Tìm hiểu nội dung giáo dục kĩ năng tự lập cho học sinh Tiểu học trong tác phẩm Không gia đình của Héc-tô Ma-lô

Vì những lí do trên, chúng tôi chọn đề tài: “Tìm hiểu nội dung giáo dục kĩ năng tự lập cho học sinh Tiểu học trong tác phẩm Không gia đình của Héc-tô Ma-lô” để nghiên cứu.. 3.MỤC ĐÍCH NG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ĐÀ NẴNG

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP

ĐỀ TÀI: TÌM HIỂU NỘI DUNG GIÁO DỤC KĨ NĂNG TỰ LẬP CHO HỌC SINH TIỂU HỌC TRONG TÁC PHẨM “KHÔNG GIA ĐÌNH”

CỦA HÉC-TÔ MA-LÔ

Giảng viên hướng dẫn : Th.S Nguyễn Thị Thúy Nga

Sinh viên thực hiện : Mai Thị Thúy Vy

Lớp : 14STH

Khóa : 2014

Đà Nẵng, tháng 01 năm 2018

MỤC LỤC

DANH MỤC BẢNG 1

A MỞ ĐẦU 2

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 2

2 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU 3

3.MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 5

4 KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 5

4.1 Khách thể nghiên cứu 5

4.2 Đối tượng nghiên cứu 5

5 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC 5

6 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 6

7 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 6

8 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 6

8.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận 6

8.2 Phương pháp thống kê, phân loại 6

8.3 Phương pháp phân tích, tổng hợp 6

9 CẤU TRÚC ĐỀ TÀI 6

B NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 7

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 7

1.1 Khái quát chung về văn học thiếu nhi 7

1.1.1 Khái niệm văn học thiếu nhi 7

1.1.2 Đặc trưng cơ bản của văn học thiếu nhi 7

1.1.3 Văn học thiếu nhi nước ngoài trong chương trình Tiểu học 9

1.2 Một số vấn đề chung về giáo dục kĩ năng tự lập cho học sinh Tiểu học 10

1.2.1 Khái niệm kĩ năng tự lập 10

1.2.2 Các kĩ năng tự lập 11

1.2.3 Khái niệm giáo dục kĩ năng tự lập 14

1.2.4 Giáo dục kĩ năng tự lập cho học sinh Tiểu học 14

1.2.4.1 Mục tiêu giáo dục kĩ năng tự lập cho học sinh Tiểu học 14

1.2.4.2 Tầm quan trọng của việc giáo dục kĩ năng tự lập cho học sinh Tiểu học .15

1.2.4.3 Các kĩ năng tự lập cần giáo dục học sinh Tiểu học 15

1.3 Đặc điểm của học sinh Tiểu học 17

1.3.1 Đặc điểm sinh lí của học sinh Tiểu học 17

1.3.2 Đặc điểm tâm lí của học sinh Tiểu học 17

1.4 Tác giả Héc-tô Ma-lô và tác phẩm Không gia đình 18

1.4.1 Tác giả Héc-tô Ma-lô 18

1.4.1.1 Đôi nét về cuộc đời 18

1.4.1.2 Đôi nét về sự nghiệp 19

1.4.2 Tác phẩm Không gia đình 19

1.4.2.1 Sơ lược về nội dung tác phẩm 19

1.4.2.2 Giá trị hiện thực 20

1.4.2.3 Giá trị nhân đạo 21

Chương 2: TÌM HIỂU NỘI DUNG GIÁO DỤC KĨ NĂNG TỰ LẬP CHO HỌC SINH TIỂU HỌC THÔNG QUA TÁC PHẨM KHÔNG GIA ĐÌNH CỦA

HÉC-TÔ MA-LÔ 22

2.1 Tiêu chí tìm hiểu nội dung tác phẩm Không gia đình của Héc-tô Ma-lô 22

2.2 Nội dung giáo dục kĩ năng tự lập giáo dục cho học sinh Tiểu học trong

tác phẩm Không gia đình của Héc-tô Ma-lô 23

2.2.1 Kĩ năng về sự tự tin 23

2.2.2 Kĩ năng bày tỏ ý kiến của mình 30

2.2.3 Kĩ năng tự quản, tự phục vụ 43

2.2.4 Kĩ năng tự đưa ra quyết định 49

2.2.5 Kĩ năng thay đổi bản thân 57

2.2.6 Kĩ năng đối mặt với khó khăn, thử thách 65

2.2.7 Kĩ năng về sự kiên trì, nhẫn nại 74

2.2.8 Ý chí nổ lực phấn đấu vươn lên 82

2.2.9 Kĩ năng giúp đỡ người khác 90

C KẾT LUẬN 104

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 106

PHẦN PHỤ LỤC 107

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1: Kĩ năng về sự tự tin

Bảng 2: Kĩ năng bày tỏ ý kiến của mình

Bảng 3: Kĩ năng tự quản, tự phục vụ

Bảng 4: Kĩ năng tự đưa ra quyết định

Bảng 5: Kĩ năng thay đổi bản thân

Bảng 6: Kĩ năng đối mặt với khó khăn, thử thách Bảng 7: Kĩ năng về sự kiên trì, nhẫn nại

Bảng 8: Ý chí nổ lực phấn đấu vươn lên

Bảng 9: Kĩ năng giúp đỡ người khác

A MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Giáo dục kĩ năng tự lập cho thế hệ trẻ là việc làm vô cùng quan trọng Đây là một vấn đề đã và đang được toàn xã hội quan tâm đặc biệt Con người tự lập là người tự tin, độc lập và biết làm chủ bản thân Trong thời đại hiện nay, để đưa đất nước phát triển vượt bậc, chúng ta luôn cần một nguồn lực vững vàng, bản lĩnh cả

về trí lẫn tài Kĩ năng tự lập muốn được xây dựng và phát triển cần phải được bắt đầu từ khi con bé và đặc biệt là trong giai đoạn còn ngồi trên ghế nhà trường Ở lứa tuổi Tiểu học, tâm hồn và tư duy của các em còn non nớt Do đó, việc giáo dục kĩ năng tự lập cho các em là hết sức quan trọng

Có thể nói, các tác phẩm văn học đích thị là phương tiện giúp khám phá vẻ đẹp tâm hồn mình, xây dựng niềm tin và làm nảy sinh những ước mơ tốt đẹp Nhiều tác phẩm văn học trong nước lẫn nước ngoài không chỉ mang nội dung giải trí, nó còn giúp con người biết tin tưởng vào cái đẹp, cái tốt và đấu tranh với cái ác, cái xấu

Vì thế, việc lồng ghép giáo dục kĩ năng tự lập vào các tác phẩm văn học góp phần giáo dục các em một cách dễ dàng và hiệu quả hơn

Nhắc đến các tác phẩm văn học nổi tiếng trên thế giới, không thể không nhắc

đến tác phẩm Không gia đình của Héc-tô Ma-lô Đây là một tiểu thuyết xuất sắc

dành cho cả người lớn và thiếu nhi, được dịch ra nhiều thứ tiếng khác nhau và tái bản nhiều lần Qua tác phẩm, nhà văn Héc-tô Ma-lô đã vẽ nên bức tranh đầy màu sắc và âm thanh về cuộc phiêu bạt của cậu bé Rê-mi Trải qua bao sóng gió cậu bé

đã biết sống tự lập, biết cách đối nhân xử thế và trở thành con người có ích cho xã hội Tác phẩm chứa đựng những giá trị giáo dục sâu sắc, trong đó, nó đề cao tình cảm gia đình, tình thầy trò, tình đồng đội, sự tương trợ giúp đỡ nhau và cách giải quyết những vấn đề khác nhau trong nhiều hoàn cảnh Để từ đó hướng con người đến những ước mơ tốt đẹp, vượt qua mọi khó khăn trong cuộc sống bằng chính sức lao động chân chính Từ đó, tác phẩm mang đến cho trẻ em những bài học về kĩ năng tự lập rất hay và có ý nghĩa thực tiễn Vì thế, tác phẩm có ý nghĩa rất lớn đối với học sinh Tiểu học và được đưa vào chương trình với lát cắt nhỏ trong Sách

giáo khoa Tiếng Việt lớp 5, mang tên Lớp học trên đường

Vì những lí do trên, chúng tôi chọn đề tài: “Tìm hiểu nội dung giáo dục kĩ

năng tự lập cho học sinh Tiểu học trong tác phẩm Không gia đình của Héc-tô Ma-lô” để nghiên cứu

2 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU

Về vấn đề giáo dục kĩ năng tự lập cho học sinh Tiểu học

Từ lâu, vấn đề giáo dục kĩ năng tự lập cho trẻ đã trở thành vấn đề được toàn xã hội quan tâm Chính vì thế, vấn đề này thu hút không ít công trình nghiên cứu nhằm hướng đến giáo dục và hình thành những kĩ năng sống cơ bản cho thế hệ tương lai của đất nước

PGS.TS Nguyễn Thanh Bình, Giáo trình giáo dục kĩ năng sống, nhà xuất bản

Đại học Sư phạm (2007), đây là công trình nghiên cứu xoay quanh kĩ năng sống và giáo dục kĩ năng sống Tác giả đã trình bày khá đầy đủ về lí thuyết kĩ năng sống nhưng tập trung hơn là nói về đối tượng học sinh trung học cơ sở

ThS Lê Ngộ, Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh ở trường phổ thông, Chuyên

san Tạp chí Giáo dục số 40 năm 2009 Tác giả đã khẳng định tầm quan trọng của việc đưa nội dung giáo dục kĩ năng sống vào nhà trường, khẳng định vai trò trách nhiệm của nhà trường trong việc kết hợp dạy chữ và dạy người cho học sinh Bên cạnh đó, tác giả đã nêu rõ lợi ích của việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua các hoạt động nội, ngoại khóa

Lưu Thu Thủy, Bài tập rèn luyện kĩ năng sống dành cho học sinh Tiểu học, nhà

xuất bản Giáo dục (2014) Tác giả đã biên soạn bộ sách có nội dung tương đồng với bộ Tài liệu Giáo dục kĩ năng sống trong một số môn học và hoạt đông ngoài giờ lên lớp – cấp Tiểu học của Bộ Giáo dục và Đào tạo Ở quyển sách này, TS Lưu Thu Thủy đã trình bày những kĩ năng sống cơ bản, phù hợp với lứa tuổi học sinh Tiểu học Trong đó, kĩ năng tự lập được tác giả tập trung khai thác ở rất nhiều khía cạnh cũng như nhấn mạnh việc giáo dục kĩ năng này cho học sinh Tiểu học

Tony Buổi sáng, Trên đường băng, nhà xuất bản Trẻ, đây là cuốn sách tập hợp

những bài viết được ưa thích trên Facebook của Tony Buổi Sáng (2016) Nhưng khác với một tập tản văn thông thường, nội dung các bài được chọn lọc có chủ đích, mang những triết lý có tính thiết thực cao nhằm chuẩn bị về tinh thần, kiến thức…cho các bạn trẻ vào đời Sách gồm 3 phần: “Chuẩn bị hành trang”, “Trong

phòng chờ sân bay” và “Lên máy bay”, tương ứng với những quá trình một bạn trẻ phải trải qua trước khi “cất cánh” trên đường băng cuộc đời, bay vào bầu trời cao rộng Những bài viết của Tony sinh động, thiết thực, hài hước và xuất phát từ cái tâm trong sáng của một người đi trước nhiều kinh nghiệm Anh viết về thái độ với

sự học và kiến thức nói chung, cách ứng phó với những trắc trở thử thách khi đi làm, cách sống hào sảng nghĩa tình văn minh truyền cảm hứng cho các bạn trẻ sống hết mình, trọn vẹn từng phút giây Tuy đối tượng độc giả chính mà cuốn sách hướng đến là các bạn trẻ, nhưng độc giả lớn tuổi hơn vẫn có thể đọc sách để hiểu

và có cách hỗ trợ con em mình một cách đúng đắn, chứ không quá bảo bọc con để rồi tạo ra một thế hệ yếu ớt, không biết tự lập

Trần Thị Thùy Dung, Khóa luận tốt nghiệp, Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học qua tác phẩm Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng của tác giả A.Tônxtôi,

nhà xuất bản Đại học Sư phạm Đà Nẵng (2016) Công trình này nghiên cứu tổng quan về kĩ năng sống, khảo sát và thống kê nội dung, phương pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học Từ việc nghiên cứu các kĩ năng sống có trong tác phẩm, tác giả đã đưa ra các biện pháp tích cực để áp dụng các kĩ năng này vào chương trình giáo dục học sinh Tiểu học

Thông tư sửa đổi 22/2016/TT-BGDĐT ngày 22 tháng 9 năm 2016 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Đây là thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy định đánh giá học sinh tiểu học ban hành kèm theo Thông tư số 30/2014/TT-BGDĐT ngày 28 tháng 8 năm 2014 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Ở khoản 2, điều 5 có nêu về việc đánh giá năng lực, phẩm chất của học sinh đã đề cập đến các năng lực Đó là: tự phục vụ, tự quản; hợp tác; tự học và giải quyết vấn

đề

Về tác phẩm Không gia đình của Héc-tô Ma-lô

Như đã trình bày, tiểu thuyết Không gia đình của Héc-tô Ma-lô chứa đựng

những bài học đạo đức và về kĩ năng tự lập vô cùng quý giá Theo thời gian, tác phẩm càng khẳng định vị thế của mình vì chính những giá trị giáo dục sâu sắc và nhân văn đó Nhờ thế, mà tác phẩm được độc giả và các nhà nghiên cứu trên toàn thế giới dành sự quan tâm rất lớn

Hồ Biểu Chánh, Cay đắng mùi đời, nhà xuất bản Văn hóa – Văn nghệ (xuất bản

năm 1923 và tái bản 2014) Với cách cảm tác độc đáo trong sự giao lưu văn hóa,

tác phẩm này, nhà văn Hồ Biểu Chánh đã nghiên cứu và phỏng theo một số tác phẩm nổi tiếng phương Tây, trong đó có tiểu thuyết Không gia đình của Héc-tô Ma-lô

