Tích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường vào dạy học vật lý ở trường THPT

TÍCH HỢP NỘI DUNG GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀO DẠY HỌC VẬT LÝ Ở TRƯỜNG THPT Người thực hiện: Lưu Thị Minh Phương Chức vụ : Giáo viên SKKN môn: Vật Lí Đơn vị : Tổ Vật Lí - Trường THPT

TÍCH HỢP NỘI DUNG GIÁO DỤC BẢO VỆ

MÔI TRƯỜNG VÀO DẠY HỌC VẬT LÝ

Ở TRƯỜNG THPT

Người thực hiện: Lưu Thị Minh Phương Chức vụ : Giáo viên

SKKN môn: Vật Lí Đơn vị : Tổ Vật Lí - Trường THPT Hoằng Hóa 2

THANH HOÁ, NĂM 2019

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Chúng ta đều biết rằng môi trường là nơi tồn tại, sinh trưởng phát triểncủa các sinh vật nói chung và của con người nói riêng Chính vì vậy môi trường

có vai trò rất quan trọng đối với đời sống con người Tuy nhiên vô số những vụ

án gây ô nhiễm môi trường nghiệm trọng xảy ra gần đây khiến môi trường đang

bị đe dọa Trên thực tế vấn đề ô nhiễm môi trường xảy ra ngày càng nghiêmtrọng, gây thiệt hại không nhỏ đến môi trường sống của con người Đặc biệttrong thời gian vừa qua, cả thế giới biết đến nạn bùn đỏ xảy ra ngày 4/10/2010 ởHurgary, vụ nổ nhà máy phản ứng hạt nhân nguyên tử, rò rỉ chất phóng xạ ởNhật Bản ngày 12/3/2011 mà hậu quả không thể lường hết được hoặc phải kểđến cái chết của các sinh vật biển do tiếng ồn từ các tầu ngầm, các chiến hạm,các tàu buôn gây ra Tại Việt Nam, năm 2016 xảy ra hiện tượng cá chết hàngloạt ở biển Vũng Áng-Hà Tĩnh hay còn gọi là Sự cố Formosa Ở tỉnh ThanhHóa hiện tượng Tảo nở hoa là nguyên nhân khiến ngao chết hàng loạt năm 2018

( Vụ nổ ở nhà máy điện hạt nhân tại tỉnh Fukushima ngày 12/3 / 2011).

Ngao chết hàng loạt do hiện tượng Tảo nở hoa tại Quảng Xương, Thanh Hóa năm 2018.

Nguyên nhân cơ bản gây ra suy thoái, ô nhiễm môi trường là do thiếu hiểu biết, thiếu ý thức của con người, cho nên việc giáo dục thế hệ trẻ, có ý thức trách nhiệm, có hành vi bảo vệ môi trường là một nhiệm vụ cấp bách của các quốc gia Ngày nay vấn đề ô nhiễm môi trường, phá vỡ cân bằng sinh thái, đã là vấn đề quan tâm chung của nhân loại- “vấn đề toàn cầu”

Tháng 10/1972, cuộc họp lần thứ 27 của Liên hợp quốc đã thông qua những đề nghị của cuộc họp môi trường và nhân loại, quy định ngày 5/6 hàng năm là “Ngày môi trường thế giới”, để người dân của các Quốc gia trên thế giới mãi mãi nhớ đến việc bảo vệ môi trường, và yêu cầu chính phủ các nước tổ chứccác hoạt động vào ngày này hàng năm, nhắc nhở thế giới chú ý đến tình hình môi trường thế giới, và nêu lên những ảnh hưởng đến môi trường do hoạt động của con người, nhấn mạnh tính quan trọng của việc bảo vệ và cải thiện môi trường chung

