I. MỤC TIÊU BÀI HỌC HS cần : 1. Kiến thức: Cảm nhận được nét độc đáo trong hình ảnh những người lính lái xe Trường Sơn hiên ngang, dũng cảm, sôi nổi trong bài thơ Thấy được những nét riêng trong ngôn ngữ, giọng điệu của bài thơ..Đặc điểm thơ giàu chất hiện thực và lãng mạn 2. Kĩ năng: Rèn kĩ năng đọc, phân tích, cảm thụ bài thơ. 3. Thái độ: Giáo dục lòng yêu mến, cảm phục anh bộ đội. 4. Định hướng năng lực – phẩm chất : Năng lực : HS có năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực hợp tác, giao tiếp, năng lực sử dụng CNTT, năng lực thẩm mĩ, sử dụng ngôn ngữ. Phẩm chất: HS tự tin, tự chủ, yêu quê hương đất nước, sống có trách nhiệm. II. CHUẨN BỊ 1. Thầy: Soạn bài, tham khảo tài liệu Dự kiến phương án tích hợp: + Văn Văn : Một số tác phẩm trong kháng chiến chống Mĩ + Văn TV : Điệp ngữ, liệt kê, so sánh... + Văn Môi trường : Thiên nhiên ở rừng Trường Sơn 1. Trò: Đọc và soạn bài theo các câu hỏi SGK. III. PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT DẠY HỌC 1. Phương pháp : Gợi mở – vấn đáp, Hoạt động nhóm, Phân tích, Dùng lời có nghệ thuật. 2. Kĩ thuật : Đặt câu hỏi, động não, lược đồ tư duy, KWL, Thuyết trình tích cực.
Trang 1Giáo án soạn theo hướng phát triển năng lực
Tiết 50 :VB - BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Phạm Tiến Duật
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
HS cần :
1 Kiến thức: Cảm nhận được nét độc đáo trong hình ảnh những người lính lái xe
Trường Sơn hiên ngang, dũng cảm, sôi nổi trong bài thơ
Thấy được những nét riêng trong ngôn ngữ, giọng điệu của bài thơ Đặc điểm thơgiàu chất hiện thực và lãng mạn
2 Kĩ năng: Rèn kĩ năng đọc, phân tích, cảm thụ bài thơ.
3 Thái độ: Giáo dục lòng yêu mến, cảm phục anh bộ đội.
+ Văn - Văn : Một số tác phẩm trong kháng chiến chống Mĩ
+ Văn - TV : Điệp ngữ, liệt kê, so sánh
+ Văn - Môi trường : Thiên nhiên ở rừng Trường Sơn
1 Trò: - Đọc và soạn bài theo các câu hỏi SGK.
III PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT DẠY HỌC
1.Phương pháp : Gợi mở – vấn đáp, Hoạt động nhóm, Phân tích, Dùng lời có nghệ thuật
2 Kĩ thuật : Đặt câu hỏi, động não, lược đồ tư duy, KWL, Thuyết trình tích cực
VI TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
1 Hoạt động khởi động
* HĐ1 : Ổn định lớp
* HĐ2 : ?Cảm nhận về hình ảnh những chiếc xe không kính trong tác phẩm ?
* HĐ3 : : Gv cho HS nghe bài hát “ Bác đang cùng chúng cháu hành quân”
? Cảm nhận về hình ảnh người lính trong cuộc kháng chiến chống Mĩ ?
2 Hoạt động hình thành kiến thức mới
Trang 2Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
Hoạt động 2 : Phân tích ( tiếp theo)
được gợi tả qua lời thơ nào ?
? Biện pháp nghệ thuật nào được tác
? Với tư thế đó, người lính lái xe đã
cảm nhận được những gì trên đường ra
? Qua các lời thơ đó, em hiểu gì về
những người lính lái xe?
- HS thảo luận -> trình bày, bổ sung
- GV giảng
- GV yêu cầu HS thảo luận nhóm
? Trên đường ra trận người lính lái xe
phải trải qua khó khăn gì?
