Định hướng nghề nghiệp cho học sinh trường THPT Đông Thụy Anh ( huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình ) - Thực trạng và giải pháp

Chính vì sự phát triển về xu hướng nghề nghiệp trong thời kì này mà nhà trường phổ thông cần phải phối hợp với gia đình và các tổ chức xã hội đưa ra các định hướng về nghề nghiệp cho học

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

======

VŨ THỊ HIỀN

ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP CHO HỌC SINH

TRƯỜNG THPT ĐÔNG THỤY ANH

( HUYỆN THÁI THỤY, TỈNH THÁI BÌNH ) –

THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Chủ nghĩa xã hội khoa học

Hà Nội, 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

======

VŨ THỊ HIỀN

ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP CHO HỌC SINH

TRƯỜNG THPT ĐÔNG THỤY ANH

( HUYỆN THÁI THỤY, TỈNH THÁI BÌNH ) –

THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Chủ nghĩa xã hội khoa học

Người hướng dẫn khoa học

ThS CHU THỊ DIỆP

Hà Nội, 2019

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện khóa luận, ngoài sự cố gắng của bản thân, em

đã nhận được sự giúp đỡ của thầy cô và bạn bè Em xin bày tỏ lời cảm ơn

chân thành nhất tới Ths Chu Thị Diệp- người cô đã tận tình chỉ bảo, giúp đỡ

em hoàn thành khóa luận này

Em xin bày tỏ lời cảm ơn tới các thầy cô giáo trong khoa Giáo dục Chính trị cùng các thầy cô giáo trong trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã giảng dạy, chỉ bảo em trong suốt thời gian qua

Em cũng xin bày tỏ lời cảm ơn tới gia đình cũng như bạn bè đã góp ý, ủng hộ em hoàn thành khóa luận này

Trong quá trình nghiên cứu, với điều kiện hạn chế về thời gian cũng như kiến thức của bản thân nên khóa luận khó tránh khỏi những thiếu sót

Kính mong sự góp ý, chỉ bảo của quý thầy cô cũng như các bạn sinh viên

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2019

Người thực hiện

Vũ Thị Hiền

LỜI CAM ĐOAN

Khóa luận tốt nghiệp này được hoàn thành dưới sự hướng dẫn của

Ths Chu Thị Diệp

Tôi xin cam đoan rằng:

Đây là kết quả nghiên cứu của riêng tôi và các số liệu trong khóa luận là trung thực Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày tháng năm 2019

Người thực hiện

Vũ Thị Hiền

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài 2

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 5

5 Phương pháp nghiên cứu của đề tài 5

6 Ý nghĩa của khóa luận 5

7 Kết cấu của khoá luận 5

Chương 1: HỌC SINH TRƯỜNG THPT VÀ VIỆC ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT 6

1.1 Đặc điểm học sinh THPT 6

1.1.1 Khái niệm học sinh THPT 6

1.1.2 Đặc điểm của học sinh THPT 6

1.2 Lý luận về định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT 10

1.2.1 Khái niệm định hướng nghề nghiệp 10

1.2.2 Vai trò của việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT 12

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 13

Chương 2: THỰC TRẠNG VIỆC ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT ĐÔNG THỤY ANH 15

2.1 Vài nét về trường trung học phổ thông Đông Thụy Anh 15

2.2 Một số thành tựu trong công tác định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT Đông Thụy Anh 16

2.2.1 Hoạt động định hướng nghề nghiệp của Nhà trường THPT Đông Thụy Anh đối với học sinh 17

2.2.2 Hoạt động định hướng nghề nghiệp của chính quyền đoàn thể trên địa bàn huyện Thái Thụy đối với học sinh trường THPT Đông Thụy Anh 26

2.2.3 Sự định hướng của gia đình và sự tự định hướng bản thân 29

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 40

Chương 3: MỘT SỐ PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT ĐÔNG THỤY ANH 41

3.1 Phương hướng định hướng nghề nghiệp cho học sinh trường THPT Đông Thụy Anh 41

3.2 Một số giải pháp định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT Đông Thụy Anh 44

3.2.1 Tăng cường công tác định hướng nghề nghiệp của Nhà trường đối với học sinh 44

3.2.2 Kết hợp chặt chẽ giữa Nhà trường với gia đình trong công tác định hướng nghề nghiệp cho học sinh 49

3.2.3 Nâng cao sự hiểu biết của gia đình về vấn đề định hướng nghề nghiệp cho con cái 50

3.2.4 Nâng cao sự nhận thức của học sinh về tầm quan trọng của việc định hướng đúng nghề nghiệp trong tương lai 51

3.2.5 Các chính quyền đoàn thể ở địa phương quan tâm hơn nữa đối với công tác định hướng nghề nghiệp cho thanh niên trên địa bàn 53

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 55

KẾT LUẬN 56

TÀI LIỆU THAM KHẢO 57 PHỤ LỤC

Cuộc sống đa dạng và phong phú, không chỉ là có làm việc, nhưng nghề nghiệp lại giữ một vị trí hết sức quan trọng trong suốt cuộc đời của mỗi người Điều quan trọng nhất trong cuộc sống là được sống hạnh phúc, cho dù điều muốn có đó là tiền bạc, danh vọng hay tình yêu thì con người sẽ có được những gì khi bệnh nạn và đau khổ vì phải sống dật dờ không nghề nghiệp hoặc chịu nhiều ức chế với một nghề không phù hợp chán nản nhưng vẫn phải làm Hiện thực là cơm áo gạo tiền, tình yêu cho dù cao đẹp đến mấy cũng không thể bền vững lâu dài dưới túp lều tranh dột nát Chính vì điều này, mặc

dù là đúng, nhưng nó lại dẫn đến sai lầm về quan niệm nghề nghiệp: Chạy theo nghề được gọi là “nghề sang” để có danh, chạy theo “nghề hot” để dễ kiếm tiền, chạy theo ý thích bồng bột nhất thời mà không xét đến hoàn cảnh, sức khỏe và quan trọng nhất là khả năng thật sự của mình Xem xét tố chất của mình, khả năng của mình, mạnh ở mặt nào, có thể phát huy ở ngành nào, nghề gì? Đây là tiêu chí quan trọng nhất: Một khi phát huy được khả năng, việc làm có hiệu quả, sự hứng thú nghề nghiệp ngày càng tăng, cơ hội thành công nhất định sẽ đến

Định hướng nghề nghiệp là một yếu tố quan trọng quyết định đến tương lai của mỗi cá nhân ảnh hưởng lớn đến cuộc sống sau này của mỗi con người Chính vì vậy vấn đề định hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông (THPT) hiện nay trở thành trở thành một trong những vấn đề rất cần thiết, nhằm hướng cho các em nên lựa chọn ngành nghề nào là phù hợp với năng lực, mong muốn của bản thân Ngành nghề mang ý nghĩa quan trọng và

có tầm ảnh hưởng lớn đến những bước phát triển tiếp theo của cuộc đời Theo

2

thống kê của Phòng Giáo dục chuyên nghiệp cao đẳng và đại học thuộc Sở Giáo dục - Đào tạo TP HCM, chỉ có 5% học sinh có hiểu biết về ngành mình chọn học, 20% hiểu một cách tương đối và đến 75% thiếu hiểu biết về quyết định của mình

Trường THPT Đông Thụy Anh ( Thái Thụy – Thái Bình ) là một trong những trường cấp 3 có số lượng học sinh thi đỗ vào đại học cao đẳng nhiều năm vào tốp 200 trường trong cả nước Vì thế vấn đề định hướng nghề nghiệp luôn được nhà trường, các bậc phụ huynh và các ban ngành đoàn thể trên địa bàn quan tâm nhằm định hướng cho các em học sinh lớp 12 nói riêng và học sinh toàn trường nói chung xác định đúng khối học, ngành nghề để các em có

sự lựa chọn đúng nhất Tuy nhiên việc định hướng vẫn gặp phải một số khó khăn chưa được thành công nhiều Xuất phát từ việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT Đông Thụy Anh ( Thái Thụy – Thái Bình ) tác giả đã

chọn đề tài “ Định hướng nghề nghiệp cho học sinh trường THPT Đông Thụy Anh ( huyện Thái Thụy – tỉnh Thái Bình ) Thực trạng và giải pháp

.” Nhằm góp phần nâng cao hiệu quả định hướng nghề nghiệp cho học sinh trường THPT Đông Thụy Anh ( Thái Thụy – Thái Bình )

