SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT HÀ VĂN MAO SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÍCH HỢP GIÁO DỤC NÂNG CAO NHẬN THỨC VỀ TÌNH YÊU Ở TUỔI VỊ THÀNH NIÊN TRONG DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN CHO HỌC SIN
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT HÀ VĂN MAO
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TÍCH HỢP GIÁO DỤC NÂNG CAO NHẬN THỨC VỀ TÌNH YÊU
Ở TUỔI VỊ THÀNH NIÊN TRONG DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN
CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT HÀ VĂN MAO.
Người thực hiện: Trần Thị Oai
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ Văn
Thanh Hóa, năm 2018
Trang 2MỤC LỤC
Trang PHẦN 1: MỞ ĐẦU
2.1.3 Tích hợp giáo dục nâng cao nhận thức về tình yêu tuổi vị
thành niên trong môn Ngữ Văn
2.3.3.1 Tạo hệ thống câu hỏi nêu vấn đề dẫn dắt học sinh rút ra
những nhận thức đúng đắn về tình yêu ở tuổi vị thành niên
10
2.3.3.2 Lồng ghép những câu chuyện về tình yêu tuổi vị thành
niên
11
2.3.3.3 Sử dụng hình ảnh trực quan về tình yêu và hệ lụy của
tình yêu thiếu lành mạnh ở tuổi vị thành niên
13
2.3.3.4 Thực hiện tích hợp thông qua chủ đề trong các tiết
Làm văn, Tiếng Việt
2.4 Trích dẫn một số giáo án tích hợp giáo dục nâng cao nhận thức
về tình yêu tuổi vị thành niên trong môn Ngữ Văn
18
2.5.2 Hiệu quả đối với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 22
PHỤ LỤC
Trang 3PHẦN 1: MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài.
Xuất phát từ mục tiêu giáo dục của nền giáo dục Việt Nam dưới sự lãnh đạo
của Đảng cộng sản Việt Nam những năm qua là "giúp học sinh phát triển toàn
diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc" (Luật giáo dục) Chương trình đổi mới giáo dục được thực hiện
thường xuyên Trong đó, đổi mới phương pháp dạy học là một trong những đổimới trọng tâm, có tính đột phá nhằm tạo nên những chuyển biến tích cực nhất chonền giáo dục nước nhà Với mục tiêu lấy người học làm trung tâm, để phát triểntoàn diện năng lực người học, việc dạy học các môn học nói chung môn Ngữ Vănnói riêng không chỉ cung cấp tri thức mà còn phải hình thành các kĩ năng giúp hocsinh giải quyết tốt các vấn đề của thực tiễn Tích hợp ra đời nhằm đáp ứng yêu cầucủa thời đại
Tích hợp là một xu thế dạy học hiện đại đang được quan tâm nghiên cứu và ápdụng vào nhà trường nhiều nước trên thế giới Ở nước ta, tích hợp được coi lànguyên tắc chỉ đạo để tổ chức chương trình, biên soạn sách giáo khoa và lựa chọnphương pháp giảng dạy Với môn Ngữ Văn, nguyên tắc tích hợp được quán triệttrong toàn bộ môn học, từ Đọc văn, Tiếng Việt đến Làm văn; trong mọi khâu củaquá trình dạy học; trong mọi yếu tố của hoạt động học tập
Nhà văn M.Gorki khẳng định: "Văn học là nhân học", học văn chính là học làmngười, văn học luôn gắn với đời sống của con người, các kiến thức môn Ngữ Văn
sẽ có tác động hiệu quả đến cá nhân mỗi học sinh Môn Ngữ Văn là môn học thuộcnhóm xã hội, điều đó nói lên tầm quan trọng của nó trong việc giáo dục tư tưởng,quan điểm, tình cảm cho học sinh Vì vậy, Ngữ Văn là môn học có lợi thế trongviệc giáo dục nâng cao nhận thức về tình yêu tuổi ở tuổi vị thành niên cho họcsinh
Hơn nữa, trước sự tác động của xã hội, bộ môn Ngữ Văn trong nhà trường ở thờiđại ngày này không còn là một bộ môn có khả năng thu hút được sự quan tâm,thích thú của đông đảo học sinh Vậy muốn nâng cao chất lượng, hiệu quả của giờhọc văn trong nhà trường, người giáo viên lên lớp cần phải đổi mới trong từng tiếtgiảng Một trong những yếu tố tạo nên tính hấp dẫn cho học sinh trong giờ học làđưa vào những thông tin mới, những thông tin có tính thực tiễn cao, gắn môn họcvới những vấn đề diễn ra trong cuộc sống của học sinh
Thực tế cuộc sống cho thấy, học sinh ngày nay có xu hướng yêu sớm Trong khi
đó, nhận thức về tình yêu, giới tính của các em vô cùng hạn chế, không có mộtmôn học nào tập trung giáo dục, định hướng cho các em nhận thức đúng đắn vềtình yêu và các vấn đề liên quan đến tình yêu Vậy nên, đã có không ít những hậuquả đáng tiếc xảy ra xuất phát từ tình yêu tuổi học trò
Xuất phát từ những lí do trên, tôi đã mạnh dạn áp dụng tích hợp giáo dục nâng
cao nhận thức về tình yêu tuổi vị thành niên trong dạy học môn Ngữ Văn cho học sinh trường THPT Hà Văn Mao và đã đạt được những kết quả khả quan trong nhận
thức và hành vi của các em về vấn đề này
Trang 41.2 Mục đích nghiên cứu.
