Tích hợp giáo dục học sinh nâng cao nhận thức về phòng chống ma túy và một số chất gây nghiện trong giờ học ngữ văn ở trường THPT

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT HÀ VĂN MAO *************** SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÍCH HỢP GIÁO DỤC HỌC SINH NÂNG CAO NHẬN THỨC VỀ PHÒNG CHỐNG MA TÚY VÀ MỘT SỐ CHẤT GÂY NGHIỆN

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT HÀ VĂN MAO

***************

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÍCH HỢP GIÁO DỤC HỌC SINH NÂNG CAO NHẬN THỨC

VỀ PHÒNG CHỐNG MA TÚY VÀ MỘT SỐ CHẤT GÂY

NGHIỆN TRONG GIỜ HỌC NGỮ VĂN Ở TRƯỜNG THPT

Người thực hiện: Trần Thị Thu Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ Văn

THANH HÓA, NĂM 2018

MỤC LỤC

PHẦN 1 : MỞ ĐẦU ……… 3

1.1 Lí do chọn đề tài 3

1.2 Mục đích nghiên cứu 4

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

1.4 Phương pháp nghiên cứu 4

1.5 Đóng góp của đề tài 5

PHẦN 2 : NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 5

2.1 Cơ sở lí luận 5

2.2 Thực trạng của vấn đề 5

2.3 Các giải pháp thực hiện 8

2.3.1 Nghiên cứu và tìm ra hệ thống bài dạy, tiết dạy 8

2.3.2 Các phương pháp sử dụng 10

2.3.3 Nội dung, phương pháp giáo dục tích hợp trong từng bài cụ thể 12

2.4 Một số thiết kế giáo án minh họa 17

2.5 Kiểm chứng giải pháp 27

PHẦN 3 : KẾT LUẬN 28

Tài liệu tham khảo 31 Phụ lục

PHẦN 1 : MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Như chúng ta đã biết, việc “ dạy chữ ” là một nhiệm vụ quan trọng Nhưngmục đích lớn lao và quan trọng hơn, cái đích cuối cùng mà công tác giáo dục trongnhà trường hướng tói chính là việc “ dạy người ” – việc uốn nắn và hoàn thiện nhâncách cho học sinh Theo mục tiêu của Nghị quyết số 29 – NQ/TW ngày 04/11/2013của Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào

tạo thì : giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân Còn mục tiêu chung của ngành giáo dục chúng ta là phải đào tạo thế hệ trẻ thành “ những con người có tư tưởng đúng đắn

và tình cảm cao đẹp, có kiến thức, kĩ năng và thể lực cần thiết để làm chủ xã hội, làm chủ thiên nhiên, làm chủ bản thân Đó là những con người lao động có nhiệt tình cách mạng, trung thực, khiêm tốn, cùng nhau đoàn kết và giúp đỡ nhau tiến bộ.

Đó là những con người có lòng yêu tổ quốc xã hội chủ nghĩa nồng nàn, có cuộc sống tập thể phong phú, cuuocj sống gia đình hòa thuận và cuộc sống cá nhân lành mạnh ” ( Nghị quyết của Bộ Chính trị về cải cách giáo dục ).

Trong Điều 10 ( Luật số 23/2000/QH10 ), Luật phòng chống ma túy của

Nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ngày 22/10/2000 viết : “ Nhà trường và các cơ sở giáo dục khác có trách nhiệm : tổ chức thực hiện chương trình giáo dục

về phòng chống ma túy ; giáo dục pháp luật về phòng chống ma túy và lối sống lành mạnh cho học sinh, sinh viên, ngăn chặn học sinh, sinh viên, học viên tham gia

tệ nạn ma túy ”.

Thực hiện nhiệm vụ giáo dục ấy, bản thân tôi là một giáo viên dạy Ngữ vănlại càng thấm thía câu nói của nhà văn M.Gorki : “ văn học là nhân học ” Đứng ởgóc độ đặc thù môn học, tôi nhận thấy môn Ngữ văn trong nhà trường giữ một vị tríđặc biệt quan trọng, có lợi thế nhất để giáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh bởivăn học là nghệ thuật, là cái đẹp Văn học có khả năng mang đến cho con ngườinhững xúc cảm tinh thần đặc biệt, không vụ lợi mà trong sáng, vô tư ; văn học giúpcon người tránh xa lối sống vị kỉ, không lành mạnh đồng thời kích thích tinh thầnsáng tạo ở mỗi người

