GDCD ở trường THPT Yên Phong số 1, tỉnh Bắc Ninh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

4.1 Đối tượng nghiên cứu của đề tài

- Nghiên cứu vấn đề dạy học tích hợp GDPL trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT Yên Phong số 1, tỉnh Bắc Ninh

- Đối tượng là GV dạy môn GDCD và HS lớp 12 trường THPT Yên Phong số 1, tỉnh Bắc Ninh

4.2 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

- Về nội dung: Nghiên cứu vấn đề tích hợp giáo dục pháp luật trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT Yên Phong số 1, Bắc Ninh

- Thời gian khảo sát: Đề tài này được khảo sát từ tháng 2/2019 đến tháng 4/2019

5 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

Đề tài vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử và sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu lý luận và thực tiễn.Cụ thể:

- Sử dụng phương pháp nghiên cứu lí luận: phân tích, tổng hợp, so sánh, hệ thống hoá, khái quát hoá, trừu tượng hóa,…

- Sử dụng phương pháp nghiên cứu thực tiễn: phương pháp quan sát, phương pháp điều tra, phương pháp phỏng vấn, trò chuyện, phương pháp hỏi ý kiến chuyên gia,

6 Ý nghĩa của đề tài

7 Kết cấu của khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung khóa luận

gồm 3 chương, 9 tiết

Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC TÍCH HỢP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 12 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG YÊN PHONG SỐ 1,

TỈNH BẮC NINH 1.1 Cơ sở lý luận của việc tích hợp giáo dục pháp luật trong dạy học môn Giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông

1.1.1 Dạy học tích hợp

“Qúa trình dạy học là một chuỗi liên tiếp các hoạt động của người dạy và người học đan xen, hỗ trợ với nhau trong khoảng không gian và thời gian nhất định, nhằm thực hiện các nhiệm vụ dạy học Hay nói cách khác, dạy học là quá trình thực hiện các thao tác có tổ chức và định hướng giúp người học phát triển các năng lực, vận dụng lý thuyết vào đời sống.”

Bàn về bản chất của quá trình dạy học xét theo hai góc độ:”

Thứ nhất, góc độ học sinh: “Quá trình phản ánh hiện thực vào não bộ kích thích khả năng tìm hiểu và hoàn thiện vốn hiểu biết của mình Đồng thời, hoạt động được tổ chức dưới sự hướng dẫn của GV, không tìm ra cái mới mà tái tạo lại chân

lí Mặt khác, quá trình dạy học phụ thuộc vào tâm lý lứa tuổi và năng lực của HS để tiến hành giáo dục.”

Thứ hai, góc độ GV:“GV được biết đến là người tổ chức và định hướng cho

HS thực hiện chuỗi hoạt động kích thích tính tự giác, tích cực học tập, sáng tạo của

HS Từ đó, kiểm tra, đánh giá điều chỉnh và xác nhận kết quả học tập của HS.”

“Tích hợp có nghĩa là sự hợp nhất, sự hòa nhập, sự kết hợp Nội hàm khoa học khái niệm tích hợp có thể hiểu một cách khái quát là sự hợp nhất hay nhất thể hóa các bộ phận khác nhau để đưa tới một đối tượng mới như là một thể thống nhất trên những nét bản chất nhất của các thành phần đối tượng, chứ không phải là phép cộng giản đơn những thuộc tính của các thành phần ấy”[6-tr.5]

“Dạy học tích hợp là hành động liên kết một cách hữu cơ, có hệ thống các đối tượng nghiên cứu, học tập của một vài lĩnh vực môn học khác nhau thành nội dung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn học đó nhằm hình thành ở học sinh các năng lực cần thiết

Trong dạy học tích hợp, học sinh dưới sự chỉ đạo của giáo viên thực hiện việc chuyển đổi liên tiếp các thông tin từ ngôn ngữ của môn học này sang ngôn ngữ của môn học khác; học sinh học cách sử dụng phối hợp các kiến thức, những kĩ năng và những thao tác để giải quyết các tình huống phức hợp - thường là gắn với thực tiễn Chính nhờ quá trình đó, học sinh nắm vững kiến thức, hình thành khái niệm, phát triển năng lực và các phẩm chất cá nhân

Dạy học tích hợp là một quan điểm sư phạm, ở đó người học cần huy động mọi nguồn lực để giải quyết một tình huống phức hợp – có vấn đề nhằm phát triển các năng lực và phẩm chất cá nhân Tuy nhiên, người ta cũng gọi là phương pháp dạy học tích hợp, khi đó cần hiểu đó là một phương pháp dạy học phức hợp” [6-tr.9]

Như vậy, dạy học tích hợp có thể hiểu là GV lồng ghép nhiều nội dung có liên quan đến bài học của môn học khác nhau kết hợp nhiều phương pháp, phương tiện dạy học Thông qua đó, giúp HS huy động mọi nguồn lực để giải quyết một tình huống phức hợp nhằm phát triển các năng lực và hình thành phẩm chất cho mỗi cá nhân

1.1.2 Giáo dục pháp luật

a) Giáo dục

Theo từ điển từ và ngữ Hán – Việt,“Giáo dục là quá trình hoạt động có ý thức,

có mục đích, có kế hoạch, có tổ chức nhằm bồi dưỡng cho người ta những phẩm chất đạo đức và những tri thức cần thiết để người ta có khả năng tham gia mọi mặt của đời sống xã hội”

Như vậy, giáo dục được hiểu theo hai nghĩa:

Thứ nhất ,“theo nghĩa rộng là quá trình tác động có mục đích, tổ chức, nội dung, thông qua các hoạt động học trên lớp kết hợp với hoạt động giao lưu bên ngoài nhằm hình thành cho người học lý tưởng, động cơ, tình cảm, một số tích cách của nhân cách, hành vi, thói quen và cách cư xử đúng đắn trong xã hội Chẳng hạn các hoạt động ngoại khóa như: báo cáo thời sự thực trạng pháp luật ở nước ta hiện nay, biễu diễn văn nghệ liên quan tới chủ đề ngoại khóa, thăm quan các khu di tích lịch sử, được tổ chức ngoài giờ lên lớp nhằm tác động tích cực đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách của người học.”

Thứ hai,“giáo dục được hiểu theo nghĩa hẹp là quá trình hình thành nhân cách cho người học thông qua các hoạt động trải nghiệm trên lớp dưới sự định hướng của người dạy.”

b) Pháp luật

“Vấn đề pháp luật có rất nhiều tác giả nghiên cứu và quan điểm khác nhau về

pháp luật Trong đó, “Pháp luật Việt Nam là hệ thống các quy tắc xử sự do Nhà nước Việt Nam ban hành hoặc thừa nhận và bảo đảm thực hiện, thể hiện ý chí của đại đa số nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam, được quy định bởi cơ sở kinh tế của chủ nghĩa xã hội trong giai đoạn mới, là công cụ chủ yếu điều chỉnh các quan hệ xã hội nhằm mục đích xây dựng một xã hội công bằng, phồn thịnh và văn minh”[9–tr.60]

Tuy nhiên,“pháp luật có thể hiểu là hệ thống các quy tắc xử sự, là công cụ điều chỉnh các quan hệ xã hội do Nhà nước ban hành, thể hiện ý chí của giai cấp cầm quyền và được thực hiện bằng các biện pháp cưỡng chế của Nhà nước Mỗi hình thái kinh tế - xã hội đều có một kiểu Nhà nước và kiểu pháp luật tương ứng.”

Dưới góc độ lý luận, cho đến nay, vẫn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về

vai trò của pháp luật: “Có quan điểm cho rằng vai trò và giá trị cao nhất của pháp luật là chức năng điều chỉnh các quan hệ xã hội của nó” [19-tr.130]; tác giả Nguyễn Đình Đặng Lục khẳng định: “Với tư cách là những chuẩn mực, pháp luật

có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách” [12-tr.83]; tác giả Vũ Anh Tuấn cho rằng: “Vai trò của pháp luật được thể hiện bằng hoạt động xây dựng pháp luật được thể hiện bằng hoạt động xây dựng pháp luật, thực hiện pháp luật, ý thức pháp luật cùng với hình thức thể hiện của pháp luật” [18-tr.43];

“Từ kết quả phân tích trên có thể chỉ ra rằng, vai trò của pháp luật được thông qua bởi nhiệm vụ, chức năng và mối liên kết giữa cá nhân và xã hội Xét góc độ nhà nước, pháp luật có vai trò là công cụ quản lý, điều hành bộ máy nhà nước Xét góc

độ cá nhân, pháp luật giữ vai trò là công cụ thực hiện quyền làm chủ của nhân dân lao động Từ đó, hướng tới xây dựng một nhà nước bình đẳng; một môi trường an

toàn, lành mạnh, yêu thương; mọi công dân đều hình thành nhân cách, ý thức và trách nhiệm đối với cộng đồng.”