Quá trình nghiên cứu nhằm xác định những vấn đề có tính chất lí thuyết của vấn
đề tích hợp giáo dục nhận thức về tình yêu (một phần quan trọng của giáo dục giớitính) cho học sinh THPT qua chương trình Ngữ Văn
Nghiên cứu các giải pháp nhằm tích hợp giáo dục nhận thức về tình yêu vào dạyhọc văn sẽ giúp cho người viết có cái nhìn đúng đắn, sâu sắc, toàn diện về vấn đềnày, để việc dạy học văn trở nên tốt hơn, cũng qua đó mà hiểu biết của học sinh vềvấn đề này cũng sâu sắc hơn, đúng đắn hơn Đồng thời, cũng là một trong nhữnggiải pháp nhằm tạo sự hứng thu cho học sinh đối với bộ môn này, đưa môn học gầnvới đời sống hơn bao giờ hết Từ đó, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục của Nhàtrường THPT Hà Văn Mao
1.3 Đối tượng và Phạm vi nghiên cứu.
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các bài học trong chương trình Ngữ VănTHPT, đặc điểm tâm lí lứa tuổi học sinh THPT và các vấn đề liên quan đến nhậnthức của học sinh về tình yêu tuổi học trò
Trong khuôn khổ của một sáng kiến kinh nghiệm, bài viết chỉ tập trung nghiêncứu vấn đề trong phạm vi sau:
- Cơ sở lí luận của vấn đề tích hợp giáo dục nâng cao nhận thức về tình yêu chohọc sinh THPT qua giờ Ngữ Văn
- Thực trạng việc vận dụng tích hợp giáo dục nâng cao nhận thức về tình yêu chohọc sinh THPT qua môn Ngữ Văn
- Các giải pháp thực hiện trong giờ học nhằm mục tiêu tích hợp giáo dục nâng caonhận thức về tình yêu tuổi vị thanh niên cho học sinh
Xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi học sinh THPT, nên đề tài nghiên cứu
của tôi được áp dụng ngay trong chương trình lớp 10 và xuyên suốt toàn bộ cấpTHPT
Đến thời điểm này, đề tài đã được tôi áp dụng liên tục trong các năm học
2016-2017, 2017-2018 với các khối lớp 10, 11, 12
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
Thực hiện nghiên cứu đề tài này, ngoài phương pháp nghiên cứu khoa học chung,
người viết còn sử dụng chủ yếu phương pháp quan sát, phương pháp phân tích,tổng hợp, phương pháp thực nghiệm…
1.5 Đóng góp của đề tài.
Góp phần tăng tính thực tiễn của môn học, tăng hứng thú của học sinh với mônhọc, đa dạng các hoạt động trong môn học từ đó góp phần nâng cao chất lượnggiáo dục của nhà trường Góp phần nâng cao kĩ năng sống cho hcọ sinh Nâng caonhận thức của học sinh trước các vấn đề liên quan đến tình yêu tuổi học trò, từ đóđiều chỉnh hành vi của học sinh cho phù hợp Cảnh báo cho học sinh những hậuquả đáng tiếc có thể xảy ra trong tình yêu tuổi học trò
Trang 5PHẦN 2: NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lí luận của đề tài.
2.1.1 Quan điểm tích hợp trong dạy học.
Theo từ điển Tiếng Việt: “Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động, chươngtrình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng Tích hợp có nghĩa
là sự thống nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp”
Theo từ điển Giáo dục học: “Tích hợp là hành động liên kết các đối tượngnghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhautrong cùng một kế hoạch dạy học”
Như vậy, nội hàm khoa học của khái niệm tích hợp có thể hiểu một cách kháiquát là sự hợp nhất hay là sự nhất thể hóa đưa tới một đối tượng mới như là mộtthể thống nhất trên những nét bản chất nhất của các thành phần đối tượng, chứkhông phải là một phép cộng đơn giản những thuộc tính của thành phần đấy Trong
lí luận dạy học, tích hợp được hiểu là sự kết hợp một cách hữu cơ, có hệ thống, ởnhững mức độ khác nhau, các kiến thức, kĩ năng thuộc các môn học khác nhauhoặc các hợp phần của bộ môn thành một nội dung thống nhất, dựa trên cơ sở cácmối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn học hoặc các hợpphần của bộ môn đó
Việc vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học Ngữ Văn ở trường THPT chẳngnhững dựa trên cơ sở các mối liên hệ giữa lí luận và thực tiễn được đề cập đếntrong các phân môn Văn học, Tiếng Việt, Làm văn cũng như các bộ phận tri thứckhác (hiểu biết lịch sư, văn hóa, tâm lí…) mà còn xuất phát từ đòi hỏi thực tế làcần khắc phục, xóa bỏ dạy học theo lối khép kín, tách biệt nhà trường và cuộcsống, cô lập giữa kiến thức và kĩ năng vốn có liên hệ và bổ sung cho nhau, tách rờikiến thức với những tình huống cụ thể mà học sinh sẽ gặp trong đời sống thực tiễn Vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học Ngữ Văn nhằm nâng cao năng lực
sử dụng kiến thức và kĩ năng mà học sinh lĩnh hội được để giải quyết những tìnhhuống trong đời sống thực tiễn