Từ năm 2002, Chương trình THPT môn Ngữ văn, Bộ Giáo dục cũng đã

hướng dẫn: Quan điểm tích hợp cần được hiểu toàn diện và phải được quán triệt trong toàn bộ môn học từ Đọc văn, Tiếng Việt, đến Làm văn ; quán triệt trong mọi khâu trong quá trình dạy học ; quán triệt trong mọi yếu tố của học tập ; tích hợp trong chương trình, tích hợp trong sách giáo khoa, tích hợp trong phương pháp dạy học của giáo viên và trong quá trình học tập của học sinh ( Tr 27) Trong mấy năm

trở lại đây, các đợt tập huấn chuyên môn do Sở Giáo dục và đào tạo tổ chức cũngluôn đề cập đến các chuyên đề tích hợp kiến thức trong dạy và học, đặc biệt là tíchlũy kiến thức liên môn trong việc giải quyết các vấn đề thực tiễn dưới góc độ cácbài tập tình huống dành cho học sinh Việc lồng ghép các kiến thức xã hội trong cácgiờ học cũng được triển khai và nhân rộng ở nhiều thầy cô giáo và nhiều trường Vìvậy, việc tích hợp giáo dục phòng chống ma túy và một số chất gây nghiện đượclồng ghép trong môn Ngữ văn là điều hoàn toàn có cơ sở và có khả năng thực hiện

cao Hơn nữa, trên thực tế hiện nay ở nước ta có rất nhiều thanh thiếu niên ở lứatuổi học sinh trung học, do nhiều nguyên nhân khác nhau đã sa vào lối sống nghiệnngập ( heroin, cocain, nhóm sản phẩm chiết xuất từ cây cần sa, ma túy đá ) và lạmdụng một số chất gây nghiện ( CGN ) như : rượu, bia, thuốc lá, thưốc lắc đẫn đếnnhững hậu quả nghiêm trọng.

Làm thế nào để cung cấp cho học sinh những hiểu biết cơ bản về ma túy vàmột số chất gây nghiện trong khuôn khổ giờ dạy học Ngữ văn ? Làm thế nào để cóbiện pháp giáo dục cho các em lối sống lành mạnh, tích cực, có văn hóa, tránh xacác tệ nạn xã hội và từng bước hoàn thiện nhân cách để trở thành người công dân có

ích ? Đó chính là những trăn trở, là lí do thôi thúc tôi chọ đề tài : Tích hợp giáo dục

học sinh nâng cao nhận thức về phòng chống ma túy và một số chất gây nghiện trong giờ học Ngữ văn ở trường THPT

1.2 Mục đích nghiên cứu

Với đề tài nhỏ này trong khuôn khổ giờ học Ngữ văn nói riêng và một mônhọc nói chung trong nhà trường, trước hết tôi muốn các em thông qua các bài học cóthể tích hợp các kiến thức hiểu biết về ma túy và các chất gây nghiện, nâng cao hiểubiết về nó để có thể phòng tránh những hệ lụy mà nó gây ra cho bản thân, gia đình,bạn bè và cộng đồng nơi sinh sống

Hiện nay, trong chương trình đổi mới và cải cách phương pháp dạy học mônNgữ văn cũng như những môn học khác, việc lồng ghép, tích hợp bộ môn đangđược quan tâm áp dụng thường xuyên, có hiệu quả Thông qua môn học, tạo lập kĩnăng sống, kĩ năng giao tiếp ứng xử, kĩ năng đánh giá tổng hợp, nhất là giúp họcsinh có thể vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễn trongđời sống trong đó có ma túy và một số chất gây nghiện mà các em biết

Với đề tài này, tôi cũng mong muốn đóng góp một kinh nghiệm nhỏ chođồng nghiệp trong tổ chuyên môn cùng tham khảo và đóng góp ý kiến, nâng caohiệu quả giảng dạy môn học, cũng như hiệu quả giáo dục của Nhà trường THPT HàVăn Mao những năm tiếp theo

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu : học sinh Trường THPT Hà Văn Mao và nhận thứccủa các em về phòng chống ma túy và một số chất gây nghiện

Do tính chất của đề tài chỉ là một kinh nghiệm nhỏ rút ra trong quá trìnhgiảng dạy của bản thân tôi nên phạm vi nghiên cứu chủ yếu là khảo sát tình hìnhhọc tập tích hợp những kiến thức xã hội trong môn Ngữ văn ở các khối lớp 10, 11,

- Dạy học tích hợp không còn là khái niệm mới mẻ song đối với giáo viên,

công việc này đòi hỏi khá nhiều thời gian và cần sự kiên nhẫn cũng như yêu thích.Việc lồng ghép kiến thức xã hội hay kiến thức của các môn học khác vào giờ họcNgữ văn vẫn dường như khó thực hiện Vậy nên với sáng kiến nhỏ này sẽ mở ramột cơ hội, một cách nhìn mới cho việc dạy học tích hợp trong giờ học Ngữ văn :

Có thêm một giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả học tập và kĩ năng thực hành mônhọc Giáo dục tư tưởng đạo đức, lối sống lành mạnh, tránh xa các tệ nạn xã hội chohọc sinh THPT.

