Nghiên cứu ảnh hưởng của cơ sở hạ tầng và chi phí đến quyết định đầu tư DNNVV

Dựa trên bộ dữ liệu từ 231 doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam, kết quản nghiên cứu đã phát hiện thấy rằng với đặc trưng của các DNNVV hiện nay, cả hai yếu tố cơ sở hạ tầng và chi phí đ

Ảnh hưởng của cơ sở hạ tầng và chi phí đến

quyết định đầu tư của DNNVV tại Việt Nam

Nguyễn Mạnh Cường, Đại học Công Nghiệp Hà Nội

Đỗ Hải Hưng, Đại học Công Nghiệp Hà Nội

Tóm tắt

Bài báo nghiên cứu ảnh hưởng của cơ sở hạ tầng và chi phí đến quyết định đầu tư của DNNVV tại Việt Nam Không giống như một số nghiên cứu cho rằng cơ sở hạ tầng chỉ quan trọng với các doanh nghiệp lơn Dựa trên bộ dữ liệu từ 231 doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam, kết quản nghiên cứu đã phát hiện thấy rằng với đặc trưng của các DNNVV hiện nay, cả hai yếu tố cơ sở hạ tầng và chi phí đều có ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của doanh nghiệp,

Và do đó, nếu các địa phương muốn thúc đẩy đầu tư của các DNNVV hiện nay thì việc cải thiện cả hai yếu tố này là cần thiết

Từ khóa: Cơ sở hạ tầng, chi phí, môi trường đầu tư, quyết định đầu tư, doanh nghiệp

nhỏ và vừa.

Giới thiệu

Doanh nghiệp nhỏ và vừa là chủ thể cung cấp hàng hóa, dịch vụ quan trọng trong tất

cả các nền kinh tế Vấn đề cải thiện môi trường đầu tư trong đó có vấn đề về cơ sở hạ tầng và chi phí cho các doanh nghiệp ngày càng thu hút các nghiên cứu trong và ngoài nước Tuy nhiện, các nghiên cứu trước đây phần lớn tập trung ở góc độ vĩ mô hay cấp độ quốc gia, chủ yếu quan tâm đến quyết định đầu tư của các doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài, ít nghiên cứu đến các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa Do đó, kết quả nghiên cứu không cung cấp nhiều kết quả cụ thể về vai trò của cơ sở hạ tầng và chi phí trong việc thúc đẩy đầu tư của các DNNVV tại một phạm vi nhỏ hơn, chẳng hạn là tại một địa phương Hơn nữa, bằng chứng từ các nghiên cứu tại các quốc gia khác có thể không phản ánh chính xác trong bối cảnh các DNNVV tại Việt Nam

Do đó, xuất phát từ cấp độ từng doanh nghiệp để tiến hành nghiên cứu ảnh hưởng của của cơ sở hạ tầng đến quyết định đầu tư của DNNVV tại Việt Nam là cần thiết và sẽ góp phần

bù đắp vào các khoảng trống nghiên cứu nói trên

1 Tổng quan nghiên cứu

1.1 Doanh nghiệp nhỏ và vừa và quyết định đầu tư của doanh nghiệp

Doanh nghiệp nhỏ và vừa:

Các tiêu chí chính được sử dụng để định nghĩa các DNNVV có thể được phân loại thành hai nhóm: (1) Tiêu chí định lượng: Thông thường, số lượng lao động toàn thời gian được đề cập như là tiêu chí chính nhưng đồng thời nó cũng được bổ sung một vài tiêu chí hỗ trợ cần thiết khác để phân biệt rõ DNNVV với các doanh nghiệp lớn như tổng tài sản, tổng doanh thu (2) Các tiêu chí định tính: Đặc trưng nổi bật của các DNNVV bao gồm: (i) Chiếm phần thị trường tương đối nhỏ; (ii) là sử dụng "nguyên tắc cá nhân" về sở hữu và quản lý, nghĩa là chủ sở hữu và quản lý doanh nghiệp là cùng một người, đóng vai trò trung tâm trong

mọi quá trình ra quyết định kinh doanh kể cả với nhân viên, khách hàng và nhà cung cấp; (iii)

Có tính độc lập, nghĩa là doanh nghiệp không phải là một phần của doanh nghiệp lớn hoặc tương đối tự do với sự kiểm soát bên ngoài của một doanh nghiệp lớn khác (Gentrit and Justina, 2015) Tại Việt Nam, định nghĩa DNNVV sử dụng một hoặc kết hợp một số số phép

đo trong bốn phép đo xác định: số lượng lao động, doanh thu, tổng tài sản, tổng vốn Cách định nghĩa Nghị định số 56/2009/NĐ-CP của Chính phủ cũng căn cứ theo quy mô tổng nguồn vốn hoặc số lao động bình quân năm của các doanh nghiệp, tùy theo tính chất, mục tiêu của từng chính sách, chương trình trợ giúp mà các tiêu chí có thể được cụ thể hóa cho phù hợp

Quyết định đầu tư của doanh nghiệp.

