NÂNG CAO HỨNG THÚ học tập môn NGỮ văn CHO học SINH THPT THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

Mục đích của hoạt động Khởi động là dẫn vào bài học, nối liền bài cũ với bài mới, gợi ý cho học sinh, kích thích hứng thú, làm rõ mục đích, tạo được không khí học tập tích cực, sôi nổi ở

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT HẬU LỘC 3

***************

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI : “NÂNG CAO HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN NGỮ VĂN CHO HỌC SINH THPT THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG KHỞI

ĐỘNG”.

Người thực hiện : Vũ Thị Thùy

Chức vụ : Giáo viên

SKKN thuộc môn Ngữ văn

THANH HÓA, NĂM 2019

MỤC LỤC

3.2 Sử dụng máy chiếu để nhìn hình – gọi tên 10 3.3 Thảo luận có chủ đề thông qua bảng điền khuyết 13 3.4 Thi ngâm thơ hoặc hát những ca khúc được khơi

nguồn sáng tác từ các hình tượng văn học 15

I MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài :

Từ xưa đến nay, sự phát triển của xã hội, của con người về mọi mặt từ vật chất đến tinh thần, đều không thể thiếu vai trò của giáo dục Giáo dục đóng vai

trò quyết định trong việc thúc đẩy xã hội tiến lên Vijaya Lakshmi Pandit đã nói:

Mục tiêu của giáo dục không phải là dạy cách kiếm sống hay cung cấp công cụ

để đạt được sự giàu có, mà đó phải là con đường dẫn lối tâm hồn con người vươn đến cái Chân và thực hành cái Thiện.

Giáo dục là môt lĩnh vực vô cùng rộng lớn bao gồm giáo dục nhân cách làm người, làm cho con người chúng ta nhận thức được cái đúng, cái sai, cái thiện, cái ác, cái chính, cái tà để từ đó chúng ta sống một cuộc sống thật sự có ý nghĩa, hợp với đạo lí làm người, góp phần làm cho cuộc sống xã hội ngày càng tốt đẹp hơn Môn Ngữ Văn trong nhà trường chính là một trong những bộ môn quan trong để thực hiện và hoàn thành sứ mệnh đó Thế nhưng, một thực trạng đáng

lo ngại đó là học sinh hiện nay yêu thích và theo đuổi môn Ngữ văn rất ít Một phần vì đây là môn học duy nhất thi theo hình thức tự luận buộc học sinh phải đọc nhiều và phải có kĩ năng diễn đạt Mặt khác, một số em dù rất thích môn môn Ngữ văn nhưng không phải em nào cũng tiếp thu dễ dàng Học sinh có năng khiếu về bộ môn còn rất hạn chế Vậy nguyên nhân xuất phát từ đâu? Từ học sinh? Hay từ đặc thù môn học ? Hay do chính người truyền đạt, chưa thắp được ngọn lửa đam mê, chưa khơi dậy được ngọn lửa cho tâm các em ?

Ngày nay, phương pháp đổi mới dạy -học Ngữ văn đã được chú trọng nhằm phát triển hứng thú học văn của học sinh Một trong những mục đích của giờ học là làm sao gây được rung động thẩm mĩ, giáo dục nhân cách cho học sinh Vậy nên, người dạy không chỉ cần nắm được kiến thức trọng tâm, cần nghiên cứu, chuẩn bị bài thật chu đáo trước khi lên lớp mà còn phải hiểu được đặc điểm đặc thù của đối tượng lớp học Bản thân tôi thiết nghĩ, trong cuộc sống cũng như trong dạy học bước khởi đầu của một tiết học sẽ tạo tiền đề vững chắc,

là yếu tố tiên quyết đảm bảo cho tiến trình dạy học được “đầu xuôi đuôi lọt”

Mục đích của hoạt động Khởi động là dẫn vào bài học, nối liền bài cũ với bài mới, gợi ý cho học sinh, kích thích hứng thú, làm rõ mục đích, tạo được

không khí học tập tích cực, sôi nổi ở học sinh Khổng Tử đã từng nói “ Biết mà học, không bằng thích mà học, thích mà học không bằng vui mà học” Từ nội

dung của câu nói và thực tế giảng dạy, ta thấy niềm vui và sự ham thích sẽ là một động lực lớn giúp học sinh vượt qua khó khăn để vươn lên trong học tập

