Tư tưởng pháp trị của Hàn Phi Tử (281TCN-233TCN) và vận dụng nó trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam hiện nay

Khai thác Pháp Hàn Phi trong quá trình ổ công tác cán Nhà pháp xã ..... * T ứ T : Hàn Phi cho cai T pháp công cho vua giao trách và yêu tôi làm tôn gìn pháp khác, vua có trí, linh th

KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ =====o0o=====

Ị

(281 TCN - Ụ

KH I H C

KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ =====o0o=====

Ị

(281 TCN - 233 TCN) Ụ

I H C

ườ ướng dẫn khoa h c: ThS Ị

-

”

S

cô trong khoa

n! N

ườ

:

N

ườ

Ụ Ụ

1

8

UNG 8

1.1 8 - 233 TCN) 8

1.2 11

1.3 16

1.4

18

20

2.1 20

2.2 26

2.3 29

2.4 35

42

3.1

42

3.2 Khai thác Pháp Hàn Phi tuyên ổ và giáo pháp trong xã 47

3.3 Khai thác Pháp Hàn Phi trong quá trình ổ

công tác cán Nhà pháp xã 49

68

69

1

ổ

ổ

, vô v

v

P

ổ t

v

N V N v v

-

ổ

: N ô

N

v v N ô v

N v

N

-

”

P

2

:

:

Tử 90

: ọ ẩ Tử 3 ng ũ v í T ở

ô v ô ô ở T

ò ở V N [29, 15] Ô

Tử tác Tử ổ

tích

? Ô : ô

Trung ổ ọ N L ở N ng L ỹ ô ô

Tử

cho các

bài,

Tử

vào phân

tình hình ổ -

háp gi

các v

-

, , Trong ào là

T ở v Nhà V N

007)

nên háp gia, khá

- - T P

phong

xây

T ở (2003)

-

sang

) Đạ và vô v

)

ng Thông q

Phi tro

L 0 ) T ở í Tử t

và

ổ

- -

v , ầ ô và

ỗ Tử - ọ T ổ ạ 0 0)

T ở v v ò

ử ẵ 008)

c, B ắ ù v

ĩ 0 5)

nghiên háp gia và

háp g

- -

trong ông N

P c

T ở

Tử v ĩ v v

ĩ ở V N

:

X

ĩ ở V N - v

0 0)

c

N trong giai

ng

xây

X

v 005)

C í v ô

q ĩ ở V N (Nxb T pháp, 2007)

hà

ổ

hà

Ngoài ra, : M v í v

v v V N

0 4) K

ọ 9

0 ) C v

ĩ V N 5 005) N í v v

ĩ v

chí N

P 4 0 0)

,

t

3

3.1

3.2

c m p trung gi i quy t nhi m v sau: ổ ;

;

T –

– P ; - ;

V

4 ư

Trong quá trình nghiên c u có s d :

n: Khóa lu n s d n chung c a Ch t bi n ch ng và Ch t l ch s c a Ch

Mác - Lênin

th : - l ch s

- tổng h p, khái quát hóa, tr

5

5.1

ổ

ổ

5.2

6

C ư 1

1.1 - 233 TCN) 1.1.1

ổ

- giai

770 - 40 )

ổ 55 - 479 TCN)

40 - 221 TCN)

Phi ( 8 - )

Ch chi m h u nô l Trung Qu n t i và phát tri n t th i nhà H , n cu i th i Tây Chu thì b c vao giai n kh ng ho i suy tàn Xã h i Trung Qu c tr i qua m n giao th i, t ch tông t c chuy n sang ch ng, giá tr c c a xã h i, lỗi th i và không còn vai trò l ch s n a ng giá tr c c a xã h i m i còn tr ng thái manh ng xác l p S bi ổi toàn di n trên t t c các m t c a i s ng xã h o ti cho s gi

i, thoát khỏi s chi ph i c a th gi i quan th n tho i tôn giáo, th n bí truy n th ng, ng sâu s n quá trình phát tri n c

ng tri t h c Do vi c s d ng công c b ng s t tr nên phổ bi n cùng v i vi c m r ng quan h ổi s n ph ng, s phân công trong s n xu t th công nghi p t t chuyên nghi phát tri n th công nghi p, c Ti n t t hi n Trong xã h thành m t t ng l

càng có th l c có nhi i k t giao v u và

i phu, gây nhi u ng n chính tr i Tuy

nhiên, do tình hình xã h n

thổ b chia c t do n n cát c c u, gây nhi u khó c kinh doanh tr nên r t ph c t p và v u xã h t t ng l p m i T t ng l p này mà d n d n xu t hi n m t quý t c m i v i th l c ngày càng m

giành quy n l c v i t ng l p quý t

-

1.1.2 - 233 TCN) Hàn Phi (281 TCN - 233 TCN)

Hoàng Trung Hoa

: "N ô ô ô "

Cô ẫ và N ũ :

"C ô ẫ ặ ũ ẳ ò

Theo S là

ỡ ng Ô Tồ t

: "N í v Tầ T v Tầ

v ù ạ T

ú " –

có

ổ

,

TCN

;

vua nuôi Hàn Phi thanh liêm, nhìn ổ Cô ẫ

) N ũ Đ ) N N ạ T T

) T L ) T N (cái khó tro )

phanh

Trong Hoa

–

Khi n

v

1.2 ư ư

1.2.1

ổ ba :

T Nho gia ổ

T Đạ

ỏ hu

T :

v ạ ổ ạ

ổ

(281 TCN - 233 TCN)

ổ thì " ạ ứ " "kiêm ái

"vô v "

ỗ ỗ

:

) )

)

Ô

1.2.2

* T ứ :

Pháp phép t c Pháp lu m: M , pháp lu t do vua t ra; , n i dung chính ng và ph t; B nguyên t c c a pháp là k p th i, d hi u, d thi hành, công b ng và bênh v c kẻ y u, c th i v i t t c m i, m i t ng l i vua nh là kẻ th ng tr ỏi m t chi u kẻ b tr không có quy c l ng, trái l nh ng và ph t giúp cho ẻ th ng tr ki m soát, nô d ch nhân dân tr thành m t công c h u hi u thì thi hành ph i công b ng Hàn Phi kh nh ô ò

kẻ : c không th không gia hình cho kẻ

n i dung c ng và ph t:

ng lu t l thì s c u t h i b ng ph t là phán xét khách quan, nh sẵn b ng lu t l minh b ch, không b ng b i tình c m ch quan Pháp c so c hay tr t t trong nh ng tiêu chu

i

* T ứ T :

Hàn Phi cho cai

T pháp công cho

vua giao trách và yêu tôi làm tôn gìn pháp khác, vua có trí, linh thích hoàn có mình cai Hai ổ sung cho nhau, phôi nhau thì vua mói mong là

an phú

T Hàn Phi có là ỹ dùng , hay

ông vua quân Hàn Phi cho

T là cách pháp, trong

dùng giao xét mà pháp

và nhà vua có bình thiên ạ Khái quát

T bao dung sau: là quan ; hai là

gian; ba là ; là

Theo Hàn Phi, vua chúa muôn thì có

Trong thiên XXXV - ông ng:

ũ con vua v không có cai thì thân tuy ổ v v mà vẫ khó tránh ỗ ạ ; vua chúa có ũ ỏ xe, có cai cho cách ẹ nhàng, mái; thân mình có an nhàn mà có ạ v trí v Ô cho

T là pháp vua dùng cai cách

bí cho nên nó càng kín càng Ông : D mà

bí ỷ ầ thì tôi không còn cách gì theo mà ẩ ’

Khi nói dùng Pháp gia nói chung và Hàn Phi nói riêng

coi Vô v là nguyên chung cách dùng T

Vô v theo Hàn Phi là hóa

gia, vô v Hàn Phi khác quan Lão

- Trang Hàn Phi nói vô v ra ông là

v là quy cho toàn dân thi hành, dùng

gìn, tôn pháp Có có tùng Vua ra pháp các quan cai dân chúng, ỏ tôi

là quan vô v Hàn Phi, nó hoàn toàn khác không, không làm gì trong vô v Lão Tuân pháp thì trách hoàn thành, v ú í

xem xét tôi có làm v hay không, cho nên vua chúa

anh minh ẩ cai các quan ạ / không ầ hao phí tinh thân,

ứ cai dân ú là cao :

Hàn Phi cho nguyên vô v là vào pháp vì, v a không gian ô tôi làm

v ; ũ g không vào giác và lý trí mình cai các quan Vua ph i d v ởng phạ thẩ nh vi ởng phạ (Thiên VI -

H ) c phân quy n, phân c p qu n lý trong khoa h c qu n lý hi i

Công vi c c a xã h i là vô cùng, vì v y m t b c vua thông minh là ph i

bi t t p h p tài trí c i t o nên thành qu chung S c m nh c a

m i không th th ng s c m nh c i Cho nên b c minh quân cai tr c khi quy nh công vi c th u ý ki n,

ph i t gi i quy t công vi c cho phù h p v i ch a h Vi c làm và

l i nói ph c thông nh t v i nhau B i v y, vua có th yên l ng mà l i nói

và công vi c c a b tôi t tỏ rõ tính chân th c c a nó

Hàn Phi T chú ý a vua, ông g

T í ô

không ng t l ; m ch ng xem - th

có phù h p nhau không; nh i hi n tài

Trong Thu i, Hàn Phi T còn coi bổ nhi m nh n công vi c là qu c gia Vua chúa ph i t mình n m quy

- l p quan l i, ph i d ổ nhi m ch c v B c minh quân l p ra bổng l c quan ch c l s d i hi ng

ông vua chuyên ch n u khi c qu n th ông vua c ng c

c ngôi v v ng ch c c u ki xây d ng ch phong

cho r ng có th là có th qu c

Quy n l c ẻ , dùng pháp

lu c ng c quy n l c V i Hàn Phi quy n l c là c a nhà qu n lý

N u ch có pháp và thu t mà cai tr c , th , thu t có ch t ch , bổ sung cho nhau

là trung tâm, thu t và th u ki n Hàn Phi T không coi tr ng mà còn say mê quy n l a kẻ c tài, chuyên ch t , luôn coi quy n l , có quy n l c là

có t t c

ng pháp

;

ổ í ô vô v ô è e

í

ẳ v vô v

:

; ông

1.3 ướ

1.3.1

c ta, khái ni m N c pháp quy n xã h i ch ĩ l u c nêu ra t i H i ngh l n th hai Ban Ch ng khoá VII (ngày 29-11-1991) ổ

,

N

II ( 994)

Trong Hi 0 c pháp quy n xã h i ch

c th ch

c pháp quy n xã h i ch t Nam, quy n l c nhà

c là th ng nh t, có s phân công và ph i h p gi

c th c hi n các quy n l

1.3.2

1.4 ư ư

ướ

1.4.1

Hàn Phi cho pháp là cao

và lý xã ban hành pháp rõ ràng, ban rãi; pháp phù tính trình phát kinh - xã nay, ta, xây pháp còn tính và cao Pháp chúng ta còn ổ và ; c ổ chéo, ỗ ổ ; tiêu xây pháp khoa và còn phát kinh - xã quan xen chúng ta và còn ng pháp

l có phù và sát quy mang tính khung

Tính toàn tính thi pháp còn dung pháp trong h còn thay ổ còn duy bao sang

xã vi và trong xác rõ, phát tính thù quan xã trong ỗ pháp

lý

Hành pháp có lúc, có còn buông ỏ ý pháp cán và nhân dân cao tình còn xem pháp áp ng pháp tùy pháp còn

ổ : xét nghiêm, bao che, cho nhau còn ổ càng cho thây và tính

lý trong Hàn Phi góp pháp và phá xây nhà pháp xã và lý xã pháp ta

1.4.2

Hàn Phi T r t coi tr ng n i dung giáo d c, tuyên truy n, phổ bi n pháp

lu t Các ông cho r ng, mu n cai tr xã h i b ng pháp lu c h t ph i tuyên truy n, phổ bi n pháp lu m u bi

kh nh, giáo d c pháp lu t s i hi u qu l n nh t trong vi c ổ nh

xã h i N u th c hi n t t công tác giáo d c, tuyên truy n, phổ bi n pháp lu t

s khi i dân không th ph m pháp B i khi h u hi u pháp lu t

h s không ph m vào nh u pháp lu Trong vi c giáo d c pháp

lu t, Hàn Phi T ch t ch hoàn thi n khi n m i dân không th ph m pháp, không dám ph m pháp, m t khi ph m pháp thì x

t i th t n y, hi u qu c a pháp tr s thi t th u l n vi c

ch m i t ki m ch lòng tham c a mình

1.4.3

Trong Pháp t Hàn Phi ra quan - thi hành pháp - có ý to trong quá trình ổ công tác cán ta nay Trong lý

T , Hàn Phi lý sâu

ổ ỡ và quan ông, này là cánh tay vua, giúp vua cai xã Vua lý quan còn quan thì

lý dân chúng theo ý vua Do Hàn Phi xây

d giúp vua có quan có tài, trung thành thi giao phù tránh

cao trách thi công hành vi thì lý cán công công khai hóa các quan nhà và

là các giám sát nhân dân cán quan

phù v Hàn Phi

C ư 2 Ị

trên, Hàn Phi tuy là c a Tuân T bỏ

o Pháp Hàn Phi ph a nhà Nho, t ra tri t lý chính tr riêng Tri t lý chính tr c a Hàn Phi

b t ngu n t ng "Phú qu ng binh" c a Ngô Kh

cán cân, cho công b ng

N u xét theo quan ni , "Pháp" có m t tích c c và tiêu c c

V m t tích c c thì có nh u kho n b m quy n l

i dân, m t tiêu c c là có tính cách phòng ng nh sẵn,

ng h p ph m vào l nh c m nào, thì ph i ch u theo hình ph t y

cái "Pháp" mà Hàn Phi luôn ổ ch có m t tiêu c ,

b ng t trong thiên "N ũ ẩn" r ng: "Phù thùy kh p b t d c

hình gi , nhân giã; nhiên nhi b t kh b t hình gi T v thắng kỳ pháp, b t thính kỳ kh p" , thì Pháp

ch ng nh nh qu c gia v m t chính tr ng th i còn là tiêu chu n t i cao v giá tr xã h i n kích h u h t các

h c thuy t khác, k c Khổng - M nh, Lão - Trang và M c T

2.1.2 ”

Pháp không ch là m t ph m trù chính tr xu t hi n t th i Tây Chu, th

hi ng pháp tr i l p v c tr truy n th ng theo l giáo nhà Chu Xét v m t xã h i, pháp tr ng c a giai c p quý t a ch

i di n cho m t quan h s n xu t m i

ch ng l i giai c p quý t khanh, th t c a nhà Chu Pháp gia

cho r ng, dùng pháp lu tr u tranh nh m lo i

tr nh ng hành vi b t h tr ng tr gian tà Ch ng h n, Qu n

Tr c T Hoàn Công bái làm tr ng ph , ông ti n hành c i cách

kinh t - xã h i c T , ti n hành "ban b hàng loạt pháp l nh, ch ,

treo c t vinh nh e y tín pháp lu t làm tiêu chuẩ giá thi n ác, th phi, l ởng phạ v c khuy n thi n, tr ác"

Cùng v i giáo d c, phòng ng a thì pháp lu t và hình ph

u c m, Hàn Phi vi t:

Bứ i nh n, L ũ ô v t qua vì nó d c thẳng Ngọn núi cao ngàn nh è vẫ ỏ d dàng ở trên vì nó thoai tho i Cho nên, v vua sáng ph i làm pháp lu t d c thẳng và pháp lu t

ph … K t v ng chắc thì kẻ nào vi phạm t t ph i phạt nặng, bở ởng thì không gì b ng h dân th y l i mà ham, còn phạt thì không gì b ng tr ng phạt nặng

n pháp ù ạ loại

bỏ hình phạ u này thì v lâu dài sẽ không ph i dùng hình phạt

n a T ô xu t ph i phạt nặng nh ng t i nhẹ, bởi vì: t i nhẹ không phạm thì t i nặ ũ ô … ò u t i nặng mà phạt nhẹ thì làm cho

s vi c n … c làm th thì nh nh sẽ b chia xẻ T t nhiên, dùng

hình ph t v u nhân dân không mong mu n, nh t là ph t n ng nh ng

t i nh u dân tình kéo nhau t t ph i, song vi c áp d ng

nh ng c i cách c c T

th nh V vi c này Hàn Phi vi t: B c thánh nhân tr dân thì xét ở cái g c chứ

không ph i theo lòng mong mu n c a dân, ch c t làm l i cho dân mà thôi

Cho nên, thi hành hình phạt không ph i là ghét dân mà vì yêu cái g

v y, theo Hàn Phi, bên c nh m dân, pháp lu

Trái l i, Pháp gia cho r ng, n u giáo d c c i b ng cách

thuy t ph c s ch m có k t qu Hàn Phi vi t: Thu n sửa ch ỏng

trong dân ph i m t m c m u, ph i m i ch a ỏng Sức Thu n có hạn, tuổi thọ c a Thu n có hạ N ỏng trong thiên hạ không bao gi h t L y cái h u hạ ổi cái vô hạn thì nh u sửa ch c th c ít v y

Vì v y, vi c chú tr ng th c thi pháp lu t nghiêm kh c s có tác d ng t t

c nhân, do chỗ xu i là v kỷ

Tóm l i, "pháp" tr c, là công c c a b vua tr dân Hàn Phi vi t: Thánh nhân tr c, không c i t làm thi n, mà

khi ô c làm trái C i không t làm thi n thì trong xứ

ô i; khi ô c có th khi n cho dân yên Kẻ tr c l y s ô ỏ ít, cho nên không v ức

mà v … ò ò ỏi làm v a lòng dân thì là cái mầm gây loạn

Khi xây d ng pháp lu t, nh i theo Pháp gia tuân theo nguyên lý

Đạ c a Lão T "Đạo" là kh u c a muôn v t, là tiêu chu n

phân bi t ph i, trái Vì th i mu n hi u s v t thì n m l y "Đạo", khi thông hi u v "Đạo" thì s có nh ng phán quy i v i i

c m quy t yêu c c bi t v m t chính tr , b i l ch khi bi t

c s d ng công c ng ph t m i kích thích ho

i Trong thiên Đại th , Hàn Phi vi t: D e Đạo mà hoàn

thành pháp lu t i quân tử vui mà kẻ ại gian ng ng Nhàn nhã, yên

ĩ a vào m nh tr i, nắm l ại th , cho nên khi i ta không phạm cái t i r i khỏi pháp lu … v y thiên hạ í ô c

Cho nên nói, pháp lu cho vua duy trì tr t t xã h i

xu các Pháp gia yêu c u ph i dùng hay

ta, mà t t c vì cái l i c a anh

Theo Hàn Phi và các Pháp gia thì vi c dùng pháp không th tu ti n mà

ph m b o theo m t tr t t lô gic có tính nguyên t :

Nguyên tắc thứ nh t, pháp lu t ph i th ng nh t, ổ nh, công khai:

Theo Pháp gia, công c cai tr c a b t ra phép

t c Hàn Phi cho r ng, mu t ra phép t c thì t không gì b ng

th ng nh t, khi n cho dân bi Pháp lu t th ng nh t còn ph i th hi n là

khi xây d ng h th ng pháp lu t m i thì không th th c hi n Bên c nh s th ng nh t thì pháp lu t ph c xây d ng ổ nh, có ổ nh

m i hi u qu cao Theo Hàn Phi: pháp l ổi thì vi c l i

và hạ ũ V c l i và hạ v c làm c ổ …

cho nên cứ l y lý mà xét thì n u vi c l n và nhi ổi thì ít thành công n cho Hàn Phi khi làm lu t

Cùng v i biên so n lu t thành sách v , in n c n th n thì ph i giao cho quan ph công b r c làm quan tr ng c a b c

vua chúa, ông yêu c u: Pháp l nh là hi n l nh c a công sở c biên chép

vào sổ ặ ban khắ ọ M a vi c ban

b pháp lu i dân có th p kém nh u nghe ra, ch không ch i trong mi ng m i hi u

Nguyên tắc thứ hai, pháp lu t ph i công b ng:

Theo Hàn Phi, khi dùng lu t thì: ô ù e …

lu c thi hành thì kẻ ô ũ ô Tr ng tr cái sai không tránh kẻ ại thầ ở ú ô ỏ sót kẻ th t phu Pháp lu t gi ng

t th nhau Pháp n th c sâu s c r ng, n u t t c m c

i x công b c pháp lu t thì xã h i s d b cai tr

Nguyên tắc thứ ba, pháp lu t ph i rõ ràng, d hi u, d thi hành:

n cùng thì pháp lu t là s ph n ánh khách quan nh u ki n sinh ho t xã h i Vì th nào thì pháp lu h y

Nh u óc th c t , h nhìn th ng vào

hi n th ng yêu c u phù h a, pháp lu t mu n d thi

hành thì ph i h p v c B , Hàn Phi nêu: Nh u mà kẻ ĩ ắc m i có th hi c thì không th

ra làm l nh, vì dân không ph i t t c u sâu sắc Nh u ch có nh ng

i hi n m i có th c thì không th dùng làm pháp lu t, vì dân không ph i t t c u hi u

Theo Hàn Phi, pháp lu t so n ra ph i có s minh b ng t n, rõ

hi ng quá thì mỗi

i s hi u theo nh s d n hi u sai pháp

lu t, t tránh khỏi thi hành sai Khi sai thì l i b ph t, khi b ph t

thêm lý do vì sao ph i bi ổi t c trong T ngvi t: N ô i nay khéo léo mà gi d i

Cho nên cách cai tr hi u qu c a th i ù ức, còn cách cai tr hi u

qu c a th i nay là dùng hình phạ c rồ n pháp

i con m t l ch s , Pháp gia yêu c u ph i xây d ng m t h th ng chính tr phù h p v i nh u ki n hi n có c a th m này có

ph n khá xa l v i Nho gia V i Nho gia, ò là tr c

ng h c a Nho gia, h quan ni m xây d i tr thành nh ng

hi n nhân là bi m b o cho m t xã h i ổ g

i con m t c a các Pháp gia, th i th ổi thì cách th c cai tr

ph i bi n cho phù h p Hàn Phi cho r ng, n

thì ch ng khác nào: ch gỗ thẳng m i gỗ tròn m i có xe Vì th ,

các b n n m l y pháp lu t B i l , pháp lu t tuy gi n d không th xâm ph m, còn giáo hóa, trau d c dày mà mong có s bình tr

trong th i lo : Cai tr

không có gì là c nh, ch có l y pháp lu t mà cai tr Pháp lu t ph i chuy n

bi n theo th i th thì m i t t, cai tr có theo th i th thì m i hi u qu … i th

ổi mà phép cai tr ô ổi thì sẽ loạn, c m l ô ổi thì sẽ suy kém

Hàn Phi nh n m n vai trò c a bi n pháp: Th v c

ph i khác, vi t ph ổi cho phù h … i th

ổi mà cách cai tr ô ổi thì sinh loạn Bi t cai tr dân chúng,

ô ổi thì m i b cắt Cho nên, b c thánh nhân

tr dân thì pháp lu t ph i theo th ổi, và s m theo kh

, trong quan ni m v c a nh i theo Pháp gia

ỡi mây, con rắ ù M ù ạnh thì con rồng con rắ ũ ẳng khác gì con giun con ki v t chỗ d v N i

hi n mà ph i khu t ph c kẻ ỏ v n mình nhẹ a v mình th N ỏng mà có khu t ph i hi v n

V i Hàn Phi, "Quy n l c t ng" g i là "Th Pháp, Thu t,

Th là ba m t c a quy n l c t ng, tuy khác nhau

ch t ch v ng c a Hàn Phi, quy n l c là t t c t

trong thiên "Hi n học": "Th c l ắc nhân tri u, l c qu tắc tri

nhân, c minh quân v l c" (Bởi v y cho nên, quy n l c nhi i ta

Hàn Phi là kẻ sùng bái quy n l c

Trong sách Hàn Phi Tử, có lúc Hàn Phi g i là v có lúc là

ho c trọ t c u nói v quy n th ng tr

hay ch quy n Theo Hàn Phi, c h t là th l c, quy n uy c a kẻ

c m quy n, là s c m nh ng h c a nhân dân, qu n th n, là th c a qu c gia,

xu th c a l ch s Th c i hi n thán ph c, ch

không ph i s n ph ỏi Trong N ũ ông nêu ví

d : Lỗ Ai Công là m t ông vua hạng th ô ô u

thán ph c vì dân v n t ng b ph ù i quy n th Bởi th Trọng Ni

hi n mà ph i làm bầy tôi, còn Ai Công dở mà cứ làm vua Trọng Ni th Ai Công không ph v e ạ ĩ i ph c tùng cái th c a Ai Côn

thuy t ph c thiên h , còn th l a v

l khu t ph i hi n B i v y, trong Nạn th ông vi t: Nh ng

kẻ cai tr ạ là nh i trung bình” Trái l i, n

t n Nghiêu Thu n ch t ch y v n không th thuy t ph c thiên h : N ẻ thu c hạ mà giáo d c thì dân

ú ô e ặt v ng nam làm thiên tử thì l nh a, th i Chi n Qu c là th i k xã h i bi ổi

m nh m , nhà vua ph i dùng quy n l c c a mình m i yên tr c,

ch m d t chi n tranh, lo n l c và cát c Mu n th ph i th c thi c

vào tay kẻ "H ", Hàn Phi vi t: Hình phạt nghiêm là

cho l c thi hành và tr ng tr kẻ i Cái uy không th n, cái quy n không th cùng chung v i khác, n u quy n chung v i khác thì bọn gian tà nhan nh n .

Khi quy n th ay b tôi thì k t qu là nhà vua b coi

ng, cho nên trong N í ông vi t ti p: N u ông vua không th

khi n cho uy quy n và cái l i c a vi ởng phạt xu t phát t tay mình, mà thi hành theo l i bọn b tôi thì nh c sẽ s bọn bầy tôi mà

ng nhà vua Cho nên, vi c truy n ngôi cho kẻ khác không ph i là

chuy e (N ũ )

Có th nói, theo Pháp gia thì là uy th , quy n l a v , xu th do

t ra và có v u trong m - thu t -

th , th và B i l , n u không có thì

b c minh ch không th c pháp lu t, còn vi c v n d ng "thu t" là

b o v quy n th c a vua, n u m t "th " thì "thu t" t chỗ d a V

i bi t n m l cùng v i thiên th i,

kỹ n thành công

2.3 ư ư

2.3.1 ”

Pháp gia cho r ng, vua ph i s d ng , vì là ô

v Thu t là m t trong nh ng ph m trù tri t h c chính tr c s c c a

Trung Hoa nói chung và c a Pháp gia nói riêng Cùng v i và

tr thành th chân v ng pháp tr c a Pháp gia

Thu c hi u là: thu t, cách thứ u khi n

công vi v ù i, khi i tri , t n tâm th c hi n hi n l nh

c a nhà vua mà không hi u vua dùng họ nào Tóm l i, là

ngh thu t cai tr c a nhà vua

c ngh s d ng "thu t" là Thân B t H Ô i bi u c a phái "trọng thu t" trong s các pháp gia cổ i Thân B t H i cho r ng: Thu

chức quan, theo cái danh mà trách th c, nắm quy n sinh sát trong tay mà xét

kh a quần thần Ti p n ng c a Thân B t H i, Hàn Phi phát

tri n ph m trù "thu t" lên cao và s d ng khái ni

th n chính tr c a m c, trong vi c tuy i, giao vi v t, s vi c mà

nh c th c hi n và nhà vua có th tr qu c, bình thiên h

Trong Đ Hàn Phi vi t: Thu t là nhân trách nhi m mà giao chức

quan, theo tên gọi mà yêu cầu s th c, nh m l y cái quy n cho s ng và gi t

ch t, hi õ c c a bầ ô u vua cần nắm l y

Còn thiên Nạ ông vi t: Thu t tr c là cái gi u trong b ng

k t h ầu m i và ngầm ch ng bầy tôi

"thu t" có hai n n là ỹ thu và

thu "kỹ thu t" là ngh thu u khi n, sai khi n b tôi; còn

"tâm thu t" là cách th c nhà vua ki m ch , gi u kín c m xúc trong lòng

b y tôi bi tôi không th l i d ng nh c mua chu c, l ng hành

Có th nói, "thu t" là cách th s d i,

u khi n vi c, th c hi n hi n l a nhà vua Khác v i s minh

b ch, công khai c a pháp lu t,"thu t" tr i ta th y.

2.3.2 ”

M c dù là danh t n t i n Song, theo quan ni m c a Pháp gia, "thu t" hàm ch a b n n n sau: th

nh t, thu t tr quan l i và gian tà; th hai, thu i; th ba, thu t

ng ph t; th t

Thứ nh t, là thu t tr quan l i và tr c b c minh ch áp d ng

vào vi c tr quan ch không tr a, b c th dân thì luôn làm theo

Tử có hàng ch vi c tr : Bát thuy t, Bát gian, Bát kinh, Nam di n, Gian ki p thí thần : Ngoại tr thuy t

ng, Ngoại tr thuy t hạ tổ h p ngu n g c xu t

hi n gian th n và cách phòng ch

Gian th n thì ch y u là c n th n c a vua, v bên c nh

a v thì n y sinh tính ích kỷ, ham l i, trong khi h

có nh u ki l m quy n, th m chí làm ph n vua Hàn

t kê nh n y sinh gian tà trong B :

bọ ng chi u, bọn t h u thân c i ru t th t c a vua,

nuôi tai hoạ, bọ ọn du thuy ỡng ép, b

Cùng v i gian th n là nh ng m m lo n, trong B

ch rõ m m lo n xu t phát t sáu h i: mẹ vua, h u phi, con cháu,

anh em, nh i nổi ti ng là hi …

phòng Hàn Phi

khuy n cáo: b c vua sáng không c y vào chỗ i ta không làm ph n mình,

mà c y vào chỗ i ta không th làm ph n mình

n gian th n? Ngoài vi làm nghiêm pháp lu ra nhi u bi kh ng ch

và tr kh gian tà Ch ng h n: n i hi n thì có th b t v i thân thích c a h làm con tin; n u là kẻ tham lam thì cho h c l c h

nh h ; n u là gian th n ph i làm cho h kh n khổ b ng cách tr ng ph t N u mu n tr kh h thì b c, ho c dùng kẻ thù c a h gi t h s không tổn h n danh ti ng

c a nhà vua mà l

Thứ hai, là thu i, phát tri n h c thuy t í c a

Nho gia l i có s tham bác thuy t "Tam bi u" c a M Pháp gia th c

hi n nguyên t c e là nh i gi

ch c v trong chính quy n hay bổn ph n c i dân trong xã h

gi "nguyên" và "d ng" xét m i vi c tai m xem có l i cho c hay không Còn là nh ng ch c v "g c" giao vi c Vua c theo mà trách Ch c n danh

- th c không h p nhau là có th phân bi c ph i - trái, t t - x u, công -

t c l i, "danh" v i "th c" h i, là chính danh

Khi ph c phân bi t thì c th ng - ph t công minh Trong

D Hàn Phi vi t: ạo b t bi n c a thu t cai tr là l y cái

ầ í v nh Cái danh thiên

l ch thì s v ổi y, v i "thu t chính danh" thì t th n

quan l u áp d u này thì trong thiên h s

t ch c v c a mình, còn vua không làm gì

mà tr c t t c , gi ng vô v c a Lão T Th : Nh ng

h ởng H công trạng không h p v i l i nói hoặc l i nói không h p

v i công trạng thì phạ … Đạo c a b c vua chúa là ở chỗ bầy tôi không trình bày nh ng l i nói không phù h p v i công vi c Vì v y b c vua sáng thi hành

Làm th nào nhà vua bi c danh và có h

ng và ph ? l i cho v

xét vi c: M t là, vua tr c ti p ki m tra, th nh k t qu c a b

Hai là, kh c ho c vua giao, ho c

t mình nh n nhi m v , thay m t vua th nh k t qu công vi c i

c thay m nh ph i tuân th tuy i nguyên t c e

mà trách th ki c nh i thay m t vua th c thi

công vi c, trong "B Hàn Phi vi t: Nh i có chức v cao và

trách nhi m l n, nhà vua ph ù nắm l y họ M t là nắm con tin, hai là nắm tinh thần, ba là nắm chắc sinh mạng Nh i thân thích

v T c l c h ần Dùng t xét phạ ạng

B ng thu i vua s u l i Thứ nh t,

vua s lo i bỏ c kẻ b t tài và tuy n ch c, kẻ