Hành vi đầu tư của doanh nghiệp nói chung được hiểu là việc các doanh nghiệp bỏ vốn ở hiện tại nhằm thu được lợi nhuận trong tương lai Quyết định đầu tư của doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế trên cả góc độ vĩ mô và vi mô Ở góc độ vĩ mô, đầu

tư của doanh nghiệp đóng góp phần lớn vào sự tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội của các quốc gia, đó là nguồn lực lớn duy trì các hoạt động kinh tế (Zarnowitz 1992) Trên phương diện vi mô, quyết định đầu tư là cơ hội giúp các doanh nghiệp giảm chi phí, giá thành, gia tăng hiệu quả sản xuất, cải thiện khả năng cạnh tranh Nó có thể được hiểu là quá trình sử dụng phối hợp các nguốn lực nhằm đạt được kết quả có lợi hoặc đạt được một tập hợp các mục tiêu xác định trong điều kiện kinh tế xã hội nhất định (Từ Quang Phương, Nguyễn Bạch Nguyệt 2007) Quyết định đầu tư cũng là việc làm quan trọng đầu tiên khi các doanh nghiệp muốn tận dụng cơ hội, thời cơ kinh doanh để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng và phát triển

1.2 Ảnh hưởng của cơ sở hạ tầng và chi phí đến quyết định đầu tư của doanh nghiệp

Nhìn chung, quá trình ra quyết định đầu tư được thừa nhận là chịu ảnh hưởng tổng hòa của nhiều yếu tố khác nhau, bao gồm cả yếu tố bên trong và các yếu tố bên ngoài doanh nghiệp

Các yếu tố bên trong (Enoma và Mustapha, 2010) hay các yếu tố vi mô và yếu tố chiến lược (theo cách gọi của Wei và Liu, 2005; Zhang,2002; Chin-Shan Lu và cộng sự, 2006) phản ánh chiến lược, khả năng của doanh nghiệp, chúng thường liên quan tới các mục tiêu dài hạn và khả năng của các doanh nghiệp trong việc bảo vệ thị trường, khả năng đa dạng hóa các hoạt động kinh doanh để đạt được hoặc duy trì một chỗ đứng tại địa điểm đầu tư cũng như bổ sung một loại hình đầu tư

Trong khi đó, các yếu tố bên ngoài doanh nghiệp (Enoma và Mustapha, 2010), cũng được gọi là các yếu tố vĩ (theo cách gọi của Wei và Liu, 2005; Zhang,2002; Chin-Shan Lu và cộng sự, 2006) bao gồm các yếu tố thuộc môi trường kinh tế, môi trường chính trị và xã hội

và các chính sách, quy định của chính phủ Cùng với các yếu tố bên trong, nhiều nghiên cứu thực nghiệm thừa nhận rằng tất cả các doanh nghiệp đang chịu ảnh hưởng lớn của các yếu tố bên ngoài trong quá trình ra quyết định đầu tư của mình Cơ sở hạ tầng và chi phí thuộc nhóm các yếu tố bên ngoài doanh nghiệp

Về cơ sở hạ tầng:

Theo các nghiên cứu của Seyoum And Lin (2015); Khadarool and Seetanah (2010); Jose I Galan (2007); David Dollar và cộng sự (2005); Oum and Park (2004); Dunning (1981, 1988,1993) và nhiều nghiên cứu khác, chất lượng và sự sẵn có của cơ sở hạ tầng bao gồm giao thông vận tải, năng lượng, thông tin, nước, chất lượng và kỹ năng lao động, khả năng tiếp cận tài chính … có thể có một tác động lớn đến hiệu quả sản xuất, tiềm năng tăng trưởng, cũng như về khả năng các doanh nghiệp sẽ xác định vị trí đầu tư trong một khu vực Theo đó, các doanh nghiệp có xu hướng chọn đầu tư tại các địa điểm với cơ sở hạ tầng tốt và các doanh nghiệp hiện tại có thể dời đi nơi khác khi họ không hài lòng với cơ sở hạ tầng sẵn có Do vậy,

cơ sở hạ tầng có thể là một yếu tố quyết định quan trọng vị trí đầu tư của doanh nghiệp (David Dollar và cộng sự, 2005)