? Xác định biện pháp nghệ thuật trong
các câu thơ trên?
I Tìm hiểu chung
II Phân tích
1 Hình ảnh những chiếc xe
2 Hình ảnh người chiến sĩ lái xe
* Tư thế, phong thái
Ung dung buồng lái ta ngồi Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng
NT + Từ láy gợi hình+ Điệp từ, đảo ngữ+ Giọng thơ ngang tàng-> Tư thế hiên ngang, tự tinLàm chủ hoàn cảnh, “ nhìn thẳng” vàokhó khăn+ tới đích miền Nam
Nhìn thấy gió vào
Nhìn thấy con đường
Thấy sao trời
Như sa như ùa
+ NT : ĐT mạnh Nhịp thơ dồn dập,giọng thơ khỏe khoắn
+ Điệp từ, nghệ thuật tả thực xen lãngmạn
-> Cảm nhận mới mẻ, độc đáo : Tốc độ
xe chạy khẩn trương, con người vàthiên nhiên như hòa hợp
=> Kiên cường, phong thái ung dung
Không có kính…mau thôi
+ NT: So sánh, ĐT mạnh, tả thựcLặp cấu trúc, ngôn ngữ gần với đờisống hàng ngày,giọng thơ hóm hỉnh,
Trang 3ngang tàng,từ láy.
? Qua các chi tiết trên em có cảm nhận
gì về điều kiện tự nhiên nơi đây?
? Trong hoàn cảnh ấy, điều kiện ấy,
hình ảnh người lính lái xe hiện lên ra
sao?
- HS thảo luận -> trình bày, bổ sung
? Tìm những lời thơ gợi tả về tình
đồng chí đồng đội của người lính láI
xe?
? Đoạn thơ trên có gì đặc sắc về nghệ
thuật?
? Đoạn thơ trên gợi tả điều gì?
? Hình ảnh này khiến em nhớ đến lới
thơ nào cũng viết về đề tài người lính
- GV giảng và liên hệ với bài thơ
Đồng chí.
? Tình cảm của những người lính lái xe
được khắc họa trong câu thơ nào?
- GV yêu cầu HS hoạt động cá nhân
? Em hãy nhận xét giọng thơ, hình ảnh
Bóng dài trên đỉnh núi treo leo ''
- GV yêu cầu HS thảo luận theo cặp
đôi
? Tìm biện pháp nghệ thuật trong hai
câu thơ cuối ?
? Em hiểu như thế nào về hình ảnh
''trái tim''?
? Hai câu thơ thể hiện nội dung gì?
- HS thảo luận, trình bày, nx
Trang 4-> Thiên nhiên khắc nghiệt, gian khổ
=> Tinh thần lạc quan, yêu đời,
coi thường mọi gian khổ
* Tình đồng chí, đồng đội
Những chiếc
Bắt tay qua cửa kính
+NT: Giọng thơ trẻ trung, hóm
Chỉ cần trong xe có một trái tim
NT + Hoán dụ (trái tim - người lính láixe)
-> ý chí kiên cường , quyết tâm sắt đá
vì sự nghiệp GPMN thống nhất đấtnước - Nhiệm vụ cao cả, thiêng liêng
Trang 5người lính lái xe trong bài thơ?
? Em có suy nghĩ gì về nhan đề bài
thơ?