Nhận thức được tầm quan trọng của giáo dục môi trường trong thập kỷ phát triển bền vững, tháng 6/1998, Bộ Chính trị BCH TW nước ta đã nhấn mạnh: Cần phải đưa vấn đề bảo vệ môi trường vào trong hệ thống giáo dục quốc

dân, giáo dục môi trường (GDMT) được xem là nhiệm vụ vô cùng quan trọng của Nhà nước ta và các nước trên thế giới, bởi lẽ đó là việc làm để bảo tồn và phát triển bền vững “cái nôi của nhân loại”.Giáo dục môi trường trong nhà trường lại càng có ý nghĩa quan trọng, được xem là một trong những biện pháp hàng đầu để bảo vệ môi trường (BVMT) có hiệu quả GDMT sẽ giúp con người

có nhận thức đúng đắn về môi trường, về việc khai thác sử dụng hợp lí tài

nguyên thiên nhiên và có ý thức thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường Nhà trường là nơi đào tạo thế hệ trẻ, những người chủ tương lai của đất nước, những người sẽ làm nhiệm vụ tuyên truyền giáo dục sau này Nếu họ có đầy đủ những nhận thức về bảo vệ môi trường, thì từ khi đang học trên ghế nhà trường và cho đến khi ra đời, dù họ làm việc gì, ở bất cứ nơi đâu, bất kì cương vị hoạt động nào, cũng đều có thể thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường một cách có hiệu quả

Ở trường THPT, việc truyền thụ kiến thức GDMT đến học sinh thuận lợi và hiệu quả nhất vẫn là hình thức tích hợp và lồng ghép vào các môn học Bên cạnhnhững kiến thức từ nội dung bài học, các em còn có thể tích lũy được các kiến thức về môi trường từ đó hình thành ý thức bảo vệ, giữ gìn, kỹ năng sống Hiện nay, nội dung này đã và đang được triển khai, phổ biến rộng rãi trong giờ học kể

cả chính khóa lẫn ngoại khóa, đặc biệt là lồng ghép trong các môn học như : Hóa, Lý, Sinh, Địa, Giáo dục công dân,

Vật lý là một bộ môn khoa học nghiên cứu về các hiện tượng diễn ra trong

tự nhiên Những thành tựu của Vật lý được ứng dụng vào thực tiễn sản xuất và ngược lại chính thực tiễn sản xuất đã thúc đẩy khoa học Vật lý phát triển Vì vậy, học vật lý không chỉ đơn thuần là học lý thuyết mà phải biết vận dụng kiến thức Vật lý vào thực tiễn sản xuất Bộ môn Vật lý được đưa vào giảng dạy trong

nhà trường phổ thông nhằm cung cấp cho học sinh những kiến thức phổ thông,

cơ bản, có hệ thống toàn diện về Vật lý Hệ thống kiến thức này phải thiết thực

và đặc biệt phải phù hợp với quan điểm Vật lý hiện đại

Trong quá trình giảng dạy chương trình vật lí ở trường THPT, tôi nhận thấy việc giảng dạy Vật lý còn mang nặng tính lí thuyết, thụ động, và chưa thíchứng với yêu cầu xã hội Chính vì vậy việc lồng ghép nội dung GDMT vào môn học này vẫn chưa được sâu sát và triệt để Để nâng cao hiệu quả của việc lồng ghép GDMT trong bài giảng nên tôi chọn nghiên cứu đề tài: “TÍCH HỢP NỘI DUNG GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀO DẠY HỌC VẬT LÝ Ở TRƯỜNG THPT”

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU.

- Làm quen với công tác nghiên cứu khoa học

- Tìm cho mình một phương pháp để tạo ra không khí hứng thú và lôi cuốn học

sinh trong việc truyền thụ kiến thức GDMT đến các em Bên cạnh những kiến thức từ nội dung bài học, các em còn có thể tích lũy được các kiến thức về môi trường từ đó hình thành ý thức bảo vệ, giữ gìn, kỹ năng sống

-Nghiên cứu phương pháp giảng dạy vật lý với quan điểm tiếp cận mới : “tích hợp các nội dung dạy học trong tiết học ”.

III, ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.

Trong đề tài này tôi lần lượt giải quyết các nhiệm vụ sau:

-Tìm hiểu cơ sở lý luận chung của môi trường và vật lý

- Nêu các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

- Nội dung tích hợp GDBVMT ở một số bài trong chương trình vật lý 12 cơbản.