Giáo dục pháp luật cho học sinh trường trung học phổ thông là tác động có hệ thống, có kế hoạch, có mục đích của các chủ thể giáo dục (hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn và các tổ chức chính trị xã hội trong và ngoài nhà trường trung học phổ thông) đến học sinh trung học phổ thông nhằm trang bị cho học sinh trình độ pháp luật nhất định, để từ đó có ý thức đúng đắn về pháp luật, tôn trọng và tự giác ứng xử, xử sự theo yêu cầu của pháp luật”[17- tr 25]

Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục

và Đào tạo về chương trình GDPT môn GDCD: “Giáo dục pháp luật là quá trình tác động sư phạm có mục đích, có kế hoạch giúp học sinh có ý thức, hành vi phù hợp với quy định của pháp luật; có tri thức phổ thông, cơ bản, thiết thực đối với đời sống và định hướng nghề nghiệp về pháp luật, trên cơ sở đó hình thành, phát triển các phẩm chất chủ yếu và năng lực cốt lõi của người công dân Việt Nam, đáp ứng nhu cầu phát triển cá nhân và thực hiện quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của công dân”

“Có thể nói, giáo dục pháp luật, tuyên truyền, phổ biến pháp luật giữ vị trí và vai trò đặc thù riêng Song, giáo dục pháp luật bao hàm cả tuyên truyền và phổ biến pháp luật nhằm nâng cao ý thức pháp luật Bởi lẽ, so với tuyên truyền, phổ biến thì giáo dục cũng nhằm nâng cao nhận thức, tình cảm song nội dung rộng hơn, phương thức tiến hành chặt chẽ hơn, đối tượng xác định hơn, mục đích lớn

hơn Xét dưới góc độ nhất định thì tuyên truyền, phổ biến chính là các phương thức giáo dục cụ thể.”

“Tóm lại, giáo dục pháp luật là một dạng hoạt động có mục đích, có tính định hướng của con người, tác động lên các đối tượng giáo dục nhằm đạt kết quả cuối cùng - đó là hình thành tri thức pháp luật, tình cảm đối với pháp luật và hành vi xử

sự phù hợp với pháp luật hiện hành.”

1.1.3.Tích hợp giáo dục pháp luật trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp

12 ở trường trung học phổ thông

“Có thể nói, môn Giáo dục Công dân ở trường trung học phổ thông có vai trò trực tiếp trong quá trình hình thành ý thức, hành vi đạo đức, pháp luật và lối sống cho học sinh Nhìn tổng thể, đây được coi là môn học có đặc điểm nổi bật là gần với con người và xã hội Đặc điểm đó khiến môn Giáo dục Công dân có những lợi thế nhất định để định hướng giáo dục pháp luật cho các em học sinh Cụ thể, môn GDCD có

năm phần, trong đó, chương trình GDCD lớp 12 với chủ đề Công dân với pháp luật

bao gồm các bài sau:”

Bài 2: Thực hiện pháp luật

Bài 3: Công dân bình đẳng trước pháp luật

Bài 4: Quyền bình đẳng của công dân trong một số lĩnh vực của đời sống xã hội Bài 5: Quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo

Bài 6: Công dân với các quyền tự do cơ bản

Bài 7: Công dân với các quyền dân chủ

Bài 8: Pháp luật với sự phát triển của công dân

Bài 9: Pháp luật với sự phát triển bền vững của đất nước

“Tích hợp giáo dục pháp luật trong dạy học môn Giáo dục Công dân lớp 12 là lồng ghép pháp luật vào trong môn học, xác định mục đích rõ ràng, cụ thể thông qua các hoạt động trải nghiệm, hướng dẫn học sinh hiểu được bản chất, vai trò của pháp luật cũng như đặc thù của môn học Từ đó, tạo niềm tin, hứng thú cho học sinh; hình thành tri thức và hành vi phù hợp.”

Sơ đồ khái quát cơ chế của giáo dục pháp luật:

“Qúa trình tích hợp giáo dục pháp luật trong dạy học môn GDCD lớp 12 tác động vào hai đối tượng:”

“ Thứ nhất, đối với học sinh: Đây là đối tượng chịu tác động trực tiếp trong

quá trình giáo dục Đẩy mạnh giáo dục pháp luật trong dạy học môn Giáo dục Công dân lớp 12 theo hướng tích hợp gắn với thực tiễn tạo sức hấp dẫn, thu hút sự chú ý của HS, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho HS.Thông qua các nội dung tích hợp, tăng cường cho HS tinh thần chủ động, linh hoạt, làm chủ kiến thức và biết vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống pháp luật thực tế Đồng thời, các hoạt động trải nghiệm giúp HS phát huy vị trí và vai trò trung tâm của mình dưới sự định hướng của GV ”

“ Thứ hai, đối với giáo viên: Mặc dù việc tích hợp giáo dục pháp luật trong dạy

học môn GDCD lớp 12 gây khó khăn lớn trong việc trang bị lượng kiến thức pháp luật khổng lồ, dành nhiều thời gian và công sức trong việc đầu tư giáo án nhưng đây chỉ là bước đầu tiên của quá trình Thực chất, GV thường xuyên phải trang bị kiến thức chuyên môn, học hỏi kiến thức và phương pháp tích cực Việc cần làm lúc này là vận dụng kiến thức đó vào xây dựng bài học, xác định năng lực hướng tới hình thành cho HS, bản chất và nội dung pháp luật cốt lõi, sắp xếp thành một hệ thống lôgic Khi đó, GV không phải là người truyền thụ kiến thức pháp luật cho HS mà là người

tổ chức, định hướng và kiểm tra HS tiếp cận lĩnh hội tri thức.”

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc tích hợp giáo dục pháp luật trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở trường trung học phổ thông Yên Phong số 1, tỉnh Bắc Ninh hiện nay ”

“Trường THPT Yên Phong số 1 thành lập năm 1963, tại thị trấn Chờ (Yên Phong) Là một trong số vùng đất học nức tiếng ở Việt Nam Cũng vì những lợi thế

Động cơ

riêng có, trường đã thu hút được nhiều giáo viên khắp nước đến công tác, rồi sinh

cơ lập nghiệp tại Yên Phong, coi Yên Phong là quê hương thứ 2 Hiện nay, trường THPT Yên Phong số 1 có 122 cán bộ giáo viên Cụ thể như sau: Ban giám hiệu có 4 người (một hiệu trưởng và ba hiệu phó) đều có bằng thạc sĩ; 8 cán bộ hành chính, hơn 100 giáo viên (trong đó có 45 giáo viên đã có bằng thạc sĩ, 20 giáo viên khác đang là học viên cao học) Có thể nói, tỉ lệ giáo viên của trường đã và đang học cao học đứng đầu trong tỉnh Bắc Ninh, toàn trường có khoảng 50 đến 60 giáo viên đạt giáo viên giỏi cấp tỉnh nhiều năm liền; giáo viên dạy giỏi cấp trường khoảng 50 - 60 người/năm.”

“Về cơ sở vật chất, hiện trường được xây dựng trên quỹ đất có diện tích 1,3 ha bao gồm: một khu hiệu bộ (2 tầng); một nhà A (3 tầng) dành cho các lớp khối 10,11; một nhà B (5 tầng) dành cho các lớp khối 10, 11 còn lại,các lớp khối 12, thư viện đọc, thư viện điện tử, 4 phòng chức năng (lí, hóa, sinh, tin), 2 phòng tin học và phòng của các tổ chuyên môn; một nhà đa năng (1 tầng) dành cho học sinh học giáo dục thể chất, tổ chức các hội thi, văn nghệ, Trường có 45 lớp học và đều được trang bị hệ thống máy chiếu, bảng thông minh và camera, ngoài ra camera còn được trang bị ngoài cổng và nhiều phòng chức năng để đảm bảo an ninh.”