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Vấn đề định hướng nghề nghiệp đang ngày càng trở nên quan trọng đối với học sinh THPT nói riêng và thanh thiếu niên nói chung khi mà tình trạng thất nghiệp, thiếu việc làm hay làm trái ngành nghề ngày càng phổ biến ở nước ta Trong một vài năm gần đây các nghiên cứu về vấn đề định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT ngày càng nhiều và cụ thể

Vào năm 2003 tác giả Phạm Mạnh Hà với nghiên cứu “ Thực trạng chọn nghề của học sinh lớp 12 trường THPT số 1 Bát Xát, Lào Cai”, tiến hành nghiên cứu trên 120 học sinh Kết quả thu được là thực trạng chọn nghề của học sinh ở đây còn cảm tính, thiếu cơ sở khoa học, đây được xem là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sai lầm trong lựa chọn nghề nghiệp

Năm 2007 tác giả Lương Thị Khánh Ly với công trình “Đặc điểm tâm

lí học sinh THPT ” , Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn chuyên ngành Tâm lý học Với đề tài này tác giả đã làm rõ những đặc điểm tâm sinh lý lứa

Đến năm 2013, Đỗ Thị Ngọc Chi với luận văn “ Định hướng nghề nghiệp của học sinh THPT trên địa bàn thành phố Hải Phòng” ( Nghiên cứu trường hợp tại trường THPT Mạc Đĩnh Chi, thành phố Hải Phòng) – Đại học Quốc gia Hà Nội – trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn Kết quả cho thấy những bất cập trong việc giáo dục và triển khai các biện pháp định hướng nghề nghiệp cho học sinh không chỉ về phía nhà trường mà còn chịu sự chi phối mạnh về phái gia đình và các phương tiện truyền thông đại chúng

Năm 2014 Trần Thị Dương Liễu với luận văn “ Định hướng nghề nghiệp của sinh viên chuyên ngành tâm lý học ở một số trường đại học tại thành phố Hồ Chí Minh” Công trình đã làm rõ thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến định hướng nghề nghiệp của sinh viên chuyên ngành tâm lý học, một số biện pháp nâng cao hiệu quả công tác định hướng nghề nghiệp ở các trường Đại học tại thành phố Hồ Chí Minh

Luận văn thạc sĩ Trần Ngọc Trà Ninh, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn chuyên ngành Xã hội học với đề tài “ Vai trò của cha mẹ trong việc định hướng nghề nghiệp cho con cái trong gia đình công nhân lao động ở thành phố Hà Nội “ năm 2013 Với công trình này tác giả đã làm rõ vai trò của gia đình trong công tác định hướng nghề nghiệp cho con cái, thực trạng

và những yếu tố tác động tới quá trình định hướng

Bài thuyết trình của diễn giả Nguyễn Quốc Chiến với chủ đề “ Định hướng nghề nghiệp theo sở thích.” Qua đây tác giả đã làm rõ những vấn đề về định hướng nghề nghiệp, vai trò của việc định hướng nghề nghiệp theo năng lực, nguyện vọng của bản thân người được định hướng

Quyết định số 522/QĐ – TTG ngày 14/5/2018 của thủ tướng chính phủ

4

phê duyệt đề án “ Giáo dục hướng nghiệp và định hướng phân luồng học sinh trong giáo dục phổ thông gia đoạn 2018 – 2025” Đề án nhằm tạo những bước đột phá về chất lượng giáo dục hướng nghiệp trong giáo dục phổ thông, góp phần chuyển biến mạnh mẽ công tác phân luồng học sinh sau trung học cơ sở

và trung học phổ thông vào học ở các trình độ giáo dục nghề nghiệp phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, đáp ứng nhu cầu nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực quốc gia, hội nhập khu vực và quốc tế

Nhìn chung qua các công trình nghiên cứu đã cho chúng ta thấy được một bức tranh về thực trạng nghề nghiệp và ít nhiều nêu bật lên sự cấp thiết của vấn đề định hướng nghề nghiệp cho các đối tượng lao động nói chung và học sinh THPT nói riêng Tuy nhiên các công trình chỉ nghiên cứu từng khía cạnh của vấn đề định hướng mà chưa nghiên cứu một cách tổng thể về vấn đề định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT Kết quả nghiên cứu của các công trình trên, đặc biệt là những vấn đề lý luận là những tư liệu khoa học quý sẽ được tiếp thu có chọn lọc trong quá trình viết khóa luận này

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện mục đích trên đề tài thực hiện một số nhiệm vụ sau:

- Thứ nhất, làm rõ vấn đề lý luận về định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT

- Thứ hai, làm rõ thực trạng vủa việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh trường THPT Đông Thụy Anh ( huyện Thái Thụy – tỉnh Thái Bình )

- Thứ ba, đưa ra một số giải pháp để nâng cao chất lượng việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh trường THPT Đông Thụy Anh ( huyện Thái

5

Thụy – tỉnh Thái Bình )

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Khóa luận tập trung nghiên cứu về sự định hướng nghề nghiệp cho học sinh trường THPT Đông Thụy Anh ( Thái Thụy – Thái Bình ) từ năm 2015 đến nay

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Khóa luận nghiên cứu về vấn đề định hướng nghề nghiệp cho học sinh trường THPT Đông Thụy Anh thực trạng và giải pháp từ năm 2015 đến nay

5 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

Khóa luận được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử và một số phương pháp cụ thể: phương pháp logic - lịch sử, phương pháp phân tích - tổng hợp, thống kê xã hội học,

6 Ý nghĩa của khóa luận

- Đề tài đưa ra được một số giải pháp cơ bản cho công tác định hướng nghề nghiệp đối với học sinh THPT Đông Thụy Anh đạt hiệu quả cao hơn nhằm giúp các em học sinh lựa chọn được nghề nghiệp phù hợp nhất sau khi tốt nghiệp THPT

- Đề tài góp phần cung cấp thêm những cơ sở khoa học cho hoạt động định hướng nghề nghiệp đối với học sinh nói chung và học sinh THPT Đông Thụy Anh nói riêng

7 Kết cấu của khoá luận

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, Khoá

luận bao gồm 3 chương, 6 tiết

6

Chương 1 HỌC SINH TRƯỜNG THPT VÀ VIỆC ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ

NGHIỆP CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT 1.1 Đặc điểm học sinh THPT

1.1.1 Khái niệm học sinh THPT

“ Học sinh trung học phổ thông là thuật ngữ để chỉ nhóm học sinh đầu tuổi thanh niên ( từ 15, 16 đến 17, 18 tuổi )”[21, tr.3] Theo tâm lí học lứa tuổi, tuổi thanh niên là giai đoạn phát triển bắt đầu từ lúc dậy thì và kết thúc khi bước vào tuổi mới Tuổi thanh niên là thời kì từ 14, 15 tuổi đến 25 tuổi trong đó chia ra làm hai thời kì :

Từ 14, 15 tuổi đến 17, 18 tuổi : Giai đoạn đầu tuổi thanh niên ( giai đoạn học sinh THPT )

Từ 17, 18 tuổi đến 25 tuổi : Giai đoạn hai của tuổi thanh niên ( giai đoạn thanh niên, sinh viên )

Khi xem xét các yếu tố tác động đến việc hình thành các đặc điểm phát triển ở lứa tuổi này, xuất phát từ những quan niệm, những trường phái khác nhau đã có nhiều lí luận khác nhau về lứa tuổi thanh niên

Các lí luận tâm lí học tập trung xem xét những quy luật tiến hóa của tâm lí là cái cơ bản để quyết định sự phát triển các nhà phân tâm học quan tâm nhiều đến sự phát triển của tính dục và sự chi phối của nó đối với sự phát triển của lứa tuổi này

Các nhà xã hội học lại chú ý trước hết đến tính xã hội hóa của giai đoạn phát triển này và coi mức độ xã hội hóa của mỗi cá thể là tiêu chí chủ yếu quyết định sự phát triển này Có nhiều nhà tâm lí học hiện đại cho rằng cần nghiên cứu lứa tuổi học sinh THPT một các phức tạp, các yếu tố sinh học, phân tâm học và xã hội học đều được xem xét và xác định rõ vai trò vị trí của

nó, tìm ra những quy luật hoạt động bên trong cũng như những mối tác động qua lại của chúng