- Thêm từ bài thơ về :
+giải thích cho người đọc hiểu rõ một
chủ đề rất mới lạ;
+Tăng tính trữ tình
+Dụng ý của tác giả :- khai thác chất
thơ từ hiện thực chiến tranh
- chất thơ của tuổi trẻ VN trong cuộc
nhiệm vụ chuyờn chở nhu yếu phẩm,
đạn dược để phục vụ cho tiền tuyến
- GV yêu cầu HS khái quát nghệ thuật
và nội dung bằng lược đồ tư duy
3 Hoạt động luyện tập
- Đọc diễn cảm lại bài thơ
+NT: đối lập (khó khăn><tinh thầnngười chiến sĩ)
=> Tình yêu nước tha thiết, cháy bỏng
<=>Những người lính lái xe trẻ trung,dũng cảm, lạc quan, tình đồng chí gắn
bó, yêu nước
- Tác giả yêu mến, ca ngợi ,khâmphục, tự hào về những người lính lái xeTrường Sơn trong chiến tranh chống
Mĩ gian khổ
III Tổng kết
1 Nghệ thuật: Ngôn ngữ và giọng điệu
giàu tính khẩu ngữ, tự nhiên, khoẻ khoắn
2 Nội dung: Khắc hoạ hình ảnh những
người lính lái xe ở Trường Sơn trongthời chống Mỹ, với tư thế hiên ngang,tinh thần lạc quan, dũng cảm, bất chấp
Trang 6những khó khăn gian khổ và ý chígiải phóng miền Nam.
* Ghi nhớ (SGK/133)
- Cảm nhận về những người chiến sĩ lái xe trong bài thơ?
- Hình ảnh người chiến sĩ lái xe gợi trong em suy nghĩ gì?
4 Hoạt động vận dụng
Trang 7- Tìm gặp những cựu chiến binh tham gia kháng chiến chống Mĩ ở địa phương em
và tìm hiểu thêm về cuộc kháng chiến chống Mĩ của dân tộc và chia sẻ với bạn bè
về những thông tin em đã tìm hiểu được
5 Hoạt động tìm tòi, mở rộng
- Tìm đọc những tác phẩm viết về người lính trong cuộc kháng chiếm chống Mĩ
- Học thuộc bài thơ, nắm chắc nội dung chính
1 Kiến thức: Học sinh tiếp tục hệ thống hóa một số kiến thức về từ vựng (Sự phát
triển từ vựng, từ mượn, từ Hán Việt, thuật ngữ, biệt ngữ xã hội và trau dồi vốn từ)
2 Kĩ năng: HS có kĩ năng nhận diện và sử dụng từ vựng chính xác trong giao
tiếp, đọc - hiểu và tạo lập văn bản
2.Trò: - Ôn lại phần lí thuyết
III PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT DẠY HỌC
1.Phương pháp : Gợi mở – vấn đáp, Hoạt động nhóm, PP luyện tập thực hành, PP dạy học hợp đồng
2 Kĩ thuật : Hỏi chuyên gia, động não, lược đồ tư duy
VI TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
1 Hoạt động khởi động
*HĐ1 : Ổn định lớp:
*HĐ2: GV tổ chức cho HS chơi trò chơi Ai Nhanh hơn
- Ba đội thi tìm từ mượn
- Ba đội thi tìm từ nhiều nghĩa
2 Hoạt động Luyện tập
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
Trang 8Hoạt động 1 : Sự phát triển của từ
vựng
*Phương pháp : Gợi mở – vấn đáp,
Hoạt động nhóm, PP luyện tập thực
I Sự phát triển của từ vựng
Trang 9vựng dưới hình thức lược đồ tư duy
? Tìm dẫn chứng minh họa cho những
cách phát triển của từ vựng trên ( theo
sơ đồ
? Có thể có ngôn ngữ mà từ vựng chỉ
phát triển theo cách phát triển số lượng
từ ngữ hay không Vì sao?
năng lực hợp tác, giải quyết vấn đề
- GV yêu cầu HS thanh lí hợp đồng
về khái niệm Từ mượn.
mà Tiếng Việt chưa có từ thích hợp đểbiểu thị
- Bộ phận từ mượn nhiều nhất là mượncủa tiếng Hán
Bên cạnh còn mượn của một số ngôn ngữ khác :Pháp, Anh, Nga
-> Các từ mượn đã được Việt Hoá thì viết như từ thuần Việt Đối với những
từ mượn chưa được Việt hoá hoàn toànnhất là những từ gồm 2 tiếng , ta nên dùng gạch nối để nối các tiếng với nhau
- Từ Hán Việt : sứ giả, tráng sĩ, giangsơn, thế giới, nhân loại, quốc gia , độclập, tự do, hạnh phúc , phụ nữ
- Ngôn ngữ khác : Ma-két-tinh, In-tơ- nét, Bôn-sê-vích
2 Chọn đáp án đúng
c Tiếng Việt mượn nhiều từ ngữ củacác ngôn ngữ khác là để đáp ứng nhu
Trang 10cầu giao tiếp của người Việt.