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu lý thuyết

- Lồng ghép các kiến thức BVMT trong các tiết dạy một cách hợp lý, các hình

ảnh minh hoạ thực tiễn sinh động, các tình huống thực tế vào bài học, nêu gươngnhững người sáng tạo trong việc BVMT từ đó giúp cho học sinh không bị chánnản trong bài học, hiểu bài có hứng thú trong học tập môn Vật lý, vẫn đảm bảokiến thức Vật lý của bài đó đạt kết quả cao, thông qua đó tôi có thể giáo dục,truyên truyền cách BVMT tới học sinh

- Khai thác triệt để có hiệu quả các thiết bị dạy học như: Máy chiếu, đồ dùng thínghiệm, xem các băng tư liệu, phần mềm thí nghiệm ảo để tăng thêm tính sinhđộng của môn Vật lý, đồng thời tăng tính hiệu quả của việc GDBVMT

PHẦN HAI: NỘI DUNG

I Cơ sở lí luận của sáng kiến

1 Cơ sở pháp lý.

Theo Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992

đã được sửa đổi, bổ sung theo Nghị quyết số 51/2001/QH10 ngày 25 tháng 12năm 2001 của Quốc hội khoá X, kỳ họp thứ 10

Điều 1 Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân

tạoquan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống,

sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên Điều 2 Thành phần môi trường là các yếu tố tạo thành môi trường: không khí,

nước, đất, âm thanh, ánh sáng, lòng đất, núi, rừng, sông, hồ, biển, sinh vật, các

hệ sinh thái, các khu dân cư, khu sản xuất, khu bảo tồn thiên nhiên, cảnh quanthiên nhiên, danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử và các hình thái vật chất khác

Điều 6 Bảo vệ môi trường là sự nghiệp của toàn dân.Tổ chức, cá nhân phải có

trách nhiệm bảo vệ môi trường, thi hành pháp luật về bảo vệ môi trường, cóquyền và trách nhiệm phát hiện, tố cáo hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môitrường.Tổ chức, cá nhân nước ngoài hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam phảituân theo pháp luật Việt Nam về bảo vệ môi trường

Quan điểm giáo dục toàn diện của Đảng ta, nhận thức được tầm quantrong của việc BVMT trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, Đảng

và nhà nước ta chủ trương phát triển kinh tế đi đôi với BVMT và phát triển xã

hội, đảm bảo sự phát triển bền vững của quốc gia Nhiều văn bản đã được banhành nhằm thể chế hóa công tác BVMT, trong đó có giáo dục BVMT.

2 Cơ sở lý thuyết.

2.1 Một số kiến thức về môi trường.

2.1.1 Định nghĩa môi trường.

Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quan

hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sảnxuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên

2.1.2.Thành phần môi trường

Bao gồm các yếu tố tạo thành môi trường: không khí, nước, đất, âm thanh,ánh sáng, lòng đất, núi, rừng, sông, hồ, biển, sinh vật, các hệ sinh thái, các khudân cư, khu sản xuất, khu bảo tồn thiên nhiên, cảnh quan thiên nhiên, danh lamthắng cảnh, di tích lịch sử và các hình thái vật chất khác

2.1.3 Phân loại môi trường.

Tùy vào mục đích nghiên cứu có thể có nhiều loại môi trường Môi trường

tự nhiên, bao gồm các thành phần tự nhiên như địa hình, địa chất, đất trồng, khíhậu, nước, sinh vật…; Môi trường xã hội: Là tổng thể các mối quan hệ giữa conngười với con người, định hướng hoạt động của con người theo khuôn khổ nhấtđịnh tạo thuận lợi cho sự phát triển, làm cho cuộc sống của mọi người khác vớicác sinh vật khác; Môi trường xã hội thể hiện cụ thể bằng các luật lệ, thể chế,cam kết, quy định…

Ngoài ra có thể phân biệt thêm: Môi trường nhân tạo, môi trường nhàtrường (bao gồm không gian trường, cơ sở vật chất trong trường như lớp học,phòng thí nghiệm, sân chơi, vườn trường, thầy – trò, nội quy nhà trường, cácquy định hoạt động của các tổ chức trong nhà trường…), môi trường gia đình,

II Thực trạng của vấn đề .

Từ thực trạng môi trường ở địa phương và ý thức gìn giữ môi trường củangười dân chưa tốt Hơn nữa, với tâm lý học sinh thì việc bảo vệ môi trường là

của người lớn, hoặc của công ty BVMT Do đó thay đổi suy nghĩ của các em đãkhó, tạo nhận thức và thói quen cho các em còn khó khăn hơn nhiều Vậy nênđối với môn Vật lý việc tích hợp lồng ghép BVMT để giáo dục là vấn đề khôngđơn giản.

