Thiết kế một giờ dạy học theo định hướng đổi mới phương pháp dạy học, giúp HS nắm vững kiến thức bài học và vận dụng

“THIẾT KẾ MỘT GIỜ DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC, GIÚP HỌC SINH NẮM VỮNG KIẾN THỨC BÀI HỌC VÀVẬN DỤNG CÓ HIỆU QUẢ TRONG GIẢI BÀI TẬP VẬT LÍ” I- MỞ ĐẦU Làm thế nào để

MỤC LỤC Trang

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 32.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 42.3.1 Giải pháp tìm hiểu quy trình chuẩn bị một giờ học 42.3.2 Giải pháp tìm hiểu quy trình thực hiện giờ dạy học 62.4 Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 72.4.1 Biện pháp hướng dẫn HS chuẩn bị bài học 7

2.4.4 Biện pháp tổ chức luyện tập, củng cố và đánh giá việc HS vận

dụng kiến thức bài học để giải bài tập đạt hiệu quả

“THIẾT KẾ MỘT GIỜ DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC, GIÚP HỌC SINH NẮM VỮNG KIẾN THỨC BÀI HỌC VÀ

VẬN DỤNG CÓ HIỆU QUẢ TRONG GIẢI BÀI TẬP VẬT LÍ”

I- MỞ ĐẦU

Làm thế nào để có một giờ học tốt? Đánh giá một giờ học tốt như thế nàocho chính xác, khách quan, công bằng? luôn có tính chất thời sự và thu hút sựquan tâm của tất cả các GV và cán bộ quản lí giáo dục

Căn cứ trên giáo án, có thể vừa đánh giá được trình độ chuyên môn và taynghề sư phạm của GV vừa thấy rõ quan niệm, nhận thức của họ về các vấn đềgiáo dục như: mục tiêu giáo dục, nội dung giáo dục, cách sử dụng PPDH, thiết

bị dạy học, hình thức tổ chức dạy học và cách đánh giá kết quả học tập của HStrong mối quan hệ với các yếu tố có tính chất tương đối ổn định như: kế hoạch,thời gian, cơ sở vật chất và đối tượng HS Chính vì thế, hoạt động chuẩn bị chomột giờ học có vai trò và ý nghĩa rất quan trọng, quyết định nhiều tới chất lượng

và hiệu quả giờ dạy học

Như bản thân tôi được biết, hiện tại chưa có các tài liệu nghiên cứu nàobàn sâu về vấn đề này; đồng nghiệp, nhà trường cũng chưa có kinh nghiệm đểgiải quyết, khắc phục

Xuất phát từ thực tế đó, trong năm học 2017-2018 tôi đã nghiên cứu, tổng

kết về việc: “Thiết kế một giờ dạy học theo định hướng đổi mới phương

pháp dạy học, giúp HS nắm vững kiến thức bài học và vận dụng có hiệu quả trong giải bài tập Vật lí ” để vận dụng cho bản thân và đồng nghiệp trong

quá trình dạy học đạt nhiều kết quả tốt

1 Lý do chọn đề tài

Đổi mới chương trình giáo dục và cùng với nó là đổi mới PPDH và đổimới đánh giá là những phương diện thể hiện sự quyết tâm cách tân, đem lạinhững thay đổi về chất lượng và hiệu quả giáo dục Và ở khía cạnh hoạt động,tất cả những đổi mới này đều được biểu hiện sinh động trong mỗi giờ học quahoạt động của người dạy và người học Chính vì thế, các câu hỏi như: làm thếnào để có một giờ học tốt? làm thế nào để xây dựng được nhiều giờ học tốt luôn

là nỗi trăn trở của nhiều GV và cũng là mục tiêu giáo dục xã hội đang đặt ra vớinhững yêu cầu cấp thiết cần phải giải quyết Với bản thân tôi trực tiếp dạy họchàng ngày thì vấn đề mình lựa chọn để đúc kết thành SKKN này là cấp thiết