Trang 11năng lực hợp tác, giải quyết vấn đề.
- GV sử dụng kĩ thuật hỏi chuyên gia
? Có những hình thức trau dồi vốn từ nào
- GV yêu cầu HS thảo luận theo cặp đôi
? Giải thích nghĩa của những từ sau?-HS trình bày
Trang 123 So sánh điểm khác
- Săm, lốp, ga, xăng, phanh được
Việt hóa hoàn toàn
-A-xít, vi-ta-min: từ mượn nhưng
chưa được việt hóa hoàn toàn
III Từ Hán Việt
1.Kh á i ni ệ m
- Là những từ mượn của tiếng Hán
nhưng được phát âm và dùng theo
cách dùngcủa tiếng Việt
- Là những từ ngữ biểu thị khái niệm
KH công nghệ thường dùng trong
văn bản KHCN
- Khác với từ ngữ toàn dõn,biệt ngữ
xã hội chỉ được dùng trong 1 tầng
2 KHCN phát triển, trình độ của con
người ngày càng cao, nhu cầu giao
tiếp và nhận thức của con người về
Trang 131 Kiến thức: Hiểu thế nào là nghị luận trong văn bản tự sự.
- Hiểu được mục đích của việc sử dụng yếu tố nghị luận trong văn tự sự và tác dụng của yếu tố nghị luận trong văn bản tự sự
2 Kĩ năng: Biết cách sử dụng yếu tố nghị luận khi làm văn tự sự.
- Phân tích được các yếu tố nghị luận trong một văn bản tự sự cụ thể
Trang 141 Thầy:- Soạn bài, tham khảo tài liệu
- Dự kiến phương án tích hợp:
+ Văn - Văn : Lão Hạc, Thúy Kiều báo ân báo oán
+ Văn - TLV : Văn tự sự, nghị luận
2.Trò: - Học và xem trước các câu hỏi SGK
III PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT DẠY HỌC
1.Phương pháp : Gợi mở – vấn đáp, Hoạt động nhóm, PP luyện tập thực hành,
* HĐ2 : GV cung cấp hai đoạn văn tự sự cùng nội dung ( Một đoạn văn tự sự
có yếu tố miêu tả, một đoạn văn tự sự vừa có yếu tố miêu tả vừa có yêu tố nghị luận).
? So sánh hai đoạn văn trên
2 Hoạt động hình thành kiến thức mới
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
Hoạt động 1: Tìm hiểu yếu tố nghị
luận trong văn bản tự sự
? Đoạn này có nội dung gì?
? Suy nghĩ của ông giáo diễn ra như
thế nào?
- HS thảo luận, trình bày, bổ sung
I Tìm hiểu yếu tố nghị luận trong văn bản tự sự
1 Tìm hiểu ví dụ
a Ví dụ 1(SGK/137)
* PTBĐ chính : Tự sự( Ngoài ra còn có yếu tố nghị luận )
* Nội dung : Suy nghĩ nội tâm của ônggiáo về tính cách của người vợ, tựthuyết phục mình
* Trình tự :-ý kiến : Nếu không tìm hiểu -> khôngthể hiểu được những người xung quanh
- Nhận xét : Vợ tôi không ác nhưng dothị khổ quá
Lập luận :+ Một người đau khổ chỉ nghĩ đếnchân đau
+ Khi khổ quá không nghĩ đến ai+ Bản tính tốt bị che lấp bởi : lo, buồn
Trang 15? Trong quá trình lập luận, tác giả đã
dùng những từ ngữ, kiểu câu nào?