- Học sinh cũng có thêm cơ hội học tập và hiểu biết các kiến thức liên quan

Từ đó nâng cao nhận thức của các em không chỉ với môn học mà còn tạo cho các

em một số kĩ năng để giải quyết các vấn đề thực tiễn nhất là việc phòng chống matúy và các chất gây nghiện khác, bảo vệ bản thân, gia đình, bạn bè và cộng đồng.Giúp các em tự hoàn thiện bản thân về mọi mặt : nhận thức, tư tưởng, hành vi, nhâncách…

PHẦN 2 : NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận

2.1.1 Khái niệm tích hợp

Tích hợp ( integration ) có nghĩa là sự hợp nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp

Tích hợp trong giáo dục được hiểu theo hai nghĩa Nghĩa thứ nhất là sự gắnkết các nội dung của một số môn học để tạo thành một thể thống nhất mới nhưKhoa học tự nhiên, Khoa học xã hội…Nghĩa thứ hai là sự bổ sung vào thành thểthống nhất theo nghĩa làm thêm một việc nào đó khi tiến hành làm việc chính Ví dụtrên cơ sở thực hiện các nội dung môn học đã có, bổ sung thêm các yêu cầu củagiáo dục như giáo dục ý thức bảo vệ môi trường ; giáo dục sức khỏe sinh sản ; giáodục phòng chống ma túy và các tệ nạn xã hội khác…

Trong lí luận dạy học, tích hợp được hiểu là sự kết hợp một cách hữu cơ, có

hệ thống, ở những mức độ khác nhau, các kiến thức kĩ năng thuộc các môn họckhác nhau hoặc các hợp phần của bộ môn thành một nội dung thống nhất, dựa trên

cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn họchoặc các hợp phần của bộ môn đó

2.1.2 Quan điểm vận dụng tích hợp vào dạy học môn Ngữ văn

Trong Chương trình THPT, môn Ngữ văn, năm 2002 của Bộ Giáo dục & Đào

tạo, khái niệm tích hợp cũng được hiểu là “ sự phối hợp các tri thức gần gũi, có quan hệ mật thiết với nhau trong thực tiễn để chúng hỗ trợ và tác động vào nhau, phối hợp với nhau nhằm tạo nên kết quả tổng hợp nhanh chóng và vững chắc ” ( Tr 27 ).

Trong Chương trình Ngữ văn mới do Bộ GD & ĐT dự thảo năm 2002 cũng

đã khẳng định : Lấy quan điểm tích hợp làm nguyên tắc chỉ đạo tổ chức nội dung chương trình, biên soạn SGK và lựa chọ các phương pháp giảng dạy ( Tr 27)

Theo giáo sư Phan Trọng Luận ( trong cuốn Phương pháp dạy học văn –

xuất bản năm 2006 ) thì “ Dạy học văn là dạy học văn học sử, là dạy tri thức mang tính tích hợp, từ đó cần kết hợp việc dạy học văn học với các môn học khác ”.

2.2.Thực trạng của việc học sinh nghiện ma túy và sử dụng chất gây nghiện hiện nay

2.2.1 Thực trạng của việc học sinh nghiện ma túy và một số chất gây nghiện hiện nay

Sự thật, các bạn học sinh hiện nay chưa có những hiểu biết đầy đủ về ma túy

và các chất gây nghiện như khái niệm, các chất, các loại ma túy Điều đó dẫn cácbạn tới thái độ thiếu cảnh giác, thiếu đề phòng với những loại ma túy trá hình đangxuất phổ biến (shisha, bóng cười, cần sa…), những loại ma túy tổng hợp và đặc biệtnguy hiểm là ma túy đá

Tem giấy – ma túy trá hình Morphin

Heerroin Cần sa Ma túy tổng hợp

( Một số hình ảnh về ma túy hiện nay – nguồn Intơnet)

Bên cạnh những lỗ hổng trong mảng nhận thức về ma túy và các chất gâynghiện các em cũng không có nhiều những kỹ năng để phòng chống nó hay để đốiđầu, xử lý với nhiều tình huống có nguy cơ dẫn đến hành vi sử dụng ma túy và cácchấy gây nghiện Mặc dù các trường đã tổ chức các hoạt động truyền thông phòng

thực hiện còn thưa thớt, thiếu tính liên tục Mỗi năm trường chủ yếu chỉ tổ chức 1lần hoặc tập trung vào những tháng, những đợt cao điểm về phòng chống ma túy.

