HIỆU QUẢ của THUỐC y học cổ TRUYỀN TRONG điều TRỊ LOÃNG XƯƠNG

Mục tiêu nghiên cứu: Khảo sát hiệu quả của thuốc y học cổ truyền trong điều trị bệnh nhân loãng xương nguyên phát.. Mục tiêu nghiên cứu Khảo sát hiệu quả của thuốc y học cổ truyền tron

HIỆU QUẢ CỦA THUỐC Y HỌC CỔ TRUYỀN TRONG ĐIỀU TRỊ LOÃNG XƯƠNG

Nguyễn Thị Bay*, Lê Ngọc Thanh*, Lê Bảo Lưu*

TÓM TẮT

Đặt vấn đề và mục tiêu: Loãng xương chiếm tỉ lệ khá cao ở những người lớn tuổi Tuy bệnh danh loãng

xương không có trong các tài liệu kinh điển Y học cổ truyền (YHCT), nhưng đã có một số nghiên cứu bệnh học cho thấy có mối tương quan giữa loãng xương và bệnh lý tạng Thận Do đó thuốc YHCT có thể có hiệu quả trong

điều trị loãng xương Mục tiêu nghiên cứu: Khảo sát hiệu quả của thuốc y học cổ truyền trong điều trị bệnh

nhân loãng xương nguyên phát

Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Chúng tôi tìm kiếm các nghiên cứu từ trong các trang

MEDLINE, CNKI, EMBASE, CBM, Wanfang data, Elselvier, Medsci, Tạp chí Y học TP.HCM với các từ khóa được giới hạn “thuốc y học cổ truyền VÀ thảo dược VÀ loãng xương VÀ gãy xương” và chỉ chọn các nghiên cứu lâm sàng

Kết quả: Có 10 công thức thảo dược đã được chứng minh có hiệu quả trong điều trị và phòng ngừa loãng

xương dựa trên kết quả đo mật độ xương (BMD) Các công thức thảo dược làm tăng các hormon sinh dục và/hoặc tăng hoạt động tạo xương (tăng các marker tạo xương) và/ hoặc giảm hoạt động hủy xương (giảm các marker hủy xương) Theo YHCT, các thảo dược làm tăng phần tinh tủy của cơ thể

Kết luận: Thuốc YHCT có hiệu quả trong điều trị và phòng ngừa loãng xương Các nghiên cứu cần phải

tiến hành trong thời gian dài hơn (>12 tháng) và cần được so sánh trực tiếp với các thuốc điều trị loãng xương Tây Y hiện hành để so sánh hiệu quả, tính an toàn

Từ khóa: Tạng Thận (theo Y học cổ truyền), Thuốc YHCT, Loãng xương

ABSTRACT

EFFECTIVENESS OF TRADITIONAL MEDICINE IN THE TREATMENT OF OSTEOPOROSIS

Nguyen Thi Bay, Le Ngoc Thanh, Le Bao Luu

* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 18 - Supplement of No 1 – 2014: 255 - 261

Background and Aims: Osteoporosis is a major health problem for the elderly Although osteoporosis did

not exist in the literature of traditional medicine, but there have been a number of studies which showed that there

is pathologic correlation between osteoporosis and kidney deficiency Therefore, traditional medicine can be

effective in treating osteoporosis Aims: Survey the effectiveness of traditional medicine treatment on the patients

with primary osteoporosis

Materials and Method: We searched for papers published in MEDLINE, CNKI, EMBASE, CBM,

Wanfang data, Elselvier, Medsci, Medical journals databases without language limit by retrieving key words

“traditional medicine/ chinese herb AND herbal AND osteoporosis AND fracture”; only those papers with clinical trials will be selected

Results: There are 10 herbal formulas which have been proven to be effective in the treatment and prevention

of osteoporosis based on bone mineral density measurements (BMD) The herbal formula increased the sex hormones and / or increased bone formation activity (increased bone formation markers) and / or reduced bone

* Khoa Y Học Cổ Truyền – Đại Học Y Dược TP.HCM

Tác giả liên lạc: PGS TS Nguyễn Thị Bay ĐT: 0903716398 Email: bay.nt@umc.edu.vn

resorption activity (reduced bone resorption markers) According to traditional medicine, the herb increases the body's essence