Trang Bách khoa toàn thư mở Wikipedia đã có bài viết khái lược về nội dung

cùng giá trị của tác phẩm Bài viết cung cấp cho người đọc một số thông tin sơ

giản về cuốn tiểu thuyết Không gia đình như nội dung tác phẩm, các nhân vật

chính, những nhận định chung, các bộ phim chuyển thể từ tiểu thuyết này,

Như vậy, có thể nói, rất nhiều tác giả và các công trình nghiên cứu về kĩ năng tự

lập cũng như tiểu thuyết Không gia đình của Héc-tô Ma-lô Tuy nhiên, việc giáo

dục kĩ năng tự lập trong tác phẩm này vẫn chưa được nghiên cứu một cách có hệ thống Vì vậy, đề tài này đóng góp một phần nhỏ trong việc tìm hiểu các nội dung

giáo dục kĩ năng tự lập trong tác phẩm Không gia đình để tạo cơ sở cho thực tiễn

giáo dục học sinh Tiểu học Những tài liệu nghiên cứu trên là nguồn tài liệu tham

khảo bổ ích cho chúng tôi trong quá trình thực hiện đề tài này

3.MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Tìm hiểu nội dung giáo dục kĩ năng tự lập trong tác phẩm Không gia đình của

nhà văn Héc-tô Ma-lô, trên cơ sở đó, giáo dục kĩ năng tự lập cho học sinh Tiểu học

4 KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

4.1 Khách thể nghiên cứu

Nội dung giáo dục kĩ năng tự lập cho học sinh Tiểu học trong tác phẩm Không gia đình của Héc-tô Ma-lô

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Giáo dục kĩ năng tự lập cho học sinh Tiểu học thông qua tác phẩm Không gia đình của Héc-tô Ma-lô

5 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Các tác phẩm văn học thiếu nhi luôn gần gũi, thân thuộc và có sức ảnh hưởng lớn đến học sinh Tiểu học Đặc biệt, đối với những nhân vật mà các em yêu thích, các em sẽ lấy hình mẫu các nhân vật đó làm gương để học hỏi theo Vì vậy, giáo

dục kĩ năng tự lập qua tác phẩm Không gia đình của Héc-tô Ma-lô sẽ giúp cho việc

giáo dục kĩ năng tự lập đạt hiệu quả cao hơn

6 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu những vấn đề chung liên quan làm cơ sở lí luận cho đề tài

- Tìm hiểu một số nội dung giáo dục kĩ năng tự lập cho học sinh Tiểu học trong

tác phẩm Không gia đình của Héc-tô Ma-lô

7 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Tác phẩm Không gia đình của Héc-tô Ma-lô

8 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

8.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

Đọc và nghiên cứu tác phẩm Không gia đình và một số tài liệu về việc giáo dục

kĩ năng tự lập cho học sinh nói chung, đặc biệt là học sinh tiểu học nói riêng để làm nguồn thao khảo cho cơ sở lí luận của đề tài

8.2 Phương pháp thống kê, phân loại

Phương pháp này được sử dụng để thống kê, phân loại các nội dung giáo dục kĩ

năng tự lập trong tác phẩm Không gia đình Trên cơ sở đó, chúng tôi phân tích và

nhận xét từng nội dung kĩ năng tự lập cho học sinh Tiểu học có trong tác phẩm

8.3 Phương pháp phân tích, tổng hợp

Chúng tôi áp dụng phương pháp này cho toàn bộ bài nghiên cứu để phân tích và làm rõ những nội dung giáo dục kĩ năng tự lập có trong tác phẩm, từ đó tìm ra ý nghĩa của mỗi nội dung để giáo dục kĩ năng tự lập cho học sinh Tiểu học

9 CẤU TRÚC ĐỀ TÀI

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận thì đề tài gồm có 2 chương:

Chương 1: Những vấn đề lí luận liên quan đến đề tài

Chương 2: Tìm hiểu nội dung giáo dục kĩ năng tự lập cho học sinh tiểu học

trong tác phẩm Không gia đình của Héc-tô Ma-lô

Phần kết luận

B NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

1.1 Khái quát chung về văn học thiếu nhi

1.1.1 Khái niệm văn học thiếu nhi

Theo Từ điển thuật ngữ văn học của Lê Bá Hán, văn học thiếu nhi “Theo nghĩa

hẹp, gồm những tác phẩm văn học hoặc phổ cập khoa học dành riêng cho thiếu nhi” [7;353] và “Theo nghiã rộng: gồm những tác phẩm văn học thông thường (cho người lớn) đã đi vào phạm vi đọc của thiếu nhi” [7;354]

Bách khoa thư văn học thiếu nhi Việt Nam văn học thiếu nhi quan niệm tường

tận và chi tiết hơn Khái niệm văn học thiếu nhi được nhận diện ở nhiều góc độ: chủ thể sáng tác, nhân vật trung tâm, mục đích sáng tác, đối tượng tiếp nhận… Mọi tác phẩm được mọi nhà sáng tạo ra với mục đích giáo dục, bồi dưỡng tâm hồn, tính cách cho thiếu nhi Nhân vật trung tâm của nó là thiếu nhi, và đôi khi cũng là người lớn, hoặc là một cơn gió, một loài vật, một đồ vật, một cái cây… Tác giả của văn học thiếu nhi không chỉ là chính các em mà cũng là các nhà văn thuộc mọi lứa tuổi

Những tác phẩm mà thiếu nhi thích thú tìm đọc Bởi vì các em đã tìm thấy trong

đó cách nghĩ cách cảm cùng những hành động gần gũi với cách nghĩ cách cảm và cách hành động của chính các em, hơn thế, các em còn tìm được ở trong đó một lời nhắc nhở, một sự răn dạy, với những nguồn động viên khích lệ, những sự dẫn dắt ý nhị, bổ ích… trong quá trình hoàn thiện tính cách của mình

Như vậy, văn học thiếu nhi là những tác phẩm văn học mà nhân vật trung tâm hoặc là thiếu nhi, hoặc là người lớn, hoặc là con người, hoặc là thế giới tự nhiên… nhưng được nhìn bằng đôi mắt trẻ thơ, có nội dung gần gũi, quen thuộc với vốn trải nghiệm của trẻ, được các em thích thú, say mê và có tác dụng hoàn thiện đạo đức, tâm hồn cho trẻ

1.1.2 Đặc trưng cơ bản của văn học thiếu nhi

Tác phẩm dành cho thiếu nhi luôn trong sáng, hồn nhiên và dễ hiểu Đặc điểm này xuất phát từ bản chất ngây ngô, ngộ nghĩnh của trẻ con Khi chưa bước sang tuổi trưởng thành, con người chưa bị áp lực của miếng cơm, manh áo cũng như những ràng buộc xã hội khác làm tha hoá, đấy là lúc đời sống tinh thần tự nhiên, lành mạnh nhất Dù chúng ta có cố tình nhét vào đầu trẻ em hàng trăm thứ mà người lớn chúng ta có được, thì muôn đời trẻ em vẫn cứ là trẻ em Hồn nhiên, vô

tư, trong sáng là đặc điểm ổn định trong mọi chuyển biến của lứa tuổi, bởi vì đây là lứa tuổi còn say mê chơi đùa, nhu cầu vui chơi giải trí xuyên thấm trong mọi hành

vi, hoạt động của chúng Khi nào mất đi đặc điểm ấy trẻ em không còn là trẻ em nữa Một tác phẩm văn học bỏ qua đặc điểm này tự nó xa lạ với trẻ em

Vui đùa, giải trí là phương tiện quan trọng để trẻ em giữ được bản chất hồn nhiên, vô tư, trong sáng, hơn nữa nó không làm cho các nội dung phức tạp của đời sống quá ngưỡng tiếp nhận của trẻ em Muốn thế, người sáng tác phải biết pha trò

dí dỏm trong cấu trúc hình tượng, tình huống, ngôn ngữ… M Gorki nói nhiều về chức năng giáo dục của văn học xô viết, nhưng rốt cuộc ông cũng phải thừa nhận vui cười, thú vị là một nét căn bản của văn học cho thiếu nhi “Về mặt sư phạm mà nói, cái khuynh hướng đó như một phương tiện, như một sự bảo đảm chống đối lại tính chất nguy hiểm làm cho trẻ con khô khan bởi tính nghiêm nghị…”[6; 58] Một nét đặc trưng của tâm lý trẻ thơ là rất giàu mơ mộng, tưởng tượng, liên tưởng… Do vậy, một trong những tiêu chuẩn của tác phẩm văn học thiếu nhi là phải sáng tạo ra một thế giới mới khác với thế giới thực để hấp dẫn các em Nhìn dưới góc độ này thì các tác phẩm kinh điển của văn học thiếu nhi là Dế mèn phiêu lưu ký (Tô Hoài), Hai vạn dặm dưới biển (Duy-lơ Véc-nơ)… rõ ràng đối tượng viết không chỉ là chính bản thân trẻ em mà còn là thế giới loài vật, là thế giới người lớn… nhưng được các em thích thú tìm hiểu Nhưng dù ở đâu, thế giới hay Việt Nam; ở thời kỳ nào, cổ đại, trung đại hay hiện đại thì người ta vẫn rất chú ý tới phẩm chất của một tác phẩm văn học thiếu nhi, thể hiện ở tính giáo dục và tính nhận thức

Một trong những nét tính cách trẻ mới lớn là bắt chước người lớn Do vậy văn học thiếu nhi ở đâu cũng thế, thời nào cũng thế là luôn sáng tạo ra những hình tượng mang tính tấm gương Đó không chỉ là hình tượng con người mà có thể là hình tượng thiên nhiên, loài vật… nhưng chuyển tải được bài học làm người về cách rèn luyện, cách ứng xử…Điều này lại quy định văn học thiếu nhi cũng rất đa dạng về thể loại, là văn xuôi, là thơ, là kịch, là cổ tích, thần thoại, và nhất là ngụ ngôn… Cho nên văn học thiếu nhi cũng cực kỳ phong phú, đâu có khó chọn, khó tìm…

Trẻ em nào cũng thơ mộng và lãng mạn Ngây thơ, ngộ nghĩnh, dễ yêu thương,

dễ hờn dỗi, hay mộng mị, buồn vui là thơ mộng Đôi mắt trẻ thơ là khoảng trời xanh, áng mây trắng đi vào mắt chúng là cả một ảo giác về tương lai Trăm năm của một đời người, khoảnh khắc tuổi thơ là cõi lãng mạn mênh mông nhất Phương diện tâm lý này trở thành đặc điểm thẩm mỹ quan trọng của văn học cho thiếu nhi

Hiện thực đối với trẻ em là những gì đang có, rất nghèo nàn, chỉ là những gì trẻ nhìn thấy xung quanh góc sân hay khoảng trời, con đường hay mái trường chúng đang học tập Quan hệ xã hội có khi chỉ là những cấm đoán làm cho chúng thấy luôn bị tù túng Đó là lý do mà văn học thiếu nhi cần trở thành một thế giới khác, lãng mạn hơn, thơ mộng hơn, là thế giới của những ảo tưởng Nhiệm vụ của một nền văn học lành mạnh là phải dọn đường cho trẻ em thênh thang bước tới tương lai Chúng phải được nhìn thấy ánh sáng nhiều hơn bóng tối, cái đáng yêu nhiều hơn đáng ghét, cái vui vẻ nhiều hơn những buồn phiền

Sở dĩ các tác phẩm truyện viết cho trẻ em lôi cuốn, hấp dẫn, có sức cảm hóa lạ lùng, mạnh mẽ được các em là vì luôn lấp lánh chất thơ, chất truyện Chất thơ giúp trẻ em sau khi được nghe ông bà, cha mẹ kể chuyện, gấp sách lại vẫn thấy bao nhiêu điều kì diệu, “bám chặt” lấy tâm hồn, tình cảm và chắp cánh cho những ước

mơ, khát vọng của tuổi thơ Chất truyện trong thơ cũng là một trong những yếu tố tạo nên hình tượng cảm xúc trong thơ Mỗi bài thơ viết cho trẻ thơ gần như là một trong yếu tố tạo nên hình tượng cảm xúc trong thơ Mỗi bài thơ viết cho trẻ gần như một mẩu truyện hoặc chứa đầy yếu tố truyện Điều đó khiến cho các em dễ hiểu, dễ cảm nhận và thuộc lòng những vần thơ

Văn học thiếu nhi có vai trò quan trọng trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ.Văn học thiếu nhi như một nguời bạn đồng hành cùng trẻ thơ, cung cấp cho trẻ thơ một vốn từ ngữ khổng lồ, đặc biệt là những từ ngữ nghệ thuật Khi trẻ thường xuyên tiếp xúc với các tác phẩm văn học thiếu nhi, vốn từ ngữ của các em phong phú và sống động hơn Các em tự hình thành cho mình khả năng diễn đạt một vấn

đề một cách mạch lạc, giàu hình ảnh và biểu cảm bởi đã được học cách diễn đạt sinh động ấy trong tác phẩm Đối với trẻ mầm non, sự phát triển ngôn ngữ ấy qua hoạt động bắt chước lời nói, việc làm của các nhân vật hoặc những cách diễn đạt trong tác phẩm Chính quá trình trẻ được nghe, được kể diễn cảm truyện, thơ và được trực tiếp tham gia vào hoạt động đọc, kể lại truyện thơ sẽ giúp trẻ tích lũy và phát triển thêm nhiều từ mới Điều này giúp giáo viên có thể dễ dàng hơn trong việc rèn luyện khả năng biểu cảm trong ngôn ngữ nói, ngôn ngữ miêu tả, ngôn ngữ đối thoại với trẻ