Do vậy, việc tham gia của các em học sinh còn rất hạn chế, một số lượng rất lớn các

em học sinh không được tham gia các hoạt động này

Nội dung của các hoạt động còn chậm được đổi mới, chưa tính đến đặc điểmtâm sinh lý của từng lứa tuổi, các đối tượng khác nhau mà vẫn rập khuân, cứng nhắcnhư nhau cho mọi đối tượng Hơn nữa, hình thức tổ chức các hoạt động này chưagây được hứng thú cho các em tham gia Cạnh đó, sự tham gia của các em vàonhững hoạt động này nhiều khi vẫn còn mang tính chất ép buộc, thiếu sự tự nguyện,tinh thần tích cực chủ động

Thêm nữa, những hoạt động truyền thông ở trường học, nếu không đượcgiám sát kỹ lưỡng, thiếu sự đồng nhất về nội dung có thể vô tình tạo ra phản ứngngược, gây nên tâm lý tò mò đối với ma túy của các em học sinh, sinh viên; hoặctạo ra tâm lý xa lánh, kỳ thị đối với những người sử dụng ma túy

** Qua theo dõi và tìm hiểu học sinh trường THPT Hà Văn Mao tôi nhậnthấy : so với những năm trước đây số học sinh say rượu khi đến trường đã giảm đinhiều nhưng số học sinh hút thuốc lá thì không suy giảm, khu vực hàng rào quanhtrường những vỏ kim tiêm vứt rải rác khắp nơi, các tệ nạn xã hội khác như cờ bạc,nghiền gams xuất hiện ngày càng nhiều Điều đó cho thấy thực trạng học sinh cóhay không việc sử dụng và nghiện ma túy và sử dụng chất gây nghiện là đang tồntại, nếu không có biện pháp kịp thời để tuyên truyền nhằm ngăn chặn, giảm thiểunhững tệ nạn đó thì nó sẽ gây ảnh hưởng xấu đến học sinh toàn trường và khu vựcdân cư xung quanh

Bên cạnh đó, khu vực Điền Lư, Điền Quang, Điền Trung, Lương Ngoại đã cónhững thời gian là điểm nóng của ma túy và các tệ nạn khác Tất cả những điều đó

là nguyên nhân trực tiếp tác động đến sự về nhận thức và nhân cách học sinh

2.2.2 Dạy học tích hợp giáo dục học sinh nâng cao nhận thức về phòng chống ma túy và một số chất gây nghiện trong giờ học Ngữ văn ở trường THPT

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến việc học sinh nghiện ma túy và chất gâynghiện : sử dụng thuốc có chứa ma túy không theo hướng dẫn của thầy thuốc; thiếuhiểu biết về ma túy; bế tắc trong cuộc sống ; do tập quán địa phương ; do bị rủ rêlừa gạt ; thiếu sự quan tâm của gia đình và xã hội nhưng dù nguyên nhân nào đi nữathì việc nghiện ma túy và chất gây nghiện cũng gây nên những hậu quả xấu,nghiêm trọng

Vấn đề ma túy học đường và các tệ nạn xã hội khác cũng được Bộ Giáodục & Đào tạo quan tâm đặc biệt Ý thức được vai trò lớn lao của môn Ngữ văntrong vấn đề này, nên việc lồng ghép, tích hợp giáo dục ý thức cho học sinh nângcao hiểu biết về ma túy và một số CGN như rượu bia, thuốc lá cũng đã được cácgiáo viên, các trường quan tâm và tiến hành nhưng chưa có một chuyên đề, dự ánnào được công bố Ở mỗi đơn vị trường học lại có đặc thù riêng về nhận thức củahọc sinh Vì vậy việc tiến hành nghiên cứu lồng ghép vấn đề vẫn diễn ra tương đốiđộc lập Kết quả khả thi phụ thuộc rất nhiều vào cách thức tổ chức và giải pháp củangười nghiên cứu áp dụng vào đối tượng Dẫu vậy đây là một hướng tích hợp rất cókhả năng và chất lượng nhằm nâng cao hiệu quả học tập của học sinh, nhất là nângcao kĩ năng vận dụng kiến thức liên môn vào giải quyết các tình huống thực tiễn

Qua khảo sát phân phối chương trình môn Ngữ văn ( chương trình cơ bản )

và thực tế giảng dạy của tôi ở trường THPT Hà Văn Mao, Bá Thước, Thanh Hóa,thì thấy những bài sau có thể tích hợp giáo dục cho học sinh nâng cao nhận thức vềphòng chống ma túy và một số chất gây nghiện

ppct

Chươngtrình sgk

3 Chiến thắng Mtao Mxây

11

Cơ bản

3

Bài ca ngất ngưởng(Nguyễn Công Trứ)

6 Hạnh phúc của một tang gia

8 Vi hành (Nguyễn Ái Quốc)

6 Chiếc thuyền ngoài xa

(Nguyễn Minh Châu)

Đối với phương pháp này, giáo viên trình bày bài giảng trên lớp bằng cách:

- Giới thiệu khái quát chủ đề

- Giải thích các điểm chính của bài

- Giải thích nội dung lồng ghép giáo dục phòng chống ma tuý và một số chấtgây nghiện