2.2.2 Tình yêu ở tuổi vị thành niên (tuổi học trò).
Theo Tổ chức Y tế Thê giới (WHO), vị thành niên là những người ở trong độ
tuổi từ 10 - 19 Tuổi này còn được gọi một cách khác đó là tuổi dậy thì Đây là độtuổi cơ thể chuyển đổi từ thiếu niên sang trưởng thành Đó là thời kì đặc biệt biếnđổi mạnh mẽ về tâm lí và sinh lí
Tình yêu là tình cảm nồng nhiệt làm cho con người gắn bó mật thiết và có trách
nhiệm với nhau Tình yêu giữa hai giới tính nam và nữ được định nghĩa là “hệ quảcủa sự kết hợp giữa bản năng và trí tuệ của con người”, hướng con người đếnChân, Thiện, Mỹ Nhưng tình yêu ở độ tuổi vị thành niên chưa đạt được đến độchín chắn như thế
Tình yêu ở tuổi vị thành niên (tình yêu học trò) là tình yêu giữa bạn nam và
bạn nữ, được nảy sinh và phát triển ở lứa tuổi học sinh trong trường học Ở tuổinày thường tình yêu chỉ được xác định đơn giản như cảm giác thích người khácgiới, thích ánh mắt, thích nụ cười… Tình yêu ở độ tuổi này thường không có hoặcrất ít có sự kiểm soát của lí trí và thường không làm chủ được bản thân, trong đóđặc biệt không kiểm soát được giữa tình yêu và tình dục dẫn đến những hành vilệch hướng rất tai hại Khi tình yêu tan vỡ hoặc không như mơ ước, các em rất dễ
Trang 6có những suy nghĩ tiêu cực, nếu không được động viên, chia sẻ rất dễ dẫn đếnnhững hậu quả đau lòng như bị rơi vào trầm cảm, tự hủy hoại bản thân hoặc tìmđến cái chết.
Vì vậy, cần thiết phải trang bị cho học sinh tuổi vị thành niên những hiểu biếtđúng đắn về tình yêu, giới tính Từ đó, các em mới có thể xử lí đúng những tìnhhuống xảy ra trong tình yêu học trò
2.2.3 Tích hợp giáo dục nâng cao nhận thức về tình yêu ở tuổi vị thành niên
trong môn Ngữ Văn
Môn Ngữ Văn ở trường phổ thông có sự tích hợp của ba phân môn: Làm Văn,Tiếng Việt, Đọc văn Các phân môn này hỗ trợ cho nhau để cùng hoàn thànhnhiệm vụ của mình là trang bị tri thức khoa học, rèn luyện kĩ năng, bồi dưỡng tưtưởng, tình cảm, thái độ của học sinh Chính vì vậy, thông qua việc tổ chức cáchoạt động, giáo viên từng bước hướng dẫn học sinh tìm hiểu các kiến thức bài học,
từ đó bồi dưỡng nhận thức, thái độ sống đúng đắn cho học sinh
Phân môn Làm văn với các dạng đề nghị luận xã hội có vai trò to lớn trong việccung cấp các kiến thức xã hội, đặt ra nhiều vấn đề xã hội to lớn, thông qua đó cóthể giáo dục học sinh lựa chọn quan điểm sống, thái độ sống đúng đắn, trong đó
có quan điểm, thái độ về tình yêu
Văn bản Văn học, với số lượng nhiều các tác phẩm, đoạn trích viết về đề tài tìnhyêu, thông qua những tình huống, hoàn cảnh, số phận, mối quan hệ cụ thể của cácnhân vật có thể gợi ra những bài học bổ ích về câu chuyện tình yêu Từ đó, giúpcác em nhận thức đúng đắn và có thái độ đúng đắn trong tình yêu ở lứa tuổi vịthành niên
Phân môn Tiếng Việt với số lượng tiết thực hành nhiều, trong đó có nhiều tiết họcsinh có thể làm việc theo nhóm, qua đó có thể cho các em trao đổi về vấn đề tìnhyêu, giới tính, một vấn đề thu hút sự quan tâm của học sinh, giúp hình thành suynghĩ và thái độ đúng đắn trong tình yêu ở độ tuổi học trò
Trên cơ sở lí luận trên, tôi đã mạnh dạn áp dụng tích hợp giáo dục nâng cao nhậnthức về tình yêu ở tuổi vị thành niên cho học sinh trong môn học Ngữ Văn tạitrường THPT Hà Văn Mao Việc tích hợp trong giảng dạy đã mang lại những kếtquả khả quan trong việc tạo hứng thứ cho học sinh ở bộ môn Ngữ Văn cũng nhưtrang bị kiến thức, kĩ năng cho học sinh trước những tình huống trong tình yêu tuổihọc trò
2.2 Thực trạng của vấn đề.
2.2.1 Thuận lợi:
Dạy học tích hợp hiện đang là xu hướng chung của giáo dục thế giới nói chung,giáo dục nước ta nói riêng Xã hội ngày nay đang đặt ra vấn đề cấp thiết mongmuốn đổi mới giáo dục, gắn giáo dục với thực tiễn đời sống Ngành giáo dục cũng
ý thức rất rõ nhiệm vụ của mình ngoài việc cung cấp kiến thức còn phải trang bịcho học sinh kĩ năng nhận thức đúng đắn và giải quyết tốt các tình huống xảy ratrong cuộc sống, trong đó có việc nhận thức và giải quyết các tình huống xảy ratrong tình yêu học trò
Môn Ngữ Văn, một bộ môn với đặc thù riêng của nó thích hợp với việc giáo dục
kĩ năng nói chung, kĩ năng nhận thức và giải quyết các tình huống trong tình yêutuổi học trò
Trang 7Đây chính là điều kiện thuận lợi để giáo viên thực hiện đề tài.