1.1.2 Đặc điểm của học sinh THPT

7

Học sinh trung học phổ thông thường là ở giai đoạn đầu của tuổi thanh niên tức là từ 14, 15 tuổi đến 18 tuổi Đây là độ tuổi có những thay đổi về cơ thể cũng như suy nghĩ và nó thể hiện tính chất phức tạp và nhiều mặt của hiện tượng, nó được giới hạn ở hai mặt: sinh lí và tâm lý Đây là vấn đề khó khăn

và phức tạp vì không phải lúc nào nhịp điệu và các giai đoạn của sự phát triển tâm sinh lý cũng trùng hợp với các thời kỳ trưởng thành về mặt xã hội Có nghĩa là sự trưởng thành về mặt thể chất, nhân cách trí tuệ, năng lực lao động

sẽ không trùng hợp với thời gian phát triển của lứa tuổi Chính vì vậy mà các nhà tâm lý học Macxit cho rằng: Khi nghiên cứu tuổi thanh nên thì cần phải kết hợp với quan điểm của tâm lý học xã hội và phải tính đến quy luật bên trong của sự phát triển lứa tuổi Do sự phát triển của xã hội nên sự phát triển của trẻ em ngày càng có sự gia tốc, trẻ em lớn nhanh hơn và sự tăng trưởng đầy đủ diễn ra sớm hơn so với các thế hệ trước, nên tuổi dậy thì bắt đầu và kết thúc sớm hơn khoảng 2 năm vì vậy tuổi thanh niên cũng bắt đầu sớm hơn Trong thời đại ngày nay, hoạt động lao động và xã hội ngày càng phức tạp, thời gian học tập của các em kéo dài làm cho sự trưởng thành thực sự về mặt

xã hội càng đến chậm Do đó có sự kéo dài của thời kì tuổi thanh niên và giới hạn lứa tuổi mang tính không xác định (ở mặt này các em được coi là người lớn, nhưng mặt khác thì lại không) Điều đó cho ta thấy rằng thanh niên là một hiện tượng tâm lý xã hội

* Đặc điểm về sự phát triển thể chất

“ Tuổi học sinh THPT là thời kì đạt được sự trưởng thành về mặt cơ thể Sự phát triển thể chất đã bước vào thời kì phát triển bình thường, hài hòa, cân đối Cơ thể của các em đã đạt tới mức phát triển của người trưởng thành, nhưng sự phát triển của các em còn kém so với người lớn Các em có thể làm những công việc nặng của người lớn Hoạt động trí tuệ của các em có thể phát triển tới mức cao Khả năng hưng phấn và ức chế ở vỏ não tăng lên rõ rệt có thể hình thành mối liên hệ thần kinh tạm thời phức tạp hơn Tư duy ngôn ngữ

và những phẩm chất ý chí có điều kiện phát triển mạnh Ở tuổi này, các em dễ

bị kích thích và sự biểu hiện của nó cũng giống như ở tuổi thiếu niên” [28]

Nhìn chung ở tuổi này các em có sức khỏe và sức chịu đựng tốt hơn tuổi thiếu niên Thể chất của các em đang ở độ tuổi phát triển mạnh mẽ rất

8

sung sức, nên người ta hay nói: “Tuổi 17 bẻ gãy sừng trâu” Sự phát triển thể chất ở lứa tuổi này sẽ có ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lý và nhân cách đồng thời nó còn ảnh hưởng tới sự lựa chọn nghề nghiệp sau này của các em

Như vậy, ở lứa tuổi học sinh THPT, các em có hình dáng người lớn, có những nét của người lớn nhưng chưa phải là người lớn, còn phụ thuộc vào người lớn Thái độ đối xử của người lớn với các em thường thể hiện tính chất hai mặt đó là : Một mặt người lớn luôn nhắc nhở rằng các em đã lớn và đòi hỏi các em phải có tính độc lập, phải có ý thức trách nhiệm và thái độ hợp lý Nhưng mặt khác lại đòi hỏi các em phải thích ứng với những đòi hỏi của người lớn [28]

* Đặc điểm của sự phát triển trí tuệ

“ Lứa tuổi học sinh THPT là giai đoạn quan trọng trong việc phát triển trí tuệ Do cơ thể các em đã được hoàn thiện, đặc biệt là hệ thần kinh phát triển mạnh tạo điều kiện cho sự phát triển các năng lực trí tuệ” [28]

Trí nhớ của học sinh THPT cũng phát triển rõ rệt Trí nhớ có chủ định giữ vai trò chủ đạo trong hoạt động trí tuệ Các em đã biết sắp xếp lại tài liệu học tập theo một trật tự mới, có biện pháp ghi nhớ một cách khoa học Các

em cũng hiểu được rất rõ trường hợp nào phải học thuộc trong từng câu, từng chữ, trường hợp nào cần diễn đạt bằng ngôn từ của mình và cái gì chỉ cần hiểu thôi, không cần ghi nhớ Nhưng ở một số em còn ghi nhớ đại khái chung chung, cũng có những em có thái độ coi thường việc ghi nhớ máy móc và đánh giá thấp việc ôn lại bài [28]

Hoạt động tư duy của học sinh THPT phát triển mạnh Ở tuổi này các

em đã có khả năng tư duy lý luận, tư duy trừu tượng một cách độc lập và sáng tạo hơn Năng lực phân tích, tổng hợp, so sánh, trừu tượng hóa phát triển cao giúp cho các em có thể lĩnh hội mọi khái niệm phức tạp Các em thích khái quát, thích tìm hiểu những quy luật và nguyên tắc chung của các hiện tượng hàng ngày, của những tri thức phải tiếp thu Trước một vấn đề các em thường đặt những câu hỏi nghi vấn hay dùng lối phản đề để nhận thức chân lý một cách sâu sắc hơn [28]

Nhìn chung tư duy của học sinh THPT phát triển mạnh, hoạt động trí

9

tuệ linh hoạt và nhạy bén hơn Các em có khả năng phán đoán và giải quyết vấn đề một cách rất nhanh Tuy nhiên, ở một số học sinh vẫn còn tồn tại nhược điểm là chưa phát huy hết năng lực độc lập suy nghĩ của bản thân và còn kết luận vội vàng theo cảm tính Vì vậy người giáo viên cần hướng dẫn, giúp đỡ các em tư duy một cách tích cực độc lập để phân tích đánh giá sự việc

và tự rút ra kết luận cuối cùng Việc phát triển khả năng nhận thức của học sinh trong dạy học là một trong những nhiệm vụ quan trọng, hàng đầu của giáo viên nói riêng và của nhà trường nói chung

* Sự phát triển của tự ý thức

Sự tự ý thức là một đặc điểm nổi bật trong sự phát triển nhân cách của học sinh THPT, nó có ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển tâm lý của lứa tuổi này Biểu hiện của sự tự ý thức là nhu cầu tìm hiểu và tự đánh giá những đặc điểm tâm lý của mình theo chuẩn mực đạo đức của xã hội, theo quan điểm về mục đích cuộc sống… Điều đó khiến các em quan tâm sâu sắc tới đời sống tâm lý, những phẩm chất nhân cách và năng lực riêng Các em không chỉ nhận thức về cái tôi hiện tại của mình mà còn nhận thức về vị trí của mình trong xã hội tương lai Các em không chỉ chú ý đến vẻ bên ngoài mà còn đặc biệt chú trọng tới phẩm chất bên trong Các em có khuynh hướng phân tích và đánh giá bản thân mình một cách độc lập dù có thể có sai lầm khi đánh giá [28]

Nhìn chung thanh niên mới lớn có thể tự đánh giá bản thân một cách sâu sắc nhưng bên cạnh đó vẫn còn chưa đúng đắn nên các em vẫn cần sự giúp đỡ của người lớn Một mặt, người lớn phải lắng nghe ý kiến của em các, mặt khác phải giúp các em hình thành được biểu tượng khách quan về nhân cách của mình nhằm giúp cho sự tự đánh giá của các em được đúng đắn hơn, tránh những lệch lạc, phiến diện trong tự đánh giá Cần tổ chức hoạt động của tập thể cho các em

có sự giúp đỡ, kiểm tra lẫn nhau để hoàn thiện nhân cách của bản thân

10

như: thói quen đạo đức, cái xấu cái đẹp, cái thiện cái ác, quan hệ giữa cá nhân với tập thể, giữa cống hiến với hưởng thụ, giữa quyền lợi và nghĩa vụ trách nhiệm” [28]