Theo Shatz và Venables (2000), có hai lý do chính nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài chọn lựa một vị trí đầu tư Đầu tiên là động cơ tìm kiếm thị trường, đầu tư kinh doanh để phục

vụ các thị trường địa phương giúp đạt được tính kinh tế về thuế quan, chi phí vận chuyển và khai thác một thị trường mới Lý do thứ hai là họ có thể sử dụng các đầu vào với chi phí thấp hơn hay đạt được tính kinh tế các yếu tố sản xuất để tối đa hóa lợi nhuận

Khadarool và Seetanah (2010) nghiên cứu về ảnh hưởng của hạ tầng giao thông đến đầu tư trực tiếp nước ngoài lập luận rằng để tiếp cận thị trường mới doanh nghiệp cần tiếp nhận và vận chuyển sản phẩm, sự phát triển cơ sở hạ tầng giao thông giúp doanh nghiệp được tiếp cận cách thức vận chuyển dễ dàng và giảm chi phí vận tải, chi phí kinh doanh để thu lợi nhuận tối đa, do đó nó cũng góp phần đáp ứng động cơ tìm kiếm thị trường Ngoài ra, trên thực tế cơ sở hạ tầng được coi như đầu vào bổ sung như điện nước, thông tin, chất lượng lao động… nên khi chúng được cung cấp đầy đủ và có chi phí thấp giúp doanh nghiệp đạt được tính kinh tế yếu tố đầu vào

Rất nhiều nghiên cứu thừa nhận cơ sở hạ tầng là một trong những yếu tố quan trọng nhất để thu hút các nhà đầu tư Dunning (1981, 1988,1993), Chin-Shan Lu và cộng sự (2006), David Dollar và cộng sự (2005), Ching-Chiao Yang (2006), Mary Hallward-Driemeier (2006), Khalid Sekkat (2007), A.J.Khadarool và B Seetanah (2010) và nhiều nghiên cứu khác

Root và Ahmed (1979) và Wheeler và Mody (1992) là một trong những người đầu tiên khẳng định sự quan trọng của cơ sở hạ tầng đối với việc thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài cho các quốc gia Dunning (1981, 1988, 1993) cũng thừa nhận rằng cơ sở hạ tầng

là những lợi thế địa điểm quan trọng mà các công ty nước ngoài tìm kiếm trước khi vận hành

và đầu tư ở nước sở tại Haughwout (2001) chỉ rõ, ngay cả khi cơ sở hạ tầng như không có vai trò trực tiếp trong cơ cấu chi phí và năng suất của các công ty tư nhân, vẫn có nhiều bằng chứng cho thấy có tác động gián tiếp từ cơ sở hạ tầng giúp doanh nghiệp hạ thấp chi phí, nâng cao hiệu quả đầu tư Tương tự, nghiên cứu của Dollar và cộng sự (2005), Hallward-Driemeier

và Wallsten (2006) thu thập dữ liệu từ một số lượng lớn các doanh nghiệp để xem xét các chỉ

số môi trường đầu tư cho thấy cơ sở hạ tầng có ảnh hưởng lớn đến hoạt động của doanh nghiệp thông qua các chỉ số năng suất nhân tố tổng hợp (TFP), hiệu suất đầu tư, tăng trưởng việc làm Chin-Shan Lu và Ching-Chiao Yang (2006), nghiên cứu đã tìm thấy mối hệ tích cực giữa cơ sở hạ tầng và ý định phát động đầu tư của doanh nghiệp trong khu vực hậu cần quốc

tế Nếu một khu vực tăng cường cơ sở hạ tầng bao gồm cả cơ sở hạ tầng cứng như thông tin liên lạc và cung cấp năng lượng và cơ sở hạ tầng mềm như các thông tin và kỹ năng lao động, các nhà đầu tư tiềm năng sẽ sẵn sàng để đầu tư vào khu vực đó Thêm vào đó là của Jose I Galan và cộng sự (2007), dựa trên phân tích mẫu với 103 doanh nghiệp đa quốc gia Tây Ban Nha trong quyết định đầu tư của họ tại các nước Mỹ La Tinh và Liên Minh Châu Âu, kết quả phân tích cho thấy các nhà quản lý doanh nghiệp đa quốc gia của Tây Ban Nha gán một vai trò trung tâm đối với yếu tố cơ sở hạ tầng và công nghệ khi họ xác định vị trí đầu tư tại các quốc gia thuộc khối Châu Âu Các doanh nghiệp đặc biệt nhấn mạnh vào các yếu tố như sự sẵn có và chất lượng của cơ sở hạ tầng phát triển tốt, mức độ cao của sự phát triển công nghệ