“Nhìn chung, toàn trường có hơn hai nghìn học sinh thì tỉ lệ học sinh khá và giỏi đạt 97,5 %, có 98% học sinh đạt hạnh kiểm khá trở lên Đặc biệt, từ năm 2009 -

2013, trường liên tục nằm trong tốp 200 trường THPT có điểm thi ĐH cao nhất toàn quốc; liên tục dẫn đầu hoặc trong tốp dẫn đầu tỉnh về kết quả thi giáo viên, học sinh giỏi cấp tỉnh Riêng năm 2013, thống kê bước đầu có 83% học sinh đỗ ĐH, CĐ trong đó đỗ ĐH nguyện vọng 1 chiếm tới 69,8% Bên cạnh đó, nhà trường đã gặt hái nhiều thành tích tiêu biểu như: nhiều năm đạt danh hiệu “Lá cờ đầu” khối các trường THPT toàn Hà Bắc; năm học 2000- 2001 được Chủ tịch nước thưởng Huân chương Lao động hạng Nhì; năm học 2009 - 2010 được UBND tỉnh công nhận Tập thể Lao động xuất sắc; năm học 2010 - 2011 được Bộ GD - ĐT tặng cờ thi đua xuất sắc; năm học 2011 - 2012 được Chính phủ tặng cờ thi đua xuất sắc; năm học 2012 - 2013 được UBND tỉnh công nhận Tập thể Lao động xuất sắc và được Chủ tịch nước tặng thưởng

Huân chương Lao động hạng nhất Trường THPT Yên Phong số 1 từng bước khẳng định chất lượng giáo dục của nhà trường, là địa chỉ tin cậy, là điểm sáng trong bức tranh giáo dục tỉnh Bắc Ninh.”

“Có thể nói, lứa tuổi học sinh THPT được đánh giá là lứa tuổi có nhiều chuyển biến mạnh mẽ, ưa thích sự khám phá, mới lạ; là thời kì dần hoàn thiện quá trình phát triển nhân cách và trí tuệ của cá nhân; là lứa tuổi dễ chịu sự tác động của các yếu tố bên ngoài (đặc điểm về sự phát triển thể chất, điều kiện sống và hoạt động).”

“Học sinh THPT còn được gọi là tuổi thanh niên, đây được coi là giai đoạn phát triển bắt đầu từ lúc dậy thì và kết thúc khi bước vào tuổi người lớn Tuổi thanh niên được tính từ 15 đến 25 tuổi, được chia làm 2 thời kì:

+ Thời kì từ 15 - 18 tuổi: gọi là tuổi đầu thanh niên

+ Thời kì từ 18 - 25 tuổi: giai đoạn hai của tuổi thanh niên”

“Tuổi học sinh THPT là thời kỳ trưởng thành về mặt cơ thể Người ta hay nói:

“Tuổi 17 bẻ gãy sừng trâu” Chính sự phát triển mạnh mẽ về thể chất, đồng thời tâm

lý và nhân cách của các em học sinh cũng có sự phát triển Một trong những yếu tố tác động đến tâm lý lứa tuổi học sinh là điều kiện sống và hoạt động Mỗi một điều kiện sống và hoạt động các em lại có vị trí và trách nhiệm riêng phù hợp với từng môi trường Chẳng hạn, trong gia đình lúc này em được mang cho mình quyền lợi

và trách nhiệm như người lớn, cha mẹ bắt đầu trao đổi với các em mọi vấn đề trong gia đình Từ đó, các em dần hình thành tinh thần trách nhiệm trong công việc, bắt đầu quan tâm đến nề nếp, lối sống sinh hoạt và điều kiện của gia đình Bên cạnh đó trong nhà trường, học tập vẫn là hoạt động chủ đạo nhưng tính chất và mức độ cao hơn so với lứa tuổi thiếu niên Lúc này, bản thân đòi hỏi các em tự giác, tích cực độc lập hoạt động, làm chủ kiến thức và vận dụng tri thức một cách sáng tạo, khoa học.Ví dụ như: Thông qua nội dung bài 2 “Thực hiện pháp luật” môn GDCD các

em sẽ hình thành và ý thức được trách nhiệm của công dân trong xã hội, đồng thời thực hiện đúng và tuân thủ quy định của pháp luật (đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông, đi nghĩa vụ quân sự theo quy định, nộp thuế,…).”

“Trong quá trình phát triển của bản thân, tự ý thức được đánh giá khá cao trong quá trình phát triển nhân cách Theo đó, các em có nhu cầu tìm hiểu và tự đánh giá những đặc điểm tâm lý của mình theo chuẩn mực đạo đức xã hội, mục đích cuộc sống Lúc này, xuất hiện cái “tôi” trong bản thân các em Các em không chỉ nhận thức rõ cái tôi của mình mà còn nhận thức về vị trí của mình trong xã hội Theo lẽ đó, ý thức làm người lớn khiến các em có nhu cầu khẳng định mình, muốn thể hiện cá tính của mình một cách độc lập, muốn người khác quan tâm, chú ý đến mình… Chẳng nói đâu xa, trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh “thường xuyên” xuất hiện cảnh một nhóm nữ sinh (3 đến 5 người) tham gia đánh bạn, xé quần áo một bạn nữ

và quay clip lên mạng xã hội để khẳng định vị trí “đàn anh” của mình Mà các đối tượng vi phạm thường rơi vào học sinh khối 11, 12 ở trường THPT Sự việc này, một phần cho thấy những học sinh tham gia đánh bạn chưa hiểu hết giá trị yêu thương, tôn trọng con người, thậm chí bị lệch lạc về tư tưởng, nhận thức Đồng thời, các em coi việc xé quần áo,làm nhục người khác làm thú vui và muốn khẳng định chính mình Vấn đề bạo lực học đường hiện đã và đang diễn ra phổ biến ở trường học Nó giống như một loại virút sẵn sàng hủy hoải phẩm chất và nhân cách của con người Hiện nay, các trường THPT nói chung và trường THPT Yên Phong 1, Bắc Ninh nói riêng ta sẽ không ít nhiều chứng kiến cảnh tan trường hoặc đến trường HS không đội mũ bảo hiểm, đi hàng ba, bốn, đèo ba bạn trên xe đạp điện khi tham gia giao thông Một tâm lý chung của các em là “ngại” đội mũ bảo hiểm vì cho rằng nó xấu, nặng đầu hoặc muốn thể hiện bản thân Mặc dù, trường THPT Yên Phong số 1,Bắc Ninh rất tạo điều kiện, thường xuyên phổ biến và đưa ra hình phạt nghiêm khắc đối với HS nhưng hàng năm số lượng vụ tai nạn giao thông xảy ra không ít

Do vậy, cần phải có sự vào cuộc của các cơ quan có thẩm quyền và toàn xã hội Một mặt, người lớn phải lắng nghe ý kiến của các em, mặt khác phải giúp các em hình thành được biểu tượng khách quan về nhân cách của mình nhằm giúp cho sự tự đánh giá của các em được đúng đắn hơn, tránh những lệch lạc, phiến diện trong tự đánh giá Cần tổ chức hoạt động của tập thể cho các em có sự giúp đỡ, kiểm tra lẫn nhau để hoàn thiện nhân cách của bản thân ”

“Vì vậy, nhà trường, gia đình và xã hội cần phải liên kết mật thiết với nhau, hợp tác và giúp đỡ nhau trong việc giáo dục nhân cách cho HS; kịp thời động viên

và quan tâm HS khi chúng có những biểu hiện lạ Tránh trường hợp thương tâm như

nữ sinh lớp 12 Nguyễn Thị V A trường THPT Thuận Thành số 2, Bắc Ninh nhảy cầu tự tử và hiện đang tạm giữ nghi phạm hiếp dâm Ngày 14/4/2019, Hiếu đi ăn hội cùng bạn bè ở huyện Thuận Thành và gặp Nguyễn Thị V A Sau đó, Hiếu rủ nữ sinh đi uống nước và chở thẳng vào nhà nghỉ Bắc Hà Tại đây, Hiếu có hành vi sờ soạng, kéo quần V A để cưỡng bức nhưng nữ sinh chống cự nên Hiếu chưa thực hiện được hành vi của mình Quân cùng 2 người bạn đến cứu V A trong tình trạng

nữ sinh quần áo xộc xệch và đang khóc Mặc dù 2 nhóm đã gặp nhau và Hiếu đã xin lỗi V A nhưng do tâm lý hoảng loạn, lo sợ, xấu hổ với bản thân và gia đình, thiếu kiến thức về pháp luật, ngại chia sẻ cho người thân V A quyết định gieo mình xuống cầu tự vẫn.”