1.1.3 Văn học thiếu nhi nước ngoài trong chương trình Tiểu học Trong chương trình dạy Tiếng Việt ở bậc Tiểu học, các tác phẩm thuộc bộ phận văn học nước ngoài được đưa vào chương trình với trên dưới 100 tác phẩm Các tác phẩm này bao gồm nhiều thể loại như truyện dân gian (truyện thần thoại, truyện

cổ tích, truyện ngụ ngôn, truyện cười,…) và những câu chuyện viết về các danh

nhân, về người thật việc thật Có khi nó bao gồm cả một bài hoặc chỉ là một đoạn trích văn, thơ của các nhà văn, nhà thơ từ cổ điển đến hiện đại nổi tiếng trên thế giới Các tác phẩm văn học nước ngoài được đưa vào chương trình sách giáo khoa Tiểu học dưới hình thức xen kẽ theo từng chủ điểm của các cấp lớp với đề tài, nội dung khá phong phú, đa dạng, bao gồm nhiều mặt của cuộc sống Điều này còn giúp các em hiểu biết them về văn hóa, về cuộc sống của nhiều dân tộc trên thế giới

Văn học nước ngoài được đưa vào chương trình Tiểu học chủ yếu ở hai phân môn Tập đọc và Kể chuyện Thông qua các tác phẩm văn bản Tập đọc và Kể chuyện giúp các em được mở rộng tầm mắt, được “nhìn ra thế giới”, góp phần để lại trong tâm trí tuổi thơ của các em những kiến thức phong phú về đời sống, những khát vọng đẹp đẽ của loài người từ thuở ấu thơ đến ngày nay Khởi đầu từ những câu chuyện đơn giản, dễ hiểu, dễ nhớ, có giá trị thẩm mĩ và có tác dụng rõ rệt đến việc giáo dục đạo đức và nâng cao trình độ nhận thức của học sinh về nhiều mặt Các em được tiếp xúc với những chuyện kể vừa có cốt truyện hấp dẫn vừa có hình tượng kì vĩ, bay bổng gợi lên bao cảm xúc và ước mơ Các em được học những đoạn văn hay, cách tả cảnh, tả vật, tả người rất sinh động, sâu sắc và tinh tế Trong đó, các yếu tố cảnh và tình, ngoại hình và nội tâm hòa quyện với nhau chặt chẽ Bên cạnh đó, các em còn học những bài học làm người, những lời khuyên bổ ích, rèn luyện những tư tưởng, tình cảm cao đẹp (yêu lao động, yêu cái đẹp, yêu gia đình, yêu nước, yêu thiên nhiên, ); bồi dưỡng cho các em những đức tính đạo đức tốt như thật thà, dũng cảm, nhân ái, thương người, tính tự lập,… Tùy theo lứa tuổi mà việc chọn lọc các đề tài, nội dung phù hợp với sự phát triển tâm sinh lý và khả năng nhận thức của các em.Các em được liên tưởng, được tiếp xúc với một thế giới vừa xa xôi vừa gần gũi với dân tộc mình Từ đó, bước đầu hình thành cho các

em cái nhìn về vị thế đất nước, dân tộc mình trong mối quan hệ với các quốc gia khác trên thế giới

Các tác giả được giới thiệu nhiều nhất là: Blai-tơn, Giuyn-vec-nơ, Héc-tô Ma-lô, Ê-đốp, La-phông-ten, Lép-tôn-xtôi, Xu-khôm-lin-xki, An-đéc-xen, A-mi-xi Các quốc gia được giới thiệu nhiều nhất là: Nga, Anh, Mĩ, Pháp,…

1.2 Một số vấn đề chung về giáo dục kĩ năng tự lập cho học sinh Tiểu học

1.2.1 Khái niệm kĩ năng tự lập

Kĩ năng là năng lực hay khả năng chuyên biệt của một cá nhân về một hoặc nhiều khía cạnh nào đó được sử dụng để giải quyết tình huống hay công việc nào

đó phát sinh trong cuộc sống

Tự lập là từ gốc Hán Việt thường được dùng để chỉ một phần phẩm chất, nhân cách tốt của người trưởng thành Theo từ Hán Việt thì Tự lập là tự mình, mình vun trồng lấy mà mình đứng lên được, không cậy dựa vào ai

Ở góc độ tâm lý học, tự lập đặc trưng cho thái độ tự giác, tự tin, thể hiện ở khả năng tự đặt mục đích, nhiệm vụ, kế hoạch hành động, tự điều khiển bản thân và nổ lực cao về trí tuệ, thể lức trong quá trình hoạt động nhằm thỏa mãn nhu cầu của bản thân và xã hội Tự lập là điều kiện quan trọng để nảy sinh tính sáng tạo Một người sáng tạo là luôn biết độc lập trong suy nghĩ và hành động của mình Vì vậy,

kĩ năng tự lập của cá nhân cũng liên quan tới sự tích cực của cá nhân đó

Trong hoạt động, tự lập cũng có quan hệ nhất định với nhu cầu, động cơ sự tự tin, sự nổ lực ý chí,… của chủ thể Trên cơ sở có nhu cầu tham gia vào hoạt động một cách chủ động, có kĩ năng và năng lực tự giải quyết những nhiệm vụ đã đặt một cách sáng tạo tự tin

Như vậy, Kĩ năng Tự lập là những năng lực vốn có về mặt tinh thần của cá nhân, được đặt trưng bởi khả năng tự định hướng hoạt động, tự đặt ra kế hoạch và mục đích hoạt động của bản thân, biết sử dụng trí tuệ và sức lực của bản thân với thái độ tích cực, tự tin để thực hiện nhiệm vụ của mình mà không dựa dẫm vào người khác

Kĩ năng tự lập được hình thành thông qua quá trình hoạt động của cá nhân, nó biểu hiện ở cả mặt ý thức và hoạt động của cá nhân trong mối liên hệ của cá nhân với các cá nhân khác, với thế giới xung quanh và với bản thân mình

1.2.2 Các kĩ năng tự lập

- Sự tự tin

Một trong những biểu hiện đầu tiên trong cách sống tự lập là sự tự tin Tự tin là khi nhận biết đươ ̣c giá tri ̣ và sự quan tro ̣ng của bản thân ba ̣n Cảm nhâ ̣n bản thân đươ ̣c yêu, có năng lực, có trách nhiê ̣m, được chấp nhâ ̣n, có giá tri ̣ và những tư tưởng khác mà mình ta ̣o ra cho chính bản thân Sự tự tin giúp con người có suy nghĩ tích cực, thái độ lạc quan, ý chí kiên định và quyết đoán, có hành vi mạnh mẽ; giúp con người dễ dàng thành công trong cuộc sống

- Dũng cảm làm điều mình muốn

Bản thân bạn có thể thoải mái làm những điều mà mình mong muốn, mọi quyết định đều có thể đưa ra nhanh chóng mà không cần phải trưng cầu ý kiến của ai, tự sống cuộc sống riêng của bản thân

- Tự lo lắng cho bản thân

Tự lập là không dựa dẫm hay phụ thuộc vào bất cứ ai, bản thân biết tự lo lắng và bươn chải cho cuộc sống của mình, tự động làm tất cả những việc gì mà mình có thể

- Tự đưa ra quyết định

Cần tự có quyết định và phải chịu mọi trách nhiệm về quyết định của mình, có thể tham khảo ý kiến của mọi người nhưng nhất thiết không thể ỷ lại vào nó và đón nhận thụ động

- Không ngại thay đổi

Sự thay đổi tuy mang lại nhiều thứ tươi mới nhưng cũng giúp bản thân có thể tự lập hơn, tự thay đổi cuộc sống của mình, thay đổi bản thân theo chiều hướng tốt đẹp sẽ làm cho bản thân càng thêm tự tin và không bị cuộc sống vùi dập, đôi khi sự thay đổi lại mang tới nhiều điều thú vị thậm chí là những cơ hội mà bản thân không biết trước được

- Bản lĩnh dám đương đầu với khó khăn, thử thách

Khó khăn thử thách luôn hiện diện quanh ta Vấn đề đặt ra là chúng ta cần phải làm gì để vượt qua được thử thách đó Nếu không tự mình đương đầu với những thử thách ấy thì làm sao có thể trưởng thành được? Vì thế, để tự lập, để trưởng thành mỗi người luôn phải tự rèn luyện cho bản thân ý chí, nghị lực mạnh mẽ để đương đầu với khó khăn và thử thách

- Kiên trì, nhẫn nại

Kiên trì, nhẫn nại không chỉ là kĩ năng, đó còn là thái độ sống, theo đuổi mục đích mà mình đã đề ra Đó chính là sự nỗ lực, cố gắng không ngừng nghỉ, dù có gian nan thử thách nhưng vẫn nhất quyết làm đến cùng Lòng kiên trì, nhẫn nại đối với mỗi người là nhân tố để thành công, để đạt được mục đích mà mình đặt ra

- Ý chí, nghị lực phấn đấu vươn lên

Ý chí, nghị lực của con người có thể nói là sự quyết tâm, động lực của con người khi biết vượt qua những khó khăn, rào cản trong công việc, trong cuộc sống Hơn nữa, ý chí, nghị lực còn giúp chúng ta vươn lên, có động lực vượt qua những khó khăn, thử thách mà cuộc sống đem lại

- Chủ động

Chủ động là làm điều gì đó mà không cần phải yêu cầu Chủ động trong công việc luôn giúp bạn kiểm soát tốt tiến trình hoàn thành những kế hoạch của bản thân

- Tự nhận thức

Tự nhận thức là khả năng con người hiểu về chính bản thân mình, như cơ thể, tư tưởng, các mối quan hệ xã hội của bản thân; biết nhìn nhận, đánh giá đúng về tiềm năng, tình cảm, sở thích, thói quen, điểm mạnh, điểm yếu,…của bản thân mình; quan tâm và luôn ý thức được mình đang làm gì, kể cả nhận ra lúc bản thân đang cảm thấy căng thẳng Từ đó có thể đưa ra những quyết định, những sự lựa chọn đúng đắn, phù hợp với khả năng của bản thân, với điều kiện thực tế và yêu cầu xã hội

- Kiểm soát cảm xúc

Kiểm soát cảm xúc là khả năng con người nhận thức rõ cảm xúc của mình trong một tình huống nào đó và hiểu được ảnh hưởng của cảm xúc đối với bản thân và đối với người khác thế nào, đồng thời biết cách điều chỉnh và thể hiện cảm xúc một các phù hợp Một người biết kiểm soát cảm xúc thì sẽ góp phần giảm căng thẳng giúp giao tiếp và thương lượng hiệu quả hơn, giải quyết mâu thuẫn một cách hài hòa và mang tính xây dựng hơn, giúp ra quyết định và giải quyết vấn đề tốt hơn

- Ứng phó với căng thẳng

Kĩ năng ứng phó với căng thẳng là khả năng con người bình tĩnh, sẵn sàng đón nhận những tình huống căng thẳng như là một phần tất yếu của cuộc sống, là khả năng nhận biết sự căng thẳng, hiểu được nguyên nhân, hậu quả của căng thẳng, cũng như biết cách suy nghĩ và ứng phó một cách tích cực khi bị căng thẳng Kĩ năng ứng phó với căng thẳng rất quan trọng, giúp con người:

+ Biết suy nghĩ và ứng phó một cách tích cực khi căng thẳng

+ Duy trì được trạng thái cân bằng, không làm tổn hại sức khỏe thể chất và tinh thần của bản thân

+ Xây dựng mối quan hệ tốt đẹp, không làm ảnh hưởng đến người xung quanh

- Tìm kiếm sự hỗ trợ

Trong cuộc sống, nhiều khi chúng ta gặp những vấn đề, tình huống phải cần đến

sự hỗ trợ, giúp đỡ của những người khác Kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ bao gồm các yếu tố sau:

+ Ý thức được nhu cầu cần giúp đỡ

+ Biết xác định được những địa chỉ đáng tin cậy

+ Tự tin và biết tìm đến các địa chỉ đó

+ Biết bày tỏ nhu cầu cần giúp đỡ một cách phù hợp

Kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ, giúp đỡ giúp chúng ta có thể nhận được những lời khuyên, sự can thiệp cần thiết để tháo gỡ, giải quyết những vấn đề khó khăn, giảm bớt được căng thẳng tâm lý do bị dồn nén cảm xúc Biết tìm kiếm sự giúp đỡ kịp thời sẽ giúp cá nhân không cảm thấy đơn độc, bi quan, và trong nhiều trường hợp, giúp chúng ta có cái nhìn mới và hướng đi mới

1.2.3 Khái niệm giáo dục kĩ năng tự lập

Tính tự lập được hình thành rất sớm và là một biểu hiện tâm lí có ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hình thành các phẩm chất nhân cách của trẻ Một số dấu hiệu đáng tin cậy của bắt đầu sự hình thành tính tự lập, đó là nhu cầu tự khẳng định mình xuất hiện Trẻ muốn tự làm một số công việc trong sinh hoạt hằng ngày Với khả năng tự lập, trẻ biết vị trí của mình trong xã hội, sau đó trẻ mới tìm hiểu mối quan hệ giữa những người xung quanh Phát triển năng lực thực hiện những nhiệm vụ nhận thức một cách có kế hoạch Từ những biểu hiện trên của trẻ chúng

ta nhận thấy khả năng tự lập có ảnh hưởng mạnh mẽ, trực tiếp đến trí tuệ, xúc cảm của trẻ, xét về tự lập, trong quá trình hoạt động, trẻ tự nhận ra xúc cảm của mình,

tự tin vào khả năng tự điều khiển, tự kiểm soát được mình, tự lập quyết định việc hình thành và phát triển trí tuệ xúc cảm của trẻ

Giáo dục tính tự lập cho trẻ ngay từ khi còn bé không những tạo ra cho trẻ khả năng tự lập trong sinh hoạt hằng ngày mà còn là một trong những điều kiện quan trọng để hình thành sự tự tin, năng động, sáng tạo, làm cơ sở hình thành các kĩ năng sống sau này

1.2.4 Giáo dục kĩ năng tự lập cho học sinh Tiểu học

1.2.4.1 Mục tiêu giáo dục kĩ năng tự lập cho học sinh Tiểu học

Giáo dục kĩ năng tự lập cho học sinh Tiểu họcđể học sinh có khả năng tiếp nhận các kĩ năng sống khác một cách dễ dàng hơn Các em có tư duy sâu sắc và suy nghĩ đúng đắn về những sự việc, hiện tượng xảy ra xung quanh Hơn nữa, giáo dục kĩ năng tự lập là trang bị cho học sinh những kiến thức, giá trị, thái độ, kỹ năng phù hợp Hình thành cho học sinh những hành vi, thói quen lành mạnh, tích cực; loại

bỏ những hành vi, thói quen tiêu cực Học sinh có khả năng ứng phó phù hợp và

linh hoạt trong các tình huống của cuộc sống hàng ngày Tạo cơ hội thuận lợi để học sinh thực hiện tốt quyền, bổn phận của mình và phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức

1.2.4.2 Tầm quan trọng của việc giáo dục kĩ năng tự lập cho học sinh Tiểu học Khi tham gia vào bất kỳ hoạt động nghề nghiệp nào phục vụ cho cuộc sống đều đòi hỏi chúng ta phải thỏa mãn những kĩ năng tương ứng Rèn luyện kĩ năng tự lập cho trẻ như bước tạo nên tảng để các em tiếp nhận những kĩ năng khác dễ dàng hơn, nhằm giúp các em vững vàng để ứng xử thân thiện trong mọi tình huống; giáo dục cho học sinh thói quen rèn luyện sức khỏe, ý thức tự bảo vệ bản thân, phòng ngừa tai nạn giao thông, đuối nước và các tệ nạn xã hội Bậc tiểu học là bậc tạo nền tảng cho học sinh phát triển, vì vậy ngoài việc trang bị cho học sinh vốn kiến thức

cơ bản trong học tập, lao động còn phải giáo dục học sinh có kĩ năng tự lập để giúp học sinh nên người, có thêm kinh nghiệm thích ứng với môi trường, xã hội mới Đồng thời nó định hướng cho học sinh tiểu học rèn luyện hành vi và thói quen ứng

xử tốt Trong sự phát triển nhân cách của học sinh, việc rèn luyện các kĩ năng sống

là đảm bảo cho học sinh có được bản lĩnh rõ ràng về nhân cách toàn diện

1.2.4.3 Các kĩ năng tự lập cần giáo dục học sinh Tiểu học

- Sự tự tin: Nhận thức được điểm mạnh của bản thân về ngoại hình, học tập, đạo đức; hài lòng với bản thân; không coi thường và ghét bỏ bản thân; không cảm thấy mình thua kém bạn hoàn toàn; cảm thấy mình có thể thực hiện được những yêu cầu chung của người lớn dành cho lứa tuổi; không e ngại khi tiếp xúc với người lạ và đám đông; trình bày suy nghĩ của mình một cách tự nhiên;tập trung sự chú ý và nhận biết những dấu hiệu quan trọng của những bài học ở trường cũng như ở nhà; biết phản hồi hợp lí khi nghe người khác nói (thầy cô, ông bà, cha mẹ, bạn bè, các em nhỏ…)

- Mạnh dạn nói lên ý kiến của mình: Mạnh dạn trình bày suy nghĩ và ý kiến của mình để đóng góp xây dựng tập thể; đề đạt nguyện vọng; phản hồi lại những câu hỏi của giáo viên một cách tích cực; trong hoạt động nhóm, tập thể biết nêu luận điểm của bản thân thuyết phục được mọi người bằng lý lẽ rõ ràng của mình

- Tự quản, tự phục vụ: Có ý thức tự phục vụ; chuẩn bị đủ và biết giữ gìn sách

vở, đồ dùng học tập; tự giác tham gia và chấp hành sự phân công của nhóm, lớp; thực hiện được một số việc phục vụ cho bản thân; thực hiện được một số việc phục

vụ cho học tập; chấp hành nội qui lớp học, tự hoàn thành công việc được giao; quần áo, đầu tóc luôn gọn gàng sạch sẽ; biết giữ gìn vệ sinh thân thể, ăn, mặc hợp

vệ sinh; biết bố trí thời gian học tập, sinh hoạt ở nhà phù hợp; chuẩn bị tốt đồ dùng học tập khi đến lớp

- Tự đưa ra quyết định, giải quyết vấn đề: Đưa ra những cách sắp xếp mới và những trật tự mới một cách thuyết phục đối với các vấn đề học tập và sinh hoạt; sáng tác những tác phẩm vừa sức và làm sản phẩm đơn giản phục vụ cho nhu cầu bản thân; biết nhiều thông tin về vấn đề hay tình huống phải giải quyết; xác định được bản chất của các vấn đề đơn giản và gần gũi với cuộc sống hàng ngày của các em; biết nhiều cách giải quyết vấn đề; hình dung được kết quả của từng cách giải quyết; biết được suy nghĩ và cảm xúc của bản thân đối với từng cách giải quyết; biết so sánh và chọn cách giải quyết tối ưu khi giải quyết các vấn đề hay tình huống trong học tập và sinh hoạt hàng ngày của bản thân; hành động theo quyết định đã lựa chọn; bước đầu biết chỉ ra bài học kinh nghiệm khi giải quyết vấn đề

- Không ngại thay đổi: Biết thay đổi bản thân phù hợp với hoàn cảnh gia đình, trường lớp; hòa nhập với các bạn khi làm bài tập nhóm; biết đồng ý với những ý kiến hay hơn của mình; sẽ thay đổi nếu được góp ý mà không bảo thủ luôn cho mình là đúng; biết lắng nghe và sửa sai; nếu thấy bản thân không phù hợp để đảm nhận chức vụ nào đó trong lớp hay một công việc được giao thì mạnh dạn đề xuất

để thay đổi, để có một nhiệm vụ mới phù hợp hơn

- Dũng cảm đối mặt với khó khăn, thử thách: Vượt lên nghịch cảnh gia đình, vượt qua số phận để phấn đấu học tập; dũng cảm trình bày khó khăn của bản thân

để nhận được giúp đỡ thích hợp từ xã hội, nhà trường, thầy cô, bạn bè; trong học tập, dám chọn những bài tập khó, nâng cao để thử sức

- Kiên trì, nhẫn nại: khi gặp bài khó không vội từ bỏ mà nghiên cứu, tìm cách giải phù hợp và không gian lận trong kiểm tra, thi cử; đề ra mục tiêu trong học tập

và cố gắng để thực hiện mục tiêu đó; không vì sự phê bình của giáo viên, sự chê cười của bạn bè mà nản lòng

- Ý chí nổ lực phấn đấu vươn lên: Trong học tập, trong cuộc sống luôn cố gắng vượt qua những khó khăn, thử thách, có mục tiêu, ước mơ và nổ lực thực hiện

- Chủ động, tích cực: Hưởng ứng và thấy rõ bổn phận thực hiện những yêu cầu đặt ra trong tình huống học tập; chịu khó suy nghĩ trả lời câu hỏi, chăm chỉ, tự giác thực hiện các hoạt động để có được các tri thức mới, nhận thức mới, kĩ năng mới; quyết tâm hoàn thành công việc của mình, khi có điều kiện thì tương trợ giúp

đỡ người khác hoàn thành công việc; tập trung chú ý vào các vấn đề đang học; tự nguyện tham gia xây dựng bài, trả lời các câu hỏi và yêu cầu hoạt động cả thầy;

hăng hái tham gia thảo luận, tranh luận, đóng góp với thầy, với bạn những suy nghĩ

về các vấn đề

- Biết giúp đỡ người khác bằng khả năng của mình: giúp đỡ bạn bè trong học tập, biết chia sẻ vui buồn cùng bạn; tham gia các phong trào của nhà trường để quyên góp, ủng hộ những người gặp khó khăn; có lòng trắc ẩn, biết quan tâm đến những người xung quanh; biết làm việc nhà đỡ đẫn bố mẹ

1.3 Đặc điểm của học sinh Tiểu học

1.3.1 Đặc điểm sinh lí của học sinh Tiểu học

Lứa tuổi học sinh tiểu học gồm các em học sinh đang theo học từ lớp 1 đến lớp

5, tức là từ 6 – 7 tuổi đến 11 – 12 tuổi Ở độ tuổi này sự phát triển về chiều cao và trọng lượng không nhanh như tuổi mẫu giáo nhưng hệ xương đang ở thời kỳ cốt hoá, hệ xương đang phát triển đặc biệt là các bắp thịt lớn do vậy các em thích đùa nghịch vận động mạnh, các em không thích làm công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ và cẩn thận

Vì vậy việc rèn các kĩ năng, kĩ xảo đòi hỏi phải kiên trì, bền bỉ So với tuổi mẫu giáo thì não và thần kinh của học sinh Tiểu học đã có biến đổi to lớn về khối lượng

và chức năng Sự phát triển của não về cấu tạo và chức năng không đồng đều nên khả năng kìm chế của các em còn rất yếu, hưng phấn mạnh do đó ở độ tuổi này các

Ngoài hoạt động học tập ở lứa tuổi này còn có hoạt động khác như vui chơi, lao động Các hoạt động này có vai trò quan trọng đối với sự phát triển sinh lý của học sinh Tiểu học

1.3.2 Đặc điểm tâm lí của học sinh Tiểu học

Nhu cầu nhận thức khám phá thế giới luôn đòi hỏi học sinh phải tìm tòi, sáng tạo Mức độ, tính chất và phạm vi hoạt động nhận thức của học sinh tiểu học được bộc lộ ở các quá trình sau:

- Cảm giác: Các quá trình cảm giác về sự vật, hiện tượng bên ngoài có sự phát triển khá nhanh Những cảm giác thu được đã trở thành “vật liệu” để trở thành tri thức mới Ở độ tuổi này năng lực cảm giác của học sinh còn yếu

- Tri giác: Tri giác của học sinh tiểu học phát triển khá nhanh đặc biệt là tri giác các thuộc tính bên ngoài của sự vận động hiện tượng Tri giác không chủ định chiếm ưu thế Giai đoạn đầu lứa tuổi tri giác của các em còn phiến diện một chiều chưa đầy đủ và được chi tiết Càng về cuối độ tuổi tri giác của các em ngày càng đầy đủ và trọn vẹn hơn Một số em bộc lộ khả năng quan sát các sự vật hiện tượng nhanh, chính xác đầy đủ

- Ghi nhớ: Ở độ tuổi này hai loại ghi nhớ đều phát triển mạnh Đầu độ tuổi các

em thiên về ghi nhớ trực quan giàu hình ảnh, ghi nhớ máy móc, học thuộc lòng các tri thức có trong sách vở Càng về cuối độ tuổi thì ghi nhớ về từ ngữ và ghi nhớ về hình tượng càng phát triển Nhiều em thể hiện nhớ nhanh, nhớ nhiều Tuy nhiên, có những em không nhớ được tài liệu do không hiểu kiến thức hoặc không chú ý học tập

1.4 Tác giả Héc-tô Ma-lô và tác phẩm Không gia đình

1.4.1 Tác giả Héc-tô Ma-lô

1.4.1.1 Đôi nét về cuộc đời

Héc-tô Ma-lô (Hector Malot) sinh ngày 20 tháng 5 năm 1830 tại một tỉnh miền Bắc nước Pháp Ông là một nhà văn chuyên viết tiểu thuyết Héc-tô Ma-lô mất ngày 17 tháng 7 năm 1907 Ông sinh ra và trưởng thành trong một thời đại có nhiều biến động về mặt kinh tế, chính trị, xã hội và văn hóa

Sau cuộc cách mạng tư sản 1789 thắng lợi, giai cấp đại tư sản run sợ trước cuộc đấu tranh đòi quyền lợi của quần chúng lao động Giai cấp đại tư sản lên nắm chính quyền Một mặt chúng đối phó với giai cấp quý tộc muốn phục hồi, một mặt chúng hạn chế những quyền lợi về nhân sinh và dân chủ của quần chúng nhân dân lao động Lúc này nền kinh tế tư bản phát triển Máy móc tăng lên, hầm mỏ được khai thác, giao thông cải tạo và xây dựng Giai cấp công nhân ngày một đông Đời sống của họ bấp bênh, khổ cực Nhiều cuộc đấu tranh nổ ra và dẫn tới các cuộc cách mạng 1848 Giai cấp công nhân trở thành chủ lực quân trong cuộc cách mạng

vì tự do và quyền sống của con người Một lần nữa, những người lao động, chủ yếu là nông dân, công nhân lại bị lừa dối Từ đó, giai cấp công nhân Pháp lại liên tục đứng dậy đấu tranh để đi đến công xã Pa-ri năm 1871

Thế kỉ XIX ở Pháp cũng chứng kiến sự ra đời của hai dòng văn học lớn – chủ nghĩa lãng mạn và chủ nghĩa hiện thực với những kiệt tác và tác giả bậc thầy mà châu Âu và thế giới đều biết tiếng

Xã hội Pháp từ cuộc cách mạng 1830 đến công xã Pa-ri 1871 đã để lại những dấu ấn sâu sắc trong lý tưởng thẫm mĩ của nhà viết tiểu thuyết Héc-tô Ma-lô

1.4.1.2 Đôi nét về sự nghiệp

Trước khi đến với nghề văn, Ma-lô đã tốt nghiệp đại học luật và làm việc cho một văn phòng luật sư 25 tuổi, Héc-tô Ma-lô quyết định lên Paris, làm biên tập cho một tờ nhật báo, sau đó viết tiểu thuyết

Năm 1859, tác phẩm đầu tay Những người tình (Les Amants) của Héc-tô Ma-lô

được xuất bản đã gây được tiếng vang lớn trên văn đàn Pháp Trong sự nghiệp của mình, Héc-tô Ma-lô đã viết trên 70 tác phẩm có giá trị sâu sắc Hơn một trăm năm

qua, những tác phẩm giàu tính giáo dục và nhân văn của Héc-tô Ma-lô như Romain Kalbris (1869), Trong gia đình (1893) và đặc biệt là Không gia đình (1878) đã trở

thành người bạn thân thiết của thiếu nhi và nhiều thế hệ độc giả trên khắp thế giới