Nhìn chung, ở tuổi này các em đã có ý thức xây dựng lý tưởng sống cho mình, biết xây dựng hình ảnh con người lý tưởng gần với thực tế sinh hoạt hàng ngày Các em có thể hiểu sâu sắc và tinh tế những khái niệm, biết

xử sự một cách đúng đắn trong những hoàn cảnh, điều kiện khác nhau nhưng

có khi các em lại thiếu tin tưởng vào những hành vi đó Vì vậy, giáo viên phải khéo léo, tế nhị khi phê phán những hình ảnh lý tưởng còn lệch lạc để giúp các em chọn cho mình một hình ảnh lý tưởng đúng đắn để phấn đấu vươn lên

* Xu hướng về nghề nghiệp trong tương lai

Lúc này học sinh THPT đã xuất hiện nhu cầu lựa chọn vị trí xã hội trong tương lai cho bản thân và các phương thức để có thể đạt tới vị trí xã hội

ấy Xu hướng nghề nghiệp có tác dụng thúc đẩy các mặt hoạt động và điều chỉnh hoạt động của các em [28] Càng cuối cấp học thì xu hướng nghề nghiệp càng được thể hiện rõ rệt và mang tính ổn định Nhiều em biết gắn những đặc điểm riêng về thể chất, về tâm lý và khả năng của mình với yêu cầu của nghề nghiệp Tuy vậy, sự hiểu biết về yêu cầu nghề nghiệp của các

em còn phiến diện, hạn chế và chưa đầy đủ, vì vậy công tác định hướng nghiệp cho học sinh có ý nghĩa quan trọng Qua đó sẽ giúp cho học sinh có thể lựa chọn nghề nghiệp sao cho phù hợp với năng lực, nguyện vọng và phù hợp với yêu cầu của xã hội Chính vì sự phát triển về xu hướng nghề nghiệp trong thời kì này mà nhà trường phổ thông cần phải phối hợp với gia đình và các tổ chức xã hội đưa ra các định hướng về nghề nghiệp cho học sinh THPT,

để cho các em có thể xác định được nghề nghiệp phù hợp với khả năng mong muốn của bản thân mình Từ đó giúp các em đưa ra được những quyết định đúng đắn về việc lựa chọn ngành nghề trong tương lai, giúp các em có thể phát huy được hết khả năng của bản thân

1.2 Lý luận về định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT

1.2.1 Khái niệm định hướng nghề nghiệp

* Khái niệm nghề nghiệp

11

“ Nghề là một lĩnh vực hoạt động lao động mà trong đó, nhờ được đào tạo, con người có được những tri thức, những kỹ năng để làm ra các loại sản phẩm vật chất hay tinh thần nào đó, đáp ứng được những nhu cầu của xã hội

”[19, tr 17]

“ Nghề bao gồm nhiều chuyên môn” Chuyên môn là một lĩnh vực lao động sản xuất hẹp mà ở đó, con người bằng năng lực thể chất và tinh thần của mình làm ra những giá trị vật chất (thực phẩm, lương thực, công cụ lao động…) hoặc giá trị tinh thần (sách báo, phim ảnh, âm nhạc, tranh vẽ…) với

tư cách là những phương tiện sinh tồn và phát triển của xã hội

“Nghiệp là sự cống hiến hết mình cho nghề” Ai cũng biết nghề nào thì nghiệp đó Có chuyên môn thì sẽ có nghề tương xứng, nhưng có nghề chưa hẳn đã có nghiệp và có nghề rồi mà không có nghiệp thì nghề cũng không tồn tại một cách suôn sẻ được [19, tr 18]

Trên thế giới hiện nay có trên dưới 2000 nghề với hàng chục nghìn chuyên môn Ở Liên Xô trước đây, người ta đã thống kê được 15.000 chuyên môn, còn ở nước Mỹ, con số đó lên tới 40.000 Nghề nghiệp trong xã hội không phải là một cái gì cố định, cứng nhắc Nghề nghiệp cũng giống như một cơ thể sống, có sinh thành, phát triển và tiêu vong

* Khái niệm định hướng nghề nghiệp

“Định hướng nghề nghiệp là một khái niệm giáo dục toàn diện và liên tục được thiết kế để cung cấp cho các cá nhân ở cấp trung học với các thông tin

và kinh nghiệm để chuẩn bị cho họ sống và làm việc trong một môi trường luôn thay đổi nền kinh tế, xã hội và môi trường cần thiết” [19, tr 29]

Như vậy, căn cứ vào khái niệm định hướng nghề nghiệp trên ta có nhận thấy rằng:

Đối tượng của việc định hướng nghề nghiệp: Các cá nhân ở cấp trung học, việc xác định rõ được đối tượng sẽ giúp công tác định hướng mang lại hiệu quả hơn

Mục đích của việc định hướng nghề nghiệp: Cung cấp cho những cá nhân

đó nguồn thông tin, kiến thức, sự hiểu biết, kĩ năng về nghề nghiệp, đưa ra

12

những sự định hướng về nghề nghiệp Từ đó giúp họ có những sự lựa chọn đúng đắn, phù hợp với năng lực, nguyện vọng, mong muốn, phù hợp với xu hướng nghề nghiệp của xã hội và với điều kiện hoàn cảnh của từng cá nhân Chủ thể của định hướng nghề nghiệp: Từ đối tượng là các cá nhân ở cấp trung học thì ta có thể đưa ra được chủ thể của việc định hướng nghề nghiệp là: Nhà trường, gia đình, các tổ chức xã hội và chính bản thân các cá nhân đó Việc xác định được chủ thể sẽ giúp cho việc đưa ra các giải pháp định hướng thuận lợi, hiệu quả

1.2.2 Vai trò của việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT

“ Theo các chuyên gia hướng nghiệp, muốn có nghề nghiệp hợp lý phải thỏa mãn cả ba đỉnh của tam giác chọn nghề nghiệp Đỉnh thứ nhất chính là đam mê, yêu thích, muốn sống chung cả đời với nghề nghiệp đó Thứ hai là năng lực, khả năng và thế mạnh của bản thân và thứ ba đó là cơ hội nghề nghiệp của ngành mình lựa chọn, là sự hiểu biết về nhu cầu thị trường lao động và xây dựng mạng lưới chuyên nghiệp ngay từ khi còn học đại học” [17] Nhìn vào thực trạng hiện nay các học sinh phổ thông lựa chọn nghề nghiệp chủ yếu dựa trên sở thích và lời khuyên của gia đình, chứ chưa thực sự nắm được khả năng của mình có phù hợp với nghề nghiệp hay không Điều này dẫn đến tình trạng nhiều bạn không tìm được việc làm sau khi ra trường, điều này làm lãng phí nguồn đào tạo của xã hội và lãng phí nhân lực trẻ của đất nước

Việc định hướng nghiệp hiện nay không chỉ là vấn đề của riêng ngành giáo dục mà là vấn đề chung của toàn xã hội bởi học sinh THPT chính là nguồn nhân lực tương lai của đất nước Là yếu tố quan trọng trong định hình nền kinh tế xã hội trong tương lai

Hiện nay việc định hướng nghề nghiệp đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệp giáo dục nhất là ở bậc trung học phổ thông Đối với các em học sinh trung học phổ thông việc chọn đúng nghề nghiệp trong tương lai sẽ giúp ích cho việc các em sẽ phát triển được hết khả năng của bản thân đạt hiệu quả cao trong công việc sau này Tuy nhiên tự các em sẽ gặp khó khăn trong việc xác định nghề nghiệp mình ưa thích và phù hợp với khả năng của mình Chính vì

Nghề nghiệp là cái gắn với cuộc đời của mỗi con người, nó quyết định sự thành bại của bản thân Định hướng nghề nghiệp đúng đắn sẽ giúp cho con người có một cuộc sống tốt đẹp trong tương lai Chính vì thế lại càng khẳng định tầm quan trọng của việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh trung học phổ thông hiện nay

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Học sinh THPT là đối tượng ở độ tuổi có những thay đổi đặc điểm tâm sinh lí Ở tuổi này các em có những suy nghĩ rất phức tạp, nếu không có sự quan tâm của gia đình, nhà trường và xã hội thì các em sẽ có những hướng đi sai lệch Ở độ tuổi các em là tuổi chuẩn bị bước ra khỏi vòng tay của bố mẹ

và tự bước đi trên đôi chân của mình Trong hiện trạng xã hội Việt Nam hiện nay để tương lai một người có những thành công nhất định thì việc tìm một việc làm phù hợp là vấn đề quan trọng Vấn đề định hướng nghề nghiệp cho thanh niên nói chung và cho lứa tuổi học sinh THPT nói riêng đã và đang trở thành vấn đề được xã hội quan tâm Qua tìm hiểu chúng ta có thể thấy rằng vấn đề này đóng vai trò rất quan trọng đối với sự thành bại của một đời người Đối với đối tượng là học sinh THPT đang đứng trước ngưỡng cửa của lựa chọn nghề nghiệp cho bản thân thì cần có sự quan tâm của gia đình, nhà trường và xã hội để các em có những định hướng nghề nghiệp phù hợp với năng lực của bản thân, điều kiện hoàn cảnh gia đình Tránh việc lựa chọn sai lầm để không hối hận trong tương lai