1.2.3 Thực trạng giáo dục pháp luật trong dạy học môn Giáo dục công dân

Môn GDCD là môn học thuộc khoa học xã hội và nằm trong chương trình chính khóa của nhà trường nhằm hình thành thế giới quan, nhân sinh quan ở người học Trang bị cho học sinh những hiểu biết tri thức, hình thành thái độ, tình cảm, lòng tin đối với đường lối của Đảng và tự giác chấp hành chính sách pháp luật của nhà nước Từ đó, hình thành hành vi đúng đắn, có khả năng điều chỉnh cuộc sống cho phù hợp với yêu cầu xã hội

Trong quá trình đổi mới, nhận thức được tầm quan trọng của giáo dục pháp luật, Bộ giáo dục & Đào tạo tiến hành nghiên cứu và quyết định đưa giáo dục pháp luật vào trong chương trình dạy học, cụ thể là môn Giáo dục Công dân Ở cấp Trung học phổ thông, môn Giáo dục công dân được dạy cả 3 khối lớp (khối lớp 10,11 và 12) với thời lượng 35 tiết/ khối lớp, trong đó tập trung vào lớp 12 Nội dung chương trình dạy chú trọng vào vị trí, vai trò, bản chất của pháp luật từ đó giúp học sinh hình thành tri thức, hình thành nhân cách; rèn luyện phẩm chất tốt; điều chỉnh hành vi xử sự phù hợp với pháp luật;…Tuy nhiên, thực tế việc giảng dạy

hiện nay đối với môn học này ở trường THPT Yên Phong số 1,tỉnh Bắc Ninh còn nhiều bất cập Cụ thể như sau:

Một là, cơ chế chính sách cho cán bộ, giáo viên giảng dạy môn còn chưa được

thoả đáng Do vậy chưa có động lực thúc đẩy cán bộ giáo viên tâm huyết với nghề, chưa thực sự đầu tư, trí tuệ và công sức trong giảng dạy

Hai là, sách giáo khoa để giảng dạy còn mang tính hình thức, nội dung môn

học chưa phong phú đa dạng (chưa bổ sung tính thời sự các vụ án, các vi phạm phổ thông), chưa có tính thực tế cao, do vậy gây ra tâm lý thụ động và nhàm chán của học sinh; nội dung môn học chưa hợp lý,

Ba là, mặc dù hiện nay môn GDCD đã được đưa vào kỳ thi THPT Quốc gia

nhưng rất nhiều các lực lượng như: lãnh đạo quản lý, đội ngũ giáo viên, đại đa số phụ huynh, đặc biệt là học sinh ở trường THPT Yên Phong số 1, tỉnh Bắc Ninh quan niệm coi đó chỉ là môn phụ nên ý thức học tập trong môn học còn chưa cao, tình trạng học để qua môn, học để thi, học đối phó là phổ biến Thực tế, qua quan sát các tiết dự giờ GDCD lớp 12 cho thấy lớp học còn trầm, ít những cánh tay giơ lên phát biểu ý kiến, có một số học sinh tỏ ra không quan tâm đến nội dung môn học dẫn tới làm việc riêng trong giờ, khi cô giáo tiến hành kiểm tra bài cũ các em tỏ

ra lúng túng hoặc chưa mạnh dạn xung phong lên bảng,… Trước tình hình trên, tôi tiến hành tìm hiểu điều tra bằng phiếu điều tra ở lớp 12A2 và 12A14 trường THPT Yên Phong số 1, tỉnh Bắc Ninh Kết quả đạt được cho thấy (phụ lục 1):

- Tỉ lệ học sinh hứng thú học tập môn GDCD chiếm 26%; tỉ lệ học sinh không hứng thú học tập môn GDCD chiếm 19,2 % và đại đa số học sinh cảm thấy bình thường (chiếm 54,8%)

- Tỉ lệ GV thi thoảng tổ chức các hoạt động lồng ghép tình huống pháp luật

trong nội dung bài học môn GDCD chiếm 100%

- Tỉ lệ học sinh không học ở nhà môn GDCD chiếm 64,4% và số lượng học sinh học ở nhà môn GDCD ít (chiếm 35,6%)

- Tỉ lệ học sinh rất thích cô giáo tổ chức các hoạt động lồng ghép tình huống

pháp luật trong nội dung bài học môn GDCD chiếm 77,9% và còn lại là tỉ lệ học

sinh tỏ ra thích chiếm 22,1%

- Đại đa số học sinh chọn nội dung tuyên truyền, phổ biến được nhà trường

tập trung vào các lĩnh vực an toàn giao thông và tệ nạn xã hội (ma túy, mại dâm,

cờ bạc,…)

-Tìm hiểu mức tiếp cận các quy định của pháp luật, 100% học sinh dừng lại ở mức độ khi gặp phải vấn đề cần giải quyết liên quan đến pháp luật mới tìm hiểu Kết quả khảo sát phản ánh phần nào thực trạng học tập và giảng dạy môn GDCD ở trường THPT Yên Phong số 1, Bắc Ninh hiện nay Thực tế chỉ ra rằng, chất lượng học tập của HS trước đây là không cao Mặc dù, năm 2016 Bộ Giáo dục và Đào tạo chính thức công bố phương án thi, xét tuyển và tuyển sinh THPT quốc gia năm 2017, theo đó môn GDCD chính thức được dùng để thi dưới dạng tổ hợp cùng với hai môn Lịch sử và Địa lý Khi đó, cấu trúc và đặc trưng đề thi theo 3 mức độ: nhận biết, thông hiểu, vận dụng (vận dụng thấp và vận dụng cao) Công tác chuẩn bị được GV và HS chú trọng hơn GV có nhiều cố gắng trong việc đầu tư các bài giảng nhằm trang bị kiến thức và nâng cao ý thức PL cho HS Tuy nhiên, HS mang nặng tư tưởng học và thi để đối phó ( đặc biệt là HS chú trọng môn thi Cao đẳng, Đại học), thụ động, ý thức PL và vận dụng lý thuyết vào thực tế cuộc sống kém

Mặt khác, qua quá trình tìm hiểu tôi được biết nhà trường hiện nay đã thành lập Câu lạc bộ sách và hành động THPT Yên Phong số 1 nhằm đáp ứng nhu cầu đọc sách, tìm hiểu tài liệu của học sinh Tuy nhiên, lượng sách tham khảo liên quan đến các lĩnh vực giáo dục pháp luật (có khoảng 5 đến 7 quyển), sách tham khảo môn GDCD (không có), sách kĩ năng sống rất ít Trong khi đó, lượng sách tham khảo dành cho các môn như: Toán, Lí, Hóa, Anh,… nhiều hơn và dễ dàng tìm thấy trên các tủ sách Không chỉ vậy, trường THPT Yên Phong số 1 nói riêng và một số trường THPT khác nói chung xuất hiện “trào lưu” đẩy nhanh tiến độ tiết dạy để kết thúc môn học sớm nhường chỗ cho các môn thi chính Có thể nói, kết quả điều tra phản ánh phần nào thực trạng nhận thức về giáo dục pháp luật và vị trí của môn GDCD của lãnh đạo quản lý, đội ngũ giáo viên, đại đa số phụ huynh, đặc biệt là học sinh ở trường THPT Yên Phong số 1, tỉnh Bắc Ninh

Bốn là, số lượng tiết học ít (1 tiết/ tuần), lực lượng giáo viên thì mỏng (3 giáo viên phụ trách dạy môn GDCD, mỗi giáo viên phụ trách giảng dạy 13,14 lớp, thậm

chí có giáo viên phải dạy đến 18,19 lớp/ học kỳ) dẫn tới trường hợp giáo viên bộ môn không thể truyền đạt hết lượng kiến thức lớn của môn học và thực hiện tốt lồng ghép giáo dục pháp luật vào nội dung bài học Mặc dù, trường THPT Yên Phong số

1 rất nỗ lực và cố gắng không ngừng nghỉ trong việc đổi mới phương pháp dạy học nhưng trên thực tế vẫn còn tập trung chủ yếu vào lý thuyết; xem nhẹ thực hành Qua quá trình tìm hiểu, tôi nhận thấy rằng không ít giáo viên vẫn còn hiện tượng đi theo lối mòn chỉ khai thác và đưa ra ví dụ trong sách giáo khoa không có sự liên kết với thực tế, ngại áp dụng những phương pháp tích cực trong bài dạy Khi phỏng vấn nhỏ với một số giáo viên trong nhà trường, có giáo viên cho rằng: “Khai thác lượng kiến thức trong SGK đã phản ánh hết phần nào nội dung bài học” Từ đó, dẫn tới hệ lụy là thiết kế bài giảng kém chất lượng, sử dụng phương pháp truyền thống, chưa thực sự làm tốt trách nhiệm truyền tải và phổ biến giáo dục pháp luật vào trong nội dung bài học môn GDCD

1.3 Sự cần thiết phải tích hợp giáo dục pháp luật trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở trường THPT Yên Phong số 1, tỉnh Bắc Ninh hiện nay