2.2.2 Khó khăn:
Về phía giáo viên
Việc dạy học tích hợp luôn đòi hỏi người giáo viên không chỉ chủ động về kiếnthức, về dung lượng thời gian, về việc lựa chọn nội dung tích hợp, phương pháptiến hành hiệu quả mà còn phải luôn tìm tòi, chủ động và sáng tạo trong tất cả cáckhâu của quá trình dạy học Vì vậy, muốn có một tiết dạy học tích hợp thực sự hiệuquả, người giáo viên phải đầu tư nhiều công sức, phải có sự chuẩn bị chu đáo, kĩ
lưỡng tất cả các khâu lên lớp
Thời gian một tiết dạy trôi qua rất nhanh nên việc tích hợp cũng chỉ trong mộtthời gian hạn hẹp, vì vậy, giáo viên khó kết hợp nếu không khéo léo
Trong những năm gần đây, trước sức mạnh như vũ bão của công nghệ thông tin,nguồn thông tin mà học sinh, đặc biệt là học sinh cấp III tiếp nhận được là vô cùngphong phú, trong đó có cả thông tin tích cực và thông tin tiêu cực Hơn nữa, lứatuổi học sinh cấp III là lứa tuổi vị thành niên, các em có nhiều thay đổi về sinh lí,tâm lí, suy nghĩ và hành động Theo đó, các mối quan hệ của học sinh cũng cónhiều thay đổi Các em không chỉ dừng lại ở quan hệ tình bạn mà tình yêu bắt đầuxuất hiện sớm hơn Vì vậy, việc dạy học bộ môn gắn liền với giáo dục nâng caonhận thức về tình yêu ở tuổi vị thành niên cho học sinh, giúp học sinh tránh nhữnghậu quả đáng tiếc trong tình yêu đầu đời đã trở thành trăn trở, thành mối quan tâmcủa tôi và nhà giáo nói chung
Dạy văn giờ đây không chỉ đơn thuần chú trọng truyền thụ kiến thức, bồi dưỡngđời sống tâm hồn, tình cảm cho học sinh mà thiết nghĩ, môn Văn còn phải đảmđương vai trò là cùng với môn học khác giúp học sinh có kĩ năng tốt trong việc giảiquyết các vấn đề nảy sinh trong cuộc sống
Về phía học sinh
Học sinh khi bước vào trường cấp III là tiếp cận với môi trường mới, ở đó cácmối quan hệ của các em mở rộng hơn rất nhiều so với môi trường THCS Ở độ tuổinày, thể chất phát triển nhanh và dần hoàn thiện Cùng với đó là đời sống tình cảm
có nhiều thay đổi, bên cạnh tình bạn là tình yêu xuất hiện Học sinh nảy sinh tìnhyêu ở lứa tuổi này là hoàn toàn bình thường và phù hợp với sự phát triển của tâm lílứa tuổi
Tình yêu tuổi học trò là tình cảm trong sáng, nhưng cũng là những tình cảm mãnhliệt, để lại ấn tượng sâu sắc nhất Chính vì thế, tình yêu có tác động rất lớn trongcuộc sống của các em Bên cạnh những tình yêu đẹp có tác động thúc đẩy học tập,đưa các em tiến bộ và trưởng thành hơn là tình yêu vụ lợi, ích kỉ, hời hợt… khitan vỡ đã để lại những hậu quả đáng tiếc như: học tập sa sút, trầm cảm, bị đánhghen dẫn đến xấu hổ, mất tự tin, thậm chí là mang thai, nạo phá thai nhiều lần dẫnđến mất khả năng sinh sản, bỏ học giữa chừng, trầm trọng hơn nữa là có em biquan mà dần đến cái chết… Và việc học sinh sa sút trong học tập, bỏ học giữachừng, thậm chí là kết thúc cuộc đời ở tuổi 15,16 chính là minh chứng cho thấy các
em đang bế tắc trước vấn đề của cuộc sống
Là một trường miền núi, học sinh người dân tộc thiểu số chiếm hơn 80% (chủyếu là người Mường, người Thái), trình độ dân trí của nhân dân trong khu vực cònthấp, hơn nữa đồng bào dân tộc nơi đây vẫn có phong tục kết hôn sớm Vì vậy,
Trang 8việc hiểu biết về giới tính của nhân dân nói chung, của học sinh trên địa bàn trong
độ tuổi vị thành niên nói riêng còn nhiều hạn chế Xuất phát từ hiểu biết còn hạnchế về sức khỏe sinh sản vị thành niên, học sinh yêu nhau, quan hệ tình dục dẫnđến mang thai nhưng bản thân học sinh không biết, có thai đến 3,4 tháng gia đìnhthấy biểu hiện bất thường về sức khỏe mang đi khám mới phát hiện ra Tại trườngTHPT Hà Văn Mao, học sinh yêu nhau, hoặc có tình yêu với người khác giới dẫnđến những hậu quả đáng tiếc như mang thai ngoài ý muốn, nạo phá thai nhiều lần
là chuyện vẫn xảy ra hàng năm Hầu như năm nào cũng có học sinh bỏ học giữachừng để kết hôn vì mang thai
Sự quan tâm của gia đình học sinh đến vấn đề này chưa nhiều Các bậc cha mẹchưa coi trọng việc giáo dục kĩ năng cho con cái Hơn nữa, đời sống kinh tế còngặp nhiều khó khăn nên nhiều gia đình cha mẹ phải đi làm ăn xa, vào tận trongNam để làm ăn nên số học sinh phải xa gia đình chiếm tỉ lệ khá đông Cùng với đó,một nguyên nhân nữa khiến học sinh sống xa gia đình chính là nhà cách xa trường(có những bản cách xa trường đến 18, 20km), đường xá đi lại khó khăn, phươngtiện thô sơ nên các em phải ở trọ lại những nhà dân gần trường Nên khi gặp cácvấn đề khó khăn trong cuộc sống, các em cũng khó tìm được người tâm sự, giảibày và các em rơi vào bế tắc