- Giao bài tập cho học sinh

* Lưu ý: Đây là phương pháp truyền thống nên giáo viên cần kết hợp với các

phương pháp giảng dạy tích cực khác để học sinh chủ động, tích cực lĩnh hội kiếnthức

2.3.2.2 Sử dụng phương pháp trò chơi ô chữ

Đây là phương pháp dạy học có hiệu quả, thu hút được sự chú ý, tạo hứng thúcho học sinh, chống căng thẳng mệt mỏi và tạo điều kiện cho việc giao tiếp giữagiáo viên và học sinh

* Lưu ý: phải nắm rõ mục đích và nội dung của trò chơi, tổ chức trò chơi hợp lí

(tốt nhất trên máy chiếu đa năngt), học sinh phải nắm vững luật chơi và rút ra nhữngkết luận có ích liên quan đến vấn đề tích hợp

2.3.2.3 Sử dụng phương pháp thảo luận

Tôi đã sử dụng nhiều nhất phương pháp này trong quá trình dạy học và khi tiếnhành tích hợp giáo dục phòng chống ma tuý và CGN

Tuỳ từng bài cụ thể có thể cho học sinh thảo luận theo nhóm lớn (nửa lớp, mộttổ), nhóm nhỏ (một bàn, hai bàn) Khi sử dụng phương pháp này học sinh sẽ chủđộng trình bày những suy nghĩ của mình trước tập thể, cùng tập thể giải quyếtnhững vấn đề đặt ra trong học tập và cuộc sống, phát huy năng lực tư duy, kĩ nănggiao tiếp, khả năng giải quyết vấn đề nhanh chóng, hợp lí…

* Lưu ý: Khi phân nhóm phải giao nhiệm vụ cụ thể, không nên tổ chức nhóm cố

định, chú ý các học sinh yếu, kém…

2.3.2.4 Sử dụng phương pháp liên hệ thực tế và hoạt động ngoại khóa

Từ những chi tiết, tình huống cụ thể trong bài học, giáo viên nêu vấn đề và liên

hệ đến thực tế để học sinh có những kết luận, những nhận thức và định hướng hànhđộng đúng đắn

Tổ chức những giờ ngoại khóa để học sinh chủ động sáng tạo cho vấn đề tíchhợp trong bài học Đây là một hoạt động thu hút được sự tham gia tích cực của các

em học sinh Qua hoạt động này đã nâng cao kĩ năng tương tác, kĩ năng hoạt độngnhóm ở các em.

2.3.2.5 Sử dụng máy chiếu, công nghệ thông tin

Dùng máy chiếu, thông qua giáo án điện tử, Gv cho học sinh thấy một sốhình ảnh về ma túy và chấ gây nghiện, những tác hại của nó vối đời sống con người,những hình ảnh tuyên truyền trên các phương tiện truyền thông , từ đó hình thành ởcác em niềm say mê khám phá, tìm kiếm tri thức trên mạng Intonet

Phương pháp này vừa trực quan sinh động vừa lôi cuốn được sự chú ý củahầu hết học sinh, chỉ cần giáo viên khéo léo bố trí thời gian hợp lí là bài học sẽ rấtcuốn hút, bản thân học sinh đỡ thấy nhàm chán mà giáo viên cũng ít phải thuyếtgiảng

Tôi đã sử dụng những phương pháp trên đây và nhận thấy mỗi phương pháp cónhững ưu thế nhất định.Để tránh sự nhàm chán đối với HS trong việc tiếp thu kiếnthức và sự liên hệ có tính thực tế, rút ra bài học cho bản thân, tôi đã sử đa dạng linhhoạt các giải pháp đó trong mỗi bài học Và điều này được thể hiện rõ ở phần trìnhbày cụ thể trong nội dung, phương pháp giáo dục trong từng bài cụ thể dưới đây

2.3.3 Nội dung, phương pháp giáo dục phòng chống ma túy và một số chất gây nghiện cụ thể trong từng bài dạy

Tên bài Nội dung tích hợp Phương pháp tích hợp

Trình bày một vấn

đề

Luyện tập kĩ năng trìnhbày một vấn đề về ma túy vàchất gây nghiện

- GV đưa ra một số vấn đề về

ma túy, chẳng hạn: Ma túy vàtác hại của ma túy đối vớicuộc sống con người ; Thuốc

lá và tác hại của thuốc lá ;Rượu và những hệ lụy củanó… Kèm theo đó là trìnhchiếu hình ảnh để học sinhnhìn và tư duy cho bài viết

- Gv yêu cầu học sinh tìm

hiểu trước ở nhà , đến lớphoàn thiện bài tập theo nhóm

và trình bày trước lớp trongkhoảng 15 phút

Tóm tắt văn bản

thuyết minh

Luyện kĩ năng đọc hiểu

và tóm tắt một văn bản cónội dung đề cập đến nhữngvấn đề xã hội như môitrường, dân số, trong đó có

ma túy và chất gây nghiện

- GV đư ra một văn bản

thuyết minh ( có thể lấy mộtbài của môn Sinh học, Hóahọc, GDCD ) có nội dung liênquan đến vấn đề ma túy vàchất gây nghiện