Có thể nói hoạt động Khởi động có vai trò như trải nệm để dẫn dắt học sinh nhận thức tác phẩm văn học một cách hứng thú, say mê

Hoạt động Khởi động chỉ là khâu nhỏ, không nằm trong trọng tâm bài dạy, nhưng lại ở vào vị trí mở đầu, có tác dụng đặt nền móng và gắn bó với các hoạt động còn lại Vậy nên, người dạy không thể bỏ qua Xuất phát từ những lí do mang tính thiết thực đó, trong phạm vi của một sáng kiến, tôi xin đề cập đến đề

tài “Nâng cao hứng thú học tập môn Ngữ Văn cho học sinh THPT thông qua hoạt động Khởi động”.

2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của tôi khi nghiên cứu vấn đề này là đề xuất một số phương pháp tạo hứng thú học tập môn Ngữ văn cho học sinh THPT thông qua hoạt động Khởi động Mặt khác , tôi cũng mong thông qua đề tài này sẽ tạo ra được sự tương tác giữa người dạy và người học một cách tích cực, kích thích trí tò mò, thức dậy niềm đam mê học hỏi từ học sinh , tạo được không khí sôi nổi cho tiết học ngay từ đầu Từ đó, định hình kiến thức và thu hút học sinh tích cực tham gia vào các hoạt động tiếp theo

3 Đối tượng nghiên cứu

Tìm hiểu về hoạt động Khởi động và một số phương pháp khởi động để tạo hứng thú học tập trong giờ dạy-học môn Ngữ Văn ở trường THPT Hậu Lộc 3-Huyện Hậu Lộc – Thanh Hoá

4 Phương pháp nghiên cứu :

4.1:Phương pháp nghiên cứu lí luận

Thu thập những thông tin lý luận về vai trò, yêu cầu của hoạt động Khởi động phổ thông qua hướng dẫn của Bộ, các bài tham luận trên Internet

4.2:Phương pháp thực hành : Áp dụng việc nâng cao hứng thú học tập bộ môn Ngữ văn thông qua một số tiết học cụ thể

4.3: Phương pháp thử nghiệm

Thử áp dụng các giải pháp vào công việc tạo hứng thú học tập bộ môn Ngữ văn cho đối tượng học sinh tại trường THPT Hậu Lộc 3- Huyện Hậu Lộc năm học 2018-2019

II NỘI DUNG.

1.CƠ SỞ LÍ LUẬN

1.1 Luật Giáo dục Điều 28.2 đã ghi: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải

phát huy tích tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”

Theo Đại từ điển Tiếng Việt, hứng thú có hai nghĩa, đó là “Biểu hiện của một nhu cầu, làm cho chủ thể tìm cách thỏa mãn, tạo ra khoái cảm, thích thú và huy động sinh lực để cố gắng thực hiện” và “hứng thú là sự ham thích” Qua khái niệm trên ta thấy rằng: hứng thú có nghĩa là tâm trạng vui vẻ, thích thú, hào hứng của con người đối với một hoạt động nào đó.

Khi có được sự say mê, thích thú con người sẽ làm việc có hiệu quả hơn,

dễ thành công và thành công nhanh hơn, bởi lẽ hứng thú còn chính là động lực thúc đẩy hoạt động của con người đi sâu vào bản chất của đối tượng nhận thức

mà không dừng lại ở bề ngoài của hiện tượng, nó đòi hỏi con người phải hoạt động tích cực, chịu khó tìm tòi hoặc sáng tạo

Vì thế, nếu giáo viên khơi dậy được sự hứng thú, say mê cho học sinh thì

sẽ tạo ra động cơ học tập giúp các em vượt qua mọi khó khăn, trở ngại để đạt kết quả học tập tốt nhất, khi đó các em sẽ tiếp nhận tri thức một cách chủ động và tự giác, không bị ép buộc,

Khi hứng thú học tập, trong tiết học các học sinh sẽ:

- Hăng hái trả lời các câu hỏi của giáo viên, bổ sung câu trả lời của bạn, thích phát biểu ý kiến của mình trước những vấn đề nêu ra

