theo hướng tích hợp tư tưởng, đạo đức, phong cách hồ chí minh nhằm giáo dục phẩm chất yêu nước và trách nhiệm cho học sinh

Thiết kế hoạt động học đoạn trích Đất Nước theo hướng tích hợp tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh nhằm giáo dục phẩm chất yêu nước và trách nhiệm cho học sinh 7 2.4.. Hiệu quả của

2.3 Thiết kế hoạt động học đoạn trích Đất Nước theo hướng tích hợp tư

tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh nhằm giáo dục phẩm chất yêu

nước và trách nhiệm cho học sinh

7

2.4 Hiệu quả của việc thiết kế hoạt động học đoạn trích Đất Nước theo

hướng tích hợp tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh nhằm giáo

dục phẩm chất yêu nước và trách nhiệm cho học sinh

16

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay, việc nâng cao chất lượng dạy học từ phổ thông đến Đại họcđang là vấn đề bức thiết của nhà trường và xã hội Nghị quyết số 29- NQ/TWcủa Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ 8, khóa XI

“về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu côngnghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa và hội nhập quốc tế” đã xác định mục tiêu tổng quát của giáo dục

và đào tạo là: “Tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quảgiáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổquốc và nhu cầu học tập của nhân dân Giáo dục con người Việt Nam pháttriển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cánhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt và làm việc hiệuquả” [1] Đồng thời Nghị quyết cũng xác định mục tiêu cụ thể: “Đối với giáodục phổ thông, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất,năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghềnghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáodục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và

kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn” [1]

Vấn đề “đổi mới phương pháp dạy học luôn được đặt ra và được ý thứcnhư một yêu cầu tự nhiên, bức thiết, một động lực cho sự phát triển của nhàtrường phổ thông, một yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng đào tạo conngười” [9] Trong giai đoạn hiện nay, cuộc cách mạng công nghệ 4.0 đã và đangtác động mạnh mẽ đến cuộc sống con người, khi hệ thống giáo dục đang ngàycàng phát triển mạnh mẽ nhằm đáp ứng yêu cầu xã hội thì vấn đề đổi mớiphương pháp dạy học theo hướng tổ chức hoạt động học, tích hợp lại được đặt ramột cách cấp thiết Tích hợp là một trong những quan điểm đã trở thành xu thếtrong việc xác định nội dung dạy học ở nhà trường phổ thông và trong xâydựng chương trình môn học ở nhiều nước trên thế giới Quan điểm tích hợpđược xây dựng trên cơ sở những quan niệm tích cực về quá trình học tập vàquá trình dạy học Trong thiết kế dạy học Ngữ văn theo quan điểm tích hợp và

tổ chức hoạt động học không chỉ chú trọng nội dung kiến thức mà cần thiết phảixây dựng một hệ thống thao tác nhằm tổ chức, dẫn dắt học sinh từng bước chiếmlĩnh nội dung bài học, đồng thời hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất, kĩnăng Giờ học Ngữ văn theo quan điểm tích hợp phải là một giờ học hoạt độngphức hợp đòi hỏi sự tích hợp các kĩ năng, năng lực liên môn để giải quyết nộidung tích hợp, chứ không phải sự tác động các hoạt động, kĩ năng riêng biệt

Thực hiện Chỉ thị 05-CT/TW ngày 15 tháng 5 năm 2016 của Bộ Chính trị

về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh;công văn 1951/SGDĐT-GDTrH ngày 16/8/2018 của Giám đốc Sở GD&ĐTThanh Hóa về việc tiếp tục triển khai sử dụng Bộ tài liệu "Bác Hồ và những bàihọc về đạo đức, lối sống dành cho học sinh" từ lớp 2 đến lớp 12 trong giảng dạy ởnhà trường phổ thông, là giáo viên Ngữ văn, tôi nhận thức được môn Ngữ văn cónhiều nội dung có thể lồng ghép, tích hợp tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí

Minh Tích hợp nội dung tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh có thểbằng cách kể chuyện, nêu sự kiện, hay những câu nói, lời huấn thị