Trên thực tế có rất nhiều trường THPT trên cả nước nhận thức được tầm quan trọng của công tác định hướng nghề nghiệp cho học sinh trong đó

14

có trường THPT Đông Thụy Anh Trong vấn đề hướng nghiệp đối với học sinh trường THPT Đông Thụy Anh nhà trường, gia đình và chính quyền đoàn thể trên địa bàn đã gặt hái được những thành tựu nhất định và còn tồn tại những hạn chế cần được khắc phục Vấn đề này sẽ được tác giả trình bày rõ ở

chương 2

15

Chương 2 THỰC TRẠNG VIỆC ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP CHO HỌC

SINH TRƯỜNG THPT ĐÔNG THỤY ANH 2.1 Vài nét về trường trung học phổ thông Đông Thụy Anh

Trường THPT Đông Thụy Anh thuộc tỉnh Thái Bình nơi có lịch sử truyền thống lâu đời Sau gần nửa thế kỷ xây dựng và trưởng thành, từ những năm tháng chiến tranh vô cùng ác liệt đến khi đất nước hoà bình, đổi mới và phát triển, các thế hệ thầy và trò trường THPT Đông Thụy Anh luôn cố gắng phấn đấu hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chính trị của mình: chất lượng dạy và học của thầy và trò ngày một nâng cao, trên 30.000 học sinh dưới sự dạy bảo tận tình của các thế hệ thầy cô đã trưởng thành, đang học tập và công tác trên khắp mọi miền của Tổ quốc, trở thành những công dân tốt, có ích cho xã hội.Với những thành tích đã đạt được, nhà trường liên tục đạt danh hiệu “ tập thể lao động xuất sắc”, nhiều năm được Bộ Giáo dục- đào tạo tặng bằng khen,

và được chủ tịch nước tặng thưởng “ Huân chương lao động hạng Ba” Đó là niềm vinh dự, tự hào cũng như nguồn động viên, khích lệ cho những cống hiến của tập thể thầy, trò và các bậc phụ huynh trong toàn trường [30]

Năm 2011 trường Trung học phổ thông Đông Thụy Anh chuyển về cơ

sở mới tại xã Thụy Hà huyện Thái Thụy tỉnh Thái Bình Hiện nay về cơ cấu

tổ chức, cơ sở vật chất của nhà trường đã hoàn thiện hơn Mô hình hoạt động của trường là chất lượng cao, đội ngũ giáo viên gồm 100% giáo viên tốt nghiệp Đại học trong đó 15% có trình độ Thạc sĩ 100% giáo viên có năng lực chuyên môn vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt, tâm huyết với nghề, có phong cách ứng xử thân thiện với học sinh và phụ huynh học sinh [30]

Từ năm 2015 đến nay trường THPT Đông Thụy Anh tiếp tục hoàn thiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị sau khi chuyển sang cơ sở mới, Nhà trường đã hoàn thiện thêm một dãy nha 4 tầng để đáp ứng nhu cầu học tập của các em học sinh Đội ngũ giáo viên ngày càng nâng cao chất lượng về chuyên môn và nghiệp vụ, hàng năm đều có các thầy cô tham gia và đạt giả giáo viên dạy giỏi cấp tỉnh Về phía ban giam hiệu có sự thay đổi về cơ cấu tổ chức cụ thể là: năm 2018 thầy Trương Kim Hiển lên nhận chức Hiệu trưởng thay cho

16

thầy Phạm Quốc Bình Trong những năm gần đây các hoạt động của Nhà trường đều diễn ra sôi nổi, số lượng học sinh đều dao động khoảng 2000 HS với 3 khối lớp 10,11,12 Tỉ lệ thi khối 10 vào trường vẫn ở mức ổn định Từ năm 2015 dưới sự đổi mới của Bộ GD – ĐT về phương pháp thi THPT quốc gia, số lượng học sinh thi đỗ tốt nghiệp của trường cụ thể là khoảng 90 – 95% thuộc mức cao của huyện Nhà trường không ngừng hoàn thiện, đổi mới và phát triển để đáp ứng được những yêu cầu của Bộ GD – ĐT nói riêng và của

xã hội nói chung

Mục tiêu đào tạo: “Xây dựng nhà trường thành một đơn vị giáo dục chất lượng cao, giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức và trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động, sáng tạo, ý chí vươn lên và khả năng thích ứng cao, trang bị kiến thức

cơ bản theo tiêu chuẩn kiến thức của Bộ GD-ĐT, đảm bảo đạt điểm cao trong các kì thi học sinh giỏi, thi THPT Quốc gia” [30]

Phương châm giáo dục: “Quan tâm giáo dục toàn diện, kết hợp giáo dục kiến thức chuẩn với coi trọng giáo dục đạo đức, rèn luyện kĩ năng thực hành, kĩ năng sống, tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, ngoại khóa và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, khơi dậy và hun đúc cho mỗi ý tưởng sáng tạo, mỗi khả năng tiềm ẩn của các em, tăng cường khả năng thuyết trình, làm việc độc lập, làm việc theo nhóm để mỗi học sinh được thành công trong học tập và cuộc sống, quan tâm đến vấn đề tâm lý học đường thông qua việc phối hợp với các trung tâm tư vấn tâm lý giáo dục giúp các em học sinh có tâm thế học tập thân thiện, tự tin, thoải mái” [30]

2.2 Một số thành tựu trong công tác định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT Đông Thụy Anh

Từ xưa đến nay, học tập luôn là con đường ngắn nhất để chúng ta chạm tới thành công Việc học tập tốt sẽ giúp mỗi con người sẽ tìm kiếm được một công việc phù hợp với bản thân từ đó có thể phát triển sự nghiệp, ổn định cuộc sống của bản thân, góp phần phát triển đất nước Thế nhưng trong thời kì hiện nay, với sự phát triển của khoa học công nghệ, sự nghiệp công nghiệp

17

hóa, hiện đại hóa đất nước thì vấn đề nghề nghiệp đã trở nên quan trọng hơn bao giờ hết Hiện nay tỉ lệ thất nghiệp ở Việt Nam là rất lớn và đối tượng thất nghiệp cao nhất rơi vào độ tuổi thanh thiếu niên Vậy từ đó chúng ta có thể nhận thấy được rằng khâu định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT là rất quan trọng, nếu làm tốt bước này thì tỉ lệ thất nghiệp sẽ được giảm thiểu rất nhiều Nhận thức được tầm quan trọng của việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh, các nhà trường THPT đã có những biện pháp, kế hoạch để định hướng học sinh của mình Để bắt kịp với xu thế hiện nay, nhà trường THPT Đông Thụy Anh ( Thái Thụy - Thái Bình ) cũng đã thực hiện công tác hướng nghiệp cho học sinh trong trường đặc biệt là học sinh khối 12 để cho các em

có những hành trang, hướng đi đúng đắn trong việc lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai tránh lãng phí nguồn nhân lực cho đất nước

2.2.1 Hoạt động định hướng nghề nghiệp của Nhà trường THPT Đông Thụy Anh đối với học sinh

Nhà trường THPT Đông Thụy Anh có đội ngũ giáo viên dày dặn kinh nghiệm giảng dạy bao gồm 81 người chia thành 8 tổ chuyên môn Nhà trường

có hơn 2000 học sinh được chia làm 3 khối: 10, 11, 12, mỗi khối được chia làm 13 lớp phân theo điểm đầu vào của trường, số thành viên trong một lớp giao động từ 35 – 40 em Công tác hướng nghiệp của nhà trường trong những năm gần đây sát sao hơn, đối tượng là học sinh toàn trường để các em có những định hướng cho riêng mình từ sớm, nhưng tập trung hơn là khối 12 Chính vì coi trọng công tác định hướng nghề nghiệp mỗi năm nhà trường THPT Đông Thụy Anh đều vào top 200 trường có tỉ lệ đỗ đại học cao trong

cả nước

2.2.1.1.Thành tựu đạt được

* Giáo viên và các tổ chức đoàn thể trường THPT Đông Thụy Anh có thái

độ rất coi việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh

Việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh rất được coi trọng ở trường THPT Đông Thụy Anh Các giáo viên trong trường, các tổ chức đoàn thể đa

số đều rất quan tâm tới vấn đề này Thầy giáo Trương Kim Hiển hiệu trưởng trường THPT Đông Thụy Anh cho hay “ Trong những năm gần đây nhà