- Hay nêu thắc mắc, đòi hỏi giải thích cặn kẽ những vấn đề chưa đủ rõ ràng

- Chủ động vận dụng kiến thức kĩ năng đã học để nhận thức vấn đề mới, tập trung chú ý vào vấn đề đang học

- Kiên trì hoàn thành bài tập, không nản chí trước những tình huống khó khăn

Khi học sinh hứng thú với bài học, với môn học sẽ tạo không khí thi đua học tập sôi nổi, tích cực, say mê nghiên cứu, tìm tòi, học hỏi đây chính là một trong những tiền đề dẫn đến sáng tạo và tài năng và chúng tôi tin rằng quá trình dạy học nhất định sẽ đạt được kết quả cao

Tóm lại, hứng thú là một phương tiện dạy học có hiệu quả Và người giữ

vai trò quyết định tạo ra hứng thú trong quá trình dạy học không ai khác chính là người thầy

1.2.Khái niệm Khởi động:

Là hoạt động đầu giờ giúp các em hứng thú bước vào tiết học mới hoặc thông qua hoạt động khởi động để ôn lại những kiến thức cũ có liên quan đến nội dung bài học mới

Khởi động còn gọi là Lời mở đầu, là một phương thức dẫn dắt học sinh một

cách có ý thức ,có mục đích đi vào tri thức mới, là khâu mở đường, bắt đầu của dạy học trên lớp

Khi có được sự khởi động con người đi sâu vào bản chất của đối tượng nhận thức mà không dừng lại ở bề ngoài của hiện tượng, nó đòi hỏi con người phải hoạt động tích cực, chịu khó tìm tòi hoặc sáng tạo

1.2.1.Vai trò của Khởi động :

Khởi động trong quá trình dạy học của bất kì phân môn nào, đặc biệt môn Ngữ Văn sẽ thức dậy lòng ham muốn đi tìm chân lí và hứng thú học tập của học sinh Xét lâu dài, khởi động còn có vai trò bồi dưỡng tinh thần tự giác học tập cho học sinh, kích thích trì tò mò và khả năng học hỏi Dạy học là một quá trình, nó bắt đầu từ khâu thiết kế, biên soạn và lên lớp Trong đó phần Khởi động nếu biên soạn kĩ càng sẽ có vai trò rất lớnđối với mỗi tiết học:

-Vai trò mở đường cho tiến trình dạy học

-Vai trò khái quát nội dung bài dạy

-Vai trò định hướng học sinh tiếp cận văn bản

Tóm lại, hoạt động Khởi động trong dạy - học Văn như khúc dạo đầu của một bản nhạc Nó sẽ có tác dụng chỉ huy, phát hiệu lệnh và thức dậy niềm đam

mê học hỏi, tạo tâm thế thoải mái để hướng đến các hoạt động tiếp theo

1.2.2.Yêu cầu đối với hoạt động Khởi động

Thời gian lên lớp chỉ gói gọn trong vòng 45 phút, nên khi soạn giảng cũng như tiến trình lên lớp người dạy không được “rộng rãi”, và công phu ở bước này Thông thường, người dạy chỉ giành khoảng 5 phút để khởi động vào bài mới (bằng nhiều cách) Vậy nên, yêu cầu đầu tiên của hoạt động Khởi động là cần ngắn gọn, súc tích, khái quát cao, lời gọn ý sâu, lấy ít dẫn nhiều chứ không dài dòng, tùy tiện Nội dung hoạt động Khởi động cần khái quát, cô đọng nhưng phải phong phú Về ngôn ngữ thì cần trong sáng, tinh tế, xúc tích

Thứ hai, tùy vào từng bài dạy mà giáo viên có thể vận dụng và chú ý từng yêu cầu riêng Trong đó, có những yêu cầu sau mà người dạy cần lưu ý:

- Làm nổi bật tính mũi nhọn của bài dạy

- Làm nổi bật tính quan hệ giữa các phần, giữa nội dung bài học

- Làm nổi bật tính thú vị mang tính nghệ thuật của hoạt động dạy học

- Làm nổi bật tính đơn giản, dẽ hiểu của ngôn ngữ

- Làm nổi bật tính khái quát tập trung, nâng cao gợi ý

Từ đó, có thể thấy Hoạt động Khởi động đòi hỏi người dạy không được máy móc, khô khan mà phải linh động, kết hợp nhiều phương pháp sinh động, nhiều