Đặc biệt là Không gia đình (Sans Famille, 1878) và Trong gia đình (En Famille,

1893) là hai tác phẩm để lại ấn tuợng nhiều nhất cho các bạn thiếu nhi; được dịch

và xuất bản ở nhiều nước trên thế giới

1.4.2 Tác phẩm Không gia đình

Không gia đình được xem là cuốn tiểu thuyết nổi tiếng nhất của nhà văn Héc-tô Ma-lô Không gia đình đã giành được giải thưởng của Viện Hàn lâm Pháp và tác

phẩm đã vượt qua biên giới nước Pháp để đến với lứa tuổi thiếu nhi ở khắp năm

châu Cùng với thời gian Không gia đình luôn hấp dẫn mọi thế hệ tuổi thơ cũng

như người lớn bởi tính nhân văn cao cả, vẻ đẹp lãng mạn và bút pháp tinh tế điêu luyện

1.4.2.1 Sơ lược về nội dung tác phẩm

Nhờ ngòi bút tài hoa, tinh tế với những kiến thức sâu sắc và một trái tim nhân

hậu Héc-tô Ma-lô đã tạo ra một tác phẩm tuyệt vời Tựa đề tiểu thuyết Không gia đình gợi ra trong lòng người đọc sự buồn bã, cô đơn Nhưng trong suốt cuộc phiêu

lưu của Rê-mi, ta ít thấy những giây phút cậu đau khổ vì không có bạn Trái lại, trong mọi hoàn cảnh, bên cạnh Rêmi luôn là những người tốt, giúp đỡ cậu, yêu

thương cậu Không gia đình nói lên hoàn cảnh mồ côi của Rê-mi, nhưng cũng bao

hàm ý nghĩa không phải một gia đình, mà Rê-mi có rất nhiều gia đình, rất nhiều những người thân không cùng huyết thống trên đường đời

Không gia đình kể chuyện một cậu bé không cha mẹ - Rê-mi Cậu là một đứa bé

bị bỏ rơi được gia đình nọ đem về nuôi Rê-mi được chăm sóc trong vòng tay yêu thương của má Bác-bơ-ranh Tuy là một người nông dân nghèo nhưng má Bác-bơ-ranh luôn yêu thương và nuôi nấng Rê-mi như chính con đẻ của mình Cuộc sống của Rê-mi bên má Bác-bơ-ranh êm ấm và vui vẻ là thế cho đến năm lên tám, đó là khi người chồng của má làm việc ở Pa-ri bị tai nạn và tàn phế trở về Vì thấy gia đình lâm vào cảnh túng quẫn, nên ông Bác-bơ-ranh không muốn nuôi Rê-mi nữa.Vì thế, Rê-mi bị ông bán cho cụ Vi-ta-li Cậu bé đi theo gánh xiếc của cụ Vi-ta-li để diễn trò rong với con khỉ Giô-li-cơ và ba con chó Ca-pi, Đéc-bi-nô và Đôn-

xơ Đoàn xiếc đã đi lang thang khắp mọi miền nước Anh và Pháp trình diễn xiếc để kiếm sống Sau đó bị tù ở Anh, cuối cùng cậu cũng tìm thấy mẹ và em trai, những người thân ruột thịt của mình Cậu bé Rê-mi ấy đã lớn lên trong gian khổ Cậu đã chung đụng với mọi hạng người, sống khắp mọi nơi, "Nơi thì lừa đảo, nơi thì xót thương" Rê-mi đã lao động lấy mà sống, lúc đầu dưới quyền điều khiển cụ Vi-ta-li của từng trải và đạo đức, ông cụ đã yêu thương cậu bé con của mình, rèn luyện cho cậu những đức tính lao động, tự lập, tự trọng, lại dạy cậu học chữ, học nhạc.Rồi cụ Vi-ta-li mất, chỉ còn Rê-mi và chú chó Ca-pi trung thành Từ đây em tự lập, và không những lo cho mình, em còn cưu mang chú bé Mat-chi-a vào gánh hát rong Mat-chi-a và Rê-mi đã trở thành đôi bạn thân, cùng nhau phiêu bạt, cùng chịu đựng gian khổ và cùng sẻ chia niềm vui Đã có lúc em bị kẹt dưới hầm mỏ lụt đến mười bốn ngày đêm Có lúc khác, em vào nhầm nhà một tên vô lại vì tưởng đó là cha đẻ của mình Rồi em lại phải vào tù vì bị mắc án oan Nhưng dù ở đâu, trong cảnh ngộ nào, cậu vẫn noi theo nếp rèn dạy của cụ Vi-ta-li, giữ phẩm chất làm người, nghĩa là ngay thẳng, gan dạ, tự trọng, thương người, ham lao động, không ngửa tay xin xỏ, không dối trá, nhớ ơn nghĩa, luôn luôn muốn làm người có ích Cuối cùng

em cũng tìm được gia đình thật sự của mình và sống hạnh phúc cùng với Li-dơ sau này Và Rê-mi không bao giờ quên người thầy đáng kính của mình, những người bạn tốt, những vị ân nhân đã giúp mình vượt qua những năm tháng gian khổ trước đây

1.4.2.2 Giá trị hiện thực

Mỗi nhân vật trong cuốn tiểu thuyết đều mang những số phận đáng thương, bất hạnh Đó là má Bác-bơ-ranh, bác A-canh – những người nông dân cần cù, chăm chỉ, phúc hậu luôn hi sinh vì gia đình nhưng kém may mắn Đó là những công nhân mỏ như A-léc-xơ, cụ giáo già, chú Gát-xpa,… phải làm việc trong điều kiện khắt nghiệt, thiếu thốn, đe dọa đến tính mạng Kể cả những con người trí thức, từng là người chức cao vọng trọng nhưng số phận rủi ro, bất hạnh đã khiến họ phải

mưu sinh kiếm sống bằng nhiều nghề… Những người lao động nghèo khổ ấy, bị đẩy xuống tận cùng của xã hội và bị bỏ rơi, bị chà đạp Cái chết của cụ Vi-ta-li chính là một minh chứng tố cáo xã hội lúc bấy giờ Một xã hội mà con người trở nên thờ ơ, vô cảm, chạy theo tiền bạc cùng những lợi ích cá nhân mà quên đi những giá trị tốt đẹp và những số phận cơ hàn cần được giúp đỡ Bức tranh hiện thực của tác phẩm đã tố cáo bản chất xấu xa của giai cấp tư sản Pháp lúc bấy giờ 1.4.2.3 Giá trị nhân đạo

Tuy nhiên, Hec-tô Ma-lô không chỉ kể về những số phận bất hạnh, đáng thương

mà thông qua những nhân vật đó, tác giả muốn đề cập đến những giá trị tốt đẹp của con người Đó chính là những tấm lòng nhân đạo và những bài học giáo dục sâu sắc và tiến bộ phù hợp với thiếu nhi

Sinh ra không có một gia đình hạnh phúc như những đứa trẻ khác, nhưng Rê-mi vẫn luôn cảm nhận được tình cảm ấm áp của gia đình nhờ những con người tốt bụng mà em yêu thương và trân trọng Má Bác-bơ-ranh – người mẹ nghèo, không con nhưng sẵn sàng nhận nuôi và dạy dỗ Rê-mi, dành những tình cảm tốt đẹp nhất cho Rê-mi như chính con ruột của mình Cụ Vi-ta-li yêu quý bé Rê-mi Cụ đã sẵn sàng chống lại viên cảnh sát ở Tu-lu-dơ để bảo vệ em khi bị gã này đánh Không chỉ vậy, cụ còn dạy Rê-mi học chữ để đọc sách, dạy em học đàn để có nghề nuôi sống bản thân Hơn hết, cụ dạy em điều hay lẽ phải để tồn tại trong cái thế giới khắc nghiệt này Bà Mi-li-gan và Ác-tơ cũng yêu Rê-mi Họ chăm sóc em, giúp đỡ

em khi em rơi vào tình trạng khó khăn nhất, tưởng như đã không còn đường sống Bác A-canh và gia đình đã sẵn sàng đùm bọc và cưu mang Rê-mi khi em chẳng còn chỗ dựa nào trên đời Họ xem Rê-mi như người nhà, dạy em cách làm vườn và tình yêu lao động Đặc biệt hơn cả họ đã truyền cho em hơi ấm gia đình trong những ngày rét buốt nhất của cuộc đời Li-dơ cũng yêu em Lúc đầu, hai người đến với nhau như người anh cả và cô em út, một thứ tình cảm hồn nhiên trong sáng Chính những bài ca vùng Na-pô-li của Rê-mi đã tiếp thêm sức sống cho Li-dơ và hơn nữa chúng đã chữa khỏi bệnh câm cho em Đặc biệt là tình bạn thắm thiết giữa Rê-mi và Mat-chi-a Hai em sống đùm bọc nhau, chia sẻ đắng cay ngọt bùi Rê-mi dạy Mat-chi-a xem bản đồ, học chữ, học nhạc, cho chú đi theo gánh hát rong Mat-chi-a thì luôn tận tụy, không bao giờ trái lời Rê-mi, không bao giờ rời xa Rê-mi, luôn sát cánh cùng bạn trong hoạn nạn Khi ở Măng-đơ, Mat-chi-a được một nhạc

sư nhận nuôi và hứa đào tạo nó thành một thiên tài âm nhạc, nhưng Mat-chi-a từ chối vì lời hứa không bao giờ bỏ bạn Khi Rê-mi bị giam giữ trong nhà lao ở Anh, Mat-chi-a cùng anh Bốp đã cứu em thoát nạn Có thể khẳng định, đây là một tình

bạn sâu nặng, gắn bó không thể tách rời Tình bạn là thế, chung thủy và tôn trọng

nhau cho dù sang hèn vẫn luôn kề vai sát cành cùng nhau Hai đứa trẻ ngây thơ hồn

nhiên nhưng cũng thật chín chắn đã có một tình bạn nồng nhiệt, thắm thiết khiến

người đọc phải xúc động

Không chỉ là kể chuyện, cuốn tiểu thuyết còn là cẩm nang sống với những quan

điểm giáo dục sâu sắc Cuốn tiểu thuyết đã ca ngợi sự lao động bền bỉ, tinh thần tự

lập, chịu đựng gian khó, khích lệ tình bạn chân chính và lòng nhân ái, tình yêu

cuộc sống, ý chí vươn lên không ngừng Nó mang đến một bài học quý giá cho mỗi

chúng ta về tình yêu thương giữa con người với con người, về tính tự lập, tự bước

đi trên đường đời Quan trọng nhất, để những ai có gia đình phải suy ngẫm, trân

trọng may mắn, hạnh phúc mà mình đang có Tác phẩm chứa đựng giá trị của tình

thân mà không bao giờ lỗi thời Một câu chuyện cảm động về tình yêu thương con

người trong những hoàn cảnh gian nan nhất Không gia đình có lẽ vì thế đã vượt

qua biên giới nước Pháp và để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng độc giả toàn thế giới

trong suốt hơn một thế kỉ qua

Tiểu kết: Trong chương 1 của đề tài, chúng tôi đã nghiên cứu một số khái niệm

cơ bản về kĩ năng tự lập, một số vấn đề chung về giáo dục kĩ năng tự lập và đặc

điểm tâm lí của học sinh Tiểu học để làm cơ sở lí luận cho đề tài

Chương 2: TÌM HIỂU NỘI DUNG GIÁO DỤC KĨ NĂNG TỰ LẬP CHO

HỌC SINH TIỂU HỌC TRONG TÁC PHẨM KHÔNG GIA ĐÌNH CỦA

HECTOR MARLOT

2.1 Tiêu chí tìm hiểu nội dung tác phẩm Không gia đình của Héc-tô Ma-lô

Chúng tôi tiến hành tìm hiểu nội dung tác phẩm Không gia đình của

Héc-tô Ma-lô dựa trên các tiêu chí sau:

- Dựa vào những đặc điểm và sự phát triển tâm sinh lí của học sinh Tiểu học

- Dựa vào những kĩ năng tự lập cần giáo dục cho học sinh Tiểu học Cụ thể:

 Sự tự tin

 Mạnh dạn nói lên ý kiến của mình

 Tự quản, tự phục vụ

 Tự đưa ra quyết định

 Không ngại thay đổi

 Dũng cảm đối mặt với khó khăn, thử thách

 Kiên trì, nhẫn nại

 Ý chí nổ lực phấn đấu vươn lên

 Biết giúp đỡ người khác bằng khả năng của mình

2.2 Nội dung giáo dục kĩ năng tự lập cho học sinh Tiểu học trong tác phẩm

Không gia đình của Héc-tô Ma-lô

Qua quá trình khảo sát các kĩ năng tự lập giáo dục cho học sinh Tiểu học trong

tác phẩm Không gia đình của Héc-tô Ma-lô, chúng tôi nhận thấy tác phẩm có

những nội dung giáo dục về các kĩ năng như: sự tự tin; nói lên ý kiến của mình; tự quản, tự phục vụ; tự đưa ra quyết định; thay đổi bản thân; đối mặt với khó khăn, thử thách; kiên trì, nhẫn nại; ý chí nổ lực phấn đấu vươn lên; giúp đỡ người khác bằng khả năng của mình

2.2.1 Kĩ năng về sự tự tin

Sự thành công của mỗi con người không chỉ có được bằng tài năng của mình mà còn bằng sự tự tin, bằng bản lĩnh Mặc dù chỉ có tự tin thôi thì chưa thể làm nên thành công nhưng nó sẽ là đòn bẩy mang “công danh” đến nhanh hơn cho bạn Qua

tiểu thuyết Không gia đình của nhà văn Héc-tô Ma-lô, ta thấy sự tự tin được biểu

hiện rất nhiều qua các nhân vật và từ những việc nhỏ nhặt đến những việc lớn lao hơn Nhưng sự tự tin ấy được thể hiện rõ nét nhất qua ba nhân vật, cụ thể như sau:

Cụ Vi-ta-li, Rê-mi, chó Ca-pi và cụ giáo

Bảng 1: Kĩ năng về sự tự tin

Rê-mi

Chưa bao giờ học chữ nhưng khi được cụ Vi-ta-li đề nghị

Tự hào vì thành quả đầu tiên khi làm vườn 247

Khoe những món đồ quý giá của mình cho Mat-chi-a xem

Đối đáp khôn khéo, bình tĩnh để người bán bò không chê

Luôn tự hào và ca ngợi về nơi mình sống với má ranh, đối với Rê-mi, đó là nơi vô cùng tươi đẹp 407-409