Trong chương trình giáo dục phổ thông, không có một môn học nào dành riêngcho việc giáo dục kĩ năng sống nói chung và giáo dục giới tính nói riêng Ngoàimột số tiết hoạt động ngoài giờ lên lớp do nhà trường tổ chức, 1 buổi/3 năm do nhàtrường đấu mối với trung tâm ý tế Huyện Bá Thước nói chuyện về giới tính và sứckhỏe sinh sản vị thành niên thì giáo dục kĩ năng sống (trong đó có giáo dục nhậnthức về tình yêu) chủ yếu được lồng ghép trong môn học và các em tự học, tự hìnhthành là chính
Trước thực tế ấy, mong muốn của người giáo viên nói chung và người giáo viêndạy văn như tôi nói riêng, ngoài việc truyền giảng kiến thức cho các em, muốnthông qua những tiết học của mình để giáo dục cho các em nâng cao nhận thức vềtình yêu ở tuổi vị thành niên Đó chính là một phần trong việc giáo dục kĩ năngsống, kĩ năng giải quyết các vấn đề khó khăn trong cuộc sống của các em, giúp các
em tránh được những hậu quả đáng tiếc trong tình yêu tuổi học trò Đó cũng chính
là đang thực hiện mục tiêu cao cả của giáo dục nói chung
Vậy việc tích hợp giáo dục nâng cao nhận thức về tình yêu trong giờ dạy NgữVăn được tiến hành như thế nào? Tôi xin mạnh dạn đề xuất một số kinh nghiệm
mà bản thân đã thực hiện và đã mang lại hiệu quả
2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện.
Để giúp học sinh có kĩ năng xử lí tốt các vấn đề liên quan đến giới tính và tìnhyêu tuổi học trò, tôi đã tích hợp giáo dục giới tính trong giờ dạy Ngữ Văn Cụ thểnhư sau:
2.3.1 Định hướng chung.
Trước hết, phải khẳng định rằng trọng tâm của tiết dạy học tích hợp của mônNgữ Văn không phải là dạy về tình yêu ở tuổi học trò Nhiệm vụ chính của tiết dạytích hợp trước hết là nhằm giúp đỡ học sinh đạt được mục tiêu theo chuẩn kiến
Trang 9thức kĩ năng Vì vậy, hoạt động chủ đạo của tiết dạy học tích hợp là hoạt động dạy
và học với kiến thức trọng tâm của bài học
Việc tích hợp trong một tiết học phải linh hoạt, sáng tạo nhưng không thể tràn lan,tùy tiện Bởi, vận dụng linh hoạt sẽ có tác dụng làm cho tiết học tăng tính thực tiễn,sinh động, hấp dẫn, kích thích sự hứng thú của học sinh Nhưng nếu tràn lan, tùytiện, quá dây dưa, la cà trong việc tích hợp sẽ làm mất đi nhiệm vụ trọng tâm củatiết học, bài học sẽ loãng, dẫn đến không đạt được mục tiêu bài học
Kiến thức tích hợp vào mỗi bài học, tiết học không thể quá nhiều và thời giandành cho nội dung tích hợp cũng chỉ chiếm một dung lượng vừa phải sao cho phùhợp với nội dung của bài học
Để đạt được hiệu quả cao trong một tiết dạy tích hợp cũng cần phải lựa chọnphương tiện bổ trợ, phương pháp thực hiện sao cho sinh động và phù hợp
Và để đạt được những yêu cầu trên, người giáo viên lên lớp phải chủ động đượcphạm vi kiến thức cần huy động để tích hợp, chủ động về thời gian, chủ độngđược các tình huống có thể xảy ra trong quá trình tích hợp để giải quyết thấu đáonhững thắc mắc của học sinh trước những vấn đề của cuộc sống
2.3.2 Hệ thống bài dạy, tiết dạy sẽ vận dụng tích hợp
Việc tích hợp giáo dục giới tính cho học sinh thông qua môn học Ngữ Văn, theo
quan điểm của tôi, đó là công việc không phải chỉ tiến hành một lần, trong mộtkhối, cho một lớp học, mà đó là một công việc phải tiến hành thường xuyên, trongtất cả các tiết học Những tiết học khác nhau, trên những tình huống khác nhau sẽnói về một phương diện của tình yêu tuổi vị thành niên Thông qua từng tiết họcnhư vậy mà thường xuyên bồi dưỡng cho các em nâng cao nhận thức về tình yêutuổi học trò Giúp các em không ngần ngại khi chia sẻ vấn đề này trong những lúccác em gặp khó khăn, có kĩ năng giải quyết những khó khăn trước các vấn đề vềtình yêu và giới tính trong cuộc sống đầu đời của các em
Chương trình và SGK Ngữ Văn bậc THPT hiện nay được xây dựng trên cơ sởhình thành và phát triển năng lực người học Ngay trong các tiết học người dạy cóthể vận dụng tích hợp linh hoạt để ngoài bồi dưỡng tri thức còn có thể rèn luyện kĩnăng cho học sinh Vì vậy, việc tích hợp giáo dục giới tính trong môn Ngữ Văn, tôi
đã vận dụng qua một số tiết, cụ thể như sau:
Lớp Tiết
theo
PPCT
10 11 Truyện An Dương Vương và
Mị Châu - Trọng Thủy
Niềm tin trong tình yêu: vaitrò của niềm tin trong tìnhyêu; hậu quả khi tình yêukhông có niềm tin hoặc tintưởng mù quáng
15 Ra - ma buộc tội - Ghen tuông trong tình yêu
- Danh dự trong tình yêu
- Hậu quả khi ghen tuông mùquáng, không kìm chế cảmxúc trong ghen tuông Hậuquả khi tình yêu tan vỡ
Trang 10Phẩm chất tốt đẹp của tình yêuđích thực Sự thấu hiểu trongtình yêu.