Conclusion: Traditional medicine is effective in the treatment and prevention of osteoporosis The research to

be conducted over long periods (>12 months) and should be compared directly with Western medicine in the treatment of osteoporosis to compare the efficacy and safety

Keywords: Kidney (traditional medicine theory), traditional medicine/herbal, osteoprosis

MỞ ĐẦU

Với nhiều sự tiến bộ trong lĩnh vực chăm sóc

sức khỏe, tuổi thọ trung bình của con người

ngày một tăng Ở người cao tuổi có những sự

thay đổi về sinh lý cũng như bệnh lý ở hầu hết

các cơ quan, như hệ miễn dịch, hệ nội tiết, hệ tim

mạch, sự thay đổi ở hệ thống xương

khớp…Trong đó riêng vấn đề loãng xương

chiếm tỉ lệ khá cao ở những người lớn tuổi (20%

ở nữ giới và 10% ở nam giới ≥ 60 tuổi)(7,6) Y học

cổ truyền (YHCT) cũng có những quan điểm về

quá trình lão hóa tương tự YHCT cho rằng sự

thịnh suy của Thận khí có vai trò chủ đạo trong

quá trình sinh trưởng phát dục cũng như lão hóa

của con người Tuy bệnh danh loãng xương

không có trong các tài liệu kinh điển YHCT,

nhưng đã có một số nghiên cứu bệnh học cho

thấy có mối tương quan giữa loãng xương và

bệnh lý tạng Thận(7,3) Do đó, thuốc YHCT có thể

có hiệu quả trong điều trị loãng xương Việc tìm

hiểu về các thuốc YHCT trong điều trị loãng

xương cũng góp phần củng cố lý luận YHCT với

bệnh loãng xương

Mục tiêu nghiên cứu

Khảo sát hiệu quả của thuốc y học cổ

truyền trong điều trị bệnh nhân loãng xương

nguyên phát

ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Đối tượng

Tất cả những nghiên cứu thử nghiệm lâm

sàng dùng để đánh giá hiệu quả của các thuốc

YHCT trong điều trị loãng xương

Tiêu chuẩn chẩn đoán loãng xương theo

WHO 1994 và loại trừ tất cả những trường hợp

loãng xương thứ phát do thuốc, bệnh nội tiết, do

phẫu thuật…Kết quả của các thử nghiệm lâm sàng phải được chứng minh bằng sự thay đổi mật độ xương (BMD) của thắt lưng, cổ xương đùi hoặc xương cổ tay

Phương pháp tìm kiếm các nghiên cứu

Chúng tôi tìm kiếm các nghiên cứu từ trong các trang MEDLINE, CNKI, EMBASE, CBM, Wanfang data, Elselvier, Medsci, Tạp chí Y học TP.HCM với các từ khóa được giới hạn “ thuốc y học cổ truyền VÀ thảo dược VÀ loãng xương

VÀ gãy xương” (Chinese herb/ traditional medicine AND herbal AND osteoporosis AND fracture) và chúng tôi chỉ chọn các nghiên cứu lâm sàng (clinical trials) Chúng tôi tìm kiếm các tài liệu đến tháng 9/2013

KẾT QUẢ KHẢO SÁT

Kết quả tìm kiếm cho chúng tôi có được 10 công thức thảo dược đã được nghiên cứu trong điều trị loãng xương thỏa mãn các tiêu chí ban đầu Trong 10 công thức thảo dược được trình bày ở bảng 1, chúng tôi lọc ra những thảo dược nào xuất hiện với tỉ lệ ≥ 2 lần Kết quả cho thấy có thảo dược xuất hiện với tần suất phổ biến nhất theo thứ tự: Dâm dương hoắc (8/10), Thục địa (4/10), Ngưu tất (4/10), Phá cố chỉ (4/10), Câu kỷ tử (4/10), Cốt toái bổ (3/10), Đỗ trọng (2/10), Đan sâm (2/10), Đảng sâm (2/10), Hoàng kỳ (2/10), Sơn thù (2/10), Bạch truật (2/10) Theo lý luận YHCT,

các thảo dược này thuộc nhóm Bổ Thận dương

(Dâm dương hoắc, Phá cố chỉ, Cốt toái bổ, Đỗ

trọng); Bổ Thận âm (Thục địa, Câu kỷ tử); Hoạt

huyết hóa ứ (Ngưu tất, Đan sâm); Bổ khí kiện Tỳ

(Đảng sâm, Hoàng kỳ, Sơn thù, Bạch truật)