? Nhận xét cách lập luận trong đoạn
cầu HS thảo luận
?Thúy Kiều đã luận tội Hoạn Thư như
- HS trình bày và NX
- GV sử dụng kĩ tuật động não
Trang 16- Kết luận : Tôi chỉ buồn chứ
không nỡ giận
Các từ lập luận ( đâu, vậy, nhưng )
Dùng kiểu câu ghép, câu khẳng
nhân vật ông giáo ( có học thức,
hiểu biết, giàu lòng thương người,
luôn nghĩ suy, trăn trở, dằn vặt về
* Nội dung : Cuộc xử án của Thúy
Kiều với Hoạn Thư ( Kể về cuộc
đối thoại giữa Thúy Kiều và Hoạn
Thư nhưng dưới hình thức nghị luận
-phiên tòa )
* Trình tự :
- Kiều luận tội Hoạn Thư :
+ Đàn bà dễ có mấy tay mấy
mặt mấy gan
+ Càng cay nghiệt càng oan
trái nhiều
-> Lập luận chưa rõ ràng, chưa chỉ
ra tội của Hoạn Thư
- Hoạn Thư tự bào chữa :
+ Là đàn bà ghen tuông là
chuyện thường
+ Đối xử tốt với Kiều (khi ở gác
viết kinh, khi trốn)
+ Cảnh chồng chung khó lường
+ Nhận mọi tội - xin Kiều khoan dung
-> Kết án : Hoạn Thư được tha
- Lập luận rõ ràng, khúc chiết (đánh
vào tâm lí của Kiều cũng là một
người đàn bà) -> Hoạn Thư : sắcsảo, khôn ngoan, bản lĩnh
Trang 17? Lời văn trong đoạn trích ''Lão Hạc'' ở
mục I(1) là lời của ai?
? Người ấy đang thuyết phục ai
Thuyết phục điều gì
- HS trình bày
GV hướng dẫn HS làm bài tập dựa vào
kết quả thảo luận ( VD b)
Bài tập 1 ( SGK/139 )
- Là lời ông giáo Thứ
- Thuyết phục chính mình rằng :''vợmình không ác nhưng do thị khổ quánên chỉ buồn chứ không nỡ giận''
-> Từ đó thuyết phục mọi người vềviệc hiểu người, hiểu đời
- Tìm đọc các bài văn tự sự có sử dụng yếu tố nghị luận
- Học thuộc ghi nhớ Hoàn thành bài tập
- Soạn bài : Đoàn thuyền đánh cá
+ Đọc và bài theo câu hỏi SGK
( Chuẩn bị kĩ : Đọc và tìm hiểu chung, cảnh đoàn thuyền ra khơi)
+ GV yêu cầu HS kí kết hợp đồng về tác giả và hoàn cảnh ra đời tác phẩm)
Trang 18*Kiểm tra bài cũ : cảm nhận về tình bà cháu qua bài thơ Bếp lửa
*Tổ chức hoạt động khởi động : GV cung cấp video về chủ đề tình mẫu tử
?Cảm nhận của em về tình mẫu tử
2 Hoạt động hình thành kiến thức mới
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
Trang 19Hoạt động 1 : Đoc,tìm hiểu chung
-GV yêu cầu HS thuyết trình về tác giả
và hoàn cảnh ra đời bài thơ?
? Bài thơ cần được đọc với giọng điệu
? Phương thức biểu đạt của bài thơ?
? Bài thơ có thể chia thành mấy phần
Nội dung của từng phần?
I Đoc,tìm hiểu chung
1 Tác giả
(SGK)
2 Tác phẩm
* Hoàn cảnh ra đời và xuất xứ
- Bài thơ được viết vào năm 1971 khi tác giả đang công tác tại chiến khu miền Tây Thừa Thiên Huế
- Bài thơ được in trong tập Đất và khát vọng
Trang 20Hoạt động 2 : Phân tích
* Phương pháp : Gợi mở – vấn đáp,
Dùng lời có nghệ thuật, PP phân tích,
Hoạt động nhóm, PP thuyết trình
* Kĩ thuật : Đặt câu hỏi, động não
* HS có năng lực giải quyết vấn đề,
năng lực tự học, năng lực hợp tác, giao
tiếp, phân tích, cảm thụ
- GV chia lớp thành 6 nhóm, giới hạn
thời gian ( 10) hai nhóm cùng một nội
dung thảo luận
GV chốt lại kiến thức chuẩn
Câu hỏi của các phiếu cho tất cả
các nhóm
* Công việc của người mẹ Tà ôi
? Biện pháp nghệ thuật gì được sử
? Tìm biện pháp nghệ thuật trong những
câu thơ nói về tình cảm của mẹ ?