51 Trình bày một vấn đề Tất cả các vấn đề liên quan
đến tình yêu, tình dục ở tuổihọc trò như: Thực trạng vềvấn đề tình yêu hiện nay;những hành vi thường gặp khighen tuông ở tuổi học trò;những hậu quả khôn lường khitình yêu tan vỡ; quan điểm củahọc sinh về vấn đề tình yêugắn với tình dục và thực trạngcủa nó…
Vấn đề sống thử trong tìnhyêu
59 Luyện tập viết bản tin Hệ lụy của tình yêu thiếu lành
mạnh
65 Tình yêu và thù hận Sức mạnh của tình yêu
Hậu quả khi tình yêu tan vỡ
69 Luyện tập phỏng vấn và trả lời
phỏng vấn
Tất cả các vấn đề liên quanđến tình yêu, tình dục ở tuổihọc trò
90 Tương tư Đau khổ trong tình yêu đơn
Trang 1161 Vợ nhặt Sức mạnh của tình yêu chân
chính
71 Chiếc thuyền ngoài xa Vấn đề tình yêu và tình dục
hiện nay trong lứa tuổi họctrò Hậu quả của việc thiếuhiểu biết trong quan hệ tìnhdục ở tuổi học trò
90 Phát biểu tự do Tất cả các vấn đề liên quan
đến tình yêu tuổi học trò
2.3.3 Các phương pháp sử dụng:
Bản thân tôi nhận thấy, trong quá trình giảng dạy, việc tích hợp giáo dục nâng
cao nhận thức về tình yêu cho học sinh một cách phù hợp trong các tiết Ngữ Văngóp phần tạo nên không khí sôi nổi, tạo hứng thú cho các em học tập Để đạt đượchiệu quả đó, cần tổ chức các hoạt động tạo điều kiện cho các em học sinh tích cực,chủ động trong việc lĩnh hội kiến thức, không áp đặt mà phải luôn khuyến khích,động viên các em Tôi đã thực hiện và thấy có kết quả khả quan bằng những biệnpháp sau:
2.3.3.1 Tạo hệ thống câu hỏi nêu vấn đề dẫn dắt học sinh rút ra những bài học để nâng cao nhận thức về tình yêu ở tuổi vị thành niên.
Câu hỏi nêu vấn đề là câu hỏi chứa đựng mâu thuẫn tác động đến học sinh, đượchọc sinh tiếp nhận một cách có ý thức, làm nảy sinh ở các em hứng thú suy nghĩ đểtìm cách giải đáp nhằm hiểu sâu nội dung bài học Nói cách khác, đây là loại câuhỏi đem lại những khó khăn cho học sinh trong việc tìm kiếm câu trả lời, muốngiải quyết nó các em phải động não, phải suy nghĩ, tìm tòi những tri thức mới dựatrên những tri thức, kinh nghiệm có sẵn Trong dạy học Ngữ Văn, câu hỏi nêu vấn
đề có tác dụng to lớn Nó phát huy tính tích cực, suy nghĩ đọc lập, tính chủ độngtìm tòi, sáng tạo, kích thích hứng thú, say mê các em vào quá trình tìm hiểu Nógiúp các em hình thành và rèn luyện khả năng tự tiếp nhận, tự đánh giá, phân tíchvấn đề theo quan điểm của riêng mình Đồng thời, nó còn thôi thúc các em tìmhiểu thêm các nguồn thông tin từ bên ngoài
Trong quá trình tổ chức các hoạt động trong giờ học Ngữ Văn, mục tiêu hàng đầucủa tiết học vẫn là cung cấp và hình thành những kiến thức và kĩ năng cơ bản theochuẩn kiến thức - kĩ năng Tuy nhiên, trong nhiều tiết học bên cạnh nhiệm vụ chủđạo, người giáo viên còn có thể thông qua đó mà liên hệ đến những vấn đề trongcuộc sống, trong đó có vấn đề về tình yêu của con người - đặc biệt là tình yêu tuổihọc trò Giáo viên cần có sự liên tưởng rộng, phát hiện các chi tiết để đặt ra câu hỏinêu vấn đề có tính chất gợi mở để dẫn dắt học sinh rút ra các bài học
Ví dụ 1: Khi tìm hiểu văn vản Truyện An Dương Vương và Mị Châu, Trọng
Thủy - Tiết 10, 11, Ngữ Văn 10 - trước chi tiết Mị Châu cho Trọng Thủy xem nỏ
thần rồi dẫn đến mất nước, giáo viên có thể đặt câu hỏi: Tình yêu và sự tin tưởng tuyệt đối có phải bao giờ cũng đi liền với nhau không? Tin tưởng mù quáng trong tình yêu có thể dẫn đến những hậu quả như thế nào, đặc biệt là trong cuộc sông nhiều hiểm họa như hiện nay? Từ đó, học sinh liên tưởng đến thực tế cuộc sống
mà rút ra nhưng bài học cho bản thân khi yêu
Trang 12Bài học rút ra ở đây là: tin tưởng trong tình yêu là điều rất quan trọng, niềm tingiúp cho tình yêu luôn bền chặt và tránh được những ghen tuông, những nghi ngờ
vô cớ Nhưng tin tưởng tình yêu tuyệt đối, thiếu sáng suốt, không biết phân biệtđúng sai thì tin tưởng đó rất dễ bị lợi dụng, trở thành công cụ để đạt được mục đíchcủa người khác Dễ thấy là, trong cuộc sống ngày nay cũng vì tin tưởng người yêu
mà nhiều người bị lừa cướp hết tài sản, tiền bạc, trót trao thân dẫn đến những hậuquả khôn lường… đến khi phát hiện ra thì người yêu đã "cao chạy xa bay"
Ví dụ 2: Khi tìm hiểu văn bản đọc thêm Ra-ma buộc tội - tiết 15, Ngữ Văn
10-ở chi tiết Rama vì tình yêu và danh dự mà phải ruồng bỏ Xita, Xi ta cũng vì tình yêu và lòng tự trọng mà không chấp nhận những nghi ngờ vô lí, những lời buộc tội của Ra-ma nên đã chọn cách "nhảy vào lửa", tức là tìm đến cái chết khi tình yêu bị phản bội Từ chi tiết này giáo viên có thể đặt ra câu hỏi: Tìm đến cái chết có phải
là một lựa chọn sáng suốt khi tình yêu tan vỡ không? Lựa chọn ấy có thể giải quyết được những vấn đề của tình yêu hay không?