Bảng 1: Các công thức thảo dược được nghiên cứu

lâm sàng trong điều trị loãng xương

Viên mật cốt (Migu table) Dâm dương hoắc, Đỗ trọng, Hồ

đào nhân, Thục địa, Ngưu tất,

Phá cố chỉ Tiên linh cốt bảo phiến

(Xian ling Gubao capsule)

Dâm dương hoắc, Tục đoạn, Phá

cố chỉ, Thục địa, Đan sâm, Tri

mẫu

Viên nang bổ cốt linh (Bo

– gu ling capsul)

Bạch truật, Cốt toái bổ, Dâm dương hoắc, Thỏ ty tử Viên nang ích cốt (Yigu

capsule)

Dâm dương hoắc, Câu kỷ tử, Đương quy, Ngưu tất Viên nang cường cốt

(Qiang –Gu capsule)

Cốt toái bổ Viên kiện cốt (Jiangu

granule)

Dâm dương hoắc, Sơn thù, Đảng

sâm, Câu kỷ tử

Bổ Thận sinh tủy thang

(Bu Shen Sheng Sui

soup)

Đỗ trọng, Thục địa, Phục linh, Miết giáp, Quy bản, Hoàng bá, Thái tử sâm, Bạch truật, Hoài sơn, Sơn thù, Ngưu tất, Câu kỷ

tử, Trư tủy

Siro Cốt khang (Gu Kang

Oral liquid)

Phá cố chỉ, Dâm dương hoắc, Nhục thung dung, Bạch thược,

Hoàng kỳ

Viên nang Cốt sơ khang

(Gushukang capsule);

Viên Cốt sơ khang

(Gushukang granules)

Dâm dương hoắc, Thục địa, Cốt toái bổ, Hoàng kỳ Đan sâm, Mộc

nhĩ, Hạt bí đỏ

Viên nang Kim ô cốt thông

(Jinwugutong capsule)

Câu kỷ tử, Dâm dương hoắc, Uy linh tiên, Ngưu tất, Mộc qua, Cát căn, Khương hoàng, Phá cố chỉ, Đảng sâm, Ô sáo xà

Viên Mật cốt (Migu tablet): Một nghiên cứu

trên 192 phụ nữ Trung quốc sau mãn kinh cho

thấy viên Mật cốt làm cải thiện BMD đáng kể sau

12 -24 tuần Nghiên cứu cũng cho thấy sau điều

trị viên Mật cốt làm giảm các marker hủy xương

như MMP-2 (matrix metalloproteinase-2), sCTx

(bone cross-linked C-telopeptides of type

collagen), uNTx (urine bone cross-linked

N-telopeptides of type collagen), ngược lại chúng

cũng làm tăng các marker tạo xương như sBAP

(bone alkaline phosphates), sOC (osteocalcin) (17)

Viên Tiên linh cốt bảo (Xian ling Gubao

capsule): Các thử nghiệm lâm sàng cho thấy rằng

viên Tiên linh cốt bảo có tác dụng cải thiện có ý

nghĩa thống kê BMD cột sống thắt lưng ở phụ

nữ mãn kinh sau thời gian điều trị 6 tháng

Các nghiên cứu đồng thời cho thấy thuốc

không gây tác dụng phụ nào, cũng như thuốc

làm thay đổi các marker chu chuyển xương

(tương tự viên mật cốt)(17,2)