và tiếp cận với các nhà cung cấp đáng tin cậy

Trong bối cảnh các nước đang phát triển, vai trò của cơ sở hạ tầng càng trở nên rõ ràng hơn Ở đó, tính sẵn có của cơ sở hạ tầng là một đòi hỏi mang tính cấp thiết để tạo dựng môi trường đầu tư hấp dẫn và hỗ trợ tích cực cho đầu tư tư nhân (Wheeler và Mody, 1992) Nghiên cứu của Dollar và cộng sự (2005); Hallward-Driemeier và Wallsten (2006) nhấn mạnh thêm rằng, sự thiếu hụt cơ sở hạ tầng tại các nước đang phát triển hiện nay là một hạn chế đáng kể cho hoạt động đầu tư của doanh nghiệp và năng lực cạnh tranh của các quốc gia này

Như vậy, xét về tổng thể các nghiên cứu cho thấy trong một môi trường đầu tư có cơ

sở hạ tầng có chất lượng, vận hành trơn tru là điều kiện giúp doanh nghiệp giảm thiểu chi phí kinh doanh và do đó nâng cao tỷ lệ lợi nhuận đầu tư cơ sở hạ tầng tốt là một điều kiện cần thiết cho các nhà đầu tư hoạt động thành công và do đó sẽ thu hút được đầu tư của các doanh nghiệp Giống như Wei (2000) đã kết luận "một địa điểm với cơ sở hạ tầng tốt là hấp dẫn hơn những nơi khác”

Tuy vậy, vẫn có một số ít nghiên cứu không thống nhất quan điểm trên Theo ADB (2005), cơ sở hạ tầng tác động có tác động tới kinh doanh của doanh nghiệp ít hơn so với các yếu tố môi trường đầu tư khác như sự ổn định kinh tế, tham nhũng và các quy định về lao động Nghiên cứu của Quazi (2005) và Commander và Svejnar (2007) cho thấy không có mối quan hệ đáng kể giữa cơ sở hạ tầng và thu hút vốn đầu tư của các địa phương

Ngoài ra, các nghiên cứu cũng cho thấy có sự mâu thuẫn khi xét tới vai trò của các yếu

tố thành phần trong cơ sở hạ tầng Kết quả nghiên cứu của David Dollar và sự (2005) cho thấy yếu tố của cơ sở hạ tầng vật lý đặc biệt là năng lượng có ảnh hưởng quan trọng nhất đến hiệu quả hoạt động kinh doanh Ngược lại, kết quả phân tích của Mary Hallward-Driemeier (2006) lại cho thấy vai trò của cơ sở hạ tầng vật lý như giao thông, năng lượng là khá hạn chế trong khi cơ sở hạ tầng công nghệ và tính linh hoạt của thị trường lao động ảnh hưởng tích cực nhất đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp

Về chi phí

Chi phí cũng là yếu tố nhận được nhiều sự chú ý trong các nghiên cứu gần đây Các chi phí đầu vào thường liên quan trực tiếp đến cơ sở hạ tầng, tuy nhiên cơ sở hạ tầng tại một địa điểm cụ thể được đo lường bằng sự đầy đủ và chất lượng của chúng Còn yếu tố chi phí sẽ xem xét chủ yếu ở góc độ chi phí mà doanh nghiệp dự kiến phải trả cho việc sử dụng các cơ

sở hạ tầng để thực hiện đầu tư Các yếu tố chi phí phản ánh giá cả của lao động và các đầu vào khác như đất, năng lượng (như điện, điện), vận tải, nguyên liệu (Mebratu seyoum và Jihong Lin, 2015)

Chi phí là một vấn đề quan trọng mà các nhà đầu tư phải xem xét việc trước khi quyết định đầu tư, một số nghiên cứu đã tập trung vào vấn đề này

Trên cơ sở các khía cạnh của vị trí (L) lợi thế, mô hình chiết trung của Dunning (1980,

1988, 1993) có đề cập đến vấn đề động cơ hiệu quả nguồn lực nhân tố Theo đó, các doanh nghiệp bị thúc đẩy bởi nhu cầu tìm kiếm các yếu tố sản xuất nhằm đảm bảo được cung cấp các đầu vào với giá rẻ và an toàn chẳng hạn như tài nguyên thiên nhiên và nguồn nhân lực tại địa điểm dự kiến Do đó sự chênh lệch mức giá hay chi phí đầu vào giữa các địa điểm, quốc gia sẽ là vấn đề quan trọng trong quyết định đầu tư của doanh nghiệp