Đề tài SKKN của bản thân tôi trong năm học 2017-2018 xin đề cập sâusắc đến việc xây dựng một giờ học tốt theo định hướng đổi mới PPDH nhằmgiúp HS nắm vững kiến thức bài học mới và áp dụng được những kiến thức đó

để giải bài tập vận dụng đạt hiệu quả nhất

2 Mục đích nghiên cứu

- Đề tài nghiên cứu, đề xuất, thử nghiệm và đúc kết các giải pháp xâydựng một giờ dạy học theo định hướng đổi mới PPDH nhằm giúp HS nắm vững

kiến thức bài học mới và áp dụng kiến thức vừa học để giải bài tập vận dụng đạthiệu quả

- Nhằm nâng cao chất lượng học tập bộ môn của HS nhà trường trong

năm học 2017-2018 và những năm học tiếp theo

3 Đối tượng nghiên cứu

- HS của các lớp học (11A6, 11A7, 11A8) trong nhà trường mà bản thântôi được phân công giảng dạy trong năm học 2017-2018

4 Phương pháp nghiên cứu

Sử dụng các giải pháp thiết kế một giờ dạy học theo định hướng đổi mớiPPDH để nâng cao chất lượng học tập bộ môn Vật lí của HS nhà trường

II- NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Một giờ học tốt là một giờ học phát huy được tính tích cực, tự giác, chủđộng, sáng tạo của cả người dạy và người học nhằm nâng cao tri thức, bồidưỡng năng lực hợp tác, năng lực vận dụng tri thức vào thực tiễn, bồi dưỡngphương pháp tự học, tác động tích cực đến tư tưởng, tình cảm, đem lại hứng thúhọc tập cho người học Ngoài những yêu cầu có tính chất truyền thống như: bámsát mục tiêu giáo dục, nội dung dạy học, đặc trưng môn học; phù hợp với đặcđiểm tâm sinh lí lứa tuổi HS; giờ học đổi mới PPDH còn có những yêu cầu mớinhư: được thực hiện thông qua việc GV tổ chức các hoạt động học tập cho HS

theo hướng chú ý đến việc rèn luyện phương pháp tư duy, khả năng tự học, nhu

cầu hành động và thái độ tự tin; được thực hiện theo nguyên tắc tương tác nhiềuchiều: giữa GV với HS, giữa HS với nhau (chú trọng cả hoạt động dạy củangười dạy và hoạt động học của người học)

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Trong thực tế, với các nguyên nhân chủ quan và nguyên nhân khách quanmang lại có nhiều khi GV chúng ta khi soạn bài thường chỉ đọc SGK, sách GV

và bắt tay ngay vào hoạt động thiết kế giáo án; thậm chí, có GV chỉ căn cứ vàonhững gợi ý của sách GV để thiết kế giáo án, bỏ qua các khâu: xác định mụctiêu bài học, xác định khả năng đáp ứng nhiệm vụ học tập của HS, nghiên cứunội dung dạy học, lựa chọn các PPDH, phương tiện dạy học, hình thức tổ chứcdạy học và cách thức đánh giá thích hợp nhằm giúp HS học tập tích cực, chủđộng, sáng tạo Đó là các hiện tượng và mâu thuẫn đang tồn tại trong thực tiễngiáo dục của chúng ta hàng ngày Chính điều đó đã gây cản trở đến chất lượnggiáo dục chung và đã ảnh hưởng không tốt đến chất lượng giáo dục HS

Có thể lấy một vài ví dụ để minh họa cho nhận định trên như sau:

Ví dụ 1:

Khi dạy học bài 13 - Dòng điện trong kim loại - Chương trình Vật lí 11

(cơ bản) Nếu GV không thực hiện đầu tư giờ dạy theo định hướng đổi mới

PPDH thì nhiều HS không thể nắm vững các kiến thức của bài học (lý do là nộidung của bài học dài và có nhiều kiến thức khó) đó là các kiến thức nói về:

- Thuyết êlectron về tính dẫn điện của kim loại

- Bản chất của dòng điện trong kim loại

- Sự phụ thuộc của điện trở suất của kim loại theo nhiệt độ

- Bản chất của hiện tượng siêu dẫn và hiện tượng nhiệt điện

- Một số bài tập liên quan đến các kiến thức, kĩ năng của bài học

Ví dụ 2:

Một bài tập ví dụ có liên quan đến kiến thức mở rộng, nâng cao của Bài

“Dòng điện trong kim loại” có đề bài như sau: Một dây dẫn bằng đồng, đường

kính tiết diện là d = 2mm, có dòng điện cường độ I = 5A chạy qua Cho biết mật

độ êlectrôn tự do là n 0 = 8,45.10 28 m -3 Hãy tính vận tốc trung bình của các êlectrôn trong chuyển động có hướng của chúng?

- Nếu GV không đầu tư cho HS các kiến thức mở rộng, nâng cao phù hợpvới bài học lí thuyết thì nhiều HS sẽ gặp khó khăn khi giải bài tập ví dụ này (vấn

đề này sẽ được nêu ở mục các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề trongSKKN)

Ví dụ 3: Một dòng điện có cường độ đo được 1,2.10-4 (A) tồn tại trong một dâyđồng có đường kính 2,5(mm) Cho nguyên tử lượng của đồng là

M = 63.10-3 (kg/mol), khối lượng riêng là D = 9000 (kg/m3) Hãy tính:

a) Mật độ dòng ?

b) Vận tốc trôi của êlectron ?

- Cũng tương tự như ví dụ 2, HS sẽ gặp khó khăn khi giải bài tập này (cụ thể vấn đề sẽ được nêu ở mục các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề trong SKKN)

* Nhận xét:

Thông qua các ví dụ trên có thể khẳng định: Các GV trong quá trình dạyhọc, nếu thiên về PPDH truyền thống nhiều hơn mà không chú trọng đầu tư theoPPDH mới thì sẽ gặp phải những bất cập, hạn chế sau trong quá trình dạy vàhọc:

+ Kiến thức bộ môn của GV không được trau dồi và tích lũy thườngxuyên, ngày càng mai một và sẽ không đáp ứng được nhu cầu đòi hỏi về học tậpngày càng cao từ phía HS

+ Làm hạn chế khả năng phát triển tư duy, hạn chế tính tích cực và đặcbiệt là chất lượng tự học của nhiều HS không được nâng lên

Để khắc phục những thực trạng trên, đề tài SKKN năm học 2017-2018của tôi đã sử dụng một số giải pháp có tính khả thi sau đây:

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Giải pháp tìm hiểu quy trình chuẩn bị một giờ học:

(Tham khảo theo Tài liệu của TS Nguyễn Thúy Hồng - Viện CL và CTGD)

Từ thực tế dạy học, có thể tổng kết thành quy trình chuẩn bị một giờ họcvới các bước thiết kế một giáo án và khung cấu trúc của một giáo án cụ thể nhưsau:

a Các bước thiết kế một giáo án:

- Bước 1: Xác định mục tiêu của bài học căn cứ vào chuẩn kiến thức, kĩ

năng và yêu cầu về thái độ trong chương trình Mục tiêu của bài học vừa là cáiđích hướng tới, vừa là yêu cầu cần đạt của giờ học; hay nói khác đi đó là thước

đo kết quả quá trình dạy học Nó giúp GV xác định rõ các nhiệm vụ sẽ phải làm(dẫn dắt HS tìm hiểu, vận dụng những kiến thức, kĩ năng nào; phạm vi, mức độđến đâu; qua đó giáo dục cho HS những bài học gì)