ý tưởng sáng tạo.Qua hoạt động này để tạo cuốn hút cho học sinh ngay từ đầu tiết học Như vậy, người giáo viên sẽ truyền được cảm hứng , định hướng bài học ngay từ những phút đầu tiên

2 THỰC TRẠNG :

2.1 Thực trạng về phía giáo viên: Trước những định hướng đổi mới của

Đảng, nhà nước và của ngành về dạy học phát huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh; cơ bản giáo viên trường THPT Hậu Lộc 3 nói chung và GV bộ môn Ngữ văn nói riêng đã có tinh thần đổi mới phương pháp dạy học theo hướng lấy học sinh làm trung tâm, phát huy tính tích cực của các em Tuy nhiên sự quan tâm đổi mới chưa nhiều, chưa thực sự đi vào chiều sâu; đôi khi còn qua loa, hình thức Việc thực hiện tiết dạy của giáo viên vẫn còn theo hình thức cũ: nặng về lý thuyết, thiếu đi tính hấp dẫn, lôi cuốn học sinh ngay từ hoạt động vào bài; giáo viên còn xem nhẹ việc dẫn dắt vào bài mà chủ yếu dành thời gian cho việc tìm

hiểu kiến thức mới dẫn đến tiết học khô khan, học sinh thụ động trong việc tiếp thu kiến thức Một tiết dạy thu hút được sự chú ý, kích thích được sự tò mò tìm hiểu của học sinh phải xuất phát ngay từ đầu tiết dạy để tạo nên hứng thú học tập cho học sinh trong suốt quá trình diễn ra tiết học Tuy nhiên trên thực tế, cá nhân tôi (ở các năm học trước) và hầu hết giáo viên khi thiết kế kế hoạch dạy học thường chỉ làm theo hình thức giới thiệu qua một chút để vào bài, như vậy

sẽ tiết kiệm được nhiều thời gian dành cho hoạt động khai thác kiến thức mới, không lo lắng nhiều về vấn đề thiếu thời gian, cháy giáo án… do đó tiết học tương đối khô khan, thiên về lý thuyết và giảng giảng mà thiếu di sự hợp tác tích cực của học sinh; ngay từ bước vào bài học sinh đã có tâm lý thụ động chờ giáo viên dẫn dắt nội dung và truyền thụ một chiều, từ đó sẽ khó tạo tâm lý để các em sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ một cách tích cực ở các hoạt động tiếp theo của bài học

2.2 Thực trạng về phía học sinh: Trong những năm gần đây, hầu hếtcác môn

thi THPT Quốc gia đều diễn ra dười hình thức trắc nghiệm, chỉ còn duy nhất môn Ngữ văn thi theo hình thức tự luận Đặc thù phần nào dẫn tới tâm lý các

em ngại đọc văn bản, muốn lướt qua cho nhanh , cho xong nhiệm vụ giáo viên yêu cầu Tâm lý của học sinh nhìn chung không quan tâm và hứng thú nhiều với môn Ngữ văn nhất là những học sinh trái ban, cho dù môn học là môn chính nhưng các em chỉ cần đủ để tốt nghiệp Đối với học sinh theo ban C thì cũng chỉ học để tốt nghiệp chứ ít theo đuổi lên bậc học cao hơn

2.3 Thực trạng về chương trình bộ môn :.Chiến lược đổi mới sâu sắc , toàn

diện giáo dục sắp tới sẽ thay đổi chương trình và sách giao khoa trong đó có bộ môn Ngữ văn Các bước lên lớp gồm 5 hoạt động trong đó hoạt động Khởi động

mở đầu cho giờ học Tuy nhiên trong chương chình sách giáo khoa hiện hành chưa đề cấp đến hoạt động khởi động Các bước lên lớp thông thường là kiểm tra bài cũ, vào bài mới và tiến hành các kiến thức trọng tâm Vì vậy bản thân tôi thiết nghĩ , nâng cao hứng thú học tập cho học sinh thông qua hoạt động khởi động cũng là tạo tâm thế chủ động để tiệp cận đổi mới phương pháp khi chương trình mới được thực hiện

III GIẢI PHÁP THỰC HIỆN:

3.1 Trò chơi chạy tiếp sức:

a Đặc điểm : Là một cuộc đua với hình thức thi đấu theo đội , chứ không phải

thi đấu cá nhân Cuối cuộc đua đội nào còn người cuối cùng về đích đội đó

chiến thắng với thời gian ngắn nhất.( Theo SGV Thể dục lớp 11, trang 43, NXB GD).

b Mục đích : Tạo tâm thế thoải mái cho học sinh và đánh thức vùng kiến thức

đã học để vào bài mới

c.Cách tiến hành trò chơi :

- Giáo viên chia lớp thành 4 đội chơi, lần lượt điền thông tin theo yêu cầu của giáo viên lên bảng Cứ lần lượt từng cá nhân của tổ lên điền Tổ nào còn lại người cuối cùng thì tổ đó thắng cuộc

- Giáo viên công bố kết quả, thưởng điểm cho tổ để lấy điểm kiểm tra miệng hoặc tặng tràng pháo tay của cả lớp

d Yêu cầu của trò chơi: Giáo viên phải công bố chủ đề học sinh sưu tầm và

chuẩn bị trước theo chủ đề bài học Các câu tìm và điền lên bảng không được trùng lặp với người trước

e.Ví dụ :

- Khi dạy Ca dao than thân, yêu thương tình nghĩa ( Ngữ văn lớp 10 – Tiết

27 ), tôi yêu cầu học sinh thi tìm những câu ca dao mở đầu bằng mô típ “thân em”

- HS có thể tìm được hệ thống các bài ca dao có câu mở đầu là thân em :

“ Thân em như giếng giữa đàng

Người ngoan rửa mặt , người phàm rửa chân”.

“ Thân em như trái bần trôi

Gió dập sóng dồi biết tấp vào đâu”.

“Thân em như miếng cau khô

Kẻ thanh tham mỏng, người thô tham dày”.

“Thân em như hạt mưa rào

Hạt rơi xuống giếng hạt vào vườn hoa”.

“ Thân em như hạt mưa sa

Hạt vào đài các , hạt ra ruộng cày”.

“ Thân em như phận con rùa

Lên đình đội hạc xuống chùa đội bia”…

- Các nhóm cử đại diện đọc bài ca dao tìm được theo lượt Nhóm nào tìm được

nhiều nhất trong thời gian quy định nhóm đó chiến thắng

g Hiệu quả :

- Học sinh rất hào hứng để tìm các bài ca dao cùng chủ đề bài học, trong quá

trình sưu tầm có em nhầm cả sang bài Bánh trôi nước của tác giả Hồ Xuân

Hương Chính sự trái chiều trong quá trình thực hiện vừa tạo tiếng cười , vừa tạo được cái cớ để giáo viên dẫn dắt bài học một cách tự nhiên

- Bản thân các em tự nhận thức được điểm chung của các bài ca dao với nội dung bài học, tự đánh thức được vùng kiến thức đã học ở lớp dưới , tự thấm thía hơn trong cảm nhận về số phận người phụ nữ xưa để biết cảm thông và trân trọng những gì hiện có Đạt được những điều này có thể coi như phần nội dung bài học đã được thông qua Không khí lớp học sôi nổi, không còn nặng nề hay

để thời gian “chết”trong giờ học

h Vận dụng : Thực tiễn áp dụng đạt kết quả cao trong tiết học,cho nên tôi thiết

nghĩ, đối với cách thức sử dụng trò chơi tiếp sức này, có thể áp dụng vào những phần kiến thức nối tiếp chủ đề các em đã được học ở lớp dưới hoặc đã đọc thêm , đã biết Từ đó nhận xét được điểm kế thừa và sáng tạo của mỗi tác giả

- Dạy học bài “Những yêu cầu về sử dụng tiếng Việt” ( Lớp 10 ), GV cho học sinh thi tìm những từ ngữ địa phương và đối chiếu với từ ngữ đúng chuẩn phổ thông

- Dạy học tác phẩm Tự tình – bài 2- Hồ Xuân Hương ( Tiết 6, Lớp 11 ): GV

cho học sinh thi sưu tầm những bài thơ, ca dao về thân phận người phụ nữ xưa

và nay

-Dạy học tác phẩm Chí Phèo – Nam Cao (Tiết 49, Lớp 11 ): GV cho học sinh

thi tìm những tác phẩm về đề tài người nông dân