? Tình cảm của người mẹ được thể hiện
ra sao?
* Uớc mơ của mẹ
? Em hiểu gì về ước mơ của mẹ qua
những lời thơ trên ?
? Nhận xét về ước mơ của người mẹ?
-> Vất vả , gian khổ-> Mẹ yêu thương con , không lúc nào
xa con
- Tình cảm:
Ngủ ngon a-kay ơi…mẹ thương bộ đội
NT + Điệp ngữ, đối xứng Nhịp 4/4,cân đối Giọng thơ nhẹ nhàng, thathiết
-> Tình cảm : Yêu thương con gắn liềnvới yêu thương bộ đội
- Ước mơ:
Con mơ cho mẹ …vung chày lún sân-> Mẹ mơ ước sau này con sẽ trở thànhmột chàng trai khỏe mạnh trong laođộng sx , có hạt gạo trắng để nuôi bộđội
=> Ước mơ giản dị, chân thành
2 Khúc hát ru thứ hai
- Công việc :
Mẹ đang tỉa bắp trên lưng+ ẩn dụ (mặt trời -> em Cu tai)+ So sánh
-> Công việc tỉa bắp trên núi vất vả ,cực nhọc -> Người mẹ chịu thương ,chịu khó , giàu lòng hi sinh
-> Mẹ yêu thương con vô bờ, coi con
là ''mặt trời'' là nguồn sống, nguồnhạnh phúc
- Tình cảm:
Ngủ ngon a-kay thương làng đói
NT + Lặp cấu trúc, nhịp 4/4, điệp ngữ,đối xứng, giọng thơ tha thiết, trầm lắng-> Tình yêu thương gắn liền vớithương ''làng đói'' - tình nghĩa xómlàng sâu nặng
- Ước mơ :
Con mơ Ka-lưi-> Mẹ mong con sẽ trở thành mộtchàng trai khỏe mạnh để giúp đỡ dânlàng , dân làng khỏi đói
=> Ước mơ bình dị mà lớn lao
Trang 213 Khúc hát ru thứ ba
- Công việc :
Mẹ đang giành trận cuối
+ Giọng điệu: dồn dập, gian khổ,
-> Người mẹ Tà ôi là người chiến sĩ:anh dũng Mẹ trực tiếp tham gia khángchiến
- Tình cảm :
Ngủ ngoan a-kay thương đất nước
NT + Đối xứng, lặp cấu trúc, nhịp 4/4,cân đối, giọng thơ tha thiết
-> Tình yêu thương con gắn liền vớitình yêu đất nước
- Ước mơ:
Con mơ cho mẹ người Tự do-> Mơ ước được thấy Bác Hồ , mơ ướccon được làm người tự do -> Mơ ướcđất nước thống nhất - độc lập
=> Ước mơ cao đẹp, thiêng liêng
- GV : Yêu cầu HS làm việc cả lớp
? Em có nhận xét gì về tình cảm và ước
mơ của người mẹ qua 3 khúc hát ru ?
- Cảm nhận chung của em về người mẹ
Tà ôi qua 3 khúc hát ru?
? Em hiểu gì về tình cảm của tác giả ?
Hoạt động 3 : Tổng kết
* kĩ thuật hỏi và trả lời
- Hs hỏi và trả lời những yêu cầu liên
quan đến nghệ thuật và nội dung bài
3 Hoạt động luyện tập
- Đọc diễn cảm bài thơ?