Học sinh sẽ trao đổi và rút ra câu trả lời
Bài học rút ra ở đây là: Trong tình yêu, ghen tuông, nghi ngờ về phẩm chất củanhau là điều tất yếu và đó cũng là phẩm chất của một tình yêu đẹp, tình yêu chânchính Nhưng khi đứng trước sự nghi ngờ này mà chỉ tìm đến cái chết để chứngminh sự trong sáng thì đó là một quyết định hoàn toàn sai lầm Trong tác phẩm,Xita không chết vì có sự bảo vệ của thần linh và đó là nhân vật của tưởng tượng,nhân vật hư cấu, trong thực tế nếu chọn cách này thì con người không thể sốngsót, trong khi đó, những nghi ngờ vẫn không thể rửa sạch Vậy nên, cần tỉnh táo đểchọn cách giải quyết
2.3.3.2 Tích hợp thông qua kể những câu chuyện thời sự về tình yêu tuổi ở tuổi
Ví dụ 1: Khi dạy bài Trình bày một vấn đề - Tiết 51, Ngữ Văn 10 - giáo viên
ngoài việc ra chủ đề về Tình bạn, tình yêu tuổi học trò để các học sinh chuẩn bị và
trình bày trước lớp, có thể dành 2 đến 3 phút kể thêm những câu chuyện về câuchuyện tình yêu học trò Những câu chuyện này có thể dùng sự hỗ trợ của côngnghệ thông tin cùng với hình ảnh minh họa để làm tăng sức hấp dần cho những ví
dụ dạng này
Câu chuyện có thật xảy ra với chính học sinh trong trường: Học sinh Lê Thị Hải,
lớp 11a6 (Khóa học 2012-2015), vì yêu nên học kì II của lớp 11 đã trót mang thai, rồi bỏ học giữa chừng Không cưới nhưng em vẫn tự nguyện đến chung sống với gia đình người chồng Chồng là một một bạn học cùng khóa nhưng khác lớp, năm
đó đã bỏ học cùng với Hải Vì không có nghề nghiệp nên gia đình chỉ sông bám vào nương rẫy Cuộc sống nghèo khổ, túng thiếu, con cái sinh ra đau ốm thường xuyên Tương lai tươi sáng tạm khép lại khi đang ở độ tuổi đẹp nhất.
Hoặc những câu chuyện thời sự trên các phương tiện thông tin đại chúng:
Mai Hồng hiện nay là sinh viên năm cuối của trường Đại học Khoa học Xã hội
và Nhân văn Tp.HCM, Hồng chấp nhận phỏng vấn nhưng xin phép được giấu mặt.
Trang 13Bạn kể rằng sau khi người yêu đầu tiên nói lời chia tay, Hồng đã cảm thấy tuyệt vọng và nghĩ rằng không còn gì đáng để sống nên đã uống thuốc ngủ tự tử nhưng may mắn được phát hiện kịp thời
Sau khi trải qua những ngày tháng đau đớn cả thể xác lẫn tinh thần vì sự dại dột của mình, tận mắt chứng kiến mẹ vừa đút từng muỗng cháo vừa khóc khi thấy con gái hầu như không ăn được gì, biết ba đã phải bỏ dở hết hai hợp đồng công việc quan trọng để lo cho mình, Hồng cảm thấy mình thật ích kỷ Chỉ vừa trải qua một
tí thất bại đã vội nghĩ đến chuyện từ giã cõi đời Nhất là cái cảm giác đau tức sau khi súc ruột khiến Hồng không thể tự mình ngồi dậy nổi, không thể ăn bất cứ gì dù bụng rất đói, lại thường xuyên nôn thốc nôn tháo mỗi khi cố ăn uống Trong khi
ấy, anh chàng người yêu lại lặn mất tăm, ngay cả một tin nhắn an ủi cũng chẳng thấy.
Từ những trải nghiệm đó, Hồng tự thấy rằng suy nghĩ dại dột trước kia là không xứng đáng và cô quyết tâm làm lại cuộc đời Mất gần hai năm để vượt qua cú sốc, giờ Hồng đang sống rất vui vẻ và tập trung để hoàn thành năm cuối đại học Hồng cho biết, biến cố xảy ra trong cuộc đời thực sự là một bài học quý giá để biết bản thân mình có mạnh mẽ hay không và giúp mình vững vàng hơn.