18

trường luôn đề cao vấn đề hướng nghiệp cho học sinh trong trường nói chung

và đặc biệt là học sinh lớp 12 nói riêng để giúp các em có những lựa chọn đúng đắn cho tương lai sau này tránh tình trạng chọn nghề nghiệp không phù hợp với năng lực bản thân” [25]

Qua điều tra về ý thức, thái độ của giáo viên và các tổ chức đoàn thể trong trường THPT Đông Thụy Anh đối với việc định hướng nghề nghiệp cho thấy phần lớn các giáo viên và tổ chức đoàn thể việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh rất quan trọng Có 76% giáo viên và 75% cán bộ giáo viên trong các tổ chức đoàn thể cho rằng vấn đề định hướng nghề nghiệp rất quan trọng, 20% giáo viên và 25% cán bộ giáo viên trong tổ chức đoàn thể chọn mức độ quan trọng

Rất quan trọng

Quan trọng

Bình thường

Không quan trọng

nghiệp cho học sinh

* Các giáo viên và tổ chức đoàn thể trong trường THPT Đông Thụy Anh đã được cung cấp những kĩ năng, kiến thức để trở thành những người định hướng, dẫn dắt cho học sinh chọn đúng ngành nghề phù hợp với khả năng của bản thân

Nhà trường đã và đang tổ chức những buổi tập huấn theo học kì dành riêng cho cán bộ, giáo viên cung cấp những kiến thức thực tế về xu hướng

Bên cạnh việc tổ chức các buổi tập huấn ở tại trường cho các giáo viên

và các tổ chức đoàn thể thì Nhà trường THPT Đông Thụy Anh còn cắt cử một

số giáo viên đi tham gia các chương trình định hướng nghề nghiệp của một số trường lân cận nhằm mục đích chia sẻ, tiếp thu kinh nghiệm trong công tác định hướng nghề nghiệp cho học sinh

Đối với các giáo viên trong trường luôn có sự chia sẻ, giúp đỡ lẫn nhau trong việc tiếp thu thêm những kiến thức về nghề nghiệp, kinh nghiệm tổ chức các buổi định hướng nghề nghiệp hay các kĩ năng định hướng nghề nghiệp cho học sinh Từ đó việc trau dồi kiến thức, kĩ năng của các giáo viên

và tổ chức đoàn thể trong trường THPT Đông Thụy Anh ngày một hoàn thiện hơn đem lại hiệu quả cao trong công tác định hướng nghề nghiệp

Đặc biệt, giáo viên chủ nhiệm là người gần gũi và hiểu học sinh của mình, nắm rõ được những tâm tư nguyện vọng của học sinh chất chính vì thế công tác hướng nghiệp do giáo viên chủ nhiệm trực tiếp thực hiện sẽ mang lại hiệu quả rất cao Cô Tống Thị Thương giáo viên dạy văn và chủ nhiệm lớp 12A8 cho hay: “ Việc đưa vấn đề định hướng nghề nghiệp vào các tiết sinh hoạt là hợp lí và mang lại hiệu quả nhất định Trong tiết định hướng đó giáo viên sẽ chuẩn bị các bộ câu hỏi hay kiến thức về các nghề để có thể giải đáp các thắc mắc cho học sinh Ủng hộ, khuyến khích các em đưa ra câu hỏi, nói

20

nên ước mơ nguyện vọng của bản thân từ đó định hướng để các em có thể tìm kiếm định hình được công việc trong tương lai của mình Đối với lớp 12A8 tôi đang chủ nhiệm các em là chuyên ban C khối văn, sử, địa thì khi định hướng mình thường đưa ra những ngành nghề phù hợp với đặc thù của môn học cũng như thế mạnh của các em như: báo chí, sư phạm, luật, các ngành công tác xã hội, Sau nhiều buổi tư vấn thì mình thấy rằng các em đã có những định hướng rõ ràng vạch ra được kế hoạch cho tương lai, lựa chọn được ngành nghề đúng với khả năng, chuyên môn và sở thích của chính mình”

* Một số biện pháp mà nhà trường thường xuyên thực hiện cho công tác định hướng nghề nghiệp thu hút được sự quan tâm của học sinh

Để thực hiện được việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh thì Nhà trường THPT Đông Thụy Anh xác định được những phương hướng, biện pháp thực hiện

Biện pháp định hướng nghề nghiệp mà Nhà trường thực hiện một cách rất thường xuyên đó chính là Nhà trường mời 1 số trường đại học về tư vấn cho học sinh Cứ mỗi dịp chuẩn bị thi kì thi THPT quốc gia đây cũng là dịp

mà các bạn học sinh chọn ngành học, nghề nghiệp cho bản thân Vào thời gian này một số trường đại học cao đẳng sẽ đến các trường THPT để thực hiện công tác tư vấn tuyển sinh Nhà trường THPT Đông Thụy Anh luôn tạo điều kiện cho các trường cao đẳng đại học đến tư vấn Không chỉ cho các em học sinh khối 12 mà còn cho khối 10 và 11 để cho các em sớm có định hướng cho tương lai Một số trường đại học, cao đẳng hay về trường tư vấn tuyển sinh như: đại học sao đỏ ( Hải Dương ), đại học công nghiệp Hà Nội, đại học Thái Bình, đại học Thành Đô, cao đẳng FPT, đại học Tài chính và quản trị kinh doanh, cụ thể ngày 13/4/2015 Trung tâm dạy nghề Thanh niên khu vực Sông Hồng phối hợp với Tỉnh Đoàn Thái Bình cùng các Trường THPT Vũ Tiên, huyện Vũ Thư, Trường THPT Đông Thụy Anh, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình tổ chức “Chương trình tư vấn định hướng nghề nghiệp” cho hơn 3.000 em học sinh của hai nhà trường [29]… Biện pháp này mang lại hiệu quả rất cao trong việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh Các em được tiếp cận với nhiều cơ hội việc làm, có nhiều lựa chọn về việc làm trong tương lai hơn Đối với học sinh khối 10, 11 việc định hướng sớm về nghề nghiệp sẽ

21

giúp các em có những mục tiêu để phấn đấu ngay từ đầu Đối với khối 12 việc định hướng sẽ giúp các em nhận biết được mong muốn hứng thú và khả năng của bản thân để có thể lựa chọn nghề một cách đúng đắn Phương pháp này mang lại hiệu quả cao cho công tác định hướng nghề nghiệp của Nhà trường đối với học sinh THPT Đông Thụy Anh

Việc Nhà trường cung cấp tài liệu tham khảo và giải đáp thắc mắc cho học sinh về nghề nghiệp gần đây đã được nhà trường THPT thực hiện một cách thường xuyên Thông qua trang web của nhà trường học sinh có thể tìm hiểu về các nhóm nghề nghiệp trong xã hội, tìm hiểu được khối mình đang theo học có những ngành nghề gì phù hợp

Một trong những biện pháp được xem là thu hút học sinh quan tâm nhất

đó chính là tổ chức các buổi ngoại khóa về định hướng nghề nghiệp đã được Nhà trường đưa vào thực hiện Tuy ở mức độ thỉnh thoảng nhưng nó vẫn đem lại hiểu quả cao Thông qua việc Nhà trường tổ chức các sân chơi, các hoạt động trải nghiệm để tìm hiểu về nghề nghiệp cho học sinh toàn trường Cô giáo Phạm Thị Mai giáo viên giảng dạy môn Giáo dục công dân cho hay : “ Nhà trường có tổ chức các định hướng nghề nghiệp cho học sinh bằng hình thức các buổi ngoại khóa, các sân chơi, mô phỏng các gameshow truyền hình, sân khấu hóa với các chủ đề liên quan đến định hướng nghề nghiệp Từ đó vừa giới thiệu cho học sinh các loại nghề nghiệp trong xã hội vừa định hướng cho các em các ngành nghề phù hợp với khả năng, đáp ứng được sở thích mong muốn của các em để từ đó các em có những bước đi đúng đắn, xây dựng cho mình những mực tiêu phấn đấu Sau cùng có thể lựa chọn được nghề nghiệp phì hợp với bản thân mình ” Các hoạt động ngoại khóa được nhà trường tổ chức khoảng 1 năm 2 lần vào các ngày chủ nhật với quy mô toàn trường, đối tượng tham gia là học sinh cả 3 khôi 10, 11, 12 Biện pháp này mang lại hiệu quả khá cao trong công tác định hướng nghề nghiệp cho học sinh, nhà trường cũng dễ dàng truyền tải thông tin về nghề nghiệp cho học sinh