Wu và Strange (2000) đã chứng minh tầm quan trọng của việc xem xét chi phí và cho rằng nó có ảnh hưởng nhất định đến sự lựa chọn của các vị trí của các công ty bảo hiểm nước ngoài tại Trung Quốc Oum và Park (2004), Graeme Newell và Ross Seabrook (2006) cũng tái khẳng định rằng yếu tố chi phí là một yếu tố quan trọng với ra quyết định vị trí đầu tư Trong nghiên cứu về các yếu tố tác động tới ý định đầu tư của doanh nghiệp vào khu vực hậu cần xuyên quốc gia, Chin-Shan Lu, Ching-Chiao Yang (2006) cũng cho thấy có sự tác động của các yếu tố chi phí tới dự định đầu tư của doanh nghiệp Phát hiện cũng cho thấy các nhà quản trị cần phải cung cấp các đầu vào có ưu thế như đất đai và lao động với chi phí thấp và ưu đãi thuế để thu hút các nhà đầu tư

Quá trình tổng quan nghiên cứu cũng cho thấy, tầm quan trọng của các yếu tố chi phí đối với các quyết định đầu tư có khả năng chịu ảnh hưởng bởi sự tương quan giữa địa điểm đầu tư dự kiến và với địa điểm xuất phát của doanh nghiệp Theo nghiên cứu của Jose I Galan

và cộng sự (2007), khi các doanh nghiệp đa quốc gia Tây Ban Nha xem xét chủ yếu đến nhóm các yếu tố liên quan đến chiến lược tài sản trục lợi khi quyết định để xác định vị trí đầu tư của

họ trong nhóm các nước phát triển hơn Tây Ban Nha (Liên minh châu Âu), nhóm các yếu tố chi phí không có vai trò quan trọng Nhưng ngược lại, khi điểm đến dự kiến đầu tư là các nước kém phát triển hơn, ngoài các yếu tố xã hội và văn hóa thì các yếu tố chi phí đã gây ảnh hưởng tiêu cực và đáng kể về khi các doanh nghiệp Tây Ban Nha định vị đầu tư của họ ở châu

Mỹ Latinh Ngoài ra còn có các nghiên cứu của Buckley và cộng sự (2007 và gần đây hơn là nghiên cứu của Mebratu seyoum và Jihong Lin (2015) nghiên cứu về đầu tư của các doanh nghiệp Trung quốc ra nước ngoài cho thấy, động cơ tìm kiếm các tài nguyên giá rẻ không có vai trò quan khi các doanh nghiệp ra quyết định đầu tư, yếu tố đóng vai trò quan trọng nhất là lợi thế cụ thể của doanh nghiệp, tiếp theo là khả năng tiếp cận thị trường và ưu đãi của địa phương Họ luận giải rằng lý, tại thị trường nội địa Trung Quốc nguồn cung lao động và các đầu vào khác là rất rồi rào với chi phí thấp, do đó nó không còn là lý do thúc đầy các doanh nghiệp đầu tư nữa

2 Mô hình và phương pháp nghiên cứu.

Từ nghiên cứu của Jose.I Galan và cộng sự (2007); Chin Shan Lu và cộng sự (2006) cùng với nhiều nghiên cứu khác khi xem xét biến phụ thuộc là quyết định đầu tư của doanh

nghiệp dưới sự ảnh hưởng của các yếu tố cơ sở hạ tầng và chi phí Trong đó, các yếu tố cơ sở

hạ tầng phản ánh sự sẵn có và chất lượng của hạ tầng giao thông, năng lượng, công nghệ, nguồn lao động và khả năng tiếp cận tài chính Các yếu tố chi phí phản ánh chi phí tiếp cận và giá cả của lao động và các đầu vào khác như đất đai, thuế, năng lượng, vận tải, nguyên vật liệu Dựa trên kết quả tổng quan, nghiên cứu đã dự kiến mô hình nghiên cứu cho bối cảnh tại Việt Nam, cụ thể:

- Về mô hình nghiên cứu được mô hình hóa như sau:

Hình 1 Mô hình nghiên cứu

Nguồn: Tác giả tổng hợp đề xuất

- Phương trình hồi quy: Y = β0 + β1*X1 + β2*X2 + ε

Trong đó :

Y: Quyết định đầu tư của doanh nghiệp X1,X2: Cơ sở hạ tầng, chi phí

β0: Hằng số βi: Các hệ số hồi quy ε: Sai số ngẫu nhiên

- Các giả thuyết nghiên cứu:

H01: Cơ sở hạ tầng ảnh hưởng cùng chiều đến quyết định đầu tư của DNNVV

H02: Chi phí ảnh hưởng ngược chiều đến quyết định đầu tư của DNNVV

- Thang đo các biến:

Hình 1 Thang đo cơ sở hạ tầng và chi phí

1 Cơ sở

hạ tầng

2.1 Hệ thống giao thông tại địa phương đầy đủ, thuận lợi

Chin-Shan Lu và cộng sự (2006);

Jose.I Galan và cộng sự (2007) Sun và cộng sự (2002); Dollar và cộng sự (2005);

2.2 Doanh nghiệp được sử dụng nguồn cung cấp điện, nước ổn định

2.3 Thông tin liên lạc thuận tiện, ổn định

2.4 Nguồn lao động, cán bộ quản lý dồi dào và có chất lượng

2.5 Quỹ mặt bằng để đầu tư sản xuất kinh doanh tại địa phương phong phú.

2.6 Công nghệ, kỹ thuật phát triển cao

cộng sự (2006), Oum và Park 3.2 Giá cả nguyên liệu, năng lượng và nước sạch cao

Cơ sở hạ tầng

Quyết định đầu tư của DNNVV Chi phí

(2004) ; Jose.I Galan và cộng sự (2007) Sun và

3.3 Khó tiếp cận nguồn vốn có lãi suất thấp

3.4 Khó khăn trong việc tiếp cận đất đai chi phí thấp

3.5 Doanh nghiệp phải sử dụng lao động với chi phí cao

Phương pháp nghiên cứu định tính: Nghiên cứu thực hiện phỏng vấn sâu với 10 giám đốc doanh nghiệp nhằm kiểm tra, điều chỉnh, bổ sung thang đo cho các khái niệm nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu định lượng: Nghiên cứu định lượng được thực hiện với

dữ liệu thu thập bằng bảng hỏi với 231 doanh nghiệp khác nhau Các nội dung chính bao gồm: (1) Đánh giá chính thức thang đo bằng phương pháp phân tích nhân tố khám phá EFA

và hệ số tin cậy Cronbach’s Alpha; (2) Đánh giá xu hướng, mức độ tác động giữa các biến phụ thuộc và biến độc lập cũng như là các giả thuyết nghiên cứu của mô hình

Mẫu nghiên cứu: Để thực hiện nghiên cứu, có 300 phiếu khảo sát được phát ra, số phiếu thu về hợp lệ là 231 phiếu, đạt tỷ lệ 77% Trong đó nếu tính theo quy mô vốn đầu tư tại thời điểm điều tra, số lượng mẫu tương đối trải đều giữa các mức quy mô vốn, dao động từ 26 đến 38 doanh nghiệp Cụ thể, nhóm doanh nghiệp có quy mô vốn đến dưới 0,5 tỷ đồng đến dưới 1 tỷ đồng và từ 1 tỷ đồng đến dưới 5 tỷ đồng có số mẫu lớn nhất với 38 doanh nghiệp Thấp nhất là nhóm doanh nghiệp có quy mô vốn từ 50 đến 100 tỷ đồng với 26 doanh nghiệp được điều tra

3 Kết quả và bình luận.

3.1 Kết quả nghiên cứu định tính: Nhìn chung các thang đo được các đối tượng điều tra hiểu đúng ý nghĩa và có thể trả lời một cách dễ dàng Vì vậy, các thang đo này sẽ được giữ nguyên để đưa vào bảng hỏi chi tiết trong nghiên cứu định lượng sau khi có một vài điều chỉnh nhỏ với thang đo cơ sở hạ tầng Theo đó biến quan sát số 3 và biến quan sát số 6 được đề nghị gom lại thành biến quan sát phản ánh chung về Trình độ phát triển công nghệ,

hệ thống thông tin tại địa phương

3.2 Kiểm định giá trị của thang đo chính thức bằng phương pháp phân tích nhân tố khám phá (EFA):

Trước tiên, kiểm định KMO và Bartlett được thực hiện nhằm kiểm tra điều kiện phân tích EFA của dữ liệu Kết quả thu được là, giá trị KMO = 0,782, kiểm định Bartlett cho giá trị Sig là 0,000 Kết quả này cho thấy các biến có quan hệ với nhau và đủ điều kiện để phân tích nhân tố khám phá

Nghiên cứu tiến hành chạy lại EFA, từ 10 biến quan sát đã trích được 2 nhân tố Tổng phương sai giải thích được khi nhóm nhân tố được rút ra là 64,994 (>50%) Các giá trị Factor loading đều đạt giá trị từ 4.32 trở lên, đạt yêu cầu lớn hơn 0.3