- Bước 2: Nghiên cứu SGK và các tài liệu liên quan để: hiểu chính xác,

đầy đủ những nội dung của bài học; xác định những kiến thức, kĩ năng, thái độ

cơ bản cần hình thành và phát triển ở HS; xác định trình tự logic của bài học

- Bước 3: Xác định khả năng đáp ứng các nhiệm vụ nhận thức của HS,

gồm: xác định những kiến thức, kĩ năng mà HS đã có và cần có; dự kiến nhữngkhó khăn, những tình huống có thể nảy sinh trong HS và các phương án giải

quyết Do vậy, dù mất công nhưng mỗi GV nên dành thời gian để xem qua

bài soạn của HS trước giờ học kết hợp với kiểm tra đánh giá thường xuyên

để có thể dự kiến trước khả năng đáp ứng các nhiệm vụ nhận thức cũng như phát huy tích cực vốn kiến thức, kĩ năng đã có của HS.

- Bước 4: Lựa chọn PPDH, phương tiện dạy học, hình thức tổ chức dạy

học và cách thức đánh giá thích hợp nhằm giúp HS học tập tích cực, chủ động,sáng tạo

- Bước 5: Thiết kế giáo án.

Đây là bước người GV bắt tay vào soạn giáo án - thiết kế nội dung, nhiệm

vụ, cách thức hoạt động, thời gian và yêu cầu cần đạt cho từng hoạt động dạycủa GV và hoạt động học tập của HS

b Cấu trúc của một giáo án được thể hiện ở các nội dung sau:

- Mục tiêu bài học:

+ Nêu rõ yêu cầu HS cần đạt về kiến thức, kĩ năng, thái độ

+ Các mục tiêu được biểu đạt bằng động từ cụ thể, có thể lượng hoá được

- Chuẩn bị về phương pháp và phương tiện dạy học:

+ GV chuẩn bị các thiết bị dạy học (tranh ảnh, mô hình, hiện vật, ), cácphương tiện dạy học (máy chiếu, TV, đầu video, máy tính, máy projector ) vàtài liệu dạy học cần thiết

+ Hướng dẫn HS chuẩn bị bài học (soạn bài, làm bài tập, chuẩn bị tài liệu

+ Cách tiến hành hoạt động.

+ Thời lượng để thực hiện hoạt động

+ Kết luận của GV về: Những kiến thức, kĩ năng, thái độ HS cần có sauhoạt động; những tình huống thực tiễn có thể vận dụng kiến thức, kĩ năng, thái

độ đã học để giải quyết; những sai sót thường gặp; những hậu quả có thể xảy ranếu không có cách giải quyết phù hợp;

- Hướng dẫn các hoạt động tiếp nối: Xác định những việc HS cần phảitiếp tục thực hiện sau giờ học để củng cố, khắc sâu, mở rộng bài cũ hoặc đểchuẩn bị cho việc học bài mới

2.3.2 Giải pháp tìm hiểu quy trình thực hiện giờ dạy học:

(Tham khảo theo Tài liệu của TS Nguyễn Thúy Hồng - Viện CL và CTGD)

Quy trình thực hiện một giờ dạy học nên được thực hiện theo các bước cơbản sau:

a Kiểm tra sự chuẩn bị của HS

- Kiểm tra tình hình nắm vững bài học cũ và những kiến thức, kĩ năng đãhọc có liên quan đến bài mới

- Kiểm tra tình hình chuẩn bị bài mới (soạn bài, làm bài tập, chuẩn bị tàiliệu và đồ dùng học tập cần thiết)

Lưu ý: Việc kiểm tra sự chuẩn bị của HS có thể thực hiện đầu giờ học

hoặc có thể đan xen trong quá trình dạy bài mới

b Tổ chức dạy và học bài mới

- GV giới thiệu bài mới: Nêu nhiệm vụ học tập và cách thức thực hiện đểđạt được mục tiêu bài học; tạo động cơ học tập cho HS