Viên Bổ cốt linh (Bo-gu Ling capsules): Một thử

nghiệm lâm sàng trên 150 phụ nữ có độ tuổi từ

40 - 60 được chẩn đoán là thiếu xương, được chia đều làm 2 nhóm, nhóm sử dụng viên Bổ cốt linh

và nhóm giả dược Kết quả nghiên cứu cho thấy BMD cột sống thắt lưng, cổ xương đùi ở nhóm

bổ cốt linh tăng lần lượt là 0,69% và 0,21% sau 6 tháng điều trị và giảm lần lượt là 0,61% và 0,33%

ở nhóm giả dược Nghiên cứu kết luận viên Bổ cốt linh có hiệu quả trong việc tăng cường BMD

ở phụ nữ mãn kinh >10 năm (4)

Viên nang ích cốt (Yigu capsule): Một nghiên

cứu mù đôi, ngẫu nhiên so với giả dược của viên nang ích cốt trên 210 bệnh nhân loãng xương sau mãn kinh cho thấy viên nang ích cốt làm tăng BMD cột sống thắt lưng, cổ xương đùi, làm giảm nguy cơ gãy xương, giảm đau do loãng xương, không xuất hiện gãy thân đốt sống mới, làm tăng hormon sinh dục (estradiol), làm tăng các marker tạo xương như sBAP, sOC Nghiên cứu cũng cho thấy viên nang ích cốt không gây ra tác dụng phụ nào trong thời gian dùng thuốc (16)

Viên nang cường cốt (Qiang –Gu capsule):

Các nghiên cứu lâm sàng chứng minh viên nang cường cốt làm thay đổi BMD đáng kể cổ xương đùi ở phụ nữ mãn kinh sau thời gian điều trị 24 tuần(8)

Viên kiện cốt (Jiangu granule): Một số nghiên

cứu thực nghiệm chứng minh viên kiện cốt có tác dụng ngăn ngừa và điều trị loãng xương nguyên phát do sự ức chế TNF –α, cân bằng Nitric oxide (NO) và ức chế sự hoạt động của các hủy cốt bào Các nghiên cứu lâm sàng cũng chứng minh viên kiện cốt làm thay đổi BMD cột sống thắt lưng, cổ xương đùi đáng kể ở phụ nữ mãn kinh sau thời gian điều trị 24 tuần (9,12)

Bổ Thận sinh tủy thang (Bu Shen Sheng Sui soup): Một nghiên cứu so sánh hiệu quả của Bổ

Thận sinh tủy thang với các liệu pháp hormon thay thế trong điều trị loãng xương sau mãn kinh Nghiên cứu đưa ra kết luận Bổ Thận sinh tủy thang làm tăng estrogen và progesterone

huyết thanh, do đó có thể dùng Bổ Thận sinh tủy

thang như là một liệu pháp hormon thay thế

Thuốc không gây tác dụng phụ như chảy máu

âm đạo, căng tức tuyến vú…Tuy Bổ Thận sinh

tủy thang và các liệu pháp hormon thay thế không làm cải thiện đáng kể BMD nhưng chúng

có thể làm giảm quá trình suy giảm BMD (5)

Dâm dương hoắc Ngưu tất

Thục địa Phá cố chỉ Câu kỷ tử Cốt toái bổ

Đỗ trọng Đan sâm Bạch truật Sơn thù Hoàng kỳ Đảng sâm

Sơ đồ 2: Tần suất các thảo dược có trong các công thức thuốc YHCT điều trị loãng xương

Siro Cốt khang (Gu Kang Oral liquid)

Một nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng, mù

đôi trên 240 phụ nữ loãng xương nguyên phát,

chia ngẫu nhiên làm hai nhóm Siro cốt khang

và nhóm Tiên linh cốt bảo Kết quả nghiên cứu

cho thấy ở cả hai nhóm đều làm cải thiện BMD

đáng kể Không có sự khác biệt có ý nghĩa về

Ca, P, ALP ở hai nhóm Thuốc giúp cải thiện

triệu chứng lâm sàng của loãng xương Trong

thời gian sử dụng thuốc, không ghi nhận bất

kỳ tác dụng phụ nào(14)

Viên nang Cốt sơ khang (Gushukang

capsule); Viên Cốt sơ khang (Gushukang

granules)