- Yêu cầu học sinh tóm tắttrước lớp

Những chi tiết miêu tả Lễ

ăn mừng chiến thắng của

- Chiếu một số hình ảnh về lễhội ở Tây Nguyên cho HS

nhiều không đếm suể ”

thấy

- HS trao đổi để thấy đượcphong tục của người TâyNguyên xưa : rượu không thểthế được trong lễ mừng chiếnthắng và trong sính hoạt cộngđồng

- Liên hệ đến ngày nay và cho

HS thấy nếu lạm dụng rượu sẽ

để lại những hệ lụy khônlường

- HS thảo luận để thấy rượu là

thú vui, thú chơi tao nhã củangười xưa, nhất là nhữngngười có học

Tào Tháo uống

rượu luận anh

- Hs thảo luận để thấy được

uống rượu là một sinh hoạtbình thường của người xưa

- Liên hệ ngày nay : khôngphải lúc nào và có việc gì cũnguống rượu

Tự tình II

( Hồ Xuân Hương )

Câu thơ : Chén rượu hương đưa say lại tỉnh

- Hs phân tích để thấy được

tâm trạng đau khổ của nhânvật trữ tình: cô đơn, sầu tủitrước sự lỡ làng của duyênphận nên tìm đến rượu để giảithoát

- Liên hệ ngày nay

- HS thảo luận để thấy được

rượu là một thú vui, thú chơicủa người xưa, nhất là nhữngngười có tính cách phóngkhoáng, ngông

Khóc Dương Khuê

( Nguyễn Khuyến )

Thấy được tình bạn thắmthiết giữa Dương Khuê vàNguyễn Khuyến qua dònghồi tưởng ở câu thơ:

Cũng có lúc rượu ngon cùng nhấp,

Chén quýnh tương ăm ắp bầu xuân

- HS thảo luận để thấy được :

Nếu biết sử dụng vào nhữngviệc chính đáng và phù hợp thìrượu sẽ có tác dụng tích cựctrong một số trường hợp ( gợihứng làm thơ, giái bày tâm tư,tình cảm )

- Liên hệ ngày nay

Bài ca ngắn đi trên

Câu thơ :

Đầu gió hơi men thơm quán rượu,

- Hs thảo luận để nhận ra : con

người cần phải tỉnh táo trước

sự cám dỗ của CGN

về phía làng ”

- Hs thảo luận, phân tích đểthấy được những kiếp ngườitàn tạ ở phố huyện nhỏ trướccách mạng tháng Tám, đồngthời liên hệ đến tình trạng phụ

nữ nghiện rượu và những bikịch gia đình diễn ra đằng sauđó

con trai nhớn đã già đến thế kia kìa ” và nói những câu

vô nghĩa “ Trong lúc cả gia đình nhốn nháo, thằng bồi tiêm đã đếm được đúng một nghìn tám trăm bảy mươi hai câu gắt : biết rồi, khổ lắm, nói mãi ! của cụ cố Hồng ”

- GV trình chiếu một số hình

ảnh của thuốc phiện, ngườinghiện thuốc xưa và nay nhất

là những dạng trá hình hiệnnay để đánh lừa giới trẻ

- HS thảo luận và trình bày

suy nghĩ của mình về lối sống,tính cách nhân vật, từ đó nhận

ra ý nghĩa phê phán qua chitiết ấy và liên hệ đến lối sốngnghiện ngập của một bộ phậnthanh, thiếu niên ngày nay

Chí Phèo

( Nam Cao )

Những chi tiết liên quanđến cơn say của Chí Phèotrong tác phẩm : Chí vừa đivừa chửi, cứ rượu xong làhắn chửi ; rượu vào rồi rạchmặt ăn vạ ; uống rượu rồi bịcảm ở bờ sông ; uống rượurồi đi đâm chết Bá Kiến…

- GV tổ chức cho HS chơi trò

chơi ô chữ để tổng kết kiếnthức và nhận ra vấn đề tíchhợp

- Hs thảo luận để thấy đượcrượu đã gây ra những tác hại

và hậu quả khôn lường do sayrượu mang đến cho đời sốngcon người và xã hội

- Cho HS làm bài tập tìnhhuống nhỏ để nắm vững hơnnhững hệ lụy của rượu từ đónâng cao ý thức phòng chống

nó và những chất kích thíchkhác

Chi tiết : Phải chăng ngài

muốn biết dân Pháp dưới

- GV minh họa bằng một số

hình ảnh mà dưới thời Pháp

Vi hành

(Nguyễn Ái Quốc)

quyền cai trị của bạn ngài,

có được uống nhiều rượu và được hút nhiều thuốc phiện bằng dân An Nam dưới quyền ngự trị của ngài, hay không ?