3) Kết quả EFA cho Cơ sở hạ tâng gồm 5 tiêu chí đo lường được tải vào một nhân tố,

hệ số tải tương ứng được sắp xếp từ lớn đến nhỏ là: 0,835; 0,799; 0,768; 0,749 và 0,575 Như vậy các hệ số tải về nhân tố tương ứng đều lớn hơn 0,55 nên có thể kết luận 5 biến quan sát này có quan hệ ý nghĩa với biến Cơ sở hạ tầng

4) Kết quả EFA cho chi phí gồm 5 tiêu chí đo lường được tải vào một nhân tố, hệ số tải tương ứng được sắp xếp từ lớn đến nhỏ là: 0,883; 0,882; 0,834; 0,728 và 0,726 Như vậy các hệ số tải về nhân tố tương ứng đều lớn hơn 0,72 nên có thể kết luận 5 biến quan sát này có quan hệ ý nghĩa với biến Chi phí

3 Kết quả kiểm định ảnh hưởng của cơ sở hạ tầng và quyết định đầu tư của doanh nghiệp.

Kết quả kiểm định mô hình cho kết quả, R2 điều chỉnh là 0,195, giá trị Fchange là 28.913 với Sig = 0.000, hệ số Durbin-Watson = 1.708 và hệ số phóng đại phương sai (VIF) của các biến độc lập trong mô hình đều nhỏ hơn 2 Như vậy Như vậy, mô hình cũng được chấp nhận, các biến trong mô hình giải thích được 19,5% sự biến thiên của biến quyết định đầu tư

Các biến số, thông số kiểm định chuẩn hóa Hệ số đã Sig.

Biến phụ thuộc: Quyết đinh đầu tư

* Tương quan có ý nghĩa ở mức 0.001 (2 phía).

Đối với Cơ sở hạ tầng: Các thông số hồi quy cũng cho thấy, cơ sở hạ tầng có ảnh

hưởng quan trọng và cùng chiều tới quyết định đầu tư với ß = 0.410 (p<0.001) Có thể kết luận là có đủ cơ sở kết luận chấp nhận giả thuyết H01

Đối với chi phí: Kết quả hồi quy cũng cho thấy yếu tố chi phí có ảnh hưởng quan

trọng và ngược chiều tới quyết định đầu tư của doanh nghiệp với ß = -0.223 (p<0.01) Có đủ

cơ sở kết luận chấp nhận giả thuyết H02

4 Thảo luận kết quả nghiên cứu

Đây là một trong những nghiên cứu đầu tiên phân tích ảnh hưởng của cơ sở hạ tầng và chi phí tới quyết định đầu tư của các DNNVV tại Việt Nam

Về cơ sở hạ tầng: Phân tích cho thấy, yếu tố cơ sở hạ tầng giữa vai trò ảnh hưởng

quan trọng và tích cực nhất đến quyết định đầu tư của doanh nghiệp Điều này hàm ý rằng, các DNNVVV ưu tiên đầu tư phát triển hoạt động kinh doanh tại một địa phương khi họ được thỏa mãn các điều kiện về cơ sở hạ tầng hơn các địa phương khác Những kết quả này cho phép chúng ta suy luận rằng các DNNVV sẵn sàng tìm kiếm các địa phương có ưu thế về cơ

sở hạ tầng có thể giúp doanh nghiệp gia tăng lợi ích Do đó, họ đặc biệt nhấn mạnh vào sự tồn tại của các cơ sở hạ tầng phát triển tốt như sự sẵn có và chất lượng của nguồn nhân lực có tay nghề, đất đai, nguồn vốn, công nghệ và tiếp cận được các nhà cung cấp đáng tin cậy Điều này cũng phù hợp với lý thuyết hành vi đầu tư của Dunning (1980, 1988, 1993), theo đó, một địa phương sẽ trở thành lựa chọn vị trí đầu tư của doanh nghiệp nếu nó tạo ra những lợi thế trong cung cấp nguồn lực như đất đai, lao động, tài nguyên thiên nhiên và các hạ tầng khác phục vụ

sản xuất kinh doanh Đồng thời, xét về bối cảnh thực tế tại Việt Nam, cho dù cơ sở hạ tầng là yếu tố được chính quyền từ trung ương đến địa phương quan tâm đầu tư, cải thiện nhưng có

vẻ như các DNNVV hiện vẫn khó khăn khi tiếp cận các nguồn lực này Nổi bật trong đó chính

là những bất cập trong quá trình tiếp cận đất đai, nguồn vốn và nguồn lao động có chất lượng