Với mục tiêu giáo dục “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ, nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” Trong quá trình giáo dục, không thể chỉ trang bị các tri thức khoa

học cho học sinh mà còn phải kết hợp với giáo dục đạo đức, nhân cách,… để giúp các em phát triển toàn diện Giáo dục pháp luật là một dạng giáo dục góp phần điều chỉnh hành vi của con người Vì vậy, giáo dục pháp luật trong dạy học góp phần vào mục tiêu giáo dục toàn diện con người Việt Nam, đặc biệt là thế hệ học sinh Học sinh - thế hệ “mầm non”, chủ nhân tương lai của đất nước Đây cũng có thể coi là lực lượng đông đảo trong xã hội, là đối tượng nhạy cảm nhất trước những biến đổi nhanh chóng của đất nước và toàn cầu Xét khía cạnh tích cực: trẻ tuổi, có trình độ và năng lực sáng tạo, khả năng tiếp nhận, học hỏi cái mới nhanh

và linh hoạt, thích nghi kịp thời với sự thay đổi nhanh chóng của xã hội hiện đại,

cạnh tranh bình đẳng, dân chủ, tiếp cận khoa học công nghệ hiện đại dễ dàng, giao lưu với nhiều nền văn hóa, Bên cạnh đó vẫn còn tồn tại một số hạn chế: suy thoái đạo đức; tiếp thu ồ ạt không chọn lọc; lối sống thực dụng và hưởng thụ, ăn cắp thông tin; tiếp xúc với nhiều tư tưởng, quan điểm văn hóa đi ngược lại với chủ trương, đường lối chính sách của Đảng; dễ tiếp thu một số trang mạng chứa văn hóa phẩm độc cho giới trẻ; các tệ nạn trá hình xuất hiện nhiều trên mạng ảnh hưởng thế hệ học sinh…

Hiện nay, tình trạng thiếu hiểu biết về pháp luật hay nói đúng hơn là “mù” pháp luật; suy thoái đạo đức; vi phạm đạo đức đang diễn ra phổ biến trong nhà trường THPT nói chung và trường THPT Yên Phong số 1 nói riêng Chẳng hạn, học sinh vô tư đi xe máy, xe đạp điện chở ba, không đội mũ bảo hiểm; học sinh nghe các thế lực phản động dụ dỗ, kích động biểu tình; vô lễ với giáo viên; bạo lực học đường… dẫn tới hậu quả trầm trọng Không dừng lại ở đó, các loại tội phạm như trộm cắp tài sản, giết người, lừa đảo, tiêm chích ma túy,… đã len lỏi, xâm nhập vào tận học đường từ đồng bằng cho tới miền núi hẻo lánh Có thể nói, hiện tượng “trẻ hóa” phạm tội đang diễn ra phổ biến và trở thành nỗi lo ngại cho toàn xã hội

Cách mạng công nghiệp 4.0 giống như con dao hai lưỡi khi vừa tạo ra cơ hội nhưng cũng đồng thời đem lại thách thức đối với đất nước nói chung và học sinh nói riêng Nếu tất cả học sinh đều có ý thức chấp hành pháp luật, nghĩa là số người

có ý thức chấp hành pháp luật trong xã hội cũng cao Điều đó sẽ góp phần làm cho trật tự, kỷ cương của xã hội ngày càng được chấn chỉnh tốt hơn Ngoài ra học sinh

có ý thức chấp hành pháp luật tốt sẽ lan tỏa, ảnh hưởng đến những người xung quanh, góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong nhân dân

Học sinh chính là nguồn nhân lực tương lai trong xây dựng Nhà nước pháp quyền, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập với thế giới Điều đó đòi hỏi nguồn nhân lực không chỉ giỏi chuyên môn mà còn phải có đạo đức, nhân cách

và đặc biệt là ý thức trách nhiệm công dân Ngày nay, trong xu thế toàn cầu hóa thì các quan hệ quốc tế cũng phải được xây dựng trên nền tảng pháp luật Vì vậy, việc đưa giáo dục pháp luật trong dạy học môn Giáo dục Công dân ở trường trung học

phổ thông là một việc đúng đắn, rất cần thiết Ngoài việc đáp ứng tri thức cho học sinh để xử lý các tình huống còn đáp ứng đòi hỏi khách quan của phát triển kinh tế

xã hội nhằm nâng cao dân trí và thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước đề ra Nguyên nhân học sinh phạm tội trước hết là do ý thức phấn đấu, tự rèn luyện,

tu dưỡng bản thân còn yếu hoặc hoàn cảnh khách quan đưa đến như bị lôi kéo, rủ rê đến với hành vi phạm tội Nguyên nhân thứ hai là do sự giáo dục sai lầm của gia đình trong việc dạy con cái Ngoài ra, đối với độ tuổi mới lớn thì những biến đổi về thể chất và tinh thần diễn ra phức tạp, chính trong giai đoạn này nhiều em dễ bị dao động, mất phương hướng dẫn đến nguy cơ sai phạm trong hạnh vi

Cho nên, đưa giáo dục pháp luật trong dạy học môn Giáo dục Công dân ở trường THPT nói chung và trường THPT Yên Phong số 1 nói riêng là yêu cầu cấp thiết góp phần giảm thiểu tình trạng trên

Thứ nhất, giáo dục pháp luật trong nhà trường góp phần hình thành tri thức pháp luật cho học sinh Trên cơ sở tri thức đã học, học sinh có thể vận dụng vào cuộc sống hàng ngày một cách hiệu quả nhất; hình thành nên ý thức và thói quen xử

sự phù hợp với quy định của pháp luật, đồng thời, nhận thức được quyền lợi và trách nhiệm của bản thân trong xã hội

Thứ hai, xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lý của học sinh ở trường trung học phổ thông thường rất nhạy cảm, dễ bị các thế lực phản động kích động hoặc chịu tác động bới các yếu tố bên ngoài Nếu không được giáo dục pháp luật tốt, thiếu hiểu biết về pháp luật rất dễ dẫn đến hành vi phạm tội

Thứ ba, giáo dục pháp luật trong nhà trường phần nào giúp cho học sinh có niềm tin vững chắc vào sự lãnh đạo, các chủ trương chính sách, pháp luật của Đảng

và Nhà nước

Thứ tư, thông qua giáo dục pháp luật cho học sinh góp phần là kênh tuyên truyền giáo dục cho gia đình các em và cộng đồng nơi các em sinh sống về những kiến thức cơ bản về pháp luật, góp phần tích cực vào công cuộc đấu tranh phòng chống các loại tội phạm, các hành vi vi phạm pháp luật

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, song song với việc đưa giáo dục pháp luật vào trong trường học cần phải tiến hành đổi mới, hoàn thiện giáo dục pháp luật nhằm đáp ứng và khắc phục những hạn chế Cụ thể như: đào tạo và phát triển năng lực của học sinh, lý luận gắn với thực tiễn, chủ động và tích cực hội nhập, ứng dụng khoa học công nghệ vào trường học, học làm người trước khi học chữ, xây dựng trường học vui vẻ…

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

“Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện vừa là mục tiêu vừa là động lực phát triển của nền giáo dục Ngày nay, giáo dục không chỉ chú trọng phát triển trí lực và thể lực mà còn quan tâm đến giáo dục nhân cách, trong đó nhấn mạnh ý thức pháp luật của thế hệ trẻ Thực hiện sứ mệnh đó, đối với môn GDCD lớp 12 đề cao mục tiêu giáo dục pháp luật lên hàng đầu nhằm trang bị tri thức, giáo dục nhân cách và kỹ năng sống cho học sinh trung học phổ thông Môn GDCD với đặc thù riêng biệt là môn học tri thức mang tính trừu tượng, khái quát cao, lý luận gắn liền với thực tiễn thông qua các mối quan hệ ứng xử thường ngày

Có thể nói, trung học phổ thông là nấc thang cuối cùng của giáo dục phổ thông, là giai đoạn quan trọng trong quá trình hình thành, phát triển và tiến tới hoàn thiện nhân cách của học sinh Do vậy, tích hợp giáo dục pháp luật vào trong các môn học là rất cần thiết, đặc biệt là chương trình lớp 12 môn GDCD Tích hợp giáo dục pháp luật trong môn GDCD lớp 12 là cầu nối, là kênh truyền tải mọi nội dung giáo dục pháp luật một cách hiệu quả nhất tới mọi công dân Là cẩm nang tri thức góp phần điều chỉnh hành vi và ý thức của chủ thể, sống tích cực trong xã hội hiện đại và đáp ứng mục tiêu của giáo dục Tuy nhiên, qua điều tra khảo sát thực tế ở trường THPT Yên Phong số 1, tỉnh Bắc Ninh trong bộ môn GDCD còn xuất hiện nhiều bất cập Do đó, chưa phát huy và làm chủ được vai trò của mình trong việc dạy học tích hợp giáo dục pháp luật trong môn học Chính vì vậy, việc nghiên cứu một cách sâu sắc, có hệ thống và toàn diện hoạt động giáo dục pháp luật cho học sinh trong nhà trường là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng giáo dục Từ

đó, cần tiến hành thực nghiệm sư phạm để tìm ra các giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học theo định hướng tích hợp giáo dục pháp luật cho học sinh thông qua dạy học môn GDCD.”