thuộc chúng đã thi hành vớingười dân An Nam – chínhsách ngu dân – bằng rượu cồn

và thuốc phiện ( Sau này Bác

đã tố cáo đanh thép tội ác ấytrong Bản Tuyên ngôn độclập)

- HS phát hiện ra được chínhsách cai trị hiểm độc của thựcdân Pháp đối với dân ta

xã hội Lai Tân và TrungQuốc bấy giờ quay ngược

HS phân tích để thấy đượcrằng ngoài nội dung miêu tảcòn là sự châm biếm, đả kíchvào bộ máy nhà tù Tưởng GiớiThạch bấy giờ, khi chúngđang thao túng chính quyềndưới mọi hình thức Nhà tù làmột biểu hiện thối nát, ungnhọt nhất…

Luyện tập phỏng

vấn và trả lời

phỏng vấn

Phỏng vấn về vấn đề matúy và CGN trong họcđường , cụ thể là trong Lớphọc và những người bạnxung quanh

- GV hướng dẫn HS xây dựng

cuộc đối thoại về ma túy họcđường và hút thuốc lá trongtrường học ( câu hỏi phỏngvấn )

- HS đóng vai người phỏngvấn và trả lời phỏng vấn, Sốcòn lại thì ghi chép cuộcphỏng vấn đó

Luyện tập thao tác

lập luận bác bỏ

Bài tập 3 ( tr 32 ) : Có quan niệm cho rằng:“

Thanh niên, học sinh thời nay phải biết nhuộm tóc, hút thuốc lá, uống rượu, vào các vũ trường…thế mới là cách sống “ sành điệu ” của tuổi trẻ thời hội nhập ”.

Anh/ chị hãy lập dàn ý vàviết bài nghị luận bác bỏquan niệm trên

- Yêu câu HS chuẩn bị trước ởnhà theo nhóm đã phân

- Trình bày sản phẩm trướclớp

- GV đưa ra một vấn đề khác

có liên quan và tranh, hình ảnhthực tế và yêu cầu HS tranhluận, thảo luận

Luyện tập thao tác

lập luận bác bỏ

Bài tập 2b ( tr 83 ) : Bàn

về một hiện tượng đang

được xã hội quan tâm “ Một

số bạn còn ít tuổi đã bắt chước hút thuốc, uống rượu

- HS viết đoạn văn bình luận

về quan niệm được nêu vàđịnh hướng lối sống lànhmạnh

- Hs trình bày quan điểm cá

bia Khi được nhắc nhở thì các bạn ấy bảo : thế người xưa hút thuốc, uống rượu

mà xã hội vẫn cứ tồn tại đấy thôi ”

Gv cho HS phân tích để

thấy được tội ác mà thực dânPháp đã áp đặt lên nước tatrong hơn 80 năm đô hộ Qua

đó thấy được mục đích phêphán, tố cáo chính sách đầuđộc thực dân của Pháp trướcnhân dân thế giới

Nghị luận về một

hiện tượng đời

sống

Rèn luyện kĩ năng làmvăn nghị luận xã hội cho họcsinh thông qua một vấn đề

về chất gây nghiện

Ví dụ : Trình bày suy nghĩcủa anh /chị về vấn đề :

Rượu là nguyên nhân gây ra bạo lực gia đình Liên hệ

thực tế đời sống xung quanhanh/chị

- HS luyện tập tạo lập một vănbản nghị luận bàn về hệ lụycủa rượu trong cuộc sống giađình

- GV nhận xét đánh giá vàtuyên dương những bài viết cótính thực tế cao

Người lái đò sông

Đà

( Nguyễn Tuân )

Chi tiết miêu tả màunước sống Đà vào mùa thutheo cảm nhận của tác giả :

“ mùa thu nước sông Đà lừ

lừ chín đỏ như da mặt một người bầm đi vì rượu bữa…”

- HS tìm hiểu và thấy được

sự quan sát, liên tưởng hết sứctinh tế của tác giả

- Liên hệ thực tế về ngườinghiện rượu qua khuôn mặt

Vợ chồng A Phủ

( Tô Hoài )

Chi tiết : Trong nhà thống

lí bày 5 cái bàn đèn, bọn chức việc nằm dài cả trên bàn đèn Suốt từ trưa cho đến hết đêm, mấy chục người hút, suốt chiều, suốt đêm, càng hút, càng tỉnh, càng đánh, càng chửi, càng hút…rên lên từng cơn, kéo thuốc phiện như những con mọt phiến gỗ kéo dài…

- Gv cho Hs xem một số hìnhảnh về cây thuốc phiện vàvùng đất sản sinh ra nó

- HS phân tích chi tiết để thấycuộc sống của người dân miềnnúi trước kia và sự sa đọa củagiai cấp thống trị lúc bấy giờ