Việc đưa vấn đề định hướng nghề nghiệp vào các tiết sinh hoạt và giáo viên chủ nhiệm là người trực tiếp tư vấn đã và đang được Nhà trường THPT thực hiện thường xuyên Biện pháp này có mang lại những hiệu quả nhất định trong công tác định hướng Thông qua những buổi sinh hoạt lớp học sinh có thể trực tiếp đưa ra những thắc mắc đối với vấn đề hướng nghiệp trong tương

22

lai, giáo viên chủ nhiệm đóng vai trò giải đáp đưa ra lời khuyên mang tính định hướng cho học sinh Ngoài hình thức này, các giáo viên chủ nhiệm các lớp ở trường THPT Đông Thụy Anh cho học sinh tìm hiểu về cơ bản những ngành nghề trong xã hội bằng việc soạn các bài giáo án để công tác định hướng nghề nghiệp bằng hình thức đưa vào các buổi sinh hoạt lớp không bị nhàm chán và thu hút học sinh

Giáo viên ( 50 phiếu hỏi)

Thành viên tổ chức đoàn thể ( 20 phiếu

hỏi)

Số lượng phiếu hỏi ( Phiếu )

Số lượng phiếu hỏi ( % )

Số lượng phiếu hỏi ( Phiếu )

Số lượng phiếu hỏi ( % )

nghiệp vào các tiết sinh hoạt

do giáo viên chủ nhiệm tư vấn

* Đối với các phương pháp, hình thức mà Nhà trường thực hiện công tác định hướng nghề nghiệp cho học sinh có mang lại hiệu quả, có thu hút được học sinh nhưng còn chưa đa dạng về mặt hình thức

Cụ thể có tới 60% giáo viên trong Nhà trường đánh giá như vậy Vậy đây là một trong những hạn chế mà nhà trường cần phải tìm cách khắc phục Định hướng nghề nghiệp cho học sinh là một quá trình đòi hỏi Nhà trường cần có nhiều biện pháp hơn, tìm kiếm những phương án hợp lí, thu hút học sinh từ đó công tác định hướng sẽ mang lại hiệu quả cao

Một số phương pháp định hướng của nhà trường đã đưa ra như: tổ chức các buổi ngoại khóa về định hướng nghề nghiệp, đưa vấn đề định hướng nghề nhiệp vào trong các tiết sinh hoạt do giáo viên chủ nhiệm hướng dẫn mức độ thực hiện mới chỉ ở mức thỉnh thoảng và hiếm khi và đó chính là hạn chế của Nhà trường Phương hướng tổ chức các buổi ngoại khóa về định hướng nghề nghiệp thông qua các chủ đề, hình thức là những gameshow, sân khấu hóa vừa thu hút được học sinh, vừa để lại ấn tượng sâu với học sinh hơn và dễ dàng truyền đạt, định hướng hơn Khi thực hiện phương pháp này học sinh có thể tham gia hòa mình vào chủ đề, học sinh sẽ đóng vai trò chủ động, giáo viên là người định hướng dẫn dắt, hiệu quả mang lại sẽ rất cao Nhà trường nên thường xuyên tổ chức các buổi ngoại khóa cho học sinh, thực hiện tốt phương pháp này sẽ đem lại hiệu quả đối với công tác định hướng nghề nghiệp cho học sinh

Đối với phương pháp: đưa vấn đề định hướng nghề nghiệp vào trong các tiết sinh hoạt do giáo viên chủ nhiệm tư vấn mức độ thực hiện vẫn còn hạn chế Đối với phương pháp này vào nên đưa vào thành 1 tiết học cho các

Ngoài ra đối với các giáo viên và các tổ chức đoàn thể khi thực hiện công tác định hướng cũng có gặp nhiều khó khăn Thầy Lê Tất Kỉ công tác bên tổ chức Đoàn của trường và là thầy giáo dạy bộ môn thể dục cho hay : “ Khi thực hiện công tác hướng nghiệp cho học sinh chúng tôi cũng có gặp những khó khăn nhất định vì có nhiều ngành nghề chúng tôi chưa hiểu được hết hay trong xã hội hiện này có thêm nhiều ngành nghề mới mà chúng tôi chưa biết đến nên không thể chia sẻ cho học sinh Hay như hiện nay những thông tin về các ngành nghề có rất nhiều trên các trang mạng nhưng không phải thông tin nào cũng đúng, cũng tốt vì thế nhiều lúc chúng tôi không thể kiểm soát được việc tiếp nhận thông tin của các em học sinh.”

Đánh giá của giáo viên Số lượng phiếu

hỏi ( 50 phiếu )

Số lượng phiếu hỏi ( % )

Bảng 2.3 Đánh giá của giáo viên về các hình thức định hướng nghề

nghiệp cho học sinh THPT Đông Thụy Anh

* Một số học sinh còn có thái độ thờ ơ với hoạt động định hướng nghề nghiệp

25

do Nhà trường tổ chức

Sự thành công nhất của một buổi ngoại, thuyết trình hay thảo luận đó chính là nhận được sự quan tâm của chủ thể tham gia Đối với công tác định hướng nghề nghiệp cho học sinh cũng vậy, sự thành công là ở chỗ nhận được thái độ tích cực lắng nghe, phản hồi quan tâm của các em học sinh Tuy nhiên theo đánh giá của giáo viên và các tổ chức đoàn thể trường THPT Đông Thụy Anh về thái độ của học sinh khi được định hướng tư vấn thì kết quả là vẫn còn tồn tại những đánh giá học sinh có thái độ thờ ơ không quan tâm tới công tác định hướng nghề nghiệp Đây chính là hạn chế lớn, sự không quan tâm, thái độ thờ ơ của học sinh là một trong những thất bại của việc tư vấn, định hướng mặc dù con số đó không nhiều

( 50 phiếu ) Rất quan tâm, lắng nghe và đặt câu hỏi 33 /50

Bảng 2.4 Cảm nhận của giáo viên về thái độ của học sinh khi được định

hướng nghề nghiệp

* Kinh phí giành cho công tác định hướng nghề nghiệp còn hạn chế

Một trong những vấn đề lớn, hạn chế đó chính là kinh phí cho các hoạt động định hướng nghề nghiệp Để tổ chức được một buổi tập huấn cung cấp kiến thức, kĩ năng cho cán bộ giáo viên trong trường về công tác hướng nghề hay các chương trình định hướng nghề nghiệp đối với học sinh trong trường, ngoài việc lập kế hoạch thực hiện thì việc dự trù kinh phí là rất cần thiết Đối với Nhà trường THPT Đông Thụy Anh thì kinh phí cho những buổi như vậy còn đang rất hạn chế và gặp phải nhiều khó khăn khác Tuy nhiên Nhà trường vẫn luôn tận dụng những nguồn kinh phí từ các đơn vị, các tổ chức đoàn thể, các nhà tài trợ để thực hiện hoạt động định hướng tốt nhất cho các em học sinh

26

2.2.2 Hoạt động định hướng nghề nghiệp của chính quyền đoàn thể trên địa bàn huyện Thái Thụy đối với học sinh trường THPT Đông Thụy Anh

2.2.2.1 Thành tựu đạt được

Trên thực tế vấn đề thất nghiệp của nước ta luôn là vấn đề nhận được

sự quan tâm rất lớn, đặc biệt tỉ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động chiếm tỉ

lệ cao nhất “ Theo số liệu mới nhất hiện nay của Tổng cục thống kế Quý I năm 2018 tỉ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động là 2,2%, thiếu việc làm

trong độ tuổi lao động là 1,48% Nếu so với năm 2017 thì đã có sự giảm về tỉ

lệ thất nghiệp và thiếu việc làm nhưng chưa đáng kể” [24] Chính vì thế công tác định hướng nghiệp lại càng có vai trò quan trọng hơn, vấn đề định hướng nghề nghiệp không phải chỉ trong phạm vi Nhà trường mà còn bao gồm các chính quyền đoàn thể ở địa phương Đối với mỗi địa phương thì việc định hướng bao gồm nhiều đối tượng trong đó có học sinh THPT những chủ nhân tương lai của đất nước Một số địa phương trên địa bàn huyện Thái Thụy nơi hoạt động của các em học sinh trường THPT Đông Thụy Anh cũng đã và đang có những hoạt động để định hướng, hướng nghiệp thanh thiếu niên trong địa phương mình