Trong quá trình giảng dạy chương trình vật lí tại trường THPT HoằngHóa II, từ thực tiễn giảng dạy kết hợp với dự giờ của các đồng nghiệp tôi nhậnthấy hiện nay đa phần giáo viên đã và đang đổi mới phương pháp dạy học Điều

đó thể hiện ở khâu soạn giảng và các thầy cô đã biết áp dụng giáo dục BVMTtrong một số tiết dạy Song, muốn áp dụng triệt để phải cần có những biện pháp

cụ thể thì hiệu quả giáo dục BVMT mới đạt kết quả tốt nhất Nhưng thực tếnhiều giáo viên còn lúng túng đặc biệt là trong biện pháp xây dựng câu hỏi, giáoviên thường sử dụng những câu hỏi có sẵn, nhiều lúc chưa sát từng đối tượnghọc sinh, không kích thích được tính phát huy tự lực, sáng tạo của học sinh,chưa định hướng vào việc giải quyết các vấn đề hay, khó, mới làm cho các emthụ động trong việc lĩnh hội kiến thức Chính vì vậy việc lồng ghép nội dungGDMT vào môn học này vẫn chưa được sâu sát và triệt để nên hiệu quả chưacao Đặc biệt chương trình Vật lí 12 có nhiều bài dài, lượng kiến thức cung cấplớn cần nhiều thời gian hơn 45 phút nên một số giáo viên chỉ kịp dạy nội dungchính mà bỏ qua việc lồng ghép nội dung GDMT vào bài dạy

III Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

1 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

-Trong các tiết dạy tôi lồng ghép các kiến thức BVMT một cách hợp lý, cáchình ảnh minh hoạ thực tiễn sinh động, các tình huống thực tế vào bài học, nêugương những người sáng tạo trong việc BVMT từ đó giúp cho học sinh không bịchán nản trong bài học, hiểu bài có hứng thú trong học tập môn Vật lý, vẫn đảmbảo kiến thức Vật lý của bài đó đạt kết quả cao, thông qua đó tôi có thể giáodục, truyên truyền cách BVMT tới học sinh

- Tôi khai thác triệt để có hiệu quả các thiết bị dạy học như: Máy chiếu, đồ

dùng thí nghiệm, xem các băng tư liệu, phần mềm thí nghiệm ảo để tăng thêmtính sinh động của môn Vật lý, đồng thời tăng tính hiệu quả của việc GDBVMT

2.Nội dung tích hợp giáo dục BVMT ở một số bài trong chương trình vật lý

12 cơ bản.

Trong SKKN này tôi xin đưa ra sáng kiến giáo dục BVMT trong chương trìnhVật lý lớp 12 cơ bản cụ thể là các bài: Bài 10 Đặc trung sinh lý của âm; Bài 27.Tia hồng ngoại và tia tử ngoại; Bài 31 Hiện tượng quang điện trong; Bài 38.Phản ứng phân hạch

BÀI 10 ĐẶC TRƯNG SINH LÝ CỦA ÂM

Sự ô nhiễm tiếng ồn ở đại dương do cáctàu ngầm, chiến hạm, tàu buôn góp phầnbức tử sinh vật biển nghiêm trọng

+ Bản thân khi sử dụng thiết bị phát âm thì

mở đủ để nghe, không nên mở to ảnhhưởng người xung quanh

Liên hệ thực tế

Trong phần củng cố:

Giáo viên đưa thêm thông tin cho học sinh biết một số nguyên nhân gây ônhiễm âm thanh và cách phòng tránh ( Tư liệu tham khảo )

PHIẾU HỌC TẬP.

Câu 1 Trường hợp nào trong các trường hợp sau âm thanh do các phương tiện

phát ra có cường độ âm lớn nhất

A Xe máy B Ô tô C Máy bay dân dụng D Tàu hoả Câu 2 Trong các cách sau cách nào không giảm thiểu tiếng ồn từ ngoài vào

trong nhà ở ?

A Dùng quạt công suất lớn thổi tiếng ồn ra ngoài.