- Liên hệ với cuộc sống ngàynay để thấy cần phải xóa sổtận gốc thói quen của tập tụcnày trong xã hội

Chiếc thuyền

ngoài xa

Chi tiết : những người đàn

ông thuyền chài khác mỗikhi buồn khổ quá thì họ lôirượu ra uống còn người đàn

Liên hệ đến thực trạng rượu

và chất gây nghiện khác lànguyên nhân chính của nạnbạo hành gia đình đang tồn tại

biết nó không tốt “ phải nói rằng tôi quá say mê cái món nguy hại ấy…”

GV tổ chức trò chơi ô chữcho HS, thông qua đó cho HSthấy được tác hại của rượu

Phát biểu theo chủ

đề

Rèn luyện kĩ năng xây

dựng các chủ đề cho Hs cóliên quan đến ma túy vàCGN

Ví dụ :

- Hãy nói không với ma túy

- Bạn có dám bỏ thuốc lá

- Bạn có thể từ chối một cốcrượu- bia

- HS thảo luận và tìm chủ đềphát biểu

về con đường lây nhiễmHIV/AIDS nguyên nhân vàhậu quả nặng nề của nó đốivới cuộc sống con người và

sự phát triển của quốc gia

- GV cho HS làm vẽ tranh,băng-rôn, khẩu hiệu tuyêntruyền để hưởng ứng ngàyphòng tránh HIV/AIDS và ýnghĩa của nó

2.4 Một số thiết kế giáo án minh họa

Bài 1 : Chiến thắng Mtao Mxây ( Trích : Sử thi Đăm Săn )

( Sách giáo khoa Ngữ văn 10 - Tiết 8,9 )

1 Mục tiêu giáo dục phòng chống ma túy và một số chất gây nghiện của bài học

- Về kiến thức : HS nắm được vẻ đẹp của người anh hùng Đăm Săn trong mọihoàn cảnh, tư thế

- Về kĩ năng : HS nhận ra được một nét đẹp văn hóa trong sinh hoạt cộng đồngcủa người Tây Nguyên, từ đó liên hệ với thực tế ngày nay để thấy rằng nếu lạmdụng Rượu trong sinh hoạt tập thể thì hệ lụy của nó là không nhỏ.

- Về thái độ : Có thái độ sống đúng đắn, lành mạnh, không lạm dụng rượu – biatrong các ngày lễ tết, gây rối đời sống văn hóa cộng đồng

2 Nội dung và phương pháp tích hợp

- Bài học giúp HS đọc – hiểu một đoạn trích nhưng qua đó nắm được tinh thầnchung của toàn bộ nội dung tác phẩm Sử thi Đăm Săn : Cảnh sinh hoạt ăn mừng củangười anh hùng Đăm Săn sau khi chiến thắng Mtao Mxây, giành lại vợ, kêu gọi dânlàng đi theo mình, xây dựng cộng đồng ngày một giàu mạnh

- Đoạn trích cũng cho ta thấy nét đẹp văn hóa của người Tây Nguyên, trong đórượu là thứ không thể thiếu ( rượu được tính bằng chum, ché ) Từ đó để có thểkhẳng định rằng từ xa xưa ông cha ta đã coi rượu là một phần trong đời sống vănhóa tâm linh của con người

- Phương pháp sử dụng : Nêu vấn đề ; Trao đổi thảo luận ; Hình ảnh trình chiếu

3 Gợi ý hoạt động dạy và học

Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt

Hoạt động 1 : HS tìm hiểu những

chi tiết thể hiện cảnh ăn mừng

chiến thắng của Đăm Săn ( SGK )

- Những chi tiết ấy nói lên điều gì

Hoạt động 2 ( tích hợp ): Liên hệ

thực tế ngày nay

- Thực tế của việc dùng rượu –

bia ngày nay trong lễ cưới hỏi, ma

chay, liên hoan, tiệc tùng như thế

nào ?

- Rút ra bài học cho bản thân ?

- Chi tiết ăn mừng chiến thắng : + Chiêng trống nổi lên

+ Rượu năm ché, rượu bảy ché + Trâu một con, trâu bảy con để dâng thần + Thịt bò, thịt trâu treo đen nhà

=> Đăm Săn là một tù trưởng hùng mạnh

* Ngày nay rượu vẫn có mặt trong cuộc sốngsinh hoạt của con người như cưới hỏi, machay, tiệc tùng nhưng mỗi địa phương, mỗigia đình và mỗi cá nhân lại có cách sử dụng

và hiểu biết tính văn hóa của rượu khônggiống nhau, thậm chí lạm dụng nó để thể hiệnbản lĩnh đàn ông và tính sĩ diện, gây nhữnghậu quả không lường hết được