Chương 2: QUY TRÌNH VÀ ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN QUY TRÌNH TÍCH HỢP GIÁO DỤC PHÁP LUẬT TRONG DẠY HỌC MÔN

GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 12 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

YÊN PHONG SỐ 1, TỈNH BẮC NINH 2.1 Quy trình tích hợp giáo dục pháp luật trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở trường THPT Yên Phong số 1, tỉnh Bắc Ninh ”

“ 2.1.1.1 Xác định mục tiêu bài học ”

“Để đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá người học, đòi hỏi đầu tiên đối với người giáo viên là thay đổi nhận thức và xác định rõ mục tiêu bài dạy, đặc biệt là trong việc tích hợp giáo dục pháp luật trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT ”

““Có thể nói, mục tiêu chính là cái đích phải đạt tới sau mỗi bài học, do chính giáo viên đề ra để định hướng hoạt động dạy học Đồng thời, mục tiêu góp phần cung cấp cho cả giáo viên và học sinh định hướng giải quyết vấn đề một cách cụ thể, chính xác Thông qua đó, sẽ gặt hái sự mong đợi của giáo viên đối với học sinh như: sau bài học này trò biết gì? Hiểu gì? Làm được gì?, Do vậy, trong quá trình dạy học tích hợp giáo dục pháp luật vào trong môn GDCD lớp 12 đòi hỏi GV phải đảm bảo các tiến trình sau:”

Thứ nhất, lồng ghép mục tiêu và nhiệm vụ của mảng kiến thức giáo dục pháp

luật ở nhà trường, địa phương làm cơ sở cho việc thiết kế mục tiêu dạy học và định hướng chuỗi hoạt động phù hợp nhằm thực hiện mục tiêu đó

Thứ hai,“xác định mục tiêu bài học phải đảm bảo cả ba yếu tố sau: kiến thức,

kỹ năng và thái độ Đồng thời, trong quá trình xác định mục tiêu phát triển năng lực trong tích hợp giáo dục pháp luật đòi hỏi giáo viên chỉ ra quá trình học sinh tìm kiếm, phát hiện, chiếm lĩnh, phát triển kiến thức, kĩ năng và thái độ Tức, chỉ ra con đường học sinh tư duy như thế nào để đạt được những kết quả đó.”

Thứ ba,“GV xác định đối tượng dạy học tích hợp giáo dục pháp luật (cụ thể là học sinh lớp 12) Khi xác định và nắm rõ đặc điểm của đối tượng (độ tuổi, trình độ nhận thức, nhu cầu của đối tượng,…) từ đó thiết kế mục tiêu dạy học phù hợp.”

2.1.1.2 Thiết kế nội dung giáo dục pháp luật trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở trường THPT Yên Phong số 1, tỉnh Bắc Ninh ”

“Qua nghiên cứu và tìm hiểu, tác giả nhận thấy rằng với những nội dung cơ bản, đặc thù của chương trình môn GDCD lớp 12 đa phần liên quan tới mảng kiến thức pháp luật Tuy nhiên, những kiến thức trong chương trình nặng lý thuyết, không có tính thời sự và thực tiễn cao Một thực tế đã chỉ ra rằng, nguyên nhân dẫn tới tình trạng học sinh có thái độ tiêu cực tới môn học GDCD xuất phát

từ khâu thiết kế nội dung bài học Trong khuôn khổ của đề tài nghiên cứu, tác giả lựa chọn kiến thức lớp 12 môn GDCD để thiết kế nội dung tích hợp giáo dục pháp luật Chẳng hạn, trong phân phối chương trình lớp 12 môn GDCD có tiết thực hành và ngoại khóa Giáo viên có thể thiết kế chủ đề dạy học theo hướng tích hợp giáo dục pháp luật cho HS Tuy nhiên, xây dựng nội dung chủ đề tích hợp giáo dục pháp luật cần phải đảm bảo các yếu tố sau:”

Thứ nhất, tại sao lại phải tích hợp giáo dục pháp luật?

Thứ hai, “tích hợp nội dung nào là hợp lí? Cụ thể, những nội dung đó là gì? Mục đích đưa nội dung vào các hoạt động? Đồng thời,tìm ra những nội dung có tính thời sự và tình hình địa phương.”

Thứ ba, “tiến trình phát triển nội dung đó như thế nào?

Thứ tư, thời lượng cho từng nội dung tích hợp giáo dục pháp luật? ”

“BÀI 4: QUYỀN BÌNH ĐẲNG CỦA CÔNG DÂN TRONG MỘT SỐ

LĨNH VỰC CỦA ĐỜI SỐNG XÃ HỘI ( Tiết 1)”

“Dạy học theo định hướng tích hợp giáo dục pháp luật được vận dụng như sau:”

Nội dung có thể tích hợp:

Ở phần 1, Bình đẳng trong hôn nhân và gia đình

a) Thế nào là bình đẳng trong hôn nhân và gia đình

b) Nội dung bình đẳng trong hôn nhân và gia đình

Tích hợp giáo dục pháp luật: tình huống pháp luật

Cụ thể như sau:”

1, Bình đẳng trong hôn nhân và gia đình

a) Thế nào là bình đẳng trong hôn nhân và gia đình

“Vận dụng kiến thức và vốn hiểu hiểu của mình, HS trải nghiệm thông qua các tình huống pháp luật cụ thể Từ đó, HS hình thành khái niệm bình đẳng trong hôn nhân và gia đình Cụ thể, GV thực hiện như sau:

+ GV: Tiến hành cho HS tổ 1 sân khấu hóa theo chủ đề hôn nhân và gia đình + HS: Tiến hành sân khấu hóa

+ GV: Em hiểu như thế nào là bình đẳng trong hôn nhân và gia đình?

+ HS: Nêu được khái niệm bình đẳng trong hôn nhân và gia đình

+ GV: Kết luận và liên hệ tình huống HS sân khấu hóa

Bình đẳng trong hôn nhân và gia đình được hiểu là bình đẳng về nghĩa vụ và quyền giữa vợ, chồng và giữa các thành viên trong gia đình trên cơ sở nguyên tắc dân chủ, công bằng, tôn trọng lẫn nhau, không phân biệt đối xử trong các mối quan

hệ ở phạm vi gia đình và xã hội.”

b) Nội dung bình đẳng trong hôn nhân và gia đình

“Sau khi hướng dẫn HS tìm hiểu khái niệm bình đẳng hôn nhân và gia đình, để khắc sâu kiến thức nội dung bình đẳng trong hôn nhân và gia đình GV tiến hành như sau:

+ GV: Tổ chức trò chơi “Luật sư thông thái”

Luật chơi: HS làm việc theo bàn và trả lời các tình huống GV đưa ra Thời gian suy nghĩ là 1 phút.”

* Tình huống 1: Hòa và Minh kết hôn được gần 04 năm, đã có một con chung

4 tuổi do không hòa hợp nên cả hai quyết định làm thủ tục xin ly hôn Minh không

thừa nhận đứa trẻ là con của mình vì cho rằng: “Cháu bé sinh ra trước khi chúng tôi kết hôn nên từ chối việc cấp dưỡng nuôi con sau ly hôn” Theo em, Minh nói như vậy là đúng hay sai? Tại sao?

* Tình huống 2: Anh An và chị Bình kết hôn năm 2000 có đăng kí kết hôn và

sinh sống tại phường Lê Lai quận Hai Bà Trưng thành phố Hà Nội Hai vợ chồng có tài sản chung là hai căn nhà tại quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà Nội và 3 tỉ đồng Sau một thời gian chung sống, hai vợ chồng phát sinh mâu thuẫn trong việc đầu tư

mở công ti kinh doanh bất động sản Anh An tự quyết định bán hai căn nhà đi để đầu tư bất động sản và cho rằng “Đàn bà không có quyền quyết định” Theo em, anh An làm như vậy đúng hay sai? Tại sao?