Một số nghiên cứu lâm sàng cho thấy Viên

nang Cốt sơ khang làm tăng BMD ở nữ giới

3,1%, nam giới 3,9% sau 6 tháng điều trị Thuốc

làm tăng hormon sinh dục (estrogen và androgen), làm chậm quá trình mất khối lượng xương, tăng BMD, nó có tác dụng ngăn ngừa và điều trị loãng xương Bên cạnh đó, thuốc làm tăng HDL-C có tác dụng trong phòng và điều trị bệnh tim mạch (10)

Viên nang Kim ô cốt thông (Jinwugutong capsule)

Nghiên cứu lâm sàng cho thấy sau 6 tháng điều trị, viên nang Kim ô cốt thông làm thay đổi BMD cột sống thắt lưng và cổ xương đùi đáng kể

ở bệnh nhân loãng xương nguyên phát Thuốc cũng làm tăng các marker tạo xương như osteocalcin, ALP, AP Đồng thời các marker hủy xương giảm đáng kể như OHP Thuốc không gây ra phản ứng phụ đáng kể nào(17)

Bảng 3: Đặc điểm của các nghiên cứu lâm sàng trong điều trị loãng xương bằng thảo dược

Tác giả/Năm

nghiên cứu

Số lượng bệnh nhân

Thời gian

BMD: CSTL + Cổ xương đùi

xương đùi

BMD: CSTL + Cổ xương đùi

Tác giả/Năm

nghiên cứu

Số lượng bệnh nhân

Thời gian

xương đùi

BMD: CSTL + Cổ xương đùi

BMD: CSTL + Cổ xương đùi

xương đùi

*MC: viên mật cốt; TLCB: Viên Tiên linh cốt bảo; BLC:Viên Bổ cốt linh; IC: Viên nang Ích cốt; CC: Viên nang Cường cốt; KC: Viên Kiện cốt; BTST: Bổ Thận sinh tủy thang; CK: Siro Cốt khang; CSK: Viên nang Cốt sơ khang; CSKv: Viên Cốt sơ khang; KOCT: Viên nang Kim ô cốt thông

Bảng 4: Sự thay đổi BMD ở nhóm điều trị bằng thuốc YHCT trước và sau điều trị.

Những nghiên cứu trên các công thức thảo

dược này đều chứng minh được tác dụng làm

thay đổi BMD cột sống thắt lưng và cổ xương

đùi có ý nghĩa thống kê sau thời gian điều trị 6

tháng hoặc 12 tháng Sau 6 tháng điều trị, BMD

cột sống thắt lưng của nhóm dùng thảo dược

tăng đáng kể so với nhóm chứng (WMD =0,07,

95% CI: 0,01 -0,04, n=892) Nghiên cứu cũng cho

kết quả tương tự đối với BMD cổ xương đùi

(WMD = 0,06, 95% CI:0,02–0,13,n =842)

BÀN LUẬN

Theo quan điểm của YHHĐ, việc tụt giảm các hormon sinh dục như estrogen ở phụ nữ mãn kinh, testosteron ở nam giới lớn tuổi là một trong những nguyên nhân góp phần gây loãng xương Theo quan điểm YHCT, Thận tàng tinh (bao gồm tinh sinh dục và tinh tạng phủ), tinh sinh tủy, tủy nuôi dưỡng xương cốt Khi tinh bị suy giảm sẽ ảnh hưởng đến khả năng phát dục, sinh dục, khả năng nuôi dưỡng cốt tủy Như vậy

ở YHHĐ và YHCT đều chung quan điểm cho rằng khi lớn tuổi do sự sụt giảm đột ngột của

hormon (YHHĐ) hoặc tinh (YHCT) đều sẽ dẫn

đến các rối loạn chức năng của xương cốt(7,3,6)