- GV tổ chức, hướng dẫn HS suy nghĩ, tìm hiểu, khám phá và lĩnh hội nộidung bài học, nhằm đạt được mục tiêu bài học với sự vận dụng PPDH phù hợp

c Luyện tập, củng cố

- GV hướng dẫn HS củng cố, khắc sâu những kiến thức, kĩ năng, thái độ

đã có thông qua hoạt động thực hành luyện tập có tính tổng hợp, nâng cao theonhững hình thức khác nhau

d Đánh giá

- Trên cơ sở đối chiếu với mục tiêu bài học, GV dự kiến một số câu hỏi,bài tập và tổ chức cho HS tự đánh giá về kết quả học tập của bản thân và củabạn

- GV đánh giá, tổng kết về kết quả giờ học

e Hướng dẫn HS học bài, làm việc ở nhà

- GV hướng dẫn HS luyện tập, củng cố bài cũ (thông qua làm bài tập,thực hành, thí nghiệm,…)

- GV hướng dẫn HS chuẩn bị bài học mới

Lưu ý: Dựa vào đặc trưng môn học, nội dung dạy học, đặc điểm và trình

độ HS, điều kiện cơ sở vật chất… GV có thể vận dụng các bước thực hiện mộtgiờ dạy học như trên một cách linh hoạt và sáng tạo, tránh đơn điệu, cứng nhắc

Sự thành công của một giờ dạy học theo định hướng đổi mới PPDH phụthuộc vào rất nhiều yếu tố trong đó quan trọng nhất là sự chủ động, linh hoạt,sáng tạo của cả người dạy và cả người học.

2.4 Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

Trong năm học 2017-2018: Bản thân tôi đã áp dụng các phương phápnghiên cứu đã sử dụng trong đề tài, xây dựng được nhiều giờ dạy học tốt theođịnh hướng đổi mới PPDH và thực hiện có hiệu quả Sau đây xin trình bày cácphương pháp nghiên cứu của SKKN với một giờ học cụ thể ở chương trình môn

Vật lí lớp 11, đó là giờ học ở Tiết 25 Bài 13 Dòng điện trong kim loại

-(Theo PPCT)

2.4.1 Biện pháp hướng dẫn HS chuẩn bị bài học

a Khâu soạn bài:

- HS ôn lại về tính dẫn điện của kim loại trong SGK lớp 9; dòng điệntrong kim loại tuân theo định luật Ôm Nghiên cứu trước ở nhà nội dung bài 13SGK Vật lí lớp 11 và các tài liệu có liên quan khác để soạn bài học mới theohướng trả lời các câu hỏi sau:

Câu hỏi 1: Tại sao gọi các êlectron hóa trị tách khỏi nguyên tử trong kim loại là các êlectron tự do?

Câu hỏi 2: Khí electron tự do trong kim loại là gì?

Câu hỏi 3: Trình bày cấu tạo của mạng tinh thể kim loại?

Câu hỏi 4: Electron trong kim loại chuyển động như thế nào khi chưa có điện trường ngoài và khi có điện trường ngoài?

Câu hỏi 5: Nguyên nhân nào gây ra điện trở trong kim loại?

Câu hỏi 6: Có thể rút ra kết luận gì về sự phụ thuộc của điện trở của kim loại vào nhiệt độ?

Câu hỏi 7: Hiện tượng siêu dẫn và biểu thức của suất điện động nhiệt điện?

b Khâu hướng dẫn HS làm bài tập ở nhà:

Đây là bài học đầu của chương III; HS vừa được làm bài kiểm tra 1 tiết vềcác kiến thức của chương I, II; mặt khác nội dung của bài mới dài và có nhiềukiến thức khó nên GV bỏ qua khâu hướng dẫn HS làm bài tập để phục vụ việctiếp thu kiến thức của bài mới mà GV chỉ cần yêu cầu HS thực hiện tốt khâusoạn bài phục vụ cho việc tiếp thu kiến thức bài mới

c Khâu hướng dẫn HS chuẩn bị tài liệu và đồ dùng học tập cần thiết:

HS cần chuẩn bị tài liệu và đồ dùng học tập sau:

- SGK Vật lí 11 (chương trình cơ bản)

- Sách bài tập Vật lí 11 (cơ bản)

- Vở ghi bài, vở giải bài tập ở nhà, bút, thước kẻ…

2.4.2 Biện pháp xây dựng giáo án của GV

Căn cứ vào giải pháp tìm hiểu quy trình chuẩn bị một giờ học, tôi đã thể

hiện cấu trúc Giáo án Bài “Dòng điện trong kim loại” với các nội dung sau:

Tiết 25 - Bài 13: DÒNG ĐIỆN TRONG KIM LOẠI

I Mục tiêu bài học

1 Kiến thức: HS cần nắm được các kiến thức sau:

- Nêu và giải thích được các tính chất điện của kim loại

- Nêu được bản chất của dòng điện trong kim loại

- Nêu được điện trở suất của kim loại tăng theo nhiệt độ

- Nêu được hiện tượng nhiệt điện là gì

- Nêu được hiện tượng siêu dẫn là gì

2 Kỹ năng:

- Nhận biết và giải thích được những biểu hiện và ứng dụng kỹ thuật của dòngđiện trong kim loại

- Nhận biết được các ứng dụng thực tế của hiện tượng nhiệt điện, siêu dẫn

- Có kĩ năng xử lý các thông tin vật lí liên quan đến nội dung bài học

- Vận dụng kiến thức để giải thích hiện tượng và giải các bài tập vật lý phổthông

3 Thái độ:

- Tích cực, chủ động sáng tạo trong học tập

- Tác phong khoa học, nghiêm túc, trung thực; đề cao ý thức tự học

II Chuẩn bị về phương pháp và phương tiện dạy học

1 Chuẩn bị thiết bị, phương tiện và tài liệu dạy học

a) Phương tiện, thiết bị sử dụng:

- Bộ dụng cụ thí nghiệm dòng điện trong các môi trường

- Máy chiếu đa chức năng (Projector), máy vi tính

b) Phương pháp:

- Lập luận và phân tích

- Phương pháp dạy học theo nhóm, hợp tác

- Học sinh thuyết trình, đàm thoại,

- Phương pháp sử dụng câu hỏi, bài tập

Mỗi hoạt động dạy học phải có các bước: Chuyển giao nhiệm vụ, Thực hiện nhiệm vụ, Báo cáo thảo luận, Chuẩn hóa kiến thức.

c) Tài liệu dạy học cần thiết:

- SGK Vật lí 11 (cơ bản)

- SGV Vật lí 11 (cơ bản)

- Các tài liệu khác có liên quan về mặt kiến thức với bài học

2 Hướng dẫn HS chuẩn bị bài học (Đã nêu ở mục 2.4.1 Biện pháp hướng

dẫn HS chuẩn bị bài học).

III Tổ chức các hoạt động dạy học

1 Hoạt động 1 (15 phút): Tìm hiểu bản chất của dòng điện trong kim loại:

* Mục tiêu của hoạt động: HS cần hiểu được bản chất của dòng điện trong kim

loại

a) Hoạt động 1a (8 phút): Tìm hiểu Thuyết electron về tính dẫn điện của kim loại:

* Cách tiến hành hoạt động:

GV sử dụng máy chiếu đa chức năng (Projector), máy vi tính cho xuấthiện trên màn ảnh một số hình ảnh giới thiệu các nội dung kiến thức trong mục Icủa bài học, kết hợp thuyết trình và phân tích (trên cơ sở trả lời câu hỏi do GVnêu của các nhóm HS) để HS nắm được kiến thức của hoạt động này

* Kết luận của GV về kiến thức:

+ Trong kim loại các ion dương liên kết với nhau một cách trật tự và dao động nhiệt quanh vị trí cân bằng Nhiệt độ càng cao thì dao động càng mạnh.