Bác-bơ-Vì bản thân luôn trong sạch nên tin tưởng sẽ không thể bị

tù tội Khi đưa lời khai trước toà, cậu đã khai thật rõ ràng

523, 529-550

và chính xác tất cả sự thật

Chó Ca-pi

Là một chú chó thông thái, có giáo dục nên luôn tỏ ra mình thông minh và hiểu chuyện Vì thế mà khi bị rọ mõm, chú tự ái, khó chịu

274

Cụ giáo

Không phải là người tự phụ như người ta vẫn nói Vì cụ luôn tìm hiểu và trau dồi kiến thức cho nên cụ có những hiểu biết sâu sắc hơn những con người chỉ quan tâm đến việc làm mỏ Khi gặp vấn đề gì cụ cũng bình tĩnh giải thích cặn kẽ theo những điều cụ đã tìm hiểu Và cụ luôn tự hào về những điều đó

320-322,

Sự tự tin là của một con người, trước hết được thể hiện qua dáng vẻ bên ngoài của họ, chẳng phải quần áo đẹp, sa hoa mà đó chính là phong thái của một người Trong mắt Rê-mi, cụ Vi-ta-li là một người thanh cao, lẫm liệt Ngay từ lần gặp đầu tiên, cậu bé đã bị thu hút bởi sự bình tĩnh đó của ông Ông cụ với dáng vẻ điềm đạm, khi dẫn đầu đoàn xiếc, cụ luôn ngẩng cao đầu, ưỡn ngực, chân bước đều, tay văng theo nhịp bước,vừa đi vừa thổi van bằng một ống tiêu kim loại, cuốn hút mọi

sự tò mò của công chúng Từng lời nói, lời khuyên, hành động của cụ luôn theo hướng mà cụ đã vạch sẵn Tưởng chừng ông cụ có thể am hiểu tất mọi điều trên đời này Cũng chính vì sự nể trọng dành cho cụ Vi-ta-li và luôn tin tưởng vào cụ nên trước những quyết định của cụ, Rê-mi lúc nào cũng nghe theo Bên cạnh ông

cụ, cậu luôn cảm thấy bình tâm vững dạ Rồi đến mãi sau, khi ông cụ đã mất,

Rê-mi mới hiểu rằng chính quá khứ huy hoàng đã giúp cho cụ giữ được sự hiên ngang

đó của mình:“Cách đây khoảng ba mươi, bốn mươi năm, ở Ý Carlo là ca sĩ nổi tiếng nhất Nhưng một ngày kia cụ bị mất giọng, lúc đó, không còn là vua của các

ca sĩ nữa, cụ không muốn vinh quang của mình bị giảm sút do mất thanh danh ở những nhà hát không xứng đáng với mình Cụ đổi tên, trở thành Vi-ta-li Cụ thử làm rất nhiều nghề nhưng không thành công Và cụ trở thành người làm trò xiếc chó Nhưng dù khốn khổ mấy đi nữa trong cụ vẫn còn lòng tự trọng, cụ sẽ chết vì

hổ thẹn nếu công chúng biết rằng con người hiển hách Carlo Balzani đã trở nên cụ Vi-ta-li nghèo túng hiện nay Đó là lời giải thích điều bí ẩn đã kích thích trí tò mò của tôi không biết đến bao nhiêu! Cụ Vi-ta-li đáng phục quá! Giá như có người bảo tôi cụ đã từng làm vua chắc tôi cũng chẳng ngạc nhiên.” [4;242] Cụ Vi-ta-li

thật đáng phục, đáng phục vì quá khứ hiển hách, đáng phục vì dù trong hoàn cảnh

nào cụ vẫn không tự phụ về bản thân nhưng biết giữ vững sự thanh cao của mình, đáng phục vì những điều cụ để lại cho đời và cho cả Rê-mi

Nếu như Rê-mi không học hỏi được phong thái tự tin đó của cụ chủ mình thì có khi cậu đã chẳng thể một mình bươn trải trên chặng đường giống tố sau này, khi không còn cụ Vi-ta-li đáng kính bên cạnh chỉ bảo

Những lời khen của cụ Vi-ta-li luôn là động lực giúp Rê-mi trong những ngày đầu bước vào nghề xiếc rong, nhờ đó cậu đã tìm thấy điểm mạnh của mình và biết

tự hào về nó: “tôi quả có máu nghệ sỹ trong người cho nên rất lấy làm tự hào về lời khen ấy” [4;68] Cùng cụ Vi-ta-li, qua bao vùng đất, gặp bao con người khác

nhau cậu tự thấy bản thân phải có chữ, phải hiểu biết để có thể trở thành một người vững vàng như cụ nên dù chưa bao giờ học chữ nhưng khi được cụ đề nghị dạy

chữ thì trả lời rất quả quyết: “nếu ông vui lòng dạy cháu đọc được sách thì cái gì, chứ cái quyết tâm có lẽ cháu không thiếu đâu” [4;71] Niềm tin ấy đã giúp Rê-mi

trải qua những khó khăn khi việc học thường bị ngắt đoạn vì những chặn đường thiên lí vất vả để sau này cậu trở thành người tài giỏi và luôn biết đối nhân xử thể bằng học thức của mình

Rồi cụ Vi-ta-li mất, Rê-mi trở thành người làm vườn như các thành viên trong gia đình bác A-canh Từ những bỡ ngỡ trong những ngày đầu lao động theo một cách hoàn toàn khác với nghề hát rong trước nay, dần dần Rê-mi thông thạo cộng

việc: “Người ta không bắt tôi phải mãi chăm lo các lồng kính Càng ngày tôi càng khỏe ra Đã đến lúc tôi cũng được gieo trồng một cái gì xuống đất, điều ấy làm cho tôi rất vui sướng, càng vui sướng hơn nữa khi thấy những cây tôi trồng mọc lên”

[4;247] Khi thấy được thành quả đầu tiên trong công việc mới, Rê-mi như vỡ òa với sự sung sướng và mãn nguyện Lúc rời xa má Bác-bơ-ranh, Rê-mi luôn canh cánh trong lòng sự tiếc nuối chẳng thể nhìn thấy những cây cúc vu mà cậu trồng ở trong vườn lớn lên rồi kết trái, chẳng thể nhìn thấy sự ngạc nhiên và hạnh phúc của

má khi thấy thành quả mà cậu con trai giỏi giang dành cho má Nhưng giờ đây, những nổ lực, những cố gắng và nghiêm túc với nghề làm vườn của cậu đã được

đến đáp, và Rê-mi hãnh diện vô cùng vì điều đó: “Cây ấy là công trình, là sự nghiệp, là kết quả sáng tạo của tôi, tôi kiêu hãnh vì nó Thế là tôi cũng được ấy chứ, tôi cũng có ích đấy chứ! Tôi đã chứng thực điều ấy, hơn nữa tôi cảm thấy như thế và tôi tự hào lạ! Đúng thế các bạn ạ, cái cảm giác ấy làm cho mình quên hết bao nỗi khó nhọc.” [4;247]

Gia đình A-canh li tán, Rê-mi cũng ra đi, bắt đầu lại với những ngày tháng lênh đênh của mình, rồi cậu gặp lại Mat-chi-a, đứa bé khổ sở vì bị lão chủ hành hạ ngày xưa Và hai chú bé cùng nhau lên đường Vì Rê-mi biết chữ, biết xem bản đồ và biết làm chủ cả đoàn xiếc nên cậu tự tin vào bản thân mình hơn Mat-chi-a Giống như cách của cụ Vi-ta-li trước đây, khi thấy Mat-chi-a có hứng thú muốn học Rê-

mi đã nhận lời ngay: “Thế thì tớ sẽ bảo cậu học” [4;288] Không chỉ là học chữ,

Rê-mi còn dạy Mat-chi-a về nhạc lý Điều đó cho thấy Rê-mi rất vững tin vào khả năng của mình Như thế chẳng phải cậu cũng đã trở thành một người thầy của Mat-chi-a hay sao?

Rê-mi còn biết trân trọng những gì mình có, vì thế cậu đã rất vui thích khi khoe với Mat-chi-a những món đồ quý giá của mình “Của cải” của Rê-mi là không nhiều, nó là cây đàn, bộ quần áo đang mặc, trong cái xắc còn ba cái áo sơ-mi vải,

ba đôi bít tất, năm chiếc khăn tay, tất cả đều còn tốt và một đôi giày hơi sờn cùng những món quà lưu niệm: cái hộp khâu của chị Ê-chiên-nét và cái hộp con đựng đóa hoa hồng của Li-dơ Vì đó là tất vả, là hành trang, là “báu vật” của mình nên Rê-mi luôn gìn giữ và nâng niu

Khi nghe Mat-chi-a kéo đàn hay không kém cụ Vi-ta-li là mấy, Rê-mi cũng muốn tỏ cho Mat-chi-a biết cậu cũng là một nhạc công Cậu cầm cây đàn lên, đánh một bài oanh liệt và hát tặng Mat-chi-a bài hát tủ của cậu Cậu nhận được tràng vỗ

tay hoan hô của Mat-chi-a Rê-mi tự thấy rằng “Mat-chi-a là một bậc tài hoa, tôi cũng là một bậc tài hoa, rõ ràng là anh hùng tương ngộ” [4;290] Dù thấy tài năng

của Mat-chi-a có thể sánh với cụ Vi-ta-li quá cố nhưng Rê-mi không tự ti, cậu vẫn biết cách khiến người khác say sưa với tài năng của mình

Không chỉ tự tin với nghề, mà trong những sự việc khác trong cuộc sống, buộc người ta phải vững vàng thì Rê-mi cũng vẫn giữ sự tự tin của mình Bởi vì cậu không chỉ có một mình mà cậu còn là chủ của một gánh xiếc, nếu không vững lòng vững dạ trước những khó khăn thì ai sẽ làm mọi thứ thay cho cậu? Để mua được con bò sữa tốt nhất tặng má Bác-bơ-ranh, khi bị người chăn bò cười cợt ý định mua

bò của mình thì Rê-mi đã đối đáp khôn khéo, khiến anh này phải chịu nói chuyện nghiêm túc và còn trao đổi giá cả với Rê-mi Bằng sự bình tĩnh của mình, Rê-mi đã thuyết phục được người khác lắng nghe mình hơn nữa còn nhận được sự nể nang của họ Cũng nhờ sự tin tưởng tuyệt đối vào bản thân nên cả hai lần bị bắt tù oan Rê-mi luôn chứng minh được mình trong sạch, cậu nghĩ rằng dù có là ai, trong

hoàn cảnh nào thì: “tôi vẫn tự bào chữa được và chứng minh được sự trong trắng của mình.” Chỉ cần tin vào bản thân mình sẽ vượt qua và Rê-mi đã làm được điều

đó Qua đó cho thấy Rê-mi là một cậu bé đầy bản lĩnh

Điều kỳ diệu của cuộc sống là sự tự tin được dẫn dắt bởi những giấc mơ con trẻ

Từ lúc rời xa má Bác-bơ-ranh, Rê-mi không ngày nào thôi nhớ về làng nông, cậu tự hào kể cho Mat-chi-a về nơi ấy, như đó chính là “cõi tiên”, trên thế gian này, chẳng còn vùng đất nào xinh đẹp và hiền hòa hơn thế nữa Nào là con dốc đổ xuống, nào là những cảnh đồng hoa, nào là cây sồi to, cây dẻ nhiều quả, cây

Sa-va-lê có cái cành uốn cong, có thể lao Sa-va-lên cưỡi ngựa, cây cối đẹp che khuất tầm mắt Bởi vì với Rê-mi đó là nơi cậu được mở ra nhìn ánh sáng, nơi cậu có cảm giác được sống, được sung sướng, mến yêu Những kĩ niệm đau khổ trong cuộc sống phiêu lưu sau này làm cho những niềm vui ban đầu ấy càng thêm thắm thiết Càng

đi đến gần làng quê thì những cảm giác ngây thơ càng đổ xô về xôn xao, dồn dập

trong tim, trong trí của Rê-mi Bấy giờ đối với cậu, “cái gì cũng đẹp cả” [4;409],

bầu trời quê hương ấy có cả mùi hương làm say sưa lòng người Khi thấy hãnh diện và từ hào về điều thì ta có thể giúp lan tỏa điều đó đến cho mọi người xung quanh cũng như cách Rê-mi và Mat-chi-a đã hưởng thụ sự ngất ngây của tình yêu quê hương cùng nhau

Ngoài những nhân vật chính thì các nhân vật vật khác trong tác phẩm cũng góp

một màu sắc riêng để bức tranh Không gia đình của Héc-tô Ma-lô thêm phần hoàn

hảo

Một nhân vật chỉ xuất hiện trong vài chương nhưng đã để lại ấn tượng sâu sắc

đó chính là cụ giáo Cụ giáo không phải là người tự phụ như người ta vẫn nói Bởi

vì cụ luôn tìm tòi và trau dồi kiến thức cho nên cụ có những hiểu biết sâu sắc hơn những người chỉ biết lao động trong hầm mỏ Cái mọi người hay chê cười cụ chính

là những điều cụ nói ra không ai hiểu được Nhưng không vì thế mà cụ từ bỏ việc tìm hiểu tri thức của mình Để rồi khi tai họa ập xuống, hầm mỏ bị sập, thì chính cụ

là người giữ được bình tĩnh, tự tin để giải thích, chỉ huy giúp mọi người giữ được

sự sống suốt 14 ngày bị chôn vùi dưới lòng đất

Không thể không kể đến chú chó Ca-pi thông mình và giàu tình cảm Khác với những chú chó bình thường, khi bị rọ mõm, Ca-pi tỏ ra khó chịu và tự ái Đó chính

là sự tự trọng của một chú chó thông thái và có giáo dục Ca-pi tự nhận thấy được giá trị của mình và không muốn ai xúc phạm sự tự tôn đó