Có một số nghiên cứu đoàn hệ cho thấy Độc

hoạt tang ký sinh và Hữu quy ẩm là những bài

thuốc thường được kê đơn nhất trong điều trị

loãng xương Đây là những bài thuốc được sử

dụng từ hàng ngàn năm nay trong điều trị các

bệnh xương khớp ở Trung Quốc và Việt Nam

Tuy nhiên, do chúng chỉ đánh giá hiệu quả điều

trị loãng xương thông qua việc theo dõi triệu

chứng lâm sàng như cải thiện triệu chứng đau,

cứng khớp…, nên chưa chứng minh được là

thực sự có hiệu quả trong điều trị loãng xương

hay không(14) Ngược lại, các nghiên cứu được

trình bày ở trên tuy không phải là những bài

thuốc kinh điển trong điều trị các bệnh xương

khớp, nhưng đã chứng minh có hiệu quả và an

toàn trong điều trị và phòng ngừa loãng xương

nguyên phát bằng các phương pháp nghiên cứu

có độ tin cậy cao Các công thức thuốc này được

cấu tạo chủ yếu từ các vị thuốc quy kinh Thận có

tác dụng bổ Thận, mạnh gân cốt hoặc các vị thuốc

hoạt huyết khử ứ (YHCT cho rằng khí huyết lưu

thông sẽ giúp giảm đau) Bên cạnh các vị thuốc

quy kinh Thận, còn có một số vị thuốc quy kinh

Tỳ giúp tăng cường khả năng hấp thu, chuyển

hóa thức ăn của cơ thể Điều này theo quan điểm

của YHCT là giúp cho bổ sung phần tinh của

Thận Như vậy, có thể thấy dù là nghiệm

phương hay tân phương, thì các công thức thuốc

điều trị loãng xương chủ yếu bao gồm các vị

thuốc tác động trực tiếp hoặc gián tiếp làm tăng

phần Tinh Tủy của cơ thể

Để tìm hiểu cơ chế tác dụng của một công

thức thuốc YHCT thật sự sẽ rất khó khăn do các

thảo dược có rất nhiều hợp chất khi chiết xuất

Các hợp chất này còn có thể bị biến đổi do sự

thay đổi về điều kiện khí hậu, bảo quản, thời

gian thu hoạch…Một số nghiên cứu lâm sàng

bước đầu cho thấy một số công thức thảo dược

làm tăng các hormon sinh dục(16,5,10), một số làm

tăng hoạt động tạo xương (tăng các marker tạo

xương), giảm hoạt động hủy xương (giảm các

marker hủy xương)(1,18,17)

Nhục thung dung là vị thuốc có tần suất sử

dụng cao nhất (8/10) trong các công thức thuốc điều trị loãng xương Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy Nhục thung dung có tác dụng chống lại tình trạng hủy xương trên chuột cắt bỏ buồng trứng Các hợp chất trong Nhục thung dung như (2E,6R)-8-hydroxy-2,6-dimethyl-2-octenoic acid được cho là có tác dụng chống lại tình trạng hủy xương Nghiên cứu kết luận Nhục thung dung có tác dụng trong điều trị loãng xương là do có tác dụng như các hormon sinh dục (17β-estradiol)(13) Các nghiên cứu trên

Cốt toái bổ cũng cho kết quả tương tự(2) Chiết xuất từ Đỗ trọng có rất nhiều hợp chất polyphenolic như lignans, phenolic acid, và favonoids Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy

Đỗ trọng làm giảm quá trình hủy xương, được chứng minh bởi sự giảm các marker hủy xương

deoxypyridinoline (DPD), Ca và P bài xuất trong nước tiểu(15)

KẾT LUẬN

Thông qua kết quả khảo sát đã nêu trên, có thể kết luận rằng thuốc YHCT có hiệu quả trong điều trị và phòng ngừa loãng xương Tuy nhiên các nghiên cứu cần phải tiến hành trong thời gian dài hơn (>12 tháng) để chứng minh có thể làm tăng BMD hiệu quả hơn Các nghiên cứu cũng cần được so sánh trực tiếp với các thuốc điều trị loãng xương Tây Y hiện hành để so sánh hiệu quả, tính an toàn

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Dai Y, Shen L (2007) Effects of Migu tablet on bone mineral

density, serum matrix metalloproteinase-2 level and bone metabolic markers in postmenopausal osteoporosis Zhongguo Zhongyao Zazhi, 32(22): 2409–2412

2 Jeong JC, Yoon CH, Jeong CW, Lee YC, Chang YC, and Kim CH (2004) “Inhibitory activity of Drynariae rhizoma extracts on

Immunopharmacology and Immunotoxicology, 26(3): 373–385

3 Lê Ngọc Thanh, Nguyễn Trương Minh Thế (2011) “Mối tương quan giữa loãng xương và bệnh lý tạng Thận” Tạp chí Y học TP.HCM, Phụ bản của tập 16 - số 1; 42 -47.