B Dùng các thiết bị cách âm như rèm che cửa bằng vải, ốp xốp và vải xung

quanh tường

C Các cửa phòng phải kín và được làm bằng vật liệu cách âm tốt.

D Trồng cây xanh ở xung quanh nhà ở.

Câu 3 Hiện nay tình trạng ô nhiễm tiếng ồn do các phương tiện tham giao

thông gây ra ở các thành phố lớn rất nghiêm trọng, theo em làm thế nào để giảmthiểu tình trạng trên ?

TƯ LIỆU THAM KHẢO

BÁO ĐỘNG Ô NHIỄM TIẾNG ỒN

Người dân tại TP HCM đang đối diện với nguy cơ suy nhược thần kinh, giảm thính lực, tăng huyết áp do phải thường xuyên chịu đựng tình trạng

"ô nhiễm tiếng ồn"

Khi đi trên các xa lộ lớn, thường giật bắn người, thậm chí phải dạt vội xevào lề đường bởi tiếng còi hơi rát tai của các loại xe container, xe tải hay xe máychạy tốc độ cao, nghe chói tai nhất là âm thanh xe máy cũ, xe ba bánh tự chế đithu gom rác Đáng báo động nhất là ngay cả đêm khuya, mức độ ồn vẫn không

hề thuyên giảm, trên các con phố, các loại xe trọng tải lớn chở vật liệu xây dựng,hàng hóa chạy ầm ầm vào nội thành, tạo nên lượng âm thanh hỗn tạp có tần suấtlớn Tại các công trình xây dựng các xe bồn, máy đổ bê tông, máy giầm hoạtđộng với âm lượng cực lớn, gây huyên náo cả khu vực Rất nhiều âm thanh, tùytheo độ lớn, “xé toang” màn đêm đô thị Nhiều loại tiếng ồn có thể tránh hoặcgiảm được, nhưng đôi khi mọi người lại tự làm khổ cho nhau Vì thế, đòi hỏi ýthức của mỗi người và sự tôn trọng người khác cần phải được đề cao

Đáng báo động

TS Nguyễn Đinh Tuấn, giảng viên trường Cao đẳng tài nguyên môitrường TP HCM, người đã có thời gian nhiều năm liền nghiên cứu về lĩnh vựcnày cho biết: Mức ồn của TP HCM trong những năm trở lại đây luôn cao hơnnhiều so với mức tiêu chuẩn cho phép

Tiếng động cơ, tiếng còi hơi của các loại xe trọng tải lớn đang làm

“điên đầu” những người tham gia giao thông. Ảnh: Lê Quân

Thậm chí, mức ồn giữa ban ngày và ban đêm, giữa mùa mưa và mùa khô,của hệ thống giao thông đô thị, hay các cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp, cácnhà hàng, khách sạn đều cao hơn mức cho phép

Tiến sĩ Phạm Tiến Dũng, Phân viện Nghiên cứu khoa học-kỹ thuật bảo hộlao động TP HCM khẳng định: “Việc vượt quá ngưỡng cho phép, tiếng ồn rấtđáng báo động Ô nhiễm tiếng ồn sẽ gây ức chế thần kinh, căng thẳng, stress chocông việc, học tập…”

Nói về giải pháp trong việc giảm ô nhiễm tiếng ồn hiện nay, ông Tuấncho rằng cần quy hoạch thành phố ngay từ đầu, phân thành các khu công nghiệp,khu đầu mối giao thông, các khu dân cư, công sở Ở những khu công nghiệp,khu đầu mối giao thông sẽ chấp nhận tần suất âm thanh nhiều và mạnh hơn sovới những vùng khác

Quy hoạch và hạn chế phương tiện giao thông gây ra tiếng ồn Bên cạnh

đó, cần xây dựng ý thức cá nhân trong việc hạn chế tiếng ồn Đối với những giađình ở gần đường, thường xuyên tiếp xúc với tiếng ồn có thể trồng nhiều câyxanh, xây dựng kết cấu nhà phù hợp, có cách âm Những người thường xuyênlàm việc và tiếp xúc với tiếng ồn, cần có các biện pháp bảo hộ lao động, như sửdụng nút bịt tai…

Nguồn từ: Báo đất Việt ngày 15 tháng 4 năm 2011

BÀI 27 TIA HỒNG NGOẠI VÀ TIA TỬ NGOẠI