Do đó kết quả của nghiên cứu là phù hợp với bối cảnh hiện nay của Việt Nam

Về chi phí: Lý thuyết của Dunning (1980, 1988, 1993) đề cập ở trên cũng hỗ trợ cho

phát hiện của nghiên cứu về vai trò của nhóm yếu tố chí phí Theo kết quả nghiên cứu, song song với cơ sở hạ tầng, chi phí cũng là vấn đề mà các DNNVV rất dành nhiều sự quan tâm và

có ảnh hưởng lớn khi quyết định đầu tư (ß= -0.219) Theo Dunning, một địa phương có lợi thế

và vị trí nghĩa là phải đảm cho các doanh nghiệp được thụ hưởng nguồn lực nhân tố đầu vào với chi phí thấp hơn Nghĩa là, các doanh nghiệp được cung cấp tài nguyên với giá rẻ và an toàn hơn so với các địa phương khác Như vậy, vấn đề được rút ra là, yếu tố chi phí lớn thực

sự đã trở thành sẽ là một rào cản đáng kể đối với các DNNVV tại Việt Nam vốn đã có những hạn chế về quy mô đầu tư quá nhỏ bé nên bị giới hạn về năng lực tài chính Chính những hạn chế này làm cho khả năng đáp ứng chi phí huy động các nguồn lực giảm đi, chẳng hạn việc thất thế so với các doanh nghiệp lớn có tiềm lực tài chính hùng mạnh, nên không thể tận dụng lợi thế quy mô khi thuê, mua một số lượng lớn và thời gian dài các nguồn lực đầu vào do đó phải chấp nhận một mức chi phí cao hơn Không những vậy, các doanh nghiệp nhà nước hoặc các doanh nghiệp có quan hệ thân hữu với giới chức địa phương sẽ dành được nhiều ưu ái hơn khi tiếp cận các nguồn lực chi phí thấp Với nhiều nguyên nhân khác nhau, có vẻ như các nguồn lực chi phí thấp không được phân bổ nhiều cho các DNNVV tại Việt Nam

4 Kết luận

Các nghiên cứu trước đây chủ yếu là tập trung ở góc độ vĩ mô hay cấp độ quốc gia, chưa đủ để cung cấp nhiều kết quả cụ thể để nhận thức các khía cạnh cơ sở hạ tầng và chi phí

có vai trò quan trọng như thế nào để thúc đẩy đầu tư của các DNNVV tại một phạm vi nhỏ hơn, cụ thể là tại một địa phương Hơn nữa, bằng chứng từ các nghiên cứu tại các quốc gia khác có thể không phản ánh chính xác những yếu tố nào là thực sự quan trọng đối với các DNNVV tại Việt Nam Kết quả của nghiên cứu này nhấn mạnh vào tính cấp thiết phải cải thiện cả hai yếu tố cơ sở hạ tầng và chi phí nếu các địa phương muốn thúc đẩy đầu tư của các DNNVV hiện nay

Tài liệu tham khảo

[1.] Christian M Rogerson, 2009 Local Investment Incentives for Urban Economic

Development: Recent Debates in South African Cities Urban Forum.

[2.] David Dollar, Mary Hallward-Driemeier and Taye Mengistae, 2005 Investment

Climate and Firm Performance in Developing Economies Economic Development and Cultural Change.

[3.] Hoa, D.T.T and Lin, J.Y., 2016 Provincial Governance and Foreign Direct

Investment in Vietnam: An empirical study at sub-nation level International Journal

of Research in Finance and Marketing.

[4.] Mary Hallward-Driemeier, Scott Wallsten and Lixin Colin Xu, 2006 Ownership, investment climate and firm performance Evidence from Chinese firms

Economics of Transition.

[5.] Mauro, P., 1995 Corruption and growth Quarterly Journal of Economics, 110,

pp 681-712

[6.] Tae Hoon Oum and Jong-Hun Park, 2004 Multinational firms’ location preference for regional distribution centers: focus on the Northeast Asian region

Transportation Research Part E.

[7.] Thuy, N.T and Mathijs A van Dijk, 2008 Corruption and growth_Private vs state-owned firms in Vietnam Journal of Banking & Finance.

[8.] Tuyen, T,Q., Huong, V.V., Tinh, D.T and Hiep T.D., 2016 Corruption, provincial institutions and manufacturing firm productivity: New evidence from a

transitional economy Estudios de Economía, N.43, Vol.2.

[9.] Viet, P.H., 2013 Effects of changes in provincial governance on the economic performance of the business sector: an empirical study using Vietnam’s Provincial

Competitiveness Index Waseda business &economic, 49.