4 Leung PC, Cheng KF, and Chan YH (2011) “An innovative herbal product for the prevention of osteoporosis” Chinese Journal of Integrative Medicine, 17(10): 744–749

5 Liao L, Li XS, Cai QH, et al (2004) “Clinical research of the bu

shen sheng sui principle curing the postmenopausal

osteoporosis” Chinese Journal of Information on Traditional

Chinese Medicine, 11(40): 287–289

6 Nguyễn Văn Tuấn (2007) Loãng xương, nguyên nhân, chẩn

đoán, điều trị và phòng ngừa NXB Y học

7 Phạm Vũ Khánh (2009) Lão khoa Y học cổ truyền NXB Giáo

dục Việt Nam, tr.15 -41,147 – 172

8 Ruan X, Qi J, Liu Y et al (2006) “Effects of traditional Chinese

medicine on bone mineral density and femoral neck strength in

postmenopausal women” Chinese Journal of Osteoporosis,

12(2): 181–184

9 Shi Chuan-dao,Qi Zhi-Qiang,Wang Xiao-di (2011) “Effect of

Granule of Kang-shu Jian-gu on TNF-α and NO in Rat Model of

Osteoporosis” Shanxi Journal of Traditional Chinese Medicine,

no 1

10 Wang HM, Ge JR, Shi GT, et al (2006) “Clinical study on the

effect of gushukang capsule in primary osteoporosis treatment”

Chinese Journal of Traditional Medical Traumatology &

Orthopedics, 14(6): 11–15

11 Wei TS, Yao HY, Pau ChCh (2012) “Prescription Patterns of

Chinese Herbal Products for Osteoporosis in Taiwan: A

Population-Based Study, Evidence-Based Complementary and

Alternative Medicine Hindawi Publishing Corporation

doi:10.1155/2012/752837

12 Xiong YH, Teng WR, Liu T, et al (2008) “Jiangu granules in

treatment of postmenopausal osteoporosis: a randomized,

doubleblind, double dummy, Multicenter Clinical Trial”

Chinese Journal of Traditional Medical Traumatology &

Orthopedics, 16(4): 17–21

13 Yamaguchi K, Shinohara C, Kojima S, Sodeoka M and T Tsuji T (1999).“(2E,6R)-8-hydroxy-2,6-dimethyl-2-octenoic acid, anovel Anti-osteoporotic monoterpene, isolated from Cistanche salsa” Bioscience Biotechnology and Biochemistry, vol 63, no 4,pp 731–735

14 Yang H, Shen L, Zhang Y, et al (2007) “Observation of the efficacy of GKKFY in treating primary osteoporosis” Chinese JournalTraditional Medicine Traumatology & Orthopaedics, 15(12): 31–33

15 Zhang R, Liu ZG, Li C, et al (2009) “Du-Zhong (Eucommia ulmoides Oliv.) cortex extract prevent OVX-induced osteoporosis in rats” Bone, 45(3): 553–559

16 Zhang RH, Chen KJ, Lu DX, Zhu XF, and Ma XC(2005) “A clinical study of Yigu capsule (Chinese characters) in treating postmenopausal osteoporosis” Chinese Journal of Integrative Medicine, 11(2): 97–103

17 Zheng WK, Liu CY, and Zhou Y (2007) Clinical study on treatment of postmenoporosis by jinwugutong capsule” Chinese Journal of Traditional Medical Traumatology & Orthopedics, 15(3): 30–32

18 Zhu HM, Qin L, Garnero P, et al (2011) The first multicenter and randomized clinical trial of herbal Fufang for treatment of postmenopausal osteoporosis” Osteoporosis International, vol.23, pp 1317–1327

Ngày nhận bài báo: 17/10/2013 Ngày phản biện nhận xét bài báo: 24/10/2013 Ngày bài báo được đăng: 02/01/2014