Qua những nhân vật trên, ta thật ngưỡng mộ phong thái và sự tự tin trong họ Những con người ấy nhận thức và nắm được bản thân, luôn nghe theo tiếng gọi của

lí trí và con tim mình nhưng không phải là tin tưởng bản thân một cách mù quáng Sức lan tỏa của sự tự tin thật mạnh mẽ Bởi khi một người tự tin, từng quyết định, hành động của họ sẽ nhận được sự tín nhiệm và nể trọng từ những người xung quanh Và cũng nhờ niềm tin đúng đắn vào bản thân mà những con người ấy đã gặt hái được thành quả tốt đẹp, để lại những dấu ấn khó phai trong lòng người đọc Một tác phẩm văn chương chẳng thể tồn tại lâu dài nếu nó không có ý nghĩa

giáo dục Không gia đình của nhà văn Héc-tô Ma-lô không chỉ là một cuốn tiểu

thuyết mà nó còn là cẩm nang sống cho các em thiếu nhi Ở đấy, các em đã bắt gặp những nhân vật gần gũi, đáng yêu như Rê-mi, Mat-chi-a, Li-dơ, chó Ca-pi,… Mỗi nhân vật lại mang trong mình những nét tính cách riêng và qua đó các em hiểu được những điều quý giá mà nhà văn Héc-tô Ma-lô đã gửi gắm vào tác phẩm Một

trong những bài học mà các em có thể cảm nhận từ Không gia đình, đó chính là bài

ca cổ vũ sự tự tin của tuổi trẻ

Từ việc phân tích trên, chúng tôi đã rút ra được một số biểu hiện cụ thể của kĩ

năng về sự tự tin trong tiểu thuyết Không gia đình của Héc-tô Ma-lô Cụ thể như

sau:

- Phải biết tự hào về bản thân và không để ai xúc phạm danh dự

Chắc hẳn chúng ta, ai cũng hình dung được dáng vẻ say sưa của cụ Vi-ta-li hay của Rê-mi và Mat-chi-a khi kéo đàn, khi hát biểu diễn cho mọi người thưởng thức Những nốt nhạc vang lên luôn khiến người khác phải trầm trộ khen ngợi Người đọc có thể thấy rằng: những thành công ấy đến từ tài năng và phong thái tự tin của

họ Bởi vì, là những nghệ sĩ chân chính lao động bằng nghệ thuật nên hơn ai hết họ nhận thức được tài năng của mình Việc trình diễn không chỉ là công việc bắt buộc

mà nó đã trở thành máu thịt của họ, khi được sống với đam mê họ sẽ tự tin thể hiện mình Cả chú chó Ca-pi đã tự ái vô cùng khi bị đánh đồng với những con chó bình thường khác, trong khi, nó là một con chó thông minh, biết suy nghĩ và có giáo dục

- Biết cách thể hiện đúng đắn

Người tự tin sẽ không thể hiện mình một cách khoa trương mà biết cách tạo dấu

ấn để người khác phải quan tâm, chú ý Nếu không biết tiết chế bản thân, chỉ biết nghĩ đến việc bộc lộ cái tôi của mình thì đó là tự phụ Một điều rất thú vị, học sinh

có thể thấy được qua tác phẩm, Rê-mi chỉ biểu diễn cho các khán giả thật sự muốn nghe và để bày tỏ lòng biết ơn đến những người cậu quý mến Ở những địa điểm người ta cấm trình diễn như Tu-lu-dơ, thì tài năng nghệ thuật của cậu cũng trở nên

vô nghĩa, chẳng phải cậu lại còn bị viên cảnh sát đuổi đánh đó sao? Thế nên, tự tin

sẽ trở nên có tác dụng khi ta biết chọn hoàn cảnh phù hợp để thể hiện mình Như

cụ giáo đầy hiểu biết cũng từng bị những người dân vùng mỏ cho là tự phụ vì lúc nào cũng nói những điều lan man, dài dòng mà chẳng ai hiểu cả Họ nghĩ là ông nên tập trung vào việc đào mỏ hơn là phí thời gian vào những điều vô nghĩa kia Chỉ đến khi gặp được Rê-mi – một cậu bé sáng dạ và ham học hỏi, ông như gặp

được một tri kỉ, thế là ông đã say sưa kể về “cái kho sưu tầm” của mình Khi lụt

mỏ, ấy là lúc người ta không còn xem thường ông cụ, những công nhân hầm mỏ đã được cứu sống một phần cũng nhờ công của ông cụ

- Không ngừng học hỏi

Nhưng nếu chỉ nghĩ đến việc được chứng tỏ mình mà quên đi việc trau dồi cho bản thân thì sự tự tin kia sẽ chẳng bền vững Dù bị mọi người chê cười nhưng cụ giáo chưa bao giờ thôi sở thích đọc sách và nghiên cứu của mình Nhờ vậy mà cuối cùng cụ cũng nhận được sự kính nể của mọi người Dù luôn tự tin rằng mình hiểu biết hơn Mat-chi-a nhưng Rê-mi vẫn tự chấp nhận còn phải học hỏi ở Mat-chi-a rất nhiều điều Chia sẻ cho nhau mọi điều đó chính là cách hai cậu bé trưởng thành hơn, tự tin hơn để vượt qua bao sóng gió

Như vậy, sau khi tìm hiểu và phân tích tiểu thuyết Không gia đình của nhà văn

Héc-tô Ma-lô, học sinh Tiểu học sẽ rút ra được những bài học cơ bản cho kĩ năng

về sự tự tin vào trong học tập và trong cuộc sống

Trước hết, học sinh nhận thức được bản thân là một cá thể đặc biệt và có giá trị riêng Từ đó, các em biết cách tìm ra những điểm tốt của mình, những khả năng đặc biệt của bản thân Đó có thể là vóc dáng, trí thông mình, tài năng,…Ngay cả những học sinh khuyết tật cũng sẽ hiểu rằng tuy cơ thể mình bị khiếm khuyết nhưng mình có nhiều điểm nổi bật mà các bạn khác không có như giọng hát hay,

sự chăm chỉ,… Hiểu được bản thân, các em sẽ tập trung phát huy thế mạnh và khắc phục những điểm còn hạn chế Khi đó, học sinh sẽ mạnh dạn thể hiện khả năng của mình mà không ngần ngại, e sợ như tự tin phát biểu ý kiến, đóng góp xây dựng bài trong các tiết học,…Nhận thức được giá trị của bản thân, các em sẽ biết tự hào về những điều mình có Sẽ đến lúc những cố gắng và nổ lực được đánh giá cao như được khen, tặng thưởng thì các em có quyền cảm thấy vui và hãnh diện vì điều đó Nếu một ai đó cố tình buông lời trêu đùa hay xúc phạm mình, các em sẽ mạnh mẽ bảo vệ quan điểm, bảo vệ lòng tự trọng của bản thân, tỏ rõ thái độ không đồng ý trước những điều sai trái và bình tĩnh chỉ rõ cho người kia thấy sự nghiêm túc của mình Các em sẽ biết được không phải lúc nào cũng thích hợp để chứng tỏ bản thân, phải biết nhìn nhận từng hoàn cảnh và đối tượng cụ thể để không trở thành những kẻ tự phụ, thích phô trương như: không lấy điểm mạnh của mình để đi thách

đố hay so sánh với các bạn kém hơn mình, không hợm hĩnh, kiêu căng với mọi người Có thể sự tự tin nơi của bản thân sẽ không đồng điệu với một số người, khi

đó chỉ cần kiên trì, tiếp tục học tập và trau dồi kiến thức Đến thời điểm thích hợp, tài năng của mình sẽ được công nhận

Ở lứa tuổi Tiểu học, các em đã bước đầu muốn khẳng định bản thân nhưng nhiều học sinh chưa biết cách thể hiện năng lực của mình, cũng như nhiều em còn run sợ, thiếu mạnh dạn khi đứng trước thầy cô và đám đông Những cản trở đó khiến cho học sinh không thể phát huy hết khả năng của mình, gây ảnh hưởng lớn đến quá trình giáo dục và sự phát triển của học sinh Nhưng khi được giáo dục về

sự tự tin và nhận được sự giúp đỡ quan tâm từ gia đình, thầy cô, bạn bè thì các em

sẽ vượt qua nỗi sợ và những chướng ngại tâm lí Từ đó, các em sẽ vững vàng và tự tin khẳng định mình, từng bước xây dựng kĩ năng tự lập cho bản thân

2.2.2 Kĩ năng bày tỏ ý kiến của mình

Trên thế giới này, điều kì diệu chính là không ai có thể là bản sao của ai 100% Bản thân mỗi người – cá thể độc đáo được sinh ra với những giá trị có sẵn Hơn ai hết, ta phải biết mình và nhận ra những giá trị của bản thân Chính vì nhu cầu khẳng định bản thân mà mỗi người cần phải biết cách bày tỏ, nói lên ý kiến riêng của mình Quan điểm ấy cũng được nhà văn Héc-tô Ma-lô truyền đạt qua tiểu

thuyết Không gia đình của mình, tiêu biểu qua các nhân vật như cụ Vi-ta-li, Rê-mi

và Mat-chi-a

Bảng 2: Kĩ năng bày tỏ ý kiến của mình

Cụ Vi-ta-li

Khi viên cảnh sát không cho đoàn xiếc biểu diễn và bắt phải đeo rọ mõm cho những con chó thì ông cụ đã dùng lời lẽ lễ độ đáp lại viên cảnh sát nhưng thực chất là khiến cho hắn bị bẽ mặt trước công chúng: “Buộc mõm Ca-pi, Đéc-bi-nô và Đôn-xơ lại! Ngài sơ ý đó chăng? Nếu con bệnh mà đeo trên mõm một cái rọ thì làm sao vị danh y bác học Ca-pi cho anh ta uống thuốc? Tôi mạo muội dám xin lưu ý ngài rằng thuốc thì phải uống qua đường miệng mới có tác dụng Trước mắt chư vị khán giả đây, bác sĩ Ca-pi đời nào cho bệnh nhân dùng thuốc bằng đường khác.”

Khi tên cánh sát vô cớ đánh Rê-mi: “Tôi cấm anh không được đánh thằng bé này Việc anh vừa làm là hèn nhát – ông cụ nói với viên cảnh sát.”,

94, 98

Khuyên Rê-mi: “Khi cháu lúng túng, khi trông thấy điều

gì chưa hiểu, muốn hỏi ông thì cứ việc hỏi, đừng sợ gì.” 79

Rê-mi

Khi bị chủ trọ đuổi đi mà vẫn chưa biết phải đi đâu, làm

gì, tiền thì còn rất ít Rê-mi đã dùng mọi lý lẽ để cố thuyết phục ộng chủ trọ cho ở lại đến khi cụ Vi-ta-li ra tù

104-105

Ngỏ lời đề nghị, xin được biểu diễn phục vụ một đám cưới

Trả lời rất vững vàng khi bị ông dự thẩm hỏi cung về vụ

Dám cãi lại lời ông Đơ-rít-xcơn vì đã sai khiến chó Ca-pi

284

Suy nghĩ rất lâu về những câu hỏi không được giải đáp cụ thể từ Rê-mi và đề nghị sẽ mua sách và tìm một người thầy để giúp họ hiểu hơn về nhạc lý

378

Khuyên Rê-mi nên đi gặp Li-dơ thay vì đi thẳng tới Pa-ri

để tìm cha mẹ ruột, không nên có mới nới cũ 425

Vì nuôi hy vọng tìm thấy cha mẹ nuôi sẽ là những người giàu có nên Rê-mi không chú tâm vào chuyện kiếm tiền 435

nữa Nhưng Mat-chi-a thì không như thế, cậu vẫn một mực muốn biểu diễn để kiếm nhiều tiền như lúc mua bò hay mua quà cho Li-dơ

Khi thấy nhà Đơ-rít-xcơn làm điều phạm pháp và không yêu quý Rê-mi, dù Rê-mi là người hiền lành luôn coi trọng trách nhiệm đối với gia đình nhưng Mat-chi-a vẫn

cố thuyết phục Rê-mi nhiều lần bằng những lời lẽ hết sức chân tình Và nếu Rê-mi không đi thì cậu cũng quyết không bỏ bạn ở lại nơi ấy một mình

500-501, 512-515

Rê-mi và

Mat-chi-a

Đưa ra lý lẽ của mình để thuyết phục lẫn nhau về việc sẽ

đi đâu, tìm gia đình Rê-mi như thế nào, lúc phát hiện gia đình Đơ-rít-xcơn là những người xấu cần phải rời đi ngay,…

427-429, 483-485,

483, 487-488

Cụ Vi-ta-li đã khuyên Rê-mi rằng: “Khi cháu lúng túng, khi trông thấy điều gì chưa hiểu, muốn hỏi ông thì cứ việc hỏi, đừng sợ gì.”[4;79] Lời dạy bảo của cụ

thật hay, thật đúng đắn Muốn khẳng định bản thân thì không được sợ hãi Nếu cứ

e dè không dám bày tỏ tiếng nói riêng của mình thì sẽ bị mờ nhạt giữa cuộc đời

Cụ Vi-ta-li là người từng trải, hơn nữa lại là một con người có những cái nhìn triết lý về cuộc sống Cụ làm điều gì cụ cho là đúng và hợp với đạo lý ở đời Ấy vậy mà khi qua Tu-lu-dơ, khi đang biểu diễn cho khán giả thưởng thức thì một viên cảnh sát bắt cụ phải dừng ngay buổi diễn lại và bắt cụ phải đeo rõ mõm cho tất cả những con thú của mình Cụ Vi-ta-li tất nhiên không đồng ý, bởi vì những con thú của cụ không phải là những con vật bình thường khác, chúng nó thông thái, có giáo dục và là nghệ sĩ thực thụ Đã như vậy, tại sao lại bắt chúng đeo rõ mõm Hành động ấy chẳng phải đang sĩ nhục bọn thú hay đúng hơn đang coi thường cụ Vi-ta-li và gánh xiếc của cụ Trước kia, cụ cũng từng là một bậc nghệ sĩ đại tài chỉ vì thời thế thay đổi mà cụ mới đi xiếc thú hát rong như này Cái khí phách ngất trời ấy vẫn còn nơi cụ, tên cảnh sát quèn kia làm sao hiểu được, làm sao

có thể dám lên giọng hợm hĩnh mà bắt cụ phải làm thế này, thế kia Đã thế cụ ta-li chẳng ngần ngại đáp trả gã cảnh sát bằng những lời hóm hỉnh nhưng đầy ý