+ Các êlectron hóa trị tách khỏi nguyên tử Chúng chuyển động hỗn loạn tạo thành khí êlectron tự do choán toàn bộ thể tích của khối kim loại và không sinh ra dòng điện nào.

+ Sự mất trật tự của mạng tinh thể cản trở chuyển động của êlectron tự

do, là nguyên nhân gây ra điện trở của kim loại.

b) Hoạt động 1b (7 phút): Tìm hiểu bản chất của dòng điện trong kim loại:

* Cách tiến hành hoạt động:

GV tiếp tục sử dụng máy chiếu đa chức năng (Projector), máy vi tính vàcho HS tiếp tục nghiên cứu nội dung kiến thức mục I của bài để HS nắm đượckiến thức của hoạt động

* Kết luận của GV:

- Kiến thức: Dòng điện trong kim loại là dòng chuyển dời có hướng của các

êlectron tự do dưới tác dụng của điện trường.

- Kĩ năng: HS cần nhận biết và giải thích được một số biểu hiện và ứng dụng kỹ

thuật của dòng điện trong kim loại và nâng cao khả năng tư duy để hiểu kiếnthức đầy đủ và chặt chẽ

2 Hoạt động 2 (10 phút) : Tìm hiểu sự phụ thuộc của điện trở suất của kim loại theo nhiệt độ

* Mục tiêu của hoạt động: HS cần hiểu được: Điện trở suất của kim loại tăng

theo theo hàm số bậc nhất đối với nhiệt độ

* Cách tiến hành hoạt động: GV làm 1 thí nghiệm đơn giản: Mắc một mạch

điện gồm một bộ Pin, một dây dẫn kim loại và một ampe kế Yêu cầu HS quansát số chỉ Ampe kế khi chưa đốt nóng sợi dây và sau khi đốt nóng

- Trả lời các câu hỏi của GV:

+ Cường độ dòng điện trong mạch giảm, điều đó chứng tỏ gì ?

+ Có thể rút ra kết luận gì về sự phụ thuộc của điện trở của dây dẫn vàonhiệt độ ?

* Kết luận của GV:

- Kiến thức:

+ Điện trở suất  của kim loại tăng theo nhiệt độ gần đúng theo hàm bậcnhất:

 =  0 [1 + (t - t 0 )] (1)

+ : Hệ số nhiệt điện trở (K-1)

+ 0: Điện trở suất của kim loại ở nhiệt độ t00C (thường lấy là 200C)

+ Hệ số nhiệt điện trở không những phụ thuộc vào nhiệt độ, mà vào cả độsạch và chế độ gia công của vật liệu đó

- GV yêu cầu HS tìm hiểu 0,  của một số chất theo Bảng 13.1 SGK và đườngbiểu diễn sự biến thiên điện trở suất của kim loại đồng theo nhiệt độ (Hình13.2)

- Thái độ: HS ghi nhận nội dung tích hợp: Chúng ta cần sử dụng năng lượng

tiết kiệm và hiệu quả, đó là phải giảm hao phí điện năng do tỏa nhiệt trên điện trở ở các dụng cụ tiêu thụ điện trong sinh hoạt gia đình những khi cần thiết

3 Hoạt động 3 (7 phút): Tìm hiểu điện trở của kim loại ở nhiệt độ thấp và hiện tượng siêu dẫn

* Mục tiêu của hoạt động: HS cần hiểu được: Hiện tượng siêu dẫn là gì ?

* Cách tiến hành hoạt động:

- Yêu cầu HS đọc nhanh SGK phần III trả lời các câu hỏi sau:

+ Điện trở của đa số các kim loại phụ thuộc vào nhiệt độ như thế nào?

+ Đối với một số kim loại đặc biệt như: Hg ; Pb…và một số hợp kim như Nb3Sn

; Nb3Ge…khi nhiệt độ thấp hơn một nhiệt độ tới hạn nào đó thì điện trở củachúng sẽ như thế nào?