* Tình huống 3: Bố mẹ Hoa mất trong một vụ tai nạn giao thông khi em 15

tuổi Từ ngày bố mẹ mất, gia đình bên nội không quan tâm đến Hoa và còn có ý định chiếm đoạt tài sản của bố mẹ em Thương cháu phải chịu cảnh mồ côi cả cha

và mẹ, ông bà ngoại đã đón Hoa về sống cùng Theo em, hành động của gia đình bên nội là đúng không? Nếu em là Hoa em sẽ làm gì lúc này?

- HS tiến hành hoạt động của GV:

- GV: GV liệt kê ý kiến của HS lên bảng và kết luận kiến thức

- GV (mở rộng kiến thức): “Hiện nay, Luật Hôn nhân và gia đình chỉ cho phép

và bảo vệ chế độ một vợ một chồng, nhưng tư tưởng này có còn ảnh hưởng tới nam giới không? Biểu hiện ra sao? Theo quy định của Luật hôn nhân và gia đình, người

vi phạm bị xử lí như thế nào?”

- HS: “Suy nghĩ và trả lời.”

- GV: Nhận xét và bổ sung

2.1.1.3 “ Xác định phương pháp, phương tiện dạy học ”

“Căn cứ vào nội dung bài học, giáo viên lựa chọn phương pháp và phương tiện dạy học phù hợp nhằm tổ chức hoạt động dạy - học hiệu quả Cụ thể:

Đối với phương pháp dạy học, thông qua việc xác định mục tiêu, nội dung bài

học, đặc điểm và điều kiện của người học, GV xác định phương pháp dạy học cho phù hợp Chẳng hạn, trong tiến trình dạy học giải quyết và xử lí tình huống pháp luật để học sinh có thể tự chủ, tích cực trong các hoạt động tìm tòi xây dựng kiến thức và vận dụng kiến thức pháp luật vào thực tiễn, GV cần tổ chức các bước sau:

- Bước 1: Nêu tình huống và giao nhiệm vụ cho từng đối tượng

- Bước 2: Học sinh chủ động hoạt động độc lập, tự chủ, linh hoạt trao đổi tìm cách giải quyết vấn đề

- Bước 3: Tranh luận tìm ra hướng giải quyết tốt nhất.”

“Trong tiến trình dạy học tích hợp, các phương pháp dạy học truyền thống cũng có thể áp dụng trong dạy học giải quyết vấn đề như thuyết trình, đàm thoại Tuy nhiên, tính chất và tần suất hiệu quả cao hơn; phát huy tinh thần học tập chủ động của học sinh.”

“ Đối với phương tiện dạy học, đây được coi là lực hấp dẫn, là cầu nối, là kênh

truyền tải kiến thức pháp luật tới học sinh một cách hiệu quả nhất Thông qua các phương tiện như: băng hình, tranh ảnh, máy chiếu,… là công cụ đắc lực hỗ trợ giúp

GV xây dựng tình huống vấn đề, tạo hứng thú nhận thức và động cơ hoạt động của học sinh Chẳng hạn, thay vì GV thực hiện thao tác kể tình huống pháp luật cho học sinh thì GV nhờ sự hỗ trợ của các phương tiện dạy học trực quan (máy chiếu, loa, máy tính) mô phỏng lại tình huống pháp luật và đưa ra các câu hỏi phù hợp nhằm toát lên nội dung kiến thức cần truyền đạt Thông qua đó, giáo viên không cần cung cấp kiến thức cho học sinh mà chỉ bằng hệ thống câu hỏi đã đưa học sinh vào một quá trình học tập tích cực (tích cực suy nghĩ, động não khi quan sát, quan sát một cách tỉ mỉ ) để tìm ra câu trả lời Những câu trả lời của các em cũng chính là kiến thức của bài học Như vậy, giáo viên đã dẫn dắt học sinh tự phám phá ra kiến thức bài học.”

“ 2.1.2 Quy trình thực hiện bài giảng”

“Sự thành công của bài giảng tích hợp giáo dục pháp luật phụ thuộc hoàn toàn vào khâu chuẩn bị giáo án và thực nghiệm của GV Lúc này, giáo viên giữ vai trò tổ chức, định hướng, dẫn dắt cho học sinh chiếm lĩnh tri thức mới Học sinh giữ vai trò trung tâm; chủ động, tích cực tham gia các hoạt động của GV Để gặt hái được mục tiêu, đòi hỏi bài giảng phải thực hiện đúng quy trình, đúng nội dung kiến thức cần truyền thụ, thu hút được sự chủ động, sáng tạo, say mê của học sinh, rèn luyện cho học sinh được nhiều kiến thức thích hợp Cụ thể, một giờ dạy hiệu quả phải đảm bảo các bước cơ bản sau:

- Bước 1: Giáo viên kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh Trong quá trình dạy học,

GV kiểm tra tình hình nắm bài cũ; những kiến thức, kĩ năng liên quan đến nội dung bài mới dưới hình thức kiểm tra bài cũ đầu giờ học hoặc đan xen trong quá trình dạy bài mới Đồng thời, trước khi dạy bài mới GV đôn đốc và kiểm tra tình hình chuẩn bị bài mới của HS Thông qua đó, thăm dò nhu cầu và mong muốn tìm hiểu của HS đối với vấn đề mà em đang quan tâm

- Bước 2: Giáo viên tổ chức dạy và học bài mới Trong tiến trình giới thiệu bài mới, đòi hỏi giáo viên nêu rõ nhiệm vụ học tập và cách thực hiện để đạt mục tiêu đề

ra, kích thích động cơ học tập của HS Đồng thời, tổ chức các hoạt động tích cực phát huy sáng tạo, tò mò của HS trong quá trình tìm hiểu, khám phá, lĩnh hội kiến thức

- Bước 3: Luyện tập, củng cố GV tổ chức các hoạt động thực hành vận dụng kiến thức có tính tổng hợp và nâng cao theo nhiều hình thức khác nhau như tổ chức trò chơi, giải quyết các bài tập tình huống xoay quanh pháp luật

- Bước 4: Đánh giá GV căn cứ vào mức độ, tính chất, mục tiêu, nội dung kiến thức, làm tiêu chí đánh giá kết quả học tập của học sinh Đồng thời, học sinh chính là kênh phản hồi tích cực, khách quan giúp GV đánh giá chất lượng bài giảng của mình Từ đó, bổ sung và hoàn thiện bài giảng

- Bước 5: Hướng dẫn HS học bài, làm việc ở nhà

Tuy nhiên, tùy theo đặc trưng môn học, nội dung dạy học, đặc điểm và trình

độ HS, điều kiện cơ sở vật chất GV có thể vận dụng các bước thực hiện một giờ dạy học như trên một cách linh hoạt và sáng tạo, tránh đơn điệu, cứng nhắc.”

“ 2.1.3 Quy trình kiểm tra, đánh giá kết quả học tập”

“Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập là một trong số nội dung quan trọng trong quá trình dạy học Đặc biệt, đối với giáo viên đây được coi là một trong những năng lực quan trọng, là hành trang không thể thiếu của GV Có thể nói, kiểm tra và đánh giá kết quả học tập là một quá trình ghi chép, lưu giữ và cung cấp thông tin về sự tiến bộ của người học trong quá trình dạy học Do đó,việc đánh giá phải đảm bảo đúng quy trình, nguyên tắc chính xác, khách quan, thường xuyên liên tục và định

kỳ Để thực hiện nhiệm vụ chuyên biệt đó, đòi hỏi mỗi giáo viên tiến hành theo quy trình 6 bước cơ bản sau đây:

Bước 1: Xác định mục đích kiểm tra đánh giá theo định hướng tích hợp giáo dục pháp luật

Khi thiết kế đề kiểm tra đánh giá năng lực học sinh, GV căn cứ vào mức độ, tính chất, mục tiêu, nội dung kiến thức, kỹ năng về giáo dục pháp luật trong các bài học môn GDCD lớp 12, căn cứ mục đích yêu cầu cụ thể của việc kiểm tra và căn cứ thực tế học tập để xây dựng mục đích kiểm tra, đánh giá Thông qua đó, đánh giá khả năng vận dụng các kiến thức đã học vào giải quyết các vấn đề thực tiễn của cuộc sống; cải thiện kịp thời hoạt động dạy - học

Bước 2: Xác định nội dung kiểm tra đánh giá theo định hướng tích hợp giáo dục pháp luật