(Nguồn: Baomoi.com - Ngày 15/10/2016)
Ví dụ 2: Khi dạy bài Luyện tập viết bản tin - Tiết 59, Ngữ Văn 11- giáo viên có
thể yêu cầu các em viết một bản tin ngắn về những thông tin mới nhất liên quanđến tình yêu học trò trong thời gian gần đây trên địa bàn huyện nhà Trên cơ sở đógiáo viên dành khoảng 1 đến 3 phút để kể cho các em nghe những câu chuyện vềtình tình yêu tuổi mới lớn
Bài viết trên báo Dân trí đăng tải ngày 24/5/2017
Vào ngày 17/5/2017, một đoạn clip kéo dài gần 5 phút quay lại cảnh một nữ sinh
bị mấy bạn nữ đánh đấm, giật tóc, đạp chân vào mặt ngay trong lớp học được lan truyền chóng mặt trên mạng xã hội.
Vụ đánh nhau xảy ra vào ngày 12/5/2017 tại lớp 9/2 Trường THCS Thừa Đức (huyện Cẩm Mỹ, Đồng Nai) Nguyên nhân được xác định là một nữ sinh phát hiện một bạn nữ khác nhắn tin chúc ngủ ngon cho người yêu của mình nên đã rủ 2 bạn khác “đánh ghen” Ngay sau giờ thi môn Sinh, 3 nữ sinh này giữ bạn gái kia lại, đóng cửa lớp và đánh hội đồng, bất chấp nạn nhân khóc van xin thảm thiết.
Trước đó, vào cuối tháng 9/2016, trên mạng xã hội xuất hiện một clip dài khoảng
35 giây, quay lại cảnh ẩu đả, chửi bới giữa của nữ sinh một trường THCS và nữ sinh một trường THPT trên địa bàn Gia Lâm, Hà Nội Qua xác minh, được biết nguyên nhân vụ đánh nhau là do một nữ sinh Trường THCS Đặng Xá (Gia Lâm,
Hà Nội) xin đi nhờ xe của một bạn nam là người yêu của một nữ sinh THPT, và nữ sinh này đã hiểu nhầm, dẫn đến ẩu đả với “đàn em”
Từ những câu chuyện, mẫu tin cho học sinh liên hệ đến cuộc sống và rút ra bàihọc về tình yêu học trò
2.33.3 Sử dụng hình ảnh trực quan về tình yêu và hệ lụy của tình yêu thiếu lành mạnh ở tuổi vị thành niên
Sử dụng phương tiện trực quan trong dạy học là một trong hệ thống các phươngpháp dạy học nói chung Trong dạy học Văn, phương tiện trực quan góp phần quan
Trang 14trọng tạo biểu tượng giúp học sinh cụ thể hóa các sự vật, hiện tượng, các đối tượng
xa lạ Phương tiện trực quan không dừng lại ở lĩnh vực nhận thức cảm tính, quansát mà còn hướng tới lĩnh vực tư duy nhằm phát huy tính tích cực trong học tập củahọc sinh
Phương tiện trực quan là chỗ dựa để học sinh hiểu biết sâu sắc các vấn đề xã hội, con người, giá trị của các tác phẩm văn chương Giáo viên sử dụng phươngtiện trực quan giúp học sinh nhớ kĩ, hiểu sâu hơn Hình ảnh được lưu lại lâu dàitrong trí nhớ, tạo không khí lớp học thêm sinh động Phương tiện trực quan rènluyện khả năng quan sát, trí tưởng tượng, tư duy ngôn ngữ của học sinh Phương tiện trực quan còn hình thành và bồi dưỡng cảm xúc thẩm mỹ trong học sinh
Phương tiện trực quan chủ yếu được sử dụng trong dạy học Văn và trong phạm
vi đề tài của tôi là hình ảnh, các đoạn video,
Trước sức mạnh của công nghệ thông tin hiện nay, việc thu thập các hình ảnh vềtình yêu và những hệ lụy về tình yêu thiếu lành mạnh ở độ tuổi vị thành niên khôngcòn là vấn đề khó khăn Vì vậy, nhiều tiết học của tôi học sinh đã thực sự hứng thú
và tiếp nhận được nguồn thông tin bổ ích thông qua nhìn, nghe-nhìn
Ví dụ1: Khi dạy bài Luyện tập Phỏng vấn và trả lời Phỏng vấn - Tiết 69, Ngữ
Văn 11- Ngoài nội dung phỏng vấn về vấn đề tình bạn, tình yêu tuổi học trò trên
lớp, tôi cho học sinh xem thêm đoạn video của các phóng viên VTV với học sinhnhững trường khác về cùng vấn đề này Thông qua đó nâng cao nhận thức về tìnhyêu, phân biệt được tình yêu và tình bạn cho học sinh
Ví dụ2: Khi dạy bài Trình bày một vấn đề - Tiết 51, Ngữ Văn 10 - sau khi các
em trình bày về vấn đề Tình yêu tuổi học trò, giáo viên kết lại và cung cấp cho các
em một số hình ảnh về tình yêu trong sáng và những bi kịch xảy ra khi tình yêutan vỡ
Tình yêu trong sáng- Ảnh tuoitre.vn
Trang 15Tình yêu tan vỡ, nữ sinh nhảy cầu tự tử - Nguồn tuoitre.vn
Nữ sinh uống thuốc độc tự tử vì bị người yêu bỏ - Nguồn www.cuasotinhyeu.vn
Nữ sinh đánh bạn ngay trong lớp học vì mâu thuẫn tình cảm - dantri.com.vn