Vi-mỉa mai, châm chọc: “Buộc mõm Ca-pi, Đéc-bi-nô và Đôn-xơ lại! Ngài sơ ý đó chăng? Nếu con bệnh mà đeo trên mõm một cái rọ thì làm sao vị danh y bác học Ca-pi cho anh ta uống thuốc? Tôi mạo muội dám xin lưu ý ngài rằng thuốc thì phải uống qua đường miệng mới có tác dụng Trước mắt chư vị khán giả đây, bác

sĩ Ca-pi đời nào cho bệnh nhân dùng thuốc bằng đường khác.”[4;94] Những lời lẽ

của cụ thật lễ độ, đúng mực nhưng cũng thật sâu cay, khiến cho tên cảnh sát bẽ mặt trước công chúng Tuy bỏ đi sau đó, nhưng vì sự bực tức hôm sau hắn ta quay lại, lần này mọi chuyện chẳng còn nhẹ nhàng như trước Vì nghĩ Rê-mi cố tình giễu cợt mình, tên cảnh sát đã lao vào tát Rê-mi Không thể đứng nhìn Rê-mi bị tổn thương, cụ Vi-ta-li đã nắm lấy cổ tay hắn, ngăn cản hành vi bạo lực của hắn ta:

“Tôi cấm anh không được đánh thằng bé này Việc anh vừa làm là hèn nhát – ông

cụ nói với viên cảnh sát.”[4;98] Tên cảnh sát như điên dại còn cụ Vi-ta-li thì lẫm

liệt, hiên ngang Ông cụ ngẩng cao cái đầu phủ tóc bạc rất đẹp Mặt cụ đầy vẻ oai

nghiêm và phẫn nộ: “Muốn đạt được mục đích ấy hà tất anh phải đánh thằng bé này!”[4;99] Không cần biết người đối diện cụ là cảnh sát đại diện cho công lý hay

là một kẻ lợi dụng luật pháp để đầy đọa người khác, chỉ cần làm sai, chỉ cần ra tay hèn hạ với một đứa bé, cụ Vi-ta-li sẽ lên tiếng bảo vệ bằng bất cứ giá nào Cụ sống khẳng khái, ngay thẳng như vậy nên sự kính trọng và ngưỡng mộ mà mọi người dành cho cụ không bao giờ tắt

Là đứa học trò ngoan ngoãn của thầy Vi-ta-li, là đứa bé mà cụ dốc lòng dạy dỗ

và bảo vệ nên Rê-mi đã sớm học được những đức tính cao quý của cụ chủ mình Khi cụ Vi-ta-li bị phạt tù hai tháng, Rê-mi lần đầu tiên trong cuộc đời phải tập sống một mình, hơn nữa còn có trách nhiệm lo cho bầy thú Trong một thoáng mơ hồ và bối rối không biết phải làm thế nào trong hai tháng tới thì rê-mi bị chủ trọ đuổi đi Cậu đã dùng mọi lý lẽ nghĩ ra được để thuyết phục ông chủ trọ cho ở lại đến khi cụ Vi-ta-li trở về Đây cũng là cột mốc đánh dấu việc Rê-mi đã mạnh mẽ nói lên ý kiến của mình Bởi vì cậu không còn nhiều tiền, cậu chưa biết mình sẽ làm gì tiếp theo, lại không biết làm thế nào để cụ Vi-ta-li tìm lại mình nên cậu chỉ còn cách xin ông chủ trọ cho nương nhờ Trong tình huống cấp bách, sự mạnh mẽ của một con người lại được thúc đẩy đến bất ngờ là như vậy

Khi đồng hành cùng Mat-chi-a, nơi các cậu biểu diễn lần đầu là ở một đám cưới Đến trước một cổng nông trang, thấy trong sân đông đúc những người mặc áo quần đẹp Cậu nhận ra đó là một đám cưới, mà trong đám cưới người ta sẽ vui lòng nếu được ai đàn cho họ khiêu vũ Thế là Rê-mi mạnh dạn tiến vào, trịnh trọng trình bày

đề nghị được biểu diễn và người ta đã đồng ý Hai cậu bé đã biểu diễn hăng say hết mình và thu được khoảng vốn rất khá Nếu không tự tin đề nghị biểu diễn thì có lẽ hai cậu đã chẳng kiếm đủ tiền để mua bò tặng má Bác-bơ-ranh

Nhưng một sự việc không ngờ xảy ra, là khi mua được bò, trên đường đi Mat-chi-a chơi một bản nhạc nhà binh, con bò vừa nghe nhạc đã vụt chạy mất Nó

chạy vào một ngôi làng, ở đó người ta cho rằng con bò này là do hai cậu bé trộm

được nên đã bắt giữ các cậu lại Khi bị ông dự thẩm hỏi cung, Rê-mi đã khẳng khái

trả lời mà không do dự Toàn bộ quá trình tích lũy tiền để mua bò đã được Rê-mi

và Mat-chi-a thuật lại không gian dối nữa lời Sự thật bao giờ cũng chiến thắng tất

cả Rê-mi tin vào mình, tin vào sự thật nên cậu đã luôn vững vàng khi nói về

“chiến công” mà cậu và Mat-chi-a đã lập được Đó là con bò sữa, là sự nổ lực bằng

tài năng chân chính của mình Mạnh mẽ nói lên sự thật, thái độ ấy đã thuyết phục

được ông dự thẩm, không những được trả tự do, các cậu còn được mọi người tiếp

đón như những người hùng

Vì là một con người sống ngay thẳng và trong sạch nên khi phát hiện chó Ca-pi

bị những người nhà Đơ-rít-xcơn sai khiến đi trộm đồ, Rê-mi đã vô cùng tức giận

Lần đầu tiên, ta thấy được sự tức giận của Rê-mi trong truyện, lần đầu tiên thấy

Rê-mi phản ứng mạnh mẽ đến vậy: “Tôi ném đôi bít tất lên bàn, làm thằng A-lơn

và thằng Net bật cười Tôi nói:

- Đây là một đôi tất con Ca-pi vừa đánh cắp, vì người ta đã biến Ca-pi thành

một kẻ cắp Tôi muốn tin rằng đây chỉ là một trò đùa thôi!

Tôi vừa nói vừa run, nhưng chưa bao giờ thấy mình cương quyết như thế Bố tôi

hỏi:

- Nếu không phải là trò đùa thì mày làm cái gì, thử nói xem?

- Tôi sẽ buộc dây vào cổ con Ca-pi rồi đem dìm nó xuống sông ta-mi-dơ, mặc

dù tôi yêu quý nó Tôi không muốn con Ca-pi trở thành một tên trộm cắp, cũng như

không muốn mình trở thành tên trộm cắp Nếu tôi nghĩ rằng một ngày kia tôi sẽ

phải thế thì ngay tức khắc tôi đâm đầu xuống sống tự tử cùng với nó.”[4;494]

Sự cương quyết của Rê-mi như ngọn lửa thêu đốt cả cái nhìn giận dữ của ông

Đơ-rít-xcơn Những điều mà gia đình Đơ-rít-xcơn làm là phạm pháp, là những việc

bẩn thỉu Không muốn Ca-pi thành kẻ trộm cắp càng không muốn bản thân mình

chạm tay vào những việc nhơ nhuốc như thế Rê-mi đã dõng dạc tuyên bố cậu thà

chết còn hơn biến thành kẻ cắp Sống không thẹn với lòng, không phụ công dạy dỗ

của cụ Vi-ta-li, không ai có thể ép buộc Rê-mi phải làm trái đạo đức làm người của

mình

Cũng như cụ Vi-ta-li, vì những điều đã trải qua trong cuộc sống, Rê-mi luôn biết

cách bảo vệ cho ý kiến của mình Về sau, lúc sống trong gia đình thật sự của mình,

được hưởng hạnh phúc đủ đầy Rê-mi trở thành trụ cột gia đình, làm chủ mọi việc

Về chuyện tình yêu của Ác-tơ và Crít-xti-na, bà Mi-li-gơn tỏ vẻ không đồng ý vì

hai gia đình không “môn đăng hộ đối”, Rê-mi đã dùng những lời lẽ chân thành và

tình cảm để thuyết phục mẹ mình: “Tôi cảm thấy giọng mẹ tôi khi nói mấy tiếng ấy

có chút gì không được vui lòng Tôi bèn đứng lên, lại ngồi cạnh mẹ tôi, cầm bàn

tay mẹ tôi lên hôn và nói bằng tiếng Pháp, thứ tiếng tôi thường dùng khi muốn nói

chuyện thân tình với mẹ tôi, như là một đứa con nhỏ của mẹ:

- Mẹ thân mến của con, mẹ ơi, mẹ không nên buồn phiền vì Ác-tơ yêu Crít-xti-na! Đúng là như thế thì cuộc hôn nhân sẽ không được coi là tốt đẹp, bởi vì

theo ý mọi người thì một cuộc hôn nhân tốt đẹp phải vừa có thế vừa có tiền Nhưng

đấy mẹ thử xem, việc của con không chứng tỏ rằng người ta có thể hạnh phúc, rất

hạnh phúc, hạnh phúc không còn mức nào cao hơn nữa mà không cần người vợ

mình phải có thế, có tiền đó ư? Thế mẹ không muốn cho em Ác-tơ cũng hạnh phúc

như con hay sao? Mẹ đã rất nuông chiều con bởi vì mẹ không nỡ lòng từ chối

nguyện vọng của một đứa con vì nó mẹ đã phải khóc suốt mười ba năm trường, vậy

sao mẹ lại không thể dành tấm lòng ấy cho Ác-tơ? Chẳng hóa ra mẹ rộng lượng

với đứa con này hơn đứa con kia hay sao?” [4;571]

Những lời của người con trai trưởng thành, của người anh cả trong nhà mới chí

tình chí nghĩa làm sao! Những lời nói xuất phát từ đáy lòng luôn có sức thuyết

phục cao Không hẳn lúc nào cũng gằng giọng để bày tỏ ý kiến, có khi chỉ cần

những lời sâu sắc và nhẹ nhàng nhưng hợp lý là đủ để người khác hiểu và tin tưởng

mình

Bên cạnh Rê-mi luôn có những người mang ý nghĩa lớn trong cuộc đời cậu

Ngoài cụ Vi-ta-li luôn chỉ dạy cậu những điều điều hay lẽ phải thì Mat-chi-a là

người cho cậu những lời khuyên thật sự bổ ích Từ một chú bé ủ dột, đau khổ

Mat-chi-a đã trở thành một người yêu đời và linh lợi Từ chỗ xem Rê-mi là chủ thì nay

cậu đã hiểu được tình bạn gắn bó giữa Rê-mi với mình Chính vì thế mà Mat-chi-a

đã mạnh dạn trò chuyện thoải mái và đưa ra nhiều góp ý hơn cho Rê-mi Lần gặp

Rê-mi ở nhà thờ, khi được tặng cho miếng bánh mì trong lúc đói lả Chính lúc bơ

vơ không biết đi đâu, không biết nương nhờ vào ai thì Rê-mi đến bên cậu bằng một

việc làm hết sức cảm động đó Thế là cậu xin theo Rê-mi dù làm tôi tớ, dù có đói

cậu cũng chịu Điều cậu cần bây giờ chính là một người để cùng nương tựa, cùng

giúp đỡ nhau

“- Chao ôi! Nếu anh vui lòng!

[…]

- Nhận tôi vào gánh của anh

[…]

- Cũng chả sao! Nó với tôi là hai vậy Chao ôi! Tôi van anh, đừng bỏ tôi! Anh

bỏ tôi thì tôi sẽ thế nào? Chỉ còn nước chết đói mà thôi

[…]

- Tôi diễn được Tôi sẽ là đứa ở của anh, tôi vâng lời anh Tôi không đòi tiền công ở anh đâu, chỉ cần có ăn thôi Nếu tôi làm ăn tồi thì anh đánh tôi, ta giao ước với nhau như vậy Tôi chỉ yêu cầu một điều là đừng đánh vào đầu, cùng phải giao ước thêm điều đó, bởi vì đầu tôi rất kém chịu đau từ ngày ông Ga-rô-phô-li cứ nện bừa lên đó

[…]

- Không, hai đứa thì không chết đói được Chúng mình sẽ nương tựa nhau, giúp

đỡ nhau, đứa có chia sẻ với đứa không có, như anh đã làm vừa rồi.” [4;284]

Những lời của Mat-chi-a mới tha thiết, tình cảm làm sao! Chính vì thái độ khẩn cầu thành thật ấy mà Rê-mi đã hết do dự, quyết định dù thế nào cũng phải cứu giúp

chú bé đáng thương này: “Thôi được, anh hãy đi với tôi, nhưng không phải như một đứa ở mà như một người bạn.”[4;285] Kể từ giây phút đó, kể từ lúc Mat-chi-a

mạnh dạn xin theo Rê-mi, một tình bạn đẹp đã được sinh ra trên đời

Chu du mọi miền cùng Rê-mi, Mat-chi-a thật sự ngưỡng mộ trước những hiểu biết của cậu, vì vậy Mat-chi-a đã bày tỏ mong muốn được biết chữ và nhạc lý Tuy vậy, vốn dĩ có trí thông minh và tài năng hơn người, Mat-chi-a học rất nhanh, có những câu hỏi của cậu khiến Rê-mi lúng túng rất nhiều Những lần như thế, Mat-chi-a không hề chê cười Rê-mi, chú bé suy nghĩ lâu một hồi rồi đề nghị với Rê-mi:

“Cậu là một ông giáo cừ, tớ tin rằng không ai bày vẽ cho tớ những điều tớ đã học được như cậu Nhưng có lẽ có những điều cậu không biết, những người thông thái nhất cũng có nhiều điều mà họ không biết, có phải không nào? Chẳng hạn khi trả lời tớ: “Cái đó như thế bởi vì nó là như thế”, thì có thể có những lý lẽ mà cậu không giảng giải được bởi vì cậu không được nghe giảng Ấy, suy nghĩ đơn giản