- Nhận xét nhanh các câu trả lời của HS

hạn Tc nào đó thì điện trở đột ngột giảm xuống bằng 0

- Thái độ: HS cần tìm hiểu kĩ hơn ý nghĩa Vật lí của hiện tượng siêu dẫn và biết

liên hệ thực tế về hiện tượng Vật lí đặc biệt này…

4 Hoạt động 4 (10 phút): Tìm hiểu về hiện tượng nhiệt điện

* Mục tiêu của hoạt động: HS cần hiểu và nắm được: Khái niệm hiện tượng

nhiệt điện và công thức tính suất điện động nhiệt điện

* Cách tiến hành hoạt động:

- GV giới thiệu hình 13.4 SGK

- GV giảng giải về sự tạo thành HĐT giữa 2 đầu một dây kim loại có nhiệt độkhác nhau và sự hình thành suất điện động nhiệt điện của một cặp nhiệt điện

- Giới thiệu một số cặp nhiệt điện thường dùng

- Nếu còn thời gian GV có thể làm thí nghiệm minh họa cho HS quan sát

* Kết luận của GV:

- Kiến thức:

+ Hiện tượng tạo thành suất điện động nhiệt điện trong một mạch điện kíngồm hai dây dẫn kim loại khác nhau khi giữ hai mối hàn ở hai nhiệt độ khácnhau gọi là hiện tượng nhiệt điện

+ Bộ 2 dây dẫn hàn hai đầu vào nhau gọi là cặp nhiệt điện

+ Công thức tính suất điện động nhiệt điện: E =  T (T 1 – T 2 ) (2)

E: Suất điện động nhiệt điện (V)

T: Hệ số nhiệt điện động (V.K-1)

T1 – T2: Hiệu nhiệt độ ở đầu nóng và đầu lạnh (K)

- Kĩ năng: HS cần nâng cao khả năng tư duy để hiểu về sự hình thành suất điện

động nhiệt điện của cặp nhiệt điện

5 Hoạt động 5 (3 phút): Củng cố, giao nhiệm vụ về nhà.

- GV tóm tắt các kiến thức trọng tâm của bài học cho HS

- GV giao bài tập về nhà cho HS: Từ bài 5 đến 9 trang 78 SGK, một số bài tậpmẫu (GV đã chuẩn bị sẵn) và bài tập 13.10 trong sách bài tập Vật lí 11 (cơ bản)

2.4.3 Biện pháp tổ chức dạy và học bài mới

1 Hoạt động 1: Tìm hiểu bản chất của dòng điện trong kim loại:

- GV yêu cầu HS đọc SGK và trả lời các câu hỏi của GV nêu trong hoạt độngnày (như trong GA)

- Đại diện các nhóm HS trả lời các câu hỏi GV nêu; sau đó GV chốt kiến thứctrọng tâm của hoạt động

- HS lắng nghe và ghi nhận kiến thức

2 Hoạt động 2: Tìm hiểu sự phụ thuộc của điện trở suất của kim loại theo nhiệt độ:

- GV làm 1 thí nghiệm

- HS quan sát GV làm thí nghiệm và cử đại diện HS lên quan sát số chỉ Ampe kếtrước và sau khi đốt nóng dây dẫn

- Trả lời các câu hỏi của GV nêu trong hoạt động này (như trong GA)

- GV chốt kiến thức trọng tâm của hoạt động

- HS lắng nghe và ghi nhận kiến thức

3 Hoạt động 3: Tìm hiểu điện trở của kim loại ở nhiệt độ thấp và hiện tượng siêu dẫn

- GV yêu cầu HS đọc nhanh SGK phần III trả lời các câu hỏi của GV nêu tronghoạt động này (như trong GA)

- GV nhận xét nhanh các câu trả lời của HS

- GV chốt kiến thức trọng tâm của hoạt động

- HS lắng nghe và ghi nhận kiến thức

4 Hoạt động 4: Tìm hiểu về hiện tượng nhiệt điện

- GV giới thiệu hình 13.4 SGK