Một trong những yêu cầu quan trọng trong thiết kế đề kiểm tra là xác định rõ nội dung kiểm tra, đánh giá Do đó, nội dung kiểm tra, đánh giá phải bám sát vào nội dung chương trình học, đáp ứng mục tiêu của môn học, trình độ chuẩn của HS, không theo ý chủ quan của GV hay người ra đề Chẳng hạn, khi tiến hành kiểm tra đánh giá không chỉ yêu cầu HS học nội dung bài học mà HS còn phải biết liên hệ nội dung bài học với thực tiễn cuộc sống, vận dụng tri thức đã học và kinh nghiệm của bản thân vào giải quyết các vấn đề, tình huống pháp luật phức tạp Một vấn đề đặt ra là GV trong quá trình kiểm tra, đánh giá cần thể hiện sự tiếp nối giữa vấn đề

cũ và mới và sự vận dụng những kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm của HS để xử lí tình huống Khi tiến hành kiểm tra, đánh giá phải bao quát được toàn bộ chương

trình học, có sự mở rộng kiến thức pháp luật, tránh trường hợp HS tập trung vào một số phần chính nên dễ gây tâm lý học tủ, học lệch Mỗi nội dung kiểm tra, đánh giá phải có sự liên kết, liên tục giúp GV hình dung cả quá trình học tập của HS để điều chỉnh phương pháp giảng dạy, đồng thời giúp HS tự nhận thức đánh giá năng lực của bản thân

Bước 3: Xác định các mức độ kiểm tra đánh giá theo định hướng tích hợp giáo dục pháp luật

Trong quá trình tiến hành kiểm tra, đánh giá để đảm bảo tính khách quan và chính xác cần căn cứ vào 4 mức độ:

Thứ nhất, mức độ nhận biết - đây được coi là mức độ thấp nhất Mức độ này,

yêu cầu HS khái quát lại lý thuyết, tái hiện những thông tin cần thiết về lĩnh vực pháp luật

Thứ hai, mức độ thông hiểu - trên cơ sở nắm bắt kiến thức học sinh có khả

năng giải thích kiến thức theo ý hiểu của mình Điều đó có nghĩa, chuyển kiến thức

từ dạng này sang dạng khác theo ngôn từ của mình

Thứ ba, vận dụng kiến thức pháp luật đã học để giải quyết những vấn đề tương tự trong phạm vi trường học và cuộc sống hàng ngày (VD: tham gia giao

thông, quyền bình đẳng học tập, quyền tự do sáng tạo, bạo lực học đường,….) Khi

đó, học sinh không chỉ đơn thuần hiểu kiến thức, kỹ năng đã học mà còn biết vận dụng chúng vào thực tiễn

Thứ tư, vận dụng kiến thức pháp luật đã học để giải quyết vấn đề mới hoặc chưa từng học Lúc này, học sinh tích cực tham gia hoạt động trải nghiệm một công

việc cụ thể như: thiết kế một mảng chủ đề bất kì liên quan tới pháp luật dưới nhiều hình thức (sơ đồ, xây dựng tình huống pháp luật)

Bước 4: Biên soạn câu hỏi, bài tập,đề kiểm tra và xác định tiêu chí đánh giá khi thiết kế hệ thống câu hỏi theo hướng tiếp cận tích hợp giáo dục pháp luật

GV căn cứ vào mục tiêu đã xác định và ma trận để thiết kế nội dung, hình thức, lĩnh vực kiến thức, mức độ nhận thức của HS để biên soạn hệ thống câu hỏi Tuy nhiên, để tăng hiệu quả và chất lượng kiểm tra, đánh giá cần bổ sung thêm hình

thức thi vấn đáp, trắc nghiệm, tự luận… có nội dung tích hợp giáo dục pháp luật theo hướng mở rộng, có tính thời sự

Bước 5: Tổ chức kiểm tra, đánh giá theo định hướng tích hợp

Đây được coi là một trong các khâu quan trọng của quy trình kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh Trên cơ sở thiết kế đề kiểm tra, GV tiến hành tổ chức kiểm tra theo đúng quy trình của Bộ GD & ĐT đề ra ( Quyết định 2692/QĐ-BGDĐT 2018 ban hành Quy định về công tác kiểm tra) Đồng thời, việc kiểm tra phải đảm bảo tính chính xác, khách quan, công bằng, nghiêm chỉnh, công khai, dân chủ, không có sự chi phối bởi các yếu tố bên ngoài

Bước 6: Xử lý kết quả kiểm tra, đánh giá

Dựa trên kết quả thu thập được, GV tiến hành xử lí số liệu theo đúng quy định Chẳng hạn, đối với những phần thi tự luận đòi hỏi GV xử lý kết quả chấm độc lập (dựa trên thang điểm 10 GV tiến hành chia tỷ lệ điểm của từng phần phù hợp) và không mang ý kiến chủ quan của bản thân.”

2.2 Điều kiện thực hiện hiệu quả tích hợp giáo dục pháp luật trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12

“Có thể nói, tích hợp GDPL trong dạy học ở các trường phổ thông nói chung được coi là bước ngoặt, là khâu đầu tiên trong quá trình đưa pháp luật vào cuộc sống Theo đó, công tác giáo dục pháp luật giữ vị trí và vai trò quan trọng trong xã hội nói chung và nâng cao trình độ hiểu biết và bồi dưỡng tình cảm, hành vi đúng đắn cho học sinh THPT nói riêng Hiện nay, trong kho tàng kiến thức khổng lồ về mảng pháp luật có xu hướng gia tăng nhưng lại chịu bó hẹp, giới hạn bởi lượng thời gian và hoàn cảnh ở các trường phổ thông Một giải pháp đặt ra là cần phải đẩy mạnh tích cực và tạo điều kiện thuận lợi cho việc tích hợp giáo dục pháp luật trong các môn học của nhà trường, đặc biệt là môn GDCD lớp 12 Để làm được điều đó đòi hỏi:

Thứ nhất, nhận thức đúng đắn tầm quan trọng của công tác giáo dục pháp luật

trong nhà trường Giáo dục pháp luật cho học sinh THPT phải được các Bộ, Ban, Ngành, học sinh, phụ huynh, đội ngũ GV và những lực lượng liên quan nhận thức toàn diện và vai trò của công tác này Theo đó, nhà trường nhận thức đúng đắn và

xác định là chiến lược, nội dung trọng tâm trong công tác chỉ đạo và tổ chức thực hiện của mình Đặc biệt là đội ngũ GV chính là những lực lượng “cầm tay chỉ việc”, thực hiện những chỉ đạo của lãnh đạo nhà trường, trực tiếp giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh trong nhà trường Thực tế chỉ ra rằng, chỉ khi nào và ở đâu, mọi lực lượng đều nhận thức đúng đắn về vị trí và tầm quan trọng của giáo dục pháp luật, quan tâm của lãnh đạo nhà trường và bộ phận liên quan, sự chỉ đạo hiệu quả thì nơi đó công tác phổ biến pháp luật đạt hiệu quả, học sinh luôn chấp hành tốt các quy định của pháp luật và ngược lại

Thứ hai, đội ngũ giáo viên được coi là lực lượng trực tiếp tuyên truyền, phổ

biến giáo dục pháp luật tới học sinh trong nhà trường Vì vậy, việc xây dựng, đào tạo và nâng cao chất lượng đội ngũ này cả về kiến thức chuyên môn và phương pháp giảng dạy phải là lựa chọn tối ưu trong công tác giáo dục pháp luật Trong quá trình tích hợp của mình, GV sử dụng phương pháp giảng dạy pháp luật phải coi trọng thực hành, tránh lối dạy thiên về lý thuyết, khô khan, xa rời thực tế, xuất phát

từ thực tế và vốn sống của học sinh THPT Đồng thời, trong quá trình hội nhập quốc tế, đội ngũ giáo viên có thể tiếp thu nền giáo dục tiên tiến trên thế giới nhằm nâng cao chất lượng dạy học

Thứ ba, hoàn thiện các quy định pháp luật và các thể chế liên quan liên quan

đến giáo dục pháp luật trong nhà trường THPT Theo đó, cần đổi mới nội dung, chương trình dạy và học pháp luật cho phù hợp với tình hình hiện nay và tương lai

Cụ thể là cần quy định chuẩn chương trình giáo dục phổ thông chính khóa Đồng thời, rà soát lại nội dung chương trình học, những nội dung lỗi thời không còn phù hợp cần bãi bỏ, bổ sung thêm các quy định pháp luật phù hợp gắn liền với thực tiễn cuộc sống

Thứ tư, phương tiện dạy học và trang bị phòng học: Ngoài phấn, bảng, sách

giáo khoa thì cần phải có phương tiện trực quan phù hợp với nội dung bài học Đồng thời, để tạo điều kiện tổ chức lớp học hoạt động theo nhóm một cách hiệu quả thì đòi hỏi lớp học không quá đông, bàn ghế thuận lợi cho việc sắp xếp, tổ chức HS ngồi theo nhóm.”