* Một số địa phương hay các cơ quan tổ chức trên địa bàn huyện Thái Thụy

đã có những hoạt động quan tâm tới việc định hướng nghề nghiệp cho các đối tượng người lao động trong đó có học sinh trường THPT Đông Thụy Anh

Có thể nói vấn đề định hướng nghề nghiệp đang dần trở nên rất quan trọng, chính quyền, đoàn thể ở một số địa phương các cơ quan tổ chức trên địa bàn huyện đã và đang có sự quan tâm tới công tác định hướng nghề nghiệp Cụ thể qua khảo sát được từ học sinh chúng ta thấy rằng có 39,13% học sinh được tham gia các hoạt động định hướng nghề nghiệp từ địa phương Con số này không phải quá lớn tuy nhiên nó thể hiện được rằng công tác định hướng nghề nghiệp đã có sự quan tâm của các địa phương trên địa bàn huyện

27

Số lượng phiếu hỏi ( 115 phiếu)

Số lượng phiếu hỏi ( %)

Không quan tâm

Hiện tại đối với công tác định hướng nghề nghiệp cho các đối tượng lao động trong đó có học sinh THPT trên địa bàn huyện Thái Thụy của các chính quyền, cơ quan tổ chức đã và đang được thực hiện với các hình thức, biện pháp như tuyên truyền, tổ chức tọa đàm, tập huấn,… có mang lại hiệu quả nhất định, thông qua đó nâng cao nhận thức của cả gia đình và học sinh trong công tác định hướng nghề nghiệp Để các chính sách, các gói cứu trợ của Nhà nước cho vấn đề nghề nghiệp muốn đến được với người dân thì công tác tuyên truyền không thể không được quan tâm Các chính quyền đoàn thể đã tận dụng những cơ sở vật chất của xã, phường mình để làm tốt công tác tuyên truyền mang lại hiệu quả cho việc định hướng nghề nghiệp

Để nâng cao hơn nữa nhận thức của phụ huynh, học sinh về việc định hướng nghề nghiệp, giúp việc chọn nghề nghiệp của học sinh tốt hơn thì một

số địa phương đã có tổ chức những buổi tọa đàm để định hướng nghề nghiệp, các hoạt động ngoài trời với chủ đề hướng nghiệp đối tượng là thanh niên, học sinh, phụ huynh học sinh có thể tham gia Em Trần Anh Đức học sinh lớp

12 trường THPT Đông Thụy Anh cho biết, em quên ở xã Thụy Tân, ở xã em trong những năm gần đây các tổ chức bên đoàn thanh niên cũng có tổ chức

2 Tuyên truyền chính sách, pháp luật của Nhà nước về các chương

trình ưu đãi, hỗ trợ vốn để thanh niên khởi nghiệp

3 Tổ chức các đàm thoại về vấn đề nghề nghiệp cho thanh niên

4 Tổ chức tập huấn cho đối tương thanh niên, phụ huynh học sinh, học

sinh về nghề nghiệp ở các nhà văn hóa thôn, tổ dân phố

Bảng 2.6 Các hình thức định hướng nghề nghiệp

Như vậy ở các địa phương các chính quyền đoàn thể cũng đạt được những thành tựu nhất định trong công tác định hướng nghề nghiệp Sở dĩ có được những thành tựu đó là do tình hình thực tế của địa phương qua tổng kết

số lượng người thất nghiệp, số lượng sinh viên học sinh ra trường không có việc làm vì những ngành học, nghề học không phù hợp Và nhận thấy được tầm quan trọng của công tác định hướng cho thanh niên nói chung và lứa tuổi học sinh nói riêng trên địa bàn huyện

2.2.2.2 Hạn chế còn tồn tại

* Bên cạnh đó một số địa phương trên địa bàn huyện Thái Thụy vẫn chưa có

sự quan tâm đối với vấn đề định hướng nghề nghiệp

Bên cạnh những thành tựu đã đạt được trong công tác định hướng nghề nghiệp thì các địa phương còn tồn tại những hạn chế cần khắc phục Công tác định hướng nghề nghiệp cho học sinh ở các địa phương còn chưa mang tính chất phổ biến Cụ thể là ở bảng 2.5 qua khảo sát thực tế học sinh ở địa phương có đến 48,7 % tỉ lệ học sinh không nhận được sự định hướng của địa phương vì ở địa phương chưa có các hoạt động này, 12,17% học sinh không quan tâm đến việc định hướng nghề nghiệp của địa phương Tại sao lại có những hạn chế như vây?

29

Thứ nhất, điều kiện của mỗi địa phương là khác nhau, thông tin, truyền thông, kinh phí, cơ sở vật chất của địa phương cũng ảnh hưởng tới việc định hướng

Thứ hai, nhiều nơi chưa nhận thấy rõ được tầm quan trọng cả vấn đề định hướng nghề nghiệp sẽ giảm tình trạng thất nghiệp của thanh niên, ổn định thu nhập cá nhân góp phần phát triển xã hội

Thứ ba, vì mới chỉ có một số địa phương quan tâm đến vấn đề định hướng nghề nghiệp cho học sinh cho nên các hình thức còn khá đơn giả, kém

sự thu hút đối với học sinh

Thứ bốn, chưa có sự liên kết của Nhà trường và địa phương trong vấn

* Đa số các bậc phụ huynh đều nhận thấy tầm quan trọng của việc định hướng nghề nghiệp cho con em mình

Nhận thức đúng đắn của gia đình về tầm quan trọng của việc định hướng nghề nghiệp đúng sẽ mang lại những hiệu quả cao trong việc lựa chọn nghề nghiệp cho bản thân học sinh Qua khảo sát thực tế có 61,5% phụ huynh

có thái độ rất quan tâm tới vấn đề định hướng, 28,6% phụ huynh có thái độ

30

quan tâm tới vấn đề định hướng Thực hiện phỏng vấn sâu phụ huynh học sinh lớp 12 trường THPT Đông Thụy Anh cho hay: “ Đối với vấn đề định hướng nghề nghiệp cho cháu gia đình đã sớm định hướng được theo những thế mạnh mà cháu có Đến hiện tại cháu đã có những dự định cho vấn đề nghề nghiệp tương lai.” Anh Nguyễn Trung Kiên phụ huynh học sinh lớp 10 trường THPT Đông Thụy Anh cho hay: “ Hiện tại cháu nhà tôi mới vào lớp

10 tuy nhiên chúng tôi cũng rất quan tâm đến vấn đề nghề nghiệp tương lai của cháu nhưng hiện tại gia đình cũng chưa xác định được hướng đi như nào còn phụ thuộc vào kết quả năm lớp 10 của cháu, sau đó gia đình mới tiếp tục định hướng.”

Thái độ của phụ huynh Số lượng phiếu

hỏi ( 70 phiếu )

Số lượng phiếu hỏi ( % )

Bảng 2.7 Thái độ của gia đình đối với việc định hướng nghề nghiệp cho

học sinh

* Rất nhiều bậc phụ huynh lựa chọn định hướng nghề nghiệp theo hướng đáp ứng nguyện vọng, tôn trọng quyết định của con cái chứ không định hướng theo hướng bắt buộc

Trong công tác hướng nghiệp cho con cái cha mẹ sẽ đóng vai trò là người định hướng đưa ra lời khuyên từ đó giúp con cái có những sự lựa chọn đúng đắn Theo khảo sát thực tế đối với phụ huynh có 54,3% phụ huynh học sinh định hướng theo nguyện vọng của con mình Phỏng vấn chị Hà Thị Tú phụ huynh học sinh lớp 12 trường THPT Đông Thụy Ạnh cho hay: “ Mỗi gia đình sẽ có những sự định hướng riêng cho con cái của mình Hiện nay để tìm được một công việc với mức lương ổn định khá khó khăn chính vì thế gia đình tôi cũng phải định hướng rõ cho cháu Tuy nhiên gia đình vẫn dựa trên những mong muốn, nguyện vọng của cháu để đưa ra định hướng sao cho phù