Thiết kế một số chủ đề dạy học trong chương trình Sinh học 11 theo định hướng phát triển năng lực học sinh

oĐể ođảm obảo ođược ođiều ođó, onhất ođịnh ophải othực ohiện othành ocông oviệc ochuyển otừ ophương opháp odạy ohọc otruyền othống onặng ovề otruyền othụ okiến othức osang ophương opháp

NĂNG LỰC HỌC SINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Sinh học

HÀ NỘI - 2019

NĂNG LỰC HỌC SINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Sinh học

Người hướng dẫn khoa học

TS ĐỖ THỊ TỐ NHƯ

HÀ NỘI - 2019

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện đề tài tốt nghiệp, em đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của các thầy, cô, các bạn sinh viên trong khoa Sinh - KTNN và các thầy

cô giáo trường trung học phổ thông

Đầu ootiên ooem ooxin oogửi oolời oocảm ooơn oochân oothành ootới ooTS. ooĐỗ ooThị ooTố ooNhư,

oogiảng ooviên oobộ oomôn ooPhương oopháp oodạy oohọc ooSinh oohọc, oongười oođã ootrực ootiếp oohướng

oodẫn, ootận ootình oochỉ oobảo oovà ootạo oođiều ookiện oođể ooem oocó oothể oohoàn oothành ookhóa ooluận oonày

Em oxin ochân othành ocảm oơn oBan ogiám ohiệu oTrường oĐHSPHN o2, oBan ochủ

oTP. oHà oNội, ocác ocô ogiáo ocùng ocác oem ohọc osinh ocủa otrường oTHPT oĐa oPhúc ovà ocô ogiáo

oNguyễn oThị oHương oGiang ođã onhiệt otình ogiúp ođỡ, oủng ohộ oem otrong oquá otrình ohoàn

othành okhóa oluận otốt onghiệp

Mặc odù ođã ocó onhiều ocố ogắng osong okhóa oluận ocó othể ocó onhiều othiếu osót, oem orất

omong osẽ onhận ođược osự ochỉ obảo ovà ođóng ogóp ocủa ocác othầy ocô ogiáo otrong ohội ođồng

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng 05, năm 2019

Sinh viên

Nguyễn Khánh Ly

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan kết quả nghiên cứu đề tài “Thiết kế một số chủ đề dạy

học trong chương trình Sinh học 11 theo định hướng phát triển năng lực học sinh” là kết quả nghiên cứu của riêng tôi do TS Đỗ Thị Tố Như hướng dẫn và

không trùng lặp với kết quả nghiên cứu của người khác

Hà Nội, ngày tháng 05, năm 2019

Sinh viên

Nguyễn Khánh Ly

DANH MỤC CÁC BẢNG, SƠ ĐỒ

Bảng 1.1 Những biểu hiện của năng lực sinh học 8

Bảng 1.2 So sánh giữa dạy học theo chủ đề và dạy học truyền thống 11

Bảng 1.3 Kết quả điều tra sự cần thiết của việc dạy học theo chủ đề trong dạy học 13

Bảng 1.4 Kết quả điều tra nhận thức của GV về ưu điểm của PPDH theo chủ đề 14

Bảng 1.5 Kết quả điều tra thực trạng sử dụng PPDH theo chủ đề trong dạy học 14

Sơ đồ 2.1 Các bước thiết kế và tổ chức dạy học theo chủ đề 19

Sơ đồ 2.2 Các bước thiết kế nội dung chủ đề 19

Sơ đồ 2.3 Quy trình xây dựng và tổ chức dạy học theo chủ đề 21

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

1.1 Quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Bộ giáo dục về đổi mới phương pháp dạy và học 1

1.2 Xuất phát từ thực tiễn dạy học 2

1.3 Đặc điểm môn Sinh học 2

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

4 Đối tượng nghiên cứu và phạm vị nghiên cứu 3

4.1 Đối tượng nghiên cứu 3

4.2 Phạm vi nghiên cứu 3

5 Giả thuyết khoa học 3

6 Phương pháp nghiên cứu 3

6.1 Phương pháp nghiên cứu lí thuyết 3

6.2 Phương pháp điều tra cơ bản 4

6.3 Phương pháp chuyên gia 4

7 Đóng góp mới của đề tài 4

NỘI DUNG 5

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 5

1.1 Tổng quan các vấn đề liên quan đến đề tài nghiên cứu 5

1.1.1 Dạy học chủ đề theo định hướng phát triển năng lực người học ở các nước trên thế giới 5

1.1.2 Dạy học chủ đề theo định hướng phát triển năng lực người học tại Việt Nam 6

1.2 Cơ sở lý luận của đề tài 6

1.2.1 Năng lực 6

1.2.1.1 Khái niệm năng lực 6

1.2.1.2 Năng lực học sinh 7

1.2.2 Dạy học theo chủ đề 9

1.2.2.1 Khái niệm dạy học theo chủ đề 9

1.2.2.2 Các mức độ tích hợp trong dạy học theo chủ đề 9

1.2.2.3 Mục tiêu dạy học tích hợp theo chủ đề 10

1.2.2.4 Đặc trưng cơ bản của dạy học theo chủ đề 10

1.2.2.5 Những ưu điểm của dạy học theo chủ đề 11

1.3 Cơ sở thực tiễn của đề tài 13

Kết luận chương 1 17

CHƯƠNG 2 THIẾT KẾ MỘT SỐ CHỦ ĐỀ DẠY HỌC TRONG CHƯƠNG TRÌNH SINH HỌC 11 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC 18

2.1 Khái quát về cấu trúc và nội dung chương trình Sinh học 11 18

2.1.1 Về cấu trúc chương trình Sinh học 11 18

2.1.2 Về nội dung chương trình Sinh học 11 18

2.2 Quy trình xây dựng chủ đề 19

2.2.1 Thiết kế nội dung chủ đề 19

2.2.2 Ví dụ minh họa cho nội dung thiết kế chủ đề 20

2.2.3 Quy trình xây dựng và tổ chức dạy học theo chủ đề 21

2.2.4 Ví dụ minh họa quy trình xây dựng và tổ chức dạy học theo chủ đề 23

2.2.3 Kết quả xây dựng dạy học theo chủ đề của Sinh học lớp 11 28

2.2.4 Tiêu chí đánh giá kế hoạch bài học 43

Kết luận chương 2 45

CHƯƠNG 3 THAM VẤN CHUYÊN GIA 46

3.1 Mục đích tham vấn 46

3.2 Nội dung tham vấn 46

3.3 Kết quả tham vấn 46

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 48

3.1 Kết luận 48

3.2 Đề nghị 48

TÀI LIỆU THAM KHẢO 49

PHỤ LỤC 1

PHỤ LỤC 1: PHIẾU ĐIỀU TRA P1 PHỤ LỤC 2: GIÁO ÁN P4 PHỤ LỤC 3: MỘT SỐ HÌNH ẢNH TRONG DẠY HỌC THỰC NGHIỆM P29

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Bộ giáo dục về đổi mới phương pháp dạy và học

Hiện onay ogiáo odục ophổ othông onước ota ođang othực ohiện obước ochuyển otừ ochương

otrình ogiáo odục otiếp ocận onội odung osang otiếp ocận onăng olực ocủa ongười ohọc. oĐể ođảm obảo

ođược ođiều ođó, onhất ođịnh ophải othực ohiện othành ocông oviệc ochuyển otừ ophương opháp odạy

ohọc otruyền othống onặng ovề otruyền othụ okiến othức osang ophương opháp odạy ohọc osinh obiết

ocách ovận odụng okiến othức ovào ogiải oquyết otình ohuống othực otế, orèn oluyện okỹ onăng, ophát

ohuy onăng olực ovà ophẩm ochất; ođồng othời ophải ochuyển ocách ođánh ogiá okết oquả ogiáo odục

oquyết ovấn ođề, ochú otrọng okiểm otra ođánh ogiá otrong oquá otrình odạy ohọc ođể ocó othể otác ođộng

okịp othời onhằm onâng ocao ochất olượng ocủa ocác ohoạt ođộng odạy ohọc ovà ogiáo odục

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức,

kỹ năng của người học; khắc phục lỗi truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kĩ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học” [6]

Tiếp otục othực ohiện ochủ otrương ođổi omới ocăn obản, otoàn odiện ogiáo odục ovà ođào otạo

o(GD o& oĐT) omà oNghị oquyết oHội onghị oTrung oương o9 okhóa oXI o(NQ o29-NQ/TW) ođề ora,

oĐại ohội oĐảng olần othứ oXII ođề ora ophương ohướng: oGiáo odục olà oquốc osách ohàng ođầu

oPhát otriển oGD o& oĐT onhằm onâng ocao odân otrí, ođào otạo onhân olực, obồi odưỡng onhân otài

oChuyển omạnh oquá otrình ogiáo odục otừ ochủ oyếu otrang obị okiến othức osang ophát otriển otoàn

odiện onăng olực ovà ophẩm ochất ongười ohọc; ophát otriển oGD o& oĐT ophải ogắn ovới onhu ocầu

ophát otriển oKT o- oXH, oxây odựng ovà obảo ovệ oTổ oquốc, ovới otiến obộ okhoa ohọc, ocông onghệ;

ophấn ođấu otrong onhững onăm otới, otạo ochuyển obiến ocăn obản, omạnh omẽ ovề ochất olượng,

ohiệu oquả oGD o& oĐT; ophấn ođấu ođến onăm o2030, onền ogiáo odục oViệt oNam ođạt otrình ođộ

otiên otiến otrong okhu ovực

Từ onhững oquan ođiểm ođịnh ohướng, ochỉ ođạo ocủa oĐảng ovà onhà onước ođưa ora ođã

otạo otiền ođề, ocơ osở ovà omôi otrường opháp olý othuận olợi ocho oviệc ođổi omới ođồng obộ ophương

opháp odạy ohọc, okiểm otra ođánh ogiá otheo ođịnh ohướng ophát otriển onăng olực ocủa ongười ohọc

1.2 Xuất phát từ thực tiễn dạy học

Hiện onay, ovẫn ocòn ocó onhiều ohọc osinh ogiữ othói oquen ohọc othụ ođộng, ochưa otích

ocực ochủ ođộng, otìm otòi, otự ohọc ovì ovậy ogiáo oviên onên othiết okế ovà otổ ochức odạy ohọc otheo

ochuyên ođề otrong ođó ocó otổ ochức ocác ohoạt ođộng ohọc otập otích ocực ođể ohọc osinh ocó ocơ ohội

ocho obản othân, otự otin ohơn ovào obản othân ovà ophát otriển ođược ocác onăng olực ocần ocó ocủa

ohọc osinh otrong othế okỉ oXXI

Bên ocạnh ođó onhiều ogiáo oviên ovẫn ocòn odạy otheo osách ogiáo okhoa omà osách ogiáo

okhoa olà oviết otheo ohướng otiếp ocận onội odung ocho onên ophải ohướng odẫn, ohỗ otrợ ocho ogiáo

oviên otự obiên osoạn ocác ohoạt ođộng o odạy ohọc ođể oHS ocó othể ophát otriển ocả ovề okiến othức, okỹ

onăng ovà onăng olực

Hiện onay onhiều ogiáo oviên ođã osử odụng ophương opháp odạy ohọc otheo ochủ ođề ođểphát triển năng lực cho học sinh Tuy nhiên khi xây dựng chủ đề dạy học, nhiều GV còn lúng túng trong khâu tổ chức các hoạt động học tập cũng như việc sắp xếp và phân bố thời gian trong mỗi chủ đề Nhiều khi, GV còn quá chú trọng việc cung cấp nội dung kiến thức cho học sinh (HS) mà chưa quan tâm đến việc hình thành và phát triển năng lực người học

1.3 Đặc điểm môn Sinh học

Sinh học là một ngành khoa học thực nghiệm, kiến thức sinh học xuất phát từ đời sống sản xuất và có nhiều ứng dụng trong thực tiễn sản xuất [1] Vì vậy, khi dạy môn Sinh học này, đòi hỏi người giáo viên phải linh hoạt có những phương pháp dạy học phù hợp, để có thể giúp học sinh hình thành, khắc sâu các kiến thức một cách chủ động, nâng cao hiệu quả việc học tập, có thể áp dụng những phương pháp dạy học gắn với thực tế Một trong những phương pháp trên là phương pháp dạy học theo chủ đề định hướng phát triển năng lực học sinh

Việc ođổi omới ophương opháp odạy ohọc otheo ochủ ođề ođịnh ohướng ophát otriển onăng

olực ohọc osinh otrong odạy ohọc ocó omột ovai otrò orất oquan otrọng ođể ohọc osinh ophát ohuy otính

ochủ ođộng, osáng otạo, otư oduy ologic, okích othích ođược ohứng othú oniềm ovui otrong ohọc otập

ocủa ohọc osinh. oPhương opháp odạy ohọc otheo ochủ ođề okhông ochỉ ođơn othuần olà oviệc onhắc

olại otóm otắt okiến othức ocủa otừng obài omột omà olà ogộp ochúng olại othành omột ochuỗi okiến

othức ocó oliên oquan ologic ovới onhau osao ocho ohọc osinh olĩnh ohội okiến othức omột ocách okhoa

ohọc odễ ohiểu onhất, otránh onội odung okiến othức obị otrùng olặp oqua ođó ophát ohuy okhả onăng otư

oduy, osáng otạo otìm ođược ohứng othú otrong obài ohọc ocủa ohọc osinh

2 Mục đích nghiên cứu

Thiết okế omột osố ochủ ođề odạy ohọc otrong ochương otrình oSinh ohọc olớp o11 otheo ođịnh

ohướng ophát otriển onăng olực ohọc osinh ođể ogóp ophần onâng ocao ohiệu oquả odạy ohọc oSinh ohọc

o11 onói oriêng, oSinh ohọc oTHPT onói ochung

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- oNghiên ocứu ovề ophương opháp oluận, ocác ovăn obản ochỉ ođạo ocủa oĐảng, onhà onước

ovà obộ oGD o- oĐT ovề ođổi omới ophương opháp odạy o- ohọc ovà oxây odựng ochủ ođề odạy ohọc

oNghiên ocứu ocơ osở olý oluận ovà othực otiễn ocủa ovấn ođề ophát otriển onăng olực ohọc osinh ovà

othiết okế ochủ ođề otrong odạy ohọc onói ochung ovà odạy ohọc oSinh ohọc onói oriêng

- oĐiều otra othực otrạng otình ohình otổ ochức odạy ohọc otheo ochủ ođề otrong ochương

otrình oSinh ohọc o11 otrường otrung ohọc ophổ othông

- oThiết okế omột osố ochủ ođề odạy ohọc otheo ođịnh ohướng ophát otriển onăng olực ocho

ohọc osinh

- oKiểm otra otính ohiệu oquả ocủa ocác ochủ ođề ođã othiết okế otrong oviệc ophát otriển onăng

olực ohọc osinh: oTổ ochức odạy ohọc otheo ochủ ođề onhằm ophát otriển onăng olực ohọc osinh okhi

4 Đối tượng nghiên cứu và phạm vị nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Nội dung sách giáo khoa sinh học 11

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài này nghiên cứu: chương II: Cảm ứng và chương III: Sinh trưởng và phát triển, sách giáo khoa sinh học lớp 11

5 Giả thuyết khoa học

Nếu othiết okế ođược omột osố ochủ ođề odạy ohọc otrong ochương oII: oCảm oứng ovà

ochương oIII: oSinh otrưởng ovà ophát otriển, osách ogiáo okhoa osinh ohọc olớp o11 othì osẽ ogiúp ohọc

osinh ophát otriển ođược onăng olực ocho oHS oqua ođó onâng ocao ohiệu oquả odạy ohọc ochương

otrình oSinh ohọc o11

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lí thuyết

- oVăn obản, oquan ođiểm ocủa onhà onước, ocác othông otư ocủa oBộ oGD- oĐT ovề ophát

otriển onăng olực ocủa ohọc osinh oTHPT

- oChương otrình, ochuẩn okiến othức, okỹ onăng, ođổi omới odạy ohọc ovà okiểm otra ođánh

- Các tài liệu tập huấn về đổi mới phương pháp dạy học trung học phổ thông

6.2 Phương pháp điều tra cơ bản

- Điều tra bằng phiếu điều tra, phiếu hỏi, phỏng vấn

- Dự giờ, thăm lớp, kiểm tra việc tiếp thu kiến thức học sinh

6.3 Phương pháp chuyên gia

Xin ý kiến của giảng viên Lý luận và phương pháp dạy học, thầy cô giáo hướng dẫn thực tập, các GV có kinh nghiệm ở trường trung học phổ thông trong việc xác định nội dung để thiết kế chủ đề dạy học Sinh học 11 và tính hiệu quả dạy học của chủ đề đã thiết kế

7 Đóng góp mới của đề tài

- oGóp ophần ohệ othống ohóa olí oluận ocủa oviệc oáp odụng odạy ohọc otheo ochủ ođề

- oThiết okế ođược omột osố ochủ ođề odạy ohọc otheo ohướng ophát otriển onăng olực ohọc

osinh othuộc onội odung otrong ochương otrình oSinh ohọc o11

- oBước ođầu ođánh ogiá ođược ohiệu oquả ocủa oviệc odạy ohọc otheo ochủ ođề otrong oviệc

ođịnh ohướng ophát otriển onăng olực ongười ohọc

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Tổng quan các vấn đề liên quan đến đề tài nghiên cứu

1.1.1 Dạy học chủ đề theo định hướng phát triển năng lực người học ở các nước trên thế giới

Dạy học theo chủ đề (DHTCD) thường gọi là dạy học theo chủ đề tích hợp (đơn môn, liên môn) Đây cũng là cách gọi thông thường hiện nay trong giới nghiên cứu về các loại chủ đề tích hợp

Phương pháp DHTCD đã và đang được thực hiện ở rất nhiều quốc gia trên thế giới trong đó có cả các nước có nền giáo dục phát triển hàng đầu thế giới với mức độ tích hợp khá là đa dạng

Ngay từ thời cổ đại, ở cả phương Đông lẫn phương Tây, phương pháp dạy học tích hợp đã không những phổ biến, mà còn là phương pháp dạy học thống soái [9]

Ở Australia chương trình giáo dục tích hợp đã được áp dụng trong hệ thống giáo dục từ nhiều thập niên cuối thế kỉ XX và đầu thế kỉ XXI [10]

Phần oLan otừ olâu ođã onổi otiếng ovề onền ogiáo odục ophát otriển ovà ođi ođầu othế ogiới

oNăm o2015, ophương opháp odạy ohọc otruyền othống ođược oPhần oLan othay othế obằng ocách

odạy otheo ochủ ođề. oThay ovì ohọc otừng omôn otruyền othống oriêng olẻ onhư otoán, olý, olịch osử,

ocác obạn ohọc osinh osẽ ođược ohọc otất ocả onhững omôn onày otheo o“chủ ođề ohiện otượng”

oNgoài ora, otrường ohọc ocũng otổ ochức ocác olớp otheo ochủ ođề ohướng onghiệp. oChẳng ohạn

onhư ođể omở omột oquán ocà ophê, ocác obạn ohọc osinh osẽ ođược orèn oluyện okĩ onăng otính otoán,

ongoại ongữ ođể ophục ovụ okhách onước ongoài, okỹ onăng oviết ovà ogiao otiếp. oPhương opháp

ohọc otheo ochủ ođề ođã oáp odụng ocho otất ocả otrẻ oem otrên o16 otuổi otại ocác otrương otrung ohọc

ogiáo odục oHelsinki othì osự othay ođổi onày okhông ochỉ oáp odụng ocho ocác otrường ohọc oở okhu

ovực othủ ođô omà onó osẽ ođược oáp odụng ocho otoàn obộ oPhần oLan onăm o2020[11]

Ngày nay ở nhiều nước có nền giáo dục phát triển trên thế giới như Mĩ, Anh, Đức, Thụy Điển, Hàn Quốc, Singapore, trong chương trình phổ thông trung học

đã xuất hiện chương trình và sách giáo khoa cho những môn học tích hợp (nghiên cứu xã hội, nghiên cứu môi trường, nghiên cứu tự nhiên, ); hoặc các môn tích hợp như Lịch sử - Địa lí, [12]

1.1.2 Dạy học chủ đề theo định hướng phát triển năng lực người học tại Việt Nam

Tổ chức dạy học theo chủ đề dường như không còn quá mới lạ ở Việt Nam Cùng với xu thế thay đổi nền giáo dục của các nước trên thế giới thì ở Việt Nam cũng đang có bước chuyển mình trong công cuộc đổi mới phương pháp dạy và học

Hiện onay ođã ocó okhá onhiều otài oliệu, osách obáo, ocông otrình onghiên ocứu ovề ovấn ođề

odạy ohọc otheo ođịnh ohướng ophát otriển onăng olực ocho ongười ohọc onhư o onhóm otác ogiả oLê

oĐình oTrung ovà oPhan oThị oThanh oHội ođã oviết ocuốn o“Dạy ohọc otheo ođịnh ohướng ohình

othành ovà ophát otriển onăng olực ongười ohọc oở otrường ophổ othông” otrong ođó onhóm otác ogiả

ođã ocung ocấp ocác ogiải opháp, ocách ovận odụng okĩ othuật odạy ohọc, othiết okế omột osố ochủ ođề

ominh ohọa, oxây odựng oquy otrình ođánh ogiá ongười ohọc otheo ođịnh ohướng ophát otriển onăng

olực ođể ophát otriển onăng olực ocho ongười ohọc o[5]. oTheo otác ogiả oĐỗ oHương oTrà ovà onhóm

otác ogiả ođã ocung ocấp omột osố ocơ osở olí oluận odạy ohọc otích ohợp otheo ođịnh ohướng ophát otriển

onhiên otheo ođịnh ohướng ophát otriển onăng olực ođể ogiáo oviên ocó othể otham okhảo o[4]

Ở onước ota ohiện onay ocó onhiều otrường ođã oáp odụng ocác ophương opháp oDHTCD

onhằm oPTNL ocho ohọc osinh otrong oquá otrình odạy onhưng ohiệu oquả ocủa onó ovẫn ochưa othực

ođầu ođã ođem olại ođược onhững olợi oích otrông othấy onhư oHS otrở onên otích ocực ovà ohứng othú

ohơn otrong omỗi otiết ohọc

1.2 Cơ sở lý luận của đề tài

1.2.1 Năng lực

1.2.1.1 Khái niệm năng lực

Ngày nay có rất nhiều khái niệm về năng lực

Khái niệm năng lực có nguồn gốc tiếng La tinh “competentia” có nghĩa là gặp gỡ Trong tiếng Anh, các từ gần nghĩa với năng lực là Competence, Abiliti, Capabiliti Tuy nhiên, thuật ngữ được sử dụng phổ biến nhất vẫn là Competence

Chương trình giáo dục phổ thông - Chương trình tổng thể Tháng 7/2017 đưa

ra định nghĩa về năng lực:

“Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn

có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí thực

hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể

1.2.1.2 Năng lực học sinh

Năng olực ocủa ohọc osinh olà okhả onăng olàm ochủ onhững ohệ othống okiến othức, okỹ

onăng, othái ođộ,… ophù ohợp ovới olứa otuổi ovà ovận ohành o(kết onối) ochúng omột ocách ohợp olí

ovào othực ohiện othành ocông onhiệm ovụ ohọc otập, ogiải oquyết ohiệu oquả onhững ovấn ođề ođặt ora

ocho ochính ocác oem otrong ocuộc osống

Theo Bộ GD-ĐT (dự thảo chương trình 2015) thì NL được phân thành 2 nhóm:

- Nhóm NL cốt lõi (còn gọi là năng lực chung) là năng lực cơ bản, thiết yếu

mà bất kì một người nào cũng cần có để sống, học tập và làm việc

- Nhóm NL chuyên biệt: đặc trưng cho mỗi chuyên ngành, chuyên môn, môn học

a Nhóm năng lực cốt lõi

- oNăng olực otự ochủ ovà otự ohọc: oTự olực; otự okhẳng ođịnh ovà obảo ovệ oquyền, onhu ocầu

ochính ođáng; oTự okiểm osoát otình ocảm, othái ođộ, ohành ovi ocủa omình; oTự ođịnh ohướng onghề

onghiệp; oTự ohọc, otự ohoàn othiện

- oNăng olực ogiao otiếp ovà ohợp otác: oXác ođịnh omục ođích, onội odung, ophương otiện ovà

othái ođộ ogiao otiếp; oThiết olập, ophát otriển ocác oquan ohệ oxã ohội; ođiều ochỉnh ovà ohóa ogiải ocác

omâu othuẫn; oXác ođịnh omục ođích ovà ophương othức ohợp otác; oXác ođịnh otrách onhiệm ovà

ohoạt ođộng ocủa obản othân; oXác ođịnh onhu ocầu ovà okhả onăng ocủa ongười ohợp otác; oTổ ochức

ovà othuyết ophục ongười okhác; oĐánh ogiá ohoạt ođộng ohợp otác; oHội onhập oquốc otế

- oNăng olực ogiải oquyết ovấn ođề ovà osáng otạo: oNhận ora oý otưởng omới; oPhát ohiện ovà

olàm orõ ovấn ođề; oHình othành ovà otriển okhai oý otưởng omới; oĐề oxuất, olựa ochọn ogiải opháp;

oThực ohiện ovà ođánh ogiá ogiải opháp ogiải oquyết ovấn ođề; oTư oduy ođộc olập

b Các năng lực chuyên biệt trong môn Sinh học

Theo Chương trình giáo dục phổ thông môn Sịnh học dự thảo ngày 19/01/2018 Các NL chuyên biệt của học sinh trong môn Sinh học gồm:

- Năng lực nhận thức kiến thức sinh học

- Năng lực tìm tòi và khám phá thế giới sống dưới góc độ Sinh học

- Năng lực vận dụng kiến thức Sinh học vào thực tiễn [8]

Bảng 1.1 Những biểu hiện của năng lực sinh học Năng o lực

Trình obày, ogiải othích ovà ovận odụng ođược ocác okiến othức osinh ohọc

ocốt olõi ovề ocác ođối otượng, osự okiện, okhái oniệm ovà ocác oquá otrình osinh

ohọc; onhững othuộc otính ocơ obản ovề ocác ocấp ođộ otổ ochức osống otừ

ophân otử, otế obào, ocơ othể, oquần othể, oquần oxã o- ohệ osinh othái, osinh

oquyển. oTừ onội odung okiến othức osinh ohọc ovề ocác ocấp ođộ otổ ochức

osống, ohọc osinh okhái oquát ođược ocác ođặc otính ochung ocủa othế ogiới

osống olà otrao ođổi ochất, ochuyển ohoá onăng olượng; osinh otrưởng ovà

ophát otriển; ocảm oứng; osinh osản; odi otruyền, obiến odị ovà otiến ohoá

oThông oqua ocác ochủ ođề onội odung osinh ohọc, ohọc osinh otrình obày ovà

ogiải othích ođược ocác othành otựu ocông onghệ osinh ohọc otrong ochăn

onuôi, otrồng otrọt, oxử olí oô onhiễm omôi otrường, osản oxuất othực ophẩm

Thực ohiện ođược oquá otrình otìm otòi, okhám ophá ocác ohiện otượng

otrong otự onhiên ovà otrong ođời osống oliên oquan ođến osinh ohọc, obao

ođưa ora ophán ođoán, oxây odựng ogiả othuyết; olập okế ohoạch othực ohiện;

othực ohiện okế ohoạch; oviết, otrình obày obáo ocáo ovà othảo oluận; ođề oxuất

ocác obiện opháp oGQVĐ otrong ocác otình ohuống ohọc otập, ođưa ora oquyết

ođịnh; oĐể othực ohiện ođược ocác ohoạt ođộng otrong otiến otrình otìm otòi,

okhám ophá ođó, ohọc osinh ođược orèn oluyện, ohình othành ocác okĩ onăng

onhư: oquan osát, othu othập ovà oxử olí othông otin obằng ocác othao otác ologic

ophân otích, otổng ohợp, oso osánh, othiết olập oquan ohệ onguyên onhân- okết

oquả, ohệ othống ohoá, ochứng ominh, olập oluận, ophản obiện, okhái oquát

ohoá, otrừu otượng ohoá, ođịnh onghĩa okhái oniệm, orèn oluyện onăng olực

Năng olực ovận odụng ođược othể ohiện oở ohọc osinh onhư: oCó okhả onăng

ogiải othích onhững ohiện otượng othường ogặp otrong otự onhiên ovà ođời

osống ohằng ongày oliên oquan ođến osinh ohọc; ogiải othích, ođánh ogiá,

ogiải othích ovà oxác ođịnh ođược oquan ođiểm ocá onhân ođể ocó oứng oxử

othích ohợp otrước onhững otác ođộng ođến ođời osống ocá onhân, ocộng

ođồng, oloài ongười onhư osức okhoẻ, oan otoàn othực ophẩm, onông onghiệp

osạch, oô onhiễm omôi otrường, obiến ođổi okhí ohậu ovà ophát otriển obền

Năng o lực

ovững; ogiải othích ođược ocơ osở okhoa ohọc ocủa ocác ogiải opháp ocông

onghệ osinh ohọc ođể ocó ođịnh ohướng olựa ochọn ongành onghề; ogiải othích

oluyện otập, ophòng, ochống obệnh, otật, onâng ocao osức okhoẻ otinh othần

ovà othể ochất

1.2.2 Dạy học theo chủ đề

1.2.2.1 Khái niệm dạy học theo chủ đề

Hiện nay, dạy học theo chủ đề có rất nhiều định nghĩa khác nhau đối với mỗi người Dạy học theo chủ đề (Themes based learning) là phương pháp tìm tòi những khái niệm, tư tưởng, đơn vị kiến thức, nội dung bài học, chủ đề có sự giao thoa, tương đồng lẫn nhau, dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn học hoặc các hợp phần của môn học đó (tức là con đường tích hợp những nội dung từ một số đơn vị, bài học, môn học có liên hệ với nhau) làm thành nội dung học trong một chủ đề có ý nghĩa hơn, thực tế hơn, nhờ đó học sinh có thể tự hoạt động nhiều hơn để tìm ra kiến thức và vận dụng vào thực tiễn [14]

Dạy ohọc otheo ochủ ođề olà osự okết ohợp ogiữa omô ohình odạy ohọc otruyền othống ovà

ohiện ođại, oở ođó ogiáo oviên okhông ochỉ odạy ohọc obằng ocách otruyền othụ okiến othức omà ochủ

oyếu olà ohướng odẫn ohọc osinh otự olực otìm okiếm othông otin, osử odụng okiến othức ovào ogiải

oquyết ocác onhiệm ovụ ocó oý onghĩa othực otiễn, ochú otrọng onhững onội odung ohọc otập ocó otính

otổng oquát, oliên oquan ođến onhiều olĩnh ovực, ovới otrung otâm otập otrung ovào ohọc osinh ovà onội

odung otích ohợp ovới onhững ovấn ođề, onhững othực ohành ogắn oliền ovới othực otiễn

Dạy ohọc otheo ochủ ođề olà omột ophương opháp odạy ohọc otrong ođó ocó osự otích ohợp

hơn để tìm ra kiến thức, chân lý và vận dụng chúng vào thực tế đời sống, làm cho nội dung môn học trở nên hấp dẫn, sinh động, thú vị và có ý nghĩa

1.2.2.2 Các mức độ tích hợp trong dạy học theo chủ đề

Theo cuốn Dạy học tích hợp phát triển năng lực cho học sinh của Đỗ Hương Trà (Chủ biên) thì có thể đưa ra 3 mức độ tích hợp trong dạy học như sau:

- oLồng oghép/liên ohệ: oĐó olà ođưa ocác oyếu otố onội odung ogắn ovới othực otiễn, ogắn ovới

omột omôn ohọc. oỞ ođó, ocác omôn ohọc ovẫn odạy oriêng orẽ. o

Ví odụ: olồng oghép onội odung ovề obảo ovệ omôi otrường, otình oyêu ođộng ovật ovào ochủ

ođề oTập otính ocủa ođộng ovật ovà oứng odụng otrong ođời osống osản oxuất

- oVận odụng okiến othức oliên omôn: oỞ omức ođộ onày ongười ohọc ocần ovận odụng ocác

okiến othức ocủa onhiều omôn ohọc ođể ogiải oquyết ovấn ođề ođặt ora. o

- oHòa otrộn: oĐây olà omức ođộ ocao onhất ocủa odạy ohọc otích ohợp. oỞ ođây okhông ocòn

oranh ogiới ogiữa ocác omôn ohọc. oĐể othực ohiện otích ohợp oở omức ođộ ohòa otrộn, ocần osự ohợp

otác ocủa ogiáo oviên ođến otừ ocác omôn ohọc okhác onhau

Ví odụ: oKiến othức ovật olí ohóa ohọc otrong onguồn ođiện ohóa ohọc[4 - tr.16]

1.2.2.3 Mục tiêu dạy học tích hợp theo chủ đề

Theo Xavier Roegiers, Dạy học tích hợp có các mục tiêu sau

1 Làm cho quá trình học tập có ý nghĩa bằng cách gắn học tập với tình huống cụ thể trong cuộc sống hàng ngày, giúp các em hòa nhập thế giới học đường với thế giới cuộc sống

2 Phân biệt cái cốt yếu với cái ít quan trọng hơn Cái cốt yếu là những năng lực cơ bản cần cho học sinh vận dụng vào xử lí những tình huống có ý nghĩa trong cuộc sống, hoặc là cơ sở không thể thiếu cho quá trình học tập tiếp theo

3 Dạy cho học sinh sử dụng kiến thức trong tình huống cụ thể Dạy học tích hợp chú trọng tập dượt cho học sinh vận dụng các kiến thức kĩ năng học được vào các tình huống thực tế, có ích cho cuộc sống sau này

4 Xác lập mối quan hệ giữa các khái niệm đã học Trong quá trình học tập, học sinh có thể lần lượt học những phần kiến thức khác nhau trong mỗi môn học nhưng học sinh phải biết đặt các khái niệm đã học trong những mối quan hệ có tính

hệ thống, trong phạm vi từng môn học cũng như giữa các môn học khác nhau [3]

1.2.2.4 Đặc trưng cơ bản của dạy học theo chủ đề

- oDHTCD olà ohình othức odạy ohọc otrong ođó oHS olà ongười ochủ ođộng olĩnh ohội otìm otòi

okiến othức ocòn oGV ochỉ olà ongười ođịnh ohướng ocác ohoạt ođộng ogiúp ohọc osinh o

- oNội odung ochủ ođề olà omột okhối okiến othức ologic ocó osự oliên ohệ ovới othực otiễn ovà

okhông obị otrùng olặp ocác okiến othức ogiúp oHS odễ odàng otổng ohợp okiến othức ovà oPTNL ođặc

obiệt olà oNL ogiải oquyết ovấn ođề otrong othực otiễn

- oDHTCD ogiúp ohọc osinh ođược otrau odồi ovề okiến othức okhông ochỉ otrong oSGK omà

ocòn okiến othức othực otế ogần ogũi ovới othực otiễn ođịa ophương oHS ođang osống. oBên ocạnh ođó

ođược ophát otriển orèn oluyện ovề ocác okĩ onăng, othái ođộ ovà oNL ocần ocó ocủa ongười ohọc otrong

1.2.2.5 Những ưu điểm của dạy học theo chủ đề

Bảng 1.2 So sánh giữa dạy học theo chủ đề và dạy học truyền thống

Đặc o thù Dạy o học o theo o chủ o đề Dạy o học o truyền o thống

Mục o tiêu o

o(sáng otạo, ohợp otác). oHọc ođể ođáp

ohiện otại ovà otương olai

obiết, okinh onghiệm ovà onhu ocầu ocủa

odạng: ohoạt ođộng ongoại okhóa, otrải

odụng ocông onghệ othông otin

oliên oquan ovới onhau otrong omột omôn

Dạy otheo otừng obài oriêng

olẻ ovới othời olượng ocố

Phương o pháp

o giảng o dạy

ocực othông oqua ocác ophương otiện okĩ

othức, olà otrung otâm ocủa

Tiêu ochí ođánh ogiá odựa ovào onăng

olực ođầu ora, ochú otrọng okhả onăng ovận

odụng otrong ocác otình ohuống othực

otiễn

Tiêu ochí ođánh ogiá ođược

ohiện onội odung ođã ohọc

Nhìn chung điểm tương đồng giữa DHTCD và dạy học truyền thống là vẫn coi việc lĩnh hội nội dung lượng kiến thức nền tảng, vì thế DHTCD là hình thức dạy học có thể vận dụng vào thực tiễn hiện nay dễ dàng hơn một số hình thức dạy học khác Điều ocần olàm ođể ocó othể ovận odụng onó olà ophải otổ ochức olại omột osố obài ohọc othành

omột ochủ ođề ođược ocho olà osự otích ohợp otốt ohơn, ocó oý onghĩa othực otiễn ohơn ocách otrình obày

ocủa osách ogiáo okhoa omà ochúng ota ođang ocó

1.2.2.6 Những thuận lợi và khó khăn khi dạy học theo chủ đề

a Thuận lợi

- oTrong onội odung ochương otrình oSinh ohọc onói oriêng ovà ocác omôn okhoa ohọc onói

ochung ocó onhững obài ocó onội odung oliên oquan ođến onhau otừ ođó osẽ otạo ođiều okiện ocho ogiáo

oviên olựa ochọn ovà othiết okế ocác ochủ ođề odạy ohọc

- oHiện onay ocó orất onhiều otài oliệu otham okhảo onhư osách otham okhảo, ointernet olà

onguồn ocung ocấp ohỗ otrợ othông otin ohữu oích ohiệu oquả ocho ogiáo oviên otrong oquá otrình otổ

ochức ohoạt ođộng ohọc otập ocho ohọc osinh

- oTrong ocác omôn ohọc, omỗi omôn olại ocó okiến othức oliên ohệ ovới othực otiễn ovì ovậy odễ

odàng ocho ogiáo oviên ođịnh ohướng ohướng ohọc osinh ogiải oquyết ocác ovấn ođề oliên oquan ođến

othực otế ođể ophát otriển onăng olực ocho ohọc osinh

b o Khó o khăn

Bên ocạnh onhững othuận olợi othì odạy ohọc otheo ochủ ođề ocũng ocó omột osố okhó okhăn

onhất ođịnh onhư osau:

- oTrước ohết onhiều ogiáo oviên ođã oquen odạy ovới ophương opháp ocũ olà odạy ohọc otheo

otừng obài oriêng obiệt ochính ovì ovậy ođể othay ođổi othói oquen ođó ocần ophải ocó omột othời ogian

othích oứng onhất ođịnh

- oCác ochủ ođề odạy ohọc okhông ocó osẵn otrong osách ogiáo okhoa ovì ovậy obản othân ogiáo

oviên ophải olà ongười otự othiết okế ocác ochủ ođề. oThêm onội odung ogì, olược obỏ onhững onội odung

ogì olà odo ogiáo oviên otự oquyết ođịnh

- oThời olượng odạy ohọc ocho omỗi ochủ ođề othường otrong ovài otiết, ovà okhoảng ocách

ohợp olý ovà obiết ocách otạo otâm othế ocho ohọc osinh

- oHọc osinh ochưa oquen ovới ohình othức odạy ohọc omới onên ocòn orụt orè ochưa otích ocực,

otinh othần otự ohọc ochưa ocao onếu ogiáo oviên okhông olinh ohoạt othì ocó othể odẫn ođến ogiảm ochất

olượng ohọc otập ocủa ohọc osinh

1.3 Cơ sở thực tiễn của đề tài

Chúng tôi tiến hành điều tra trên đối tượng giáo viên

- oMục otiêu ođiều otra: otìm ohiểu othực otrạng oxây odựng ovà osử odụng ochủ ođề otrong

- oNội odung ođiều otra:

+ oSự ocần othiết ocủa oviệc odạy ohọc otheo ochủ ođề

+ oNhận othức ocủa ogiáo oviên ovề oưu ođiểm ocủa oPPDH otheo ochủ ođề

+ oThực otrạng osử odụng oPPDH otheo ochủ ođề otrong odạy ohọc ocủa ogiáo oviên

+ oNhững okhó okhăn ovà omong omuốn ocủa oGV okhi odạy ohọc otheo ochủ ođề

- oĐối otượng ođiều otra: o40 ogiáo oviên oở ocác obộ omôn ocủa oba otrường: oTHPT oĐa

oPhúc o- ohuyện oSóc oSơn o- oThành ophố oHà oNội, oTHPT oQuỳnh oCôi o- ohuyện oQuỳnh oPhụ o

-otỉnh oThái oBình ovà oTrung otâm oGDNN o- oGDTX oQuỳnh oPhụ o- otỉnh oThái oBình

- oPhương opháp ođiều otra: oSử odụng ophiếu ohỏi o(Phụ o lục o 1 o - o Phiếu o điều o tra), ogồm

o8 ocâu ohỏi, otrong ođó o6 ocâu otrắc onghiệm ovà o2 ocâu ohỏi omở

- oThời ogian ođiều otra: oNăm ohọc o2018 o- o2019

- oKết oquả ođiều otra ovà ophân otích:

Bảng 1.3 Kết quả điều tra sự cần thiết của việc dạy học theo chủ đề trong dạy học

Mức độ (số lƣợng)

Từ okết oquả ođiều otra ocho othấy ophần olớn ogiáo oviên ođều ocho orằng oPPDH otheo ochủ

ođề otrong odạy ohọc orất ocần othiết ođể ogiúp oHS otiếp othu okiến othức omột ocách ochủ ođộng, otích

ocực ovà orèn oluyện ođược ocác okỹ onăng, ophẩm ochất, onăng olực ocần othiết ocủa ohọc osinh. oVà

oviệc odạy ohọc otheo ochủ ođề okhông othể othiếu otrong oquá otrình odạy ohọc

Bảng 1.4 Kết quả điều tra nhận thức của GV về ưu điểm của PPDH theo chủ đề

Tỷ lệ (%)

Ưu điểm của hình thức tổ chức dạy -

học theo chủ đề

Hoàn toàn đồng ý

Đồng

ý

Không

có ý kiến

Không đồng ý Đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản toàn

diện về giáo dục, trong đó chú trọng đổi

mới phương pháp, cách tiếp cận dạy

học theo định hướng phát huy tính tích

cực của học sinh

Nội dung kiến thức trong chủ đề sẽ hấp

dẫn và có ý nghĩa hơn trong cuộc sống

Dạy theo một chủ đề thống nhất được

tổ chức lại theo hướng tích hợp từ một

phần trong chương trình học

Học sinh có thể thu thập thông tin từ

nhiều nguồn kiến thức

Việc học của các em học sinh thực sự

có giá trị vì nó kết nối với thực tế và

rèn luyện được nhiều kĩ năng hoạt động

và kĩ năng sống

Dạy học theo chủ đề có cơ hội phát

triển năng lực cho các em học sinh

tổng thể kiến thức mới tinh giản, chặt

chẽ và khác với nội dung trong sách

theo chủ đề không chỉ đáp ứng được nhu cầu đổi mới giáo dục của nước ta hiện nay

mà còn là PPDH tích cực phát huy được các kĩ năng, năng lực, phẩm chất của HS; tạo được sự hứng thú trong học tập cho học sinh; bên cạnh đó kiến thức được hệ thống lại một cách logic, hợp lý hơn, được biệt tạo nhiều cơ hội cho HS vận dụng kiến thức môn học vào giải quyết các tình huống thực tế Từ đó cho thấy được tầm

quan trọng của việc dạy học theo chủ đề

Bảng 1.5 Kết quả điều tra thực trạng sử dụng PPDH theo chủ đề trong dạy học

(số lƣợng)

Tỷ lệ (%)

học theo hình thức chủ đề không?

quả của quá trình dạy - học đó như thế nào?

thầy (cô) có những thuận lợi gì?

Được sự quan tâm, ủng hộ, góp ý, của các đồng

quá trình thiết kế chủ đề dạy học ở trường phổ

STT Nội dung điều tra Mức độ

(số lƣợng)

Tỷ lệ (%)

Được tạo điều kiện về cơ sở vật chất hơn

Có thêm các lớp học, tài liệu tập huấn về

phương pháp dạy học theo chủ đề

Có sự sắp xếp hợp lý của phân phối chương

trình

Thông oqua obảng osố oliệu ocho othấy:

- oNhiều othầy ocô ođã osử odụng ophương opháp odạy ohọc otheo ochủ ođề othường oxuyên,

odạy ohọc ochưa ođược oưu oái olựa ochọn. o

- oHầu ohết ođối ovới ocác othầy ocô ođã osử odụng otheo ophương opháp oDHTCD ođều othấy

orằng onó ođem olại ohiệu oquả otrong oquá otrình odạy o- ohọc, ohọc osinh otrở onên ohứng othú, otích

- oTrong omỗi ohọc okì othì ođa osố ocác othầy ocô othường ocó oít onhất omột ochủ ođề odạy

ohọc. oKhi otổ ochức odạy ohọc otheo ochủ ođề othầy ocô okhông ochỉ onhận ođược osự ohưởng oứng

ocủa oHS omà ocòn onhận ođược osự ogiúp ođỡ ocủa ocác ođộng onghiệp otrong otổ ochuyên omôn

oTuy onhiên ovẫn ocòn ocó omột osố okhó okhăn onhất ođịnh onhư osự olúng otúng ovề oviệc osắp oxếp

othời ogian, osự ohạn ochế ovề onăng olực otổ ochức ocũng onhư ocơ osở ovật ochất ocòn othiếu othốn

oTừ ođó oGV omong omuốn ocó othêm ocác olớp ohọc obồi odưỡng, otài oliệu otập ohuấn ovề ophương

opháp oDHTCD; ocó osự ophân ophối olại ochương otrình odạy ohọc ođể ocó othời ogian ohợp olý ohơn

ocũng onhư osự ohỗ otrợ ovề ocơ osở ovật ochất

Kết oquả ođiều otra ocho othấy oGV ođã ocó osự onhận othức ođúng ođắn ovề odạy ohọc otheo

ochủ ođề onhưng ocòn olúng otúng ovề okhâu otổ ochức osắp oxếp othời ogian ocũng onhư okhâu otổ

Kết luận chương 1

Dạy ohọc otheo ochủ ođề olà ophương opháp otìm otòi onhững okhái oniệm, otư otưởng, ođơn

ovị okiến othức, onội odung obài ohọc, ochủ ođề ocó osự ogiao othoa, otương ođồng olẫn onhau, odựa

otrên ocơ osở ocác omối oliên ohệ ovề olí oluận ovà othực otiễn ođược ođề ocập ođến otrong ocác omôn ohọc

ohoặc ocác ohợp ophần ocủa omôn ohọc ođó olàm othành onội odung ohọc otrong omột ochủ ođề ocó oý

onghĩa ohơn, othực otế ohơn, onhờ ođó ohọc osinh ocó othể otự ohoạt ođộng onhiều ohơn ođể otìm ora

okiến othức ovà ovận odụng ovào othực otiễn. o

Có o3 omức ođộ otích ohợp otrong odạy ohọc otheo ochủ ođề: olồng oghép/liên ohệ, ovận odụng

okiến othức oliên omôn, ohòa otrộn

Dạy ohọc otheo ochủ ođề olà omột otrong onhững ophương opháp odạy ohọc otích ocực ogiúp

oHS ophát ohuy ođược otính ochủ ođộng otìm otòi okhám ophá olĩnh ohội okiến othức, ovận odụng ocác

okiến othức omôn ohọc ovào ogiải oquyết ovấn ođề otrong othực otế. oMuốn oxây odựng ovà osử odụng

ohiệu oquả ođược ochủ ođề odạy ohọc ocần ophải onắm ochắc ovề omục otiêu, ocác ođặc otrưng ocơ obản,

omẫu othiết okế ogiáo oán ocủa ochủ ođề odạy ohọc ocũng onhư onhững othuận olợi, okhó okhăn ogặp

Tuy onhiên, okhi ođiều otra othực otiễn ovề otình ohình othiết okế ovà osử odụng ochủ ođề otrong

odạy ohọc oở otrường ophổ othông ocho othấy: oviệc othiết okế ovà osử odụng ochủ ođề otrong odạy ohọc

ochưa ođạt ođược otới omức ohiệu oquả ocao, oGV ovẫn ocòn olúng otúng otrong oviệc osắp oxếp ovề

ongười ohọc otrong othế okỉ oXXI. oNhư ovậy onghiên ocứu ocủa ochúng otôi ođáp oứng ođược onhu

ocầu ocủa ogiáo oviên otrong oviệc othiết okế omột osố ochủ ođề odạy ohọc otheo ođịnh ohướng ophát

otriển onăng olực ocho ohọc osinh, ochương otrình oSinh ohọc o11

CHƯƠNG 2 THIẾT KẾ MỘT SỐ CHỦ ĐỀ DẠY HỌC TRONG CHƯƠNG TRÌNH SINH HỌC 11 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC 2.1 Khái quát về cấu trúc và nội dung chương trình Sinh học 11

2.1.1 Về cấu trúc chương trình Sinh học 11

Tiếp onối okiến othức ocủa ochương otrình oSinh ohọc o10, ochương otrình oSinh ohọc o11

ogiới othiệu ocấp ođộ ocơ othể ocủa ohệ othống osống, oở ođây ocụ othể olà ocơ othể othực ovật ovà ođộng

ovật. oSau okhi ohọc oxong osinh ohọc o11, oHS otìm ohiểu ođược ocác ođặc otính ochung ocủa otổ ochức

osống ođược othể ohiện oở ocấp ođộ ocơ othể, otrong ođó ophần osinh ohọc ocơ othể oở ođộng ovật ochú

otrọng ocơ othể ongười. oTừ ođó, oHS ođược olàm oquen ovới ocác oứng odụng oliên oquan ođến otrồng

otrọt, ochăn onuôi, oy ohọc, obảo ovệ osức okhỏe. oNội odung ochủ oyếu ocủa oSinh ohọc o11 olà onghiên

ocứu obốn ođặc otrưng osống ocơ obản oở omức ođộ ocơ othể olà: otrao ođổi ochất ovà onăng olượng, ocảm

oứng ovà ovận ođộng, osinh otrưởng ovà ophát otriển, osinh osản

2.1.2 Về nội dung chương trình Sinh học 11

Chương oI: oChuyển ohóa ovật ochất ovà onăng olượng, ogồm ocó o22 obài otrong ođó ocó: o

- o14 obài o(từ obài o1 ođến obài o14) ogiới othiệu ovề ochuyển ohóa ovật ochất ovà onăng

olượng oở ocơ othể othực ovật: otrao ođổi onước, otrao ođổi omuối okhoáng, ocác ohiện otương oquang

ohợp, ohô ohấp ocũng onhư ocác oyếu otố oảnh ohưởng ođến oquang ohợp ovà ohô ohấp, oứng odụng

otrong oviệc otăng onăng osuất ocây otrồng

- o7 obài o(từ obài o15 ođến obài o21) ogiới othiệu ovề ochuyển ohóa ovật ochất ovà onăng

olượng oở ocơ othể ođộng ovật ochủ oyếu ođề ocập otới osự otiêu ohóa, ohô ohấp, otuần ohoàn ovà ocân

obằng onội omôi

Chương oII: oCảm oứng, ogồm ocó o11 obài otrong ođó:

- oTừ obài o23 ođến obài o25 ođề ocập otới okhái oniệm, ovai otrò, ocơ ochế ocủa ocác ohình othức

ocảm oứng oở othực ovật ocũng onhư oứng odụng okiến othức ocảm oứng ovào ođời osống, osản oxuất

- oTừ obài o26 ođến obài o33 ođề ocấp otới okhái oniệm ocơ ochế ocủa ocác ohình othức ocũng

onhư ochiều ohướng otiến ohóa otrong ocác ohình othức ocảm oứng oở ođộng ovật

Chương oIII: oSinh otrưởng ovà othực ovật ođề ocập otới onhững obiến ođổi ovề olượng ovà

ochất odiễn ora onhư othế onào ovà onguyên onhân, ocơ ochế ocủa odiễn obiến ođó, ogồm ocó o7 obài

otrong ođó:

- oTừ obài o34 ođến obài o36 ogiới othiệu ovề othực ovật: ocác ohoocmon othực ovật ovà otác

- oTừ obài o37 ođến obài o40 ogiới othiệu ovề ođộng ovật: ovai otrò ocủa ohoocmon ovà ocác

oyếu otố okhác ogây oảnh ohưởng ođến osinh otrưởng ovà ophát otriển ođộng ovật

Chương oIV: oSinh osản, ogồm ocó o7 obài, otrong ođó:

- oTừ obài o41 ođến obài o42 ogiới othiệu ovề osinh osản oở othực ovật ogồm osinh osản ovô otính,

osinh osản ohữu otính ovà ocác ovấn ođề ovề ogiâm, ochiết, oghép ocành ocũng onhư onôi ocấy omô otế

obào oứng odụng otrong ochọn ogiống ocây otrồng

- oBốn obài ocòn olại ogiới othiệu osinh osản oở ođộng ovật: ocác ohình othức ovà osự otiến ohóa

okế ohoạch ohóa ogia ođình oở ongười

Như ovậy okiến othức ođược ođề ocập otới otrong ochương otrình oSinh ohọc o11 olà onhững

onguyên otắc otổ ochức osống, onhững oquy oluật ovận ođộng ochung ocho ocơ othể ođộng ovật othực

ovật ocũng onhư ocon ongười

2.2 Quy trình xây dựng chủ đề

Theo như nhóm chúng tôi nghiên cứu để xây dựng và tổ chức DHTCD một cách khoa học thông qua sơ đồ tổng quan sau:

Sơ đồ 2.1 Các bước thiết kế và tổ chức dạy học theo chủ đề

2.2.1 Thiết kế nội dung chủ đề

Để thiết kế một nôi dung chủ đề cần trải qua các bước sau:

Sơ đồ 2.2 Các bước thiết kế nội dung chủ đề

Bước o 1: oYêu ocầu, omục otiêu ocần ocó ocủa ochủ ođề ođược ocụ othể otrong ochương otrình oSinh

ohọc ophổ othông omới. oTập otrung ohình othành onăng olực onhận othức okiến othức oSinh ohọc,

onăng olực ogiải oquyết ovấn ođề, oNL otìm otòi ovà okhám ophá odưới ogóc ođộ oSinh ohọc, oNL ovận

odụng okiến othức oSinh ohọc ođể ogiải oquyết ovấn ođề othực otiễn

Bước o 2: oDựa ovào omục otiêu ođể ođặt ocâu ohỏi ochủ ochốt

Bước o 3: oNghiên ocứu onội odung oSGK, onguồn otài oliệu otham okhảo ointernet ođáng otin ocậy,

otrao ođổi ovới ocác othành oviên otrong otổ ochuyên omôn ođể ođảm obảo otính ochính oxác ovề omặt

onội odung. o

Bước o 4: oDựa ovào onội odung ochủ ođề, oGV oxử olí othông otin otheo omục ođích ocủa oriêng omình

ovà osắp oxếp osao ocho ohợp olí ovà ologic

Bước o 5: oXin oý okiến ochuyên ogia otrong olĩnh ovực ovề onội odung obản othảo ovà okết ocấu onội

odung otrên ocác otiêu ochí: oĐảm obảo otính ologic okhoa ohọc ovề omặt onội odung, ocó oyếu otố othực

otiễn ovà oPTNL ongười ohọc

Bước o 6: oDựa otrên ogóp oý ocủa ochuyên ogia ochỉnh osửa ocho ophù ohợp. o

2.2.2 Ví dụ minh họa cho nội dung thiết kế chủ đề

Tuân othủ oquy otrình ocác obước othiết okế onội odung ochủ ođề ođể othiết okế onội odung

ocho ochủ ođề: o“Tập otính ocủa ođộng ovật ovà omột osố oứng odụng otrong ođời osống osản oxuất”

Bước o 1: o Xác o định o yêu o cầu, o mục o tiêu o cần o có o của o chủ o đề

- oTrình obày ođược okhái oniệm, ocơ osở othần okinh ocủa otập otính

- oLấy ođược oví odụ ovề omột osố ohình othức ohọc otập oở ođộng ovật

- oPhân otích ođược omột osố odạng otập otính ocủa ođộng ovật o(tập otính okiếm oăn )

- oĐề oxuất ođược okế ohoạch ođể ocó omột osố othói oquen odậy osớm ocủa ohọc osinh

Bước o 2: o Đặt o câu o hỏi o chủ o chốt

Tập otính ocủa ođộng ovật olà ogì? oTập otính ocủa ođộng ovật ocó obao onhiêu oloại? oNó ocó

oứng odụng ogì otrong ođời osống osản oxuất

Bước o 3: o Xây o dựng o nội o dung

Tìm okiếm othông otin otrong oSGK, otham okhảo ocác onguồn othông otin otrên omạng otin

Bước o 4: o Kết o cấu, o phác o thảo o chủ o đề

Bước 5: Xin ý kiến chuyên gia về kết cấu và nội dung chủ đề

Bước 6: Chỉnh sửa hoàn thiện

2.2.3 Quy trình xây dựng và tổ chức dạy học theo chủ đề

Theo nhóm chúng tôi đã nghiên cứu và đề xuất ra quy trình xây dựng và tổ chức dạy học theo chủ đề gồm 7 bước như sau:

Sơ đồ 2.3 Quy trình xây dựng và tổ chức dạy học theo chủ đề

III Một số dạng tập tính phổ biến của động vật

IV Ứng dụng những hiểu biết về tập tính vào đời sống và sản xuất

Giáo oviên oxác ođịnh ochủ ođề o osao ocho ophù ohợp ovới ohoàn ocảnh ođịa ophương, otrình

otrong ocác omôn ohọc ocủa ochương otrình, oSGK; otìm ora onhững onội odung ogiáo odục ocó oliên

oquan ođến ocác ovấn ođề othời osự ocủa ođịa ophương, obài ohọc ogắn ovới othực otiễn, ocó otính ophổ

obiến, ophù ohợp ovới otrình ođộ ocủa ohọc osinh. oTham okhảo osách ochuyên ongành ocó oliên oquan

ođể ocó othể otìm ođược onguồn othông otin otham okhảo ocũng onhư ocơ osở okhoa ohọc ocủa ochủ ođề

Bước o 2: o Xác o định o mạch o kiến o thức o của o chủ o đề

- oXác ođịnh ocác obài oliên oquan ođến ochủ ođề ovà osau ođó ocấu otrúc olại ochủ ođề

- oCó othể ogiữ onguyên ocác obài onhư oSGK ohoặc othay ođổi otheo oý ođồ ocủa oGV

Bước o 3: o Xác o định o mục o tiêu o của o chủ o đề

Với omỗi ochủ ođề odạy ohọc oxác ođịnh omục otiêu otheo o4 omức ođộ: obiết o( onhận obiết,

ohồi otưởng olại othông otin ovà otrình obày olại), ohiểu o(diễn ođạt olại obằng ongôn ongữ oriêng

onhững okiến othức ođã ohọc), ovận odụng o( osử odụng okiến othức ođã ohọc ovào ogiải oquyết otình

ohuống otương otự), ovà ovận odụng ocao o( osử odụng o onhững okiến othức ođã ohọc ođể ogiải oquyết

otình ohuống omới, olàm ora osản ophẩm, otạo ora ocái omới otừ ocái ođã obiết)

Bước o 4: o Xây o dựng o câu o hỏi/bài o tập o đánh o giá

Trên ocơ osở ocác omục otiêu otheo o4 omức ođộ ođã ođặt ora ođể obiên osoạn ongân ohàng ocâu

ohỏi obài otập otình ohuống otương oứng ođể osử odụng otrong oquá otrình otổ ochức odạy ohọc

Bước o 5: o Thiết o kế o tiến o trình o dạy o học o chủ o đề

Tổ ochức othành ocác ochuỗi ohoạt ođộng ohọc otập ocho oHS ođể othực ohiện ongay otrên

olớp ohoặc ovề onhà, olựa ochọn oPPDH, oKTDH osao ocho olinh ohoạt, ophong ophú. oChú otrọng

ohoạt ođộng onhóm, ogiải oquyết otình ohuống. oChuỗi ohoạt ođộng ogồm: oHoạt ođộng okhởi

ođộng, ohoạt ođộng ohình othành okiến othức omới, ohoạt ođộng oluyện otập, ohoạt ođộng ovận odụng

oìm otòi omở orộng

Bước o 6: o Tổ o chức o dạy o học

Bước o 7: o Rút o kinh o nghiệm o và o cải o tiến o chủ o đề

Sau okhi otổ ochức odạy ohọc ochủ ođề, oGV ocũng ocần ođánh ogiá ocác omặt onhư: omức

ođộ ophù ohợp ocủa okế ohoạch ovà otài oliệu odạy ohọc; omức ođộ ophù ohợp ovà ohiệu oquả ocủa ocác ohạ

ođộng ohọc otập ođược otổ ochức; omức ođộ othực ohiện onhiệm ovụ ocủa oHS

Việc ođánh ogiá otổng othể ochủ ođề ogiúp oGV ođiều ochỉnh, obổ osung ochủ ođề ocho ophù

ohợp ohơn. oMặt okhác, ođánh ogiá ohọc osinh ocho ophép oGV ocó othể obiết ođược omục otiêu odạy

ohọc ođề ora ocó ođạt ođược ohay okhông. oMục otiêu odạy ohọc ocó othể ođược othực ohiện othông oqua

ocác ohoạt ođộng odạy ohọc ovà othông oqua ocác ocông ocụ ođánh ogiá

2.2.4 Ví dụ minh họa quy trình xây dựng và tổ chức dạy học theo chủ đề

Bước o 1: o Lựa o chọn o chủ o đề

Tập otính ocủa ođộng ovật olà onội odung oquan otrọng otrong ophần oCảm oứng oở ođộng

ovật, ochương oCảm oứng ocủa oSinh ohọc o11. oDựa ovào okiến othức ocủa otập otính oở ođộng ovật

omà ocon ongười ocó othể oứng odụng ovào otrong osản oxuất onông onghiệp onhư odùng othiên ođịch

ođể obảo ovệ omùa omàng, olàm obù onhìn ohay olà ohuấn oluyện othú otrong ocác orạp oxiếc ophục

ovụ ođời osống ovăn ohóa otinh othần ocho ocon ongười Vì ovậy ota ocó othể otổ ochức odạy ohọc ochủ

ođề: o“Tập o tính o của o động o vật o và o một o số o ứng o dụng o trong o đời o sống o sản o xuất” ocho

Bước 2: Xác định mạch kiến thức của chủ đề

Chủ đề này gồm 3 bài:

- Bài 31: Tập tính của động vật;

- Bài 32: Tập tính của động vật (tiếp theo);

- Bài 33: Thực hành: Xem phim về tập tính của động vật

Mạch kiến thức của bài như sau:

Thời lượng: 4 tiết/ 4 tuần (mỗi tuần 1 tiết)

III Một số dạng tập tính phổ biến của động vật

IV Ứng dụng những hiểu biết về tập tính vào đời sống và sản xuất

- oKỹ onăng ogiải oquyết ovấn ođề: oứng odụng otập otính ođộng ovật otrong ođời osống osản

oxuất ; oKỹ onăng okhoa ohọc: oquan osát o(quan osát otranh oảnh, ovideo); ođịnh onghĩa o(tập otính,

otập otính obẩm osinh ); oKỹ onăng ohọc otập: otự ohọc, otự onghiên ocứu, ohợp otác, ogiao otiếp; oKỹ

onăng othuyết otrình

3 o Thái o độ

- oYêu okhoa ohọc, osay omê onghiên ocứu, osáng otạo; oCó oniềm oyêu oquý oĐV ovà obảo

4 o Định o hướng o các o năng o lực o cần o hướng o tới

- oNăng olực ogiao otiếp ovà ohợp otác okhi ohoạt ođộng onhóm; oNăng olực onhận obiết okiến

othức oSinh ohọc o(phân obiệt ocác oloại otập otính…); oNăng olực otìm otòi, okhám ophá othế ogiới

osống odưới ogóc ođộ oSinh ohọc o( ophân otích, ophán ođoán, ođưa ora olập oluận otrước omột obài otập

otình ohuống oBí omật ocủa oloài oong omà oGV ođưa ora…); oNăng olực ovận odụng okiến othức

oSinh ohọc ovà othực otiễn o(đề oxuất ođược okế ohoạch ođể ocó omột osố othói oquen ohọc otập otốt ođối

Bước 4: Xây dựng câu hỏi/bài tập đánh giá

B HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI

* Hoạt động 1: Khái quát chung về tập tính

1 Em có thể cho biết tập tính của động vật là gì? Và cơ sở của tập tính là gì? bằng cách hoàn thành bài tập trong PHT số 1 (Nhận biết)

2 Em hãy phân biệt 2 loại tập tính: tập tính bẩm sinh và tập tính học được và lấy ví dụ cho từng loại tập tính.(Thông hiểu)

3 Điền tiếp các từ vào chỗ chấm sao cho phù hợp khi nói đến tập tính của động

vật

Khi số lượng các xinap trong cung phản xạ tăng lên thì mức độ phức tạp của tập tính

Sự hình thành tập tính học được phụ thuộc vào của hệ thần kinh (mức

độ tổ chức của thần kinh đơn giản hay phức tạp) và của chúng.(Nhận biết)

* Hoạt động 2: Một số hình thức học tập chủ yếu của động vật

* Hoạt động 3: Một số dạng tập tính phổ biến của động vật

1 Dựa vào nội dung SGK em có thể kể tên một số dạng ập tính của động vật (Nhận biết)

2 Điền các tập tính (TT) phù hợp với các hình ảnh sau: (TT kiếm ăn, TT bảo

vệ lãnh thổ, TT sinh sản, TT di cư, TT xã hội) ( Thông hiểu)

* Hoạt động 4: Ứng dụng những hiểu biết về tập tính vào đời sống sản xuất

1 Dựa vào kiến thức đã học cùng với kiến thức thực tế em hãy liệt kê một số ứng dụng của tập tính trong đời sống mà em biết? (Vận dụng)

C HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

1 Khi mở nắp bể, đàn cá tập trung về nơi thường cho ăn Đây là ví dụ về hình thức học tập nào? (Thông hiểu)

A Điều kiện hoá hành động B Học ngầm

C Học khôn D Điều kiện hoá đáp ứng

2 Cho học sinh xem video: Lỗi lầm của tu hú

a Tập tính đẻ trứng của chim tu hú là tập tính gì? Giải thích? (Thông hiểu)

b Mô tả lại cách đẻ trứng của chim tu hú (Thông hiểu)

c Hành động của tu hú con thuộc hình thức học tập nào? Vì sao? (Thông hiểu)

D HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG TÌM TÒI MỞ RỘNG

1 Đặt 8 quả trứng vịt vào lồng cho gà mái ấp Hỏi sau khi trứng nở thành vịt con thì các con vịt con sẽ đi theo vịt đẻ trứng hay gà ấp? Tại sao? (Vận dụng cao)

2 (Vận dụng)

- Một trong những ứng dụng tập tính trong lĩnh vực là dạy hổ, khỉ, chó, cá heo,… làm xiếc Theo em con người đã vận dụng tập tính nào của động vật và làm cách nào để thuần hóa một thú nuôi bình thường thành một nghệ sĩ xiếc?

- Dựa vào kiến thức tập tính em hãy đề xuất kế hoạch để có thói quen học tập tốt đối với học sinh

Bước 5: Thiết kế tiến trình dạy học chủ đề

Hoạt o động o tìm o hiểu PPDH o và o KTDH Phương o tiện o dạy o học

1. oKhái oquát ochung ovề otập

C HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

Tổ o chức o trò o chơi: o “Ong o tìm o chữ”

Luật o chơi:

- oGV ochia olớp othành o4 ođội ochơi. oMỗi ođội osẽ ocùng onhau otrả olời ocác ocâu ohỏi

otừ okhóa. oKết othúc otrò ochơi onếu ođội onào oxếp ođược ochữ o“Tập o tính o của o động o vật”

othì ođội ođó osẽ odành ochiến othắng. oTrong otrò ochơi osẽ ocó: o1 oTập otính ocủa ođộng ovật,

o12 ođộng ovật, o5 ocủa, o22 oTập otính. oCác ođội osẽ ocùng onhau otrả olời ocâu ohỏi

D HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG MỞ RỘNG

Dựa ovào okiến othức ođã ohọc ovề otập otính oem ohãy ocho obiết oem ohãy otrả olời ocác

ocâu ohỏi osau ora ogiấy oA4 ovới ocách otrình obày otùy othích. oThời ogian othực ohiện olà o1

Câu o1: oĐặt o8 oquả otrứng ovịt ovào olồng ocho ogà omái oấp. oHỏi osau okhi otrứng onở othành

ovịt ocon othì ocác ocon ovịt ocon osẽ ođi otheo ovịt ođẻ otrứng ohay ogà oấp? oTại osao?

Câu o2: oĐây olà oloài ođộng ovật onào? oCó onhững odạng otập otính onào ocủa oloài ođó ođược

onhắc otới otrong ocâu ođó osau: o o o o o o o o o o o o o o

- oMột otrong onhững oứng odụng otập otính otrong olĩnh ovực olà odạy ohổ, okhỉ, ochó, ocá

oheo,… olàm oxiếc. oTheo oem ocon ongười ođã ovận odụng otập otính onào ocủa ođộng ovật ovà

olàm ocách onào ođể othuần ohóa omột othú onuôi obình othường othành omột onghệ osĩ oxiếc?

- oDựa ovào okiến othức otập otính oem ohãy ođề oxuất okế ohoạch ođể ocó othói oquen ohọc otập

otốt ođối ovới ohọc osinh

* oTiêu ochí ochấm ođiểm

- oHoàn othành ođúng ođủ onội odung o(70 ođiểm)

- oTrình obày orõ oràng, osáng otạo, ođộc ođáo, omới olạ o(25 ođiểm)

- oĐúng othời ogian o(5 ođiểm)

Bước o 6: o Thực o nghiệm

Dự okiến okế ohoạch otổ ochức odạy ohọc

Bước o 7: o Rút o kinh o nghiệm o và o cải o tiến o chủ o đề

* oRút okinh onghiệm: oCần ophân ophối othời ogian ohợp olí otrong otừng otiết odạy

* oCải otiến ochủ ođề:

- oBổ osung othêm ocác ocâu ohỏi otình ohuống othực otế ođể oHS ogiải oquyết

- oỞ ohoạt ođộng o2, o3, o4 ophần ohình othành okiến othức omới ocó othể otổ ochức odạy ohọc

otheo ogóc

2.2.3 Kết quả xây dựng dạy học theo chủ đề của Sinh học lớp 11

Dựa ovào oquy otrình oxây odựng ovà otổ ochức odạy ohọc otheo ochủ ođề, ochúng otôi ođã

oxây odựng o3 ochủ ođề otrong ochương otrình oSinh ohọc o11. oTrong ophạm ovi okhóa oluận ochúng

otôi oxin otrình obày ochủ ođề: o“Tập o tính o của o động o vật o và o một o số o ứng o dụng o trong o đời

o sống o sản o xuất” otại ođây, ocòn ophiếu ohọc otập ocủa ochủ ođề o1 ovà o2 ochủ ođề ocòn olại ochúng otôi

oxin ophép otrình obày otại ophần oPhụ olục o2, oPhụ olục o3 ocủa okhóa oluận

Bài 32: Tập tính của động vật (tiếp theo)

Bài 33: Thực hành: Xem phim về tập tính của động vật

1.2 Mạch kiến thức của chủ đề

III Một số dạng tập tính phổ biến của động vật

IV Ứng dụng những hiểu biết về tập tính vào đời sống và sản xuất

- oKỹ onăng ogiải oquyết ovấn ođề: oứng odụng otập otính ođộng ovật otrong ođời osống osản

oxuất ; oKỹ onăng okhoa ohọc: oquan osát o(quan osát otranh oảnh, ovideo); ođịnh onghĩa o(tập otính,

otập otính obẩm osinh ); oKỹ onăng ohọc otập: otự ohọc, otự onghiên ocứu, ohợp otác, ogiao otiếp; oKỹ

onăng othuyết otrình

1.3 o Thái o độ

- oYêu okhoa ohọc, osay omê onghiên ocứu, osáng otạo; oCó oniềm oyêu oquý ođộng ovật ovà

obảo ovệ ocác oloài ođộng ovật

1.4 o Định o hướng o các o năng o lực o cần o hướng o tới

- oNăng olực ogiao otiếp ovà ohợp otác okhi ohoạt ođộng onhóm; oNăng olực onhận obiết okiến

othức oSinh ohọc o(phân obiệt ocác oloại otập otính…); oNăng olực otìm otòi, okhám ophá othế ogiới

osống odưới ogóc ođộ oSinh ohọc o( ophân otích, ophán ođoán, ođưa ora olập oluận otrước omột obài otập

otình ohuống oBí omật ocủa oloài oong omà oGV ođưa ora…); oNăng olực ovận odụng okiến othức

oSinh ohọc ovà othực otiễn o(đề oxuất ođược okế ohoạch ođể ocó omột osố othói oquen ohọc otập otốt ođối

2 o Phương o tiện, o phương o pháp o dạy o học

a. oPhương otiện odạy ohọc

- oGV: oMáy ochiếu, ohình oảnh, oSGK, oPHT, ogiấy oA2, obút odạ…

- oHS: oSách ogiáo okhoa, ovở oghi obài

b. oPhương opháp odạy ohọc ovà okĩ othuật odạy ohọc

- oPhương opháp ovấn ođáp o- otìm otòi obộ ophận

- oKĩ othuật omảnh oghép

3 o Hệ o thống o câu o hỏi, o bài o tập o đánh o giá o cho o chủ o đề

Trình obày oở oví odụ ominh ohọa

- oGiáo oviên ochia olớp othành o4 onhóm

- oCác ođội osẽ ocó othời ogian otrong ovòng o4 ophút ođể othảo oluận ocâu ohỏi omà ocô ogiáo ođưa

ora. oSau o4 ophút onghe ohiệu olệnh ocủa ogiáo oviên ođội onào ocó otín ohiệu onhanh onhất osẽ

ođược otrả olời ocâu ohỏi. oCuối ocùng ođội onào otrả olời ođược onhiều ocâu ohỏi onhất osẽ olà ođội

ogiành ochiến othắng ovà onhận ođược ophần oquà ocủa ocô ogiáo

- oGiáo oviên ocung ocấp ocho ohọc osinh omột ođoạn othông otin othú ovị ovề o“Bí omật ocủa

oloài oong”. oQuan osát ođoạn othông otin odưới ođây ovà otrả olời ocác ocâu ohỏi osau:

“Sau khi giao phối, các con ong đực có thể mất chức năng giới tính và

chết Ong mật đực có chức năng thụ thai cho ong chúa sẽ bị mất bộ phận giao

phối và bộ phận này sẽ di chuyển vào cơ thể ong chúa sau khi giao phối Đây được coi là phương pháp đảm bảo sự thành công của quá trình thụ tinh và ngăn chặn các đợt giao phối khác Tuy nhiên, khi giao phối với con ong đực tiếp theo, ong chúa sẽ bỏ cơ quan sinh sản của con ong trước đó và tiếp tục quá trình thụ tinh Con ong đực sau đó sẽ nhanh chóng chết, thậm chí nếu có thể sống, những con ong bị thương sau khi giao phối cũng sẽ bị đẩy ra khỏi tổ.”

1 Đoạn thông tin trên đề cập tới nội dung gì?

2 Dựa trên kiến thức Sinh học em hãy cho biết thói quen giao phối đó của ong được gọi là gì?

3 Có người cho rằng “Thói quen giao phối đó của ong từ khi sinh ra đã có như vậy” điều đó có đúng không? Tại sao?

4 Nếu như sau khi giao phối xong các con ong đực vẫn tiếp tục sống ở trong đàn thì điều gì sẽ xảy ra, em hãy dự đoán kết quả đó?

- GV: Chốt kiến thức Vậy tập tính ở động vật là gì? Có những loại tập tính nào? Cơ sở thần kinh của tập tính? Các hình thức học tập ở động vật ra sao? Các ứng dụng tập tính trong đời sống? Chúng ta cùng nhau tìm hiểu chủ đề

“Tập tính của động vật và một số ứng dụng trong đời sống sản xuất”

B HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

* Hoạt động 1: Tìm hiểu khái quát chung về tập tính của động vật

- oGV: oNhư ovậy othói oquen ogiao ophối ocủa oong olà omột oví odụ ovề otập otính ocủa ođộng

ovật. oKết ohợp ovới othông otin otrong oSGK oem ohãy ohoàn othành obài otập o1 otrong ophiếu

- oHS: ohoàn othành onhiệm ovụ

- oGV: oChốt okiến othức

- oGV: oGiới othiệu ovà olấy oví odụ ocho oHS ovề o2 oloại otập otính. oDựa ovào oví odụ ovừa ophân

otích ocùng ovới okiến othức otrong oSGK oyêu ocầu ohọc osinh ohoàn othành obài otập o2 otrong

ophiếu ohọc otập osố o1. oSau ođó ochốt oý ođúng

- oGV: oChiếu osơ ođồ ocơ osở othần okinh ocủa otập otính. oYêu ocầu ohọc osinh onghiên ocứu

omục oIII osách ogiáo okhoa ohoàn othành obài otập o3, o4 otrong ophiếu ohọc otập

- oGV: oChốt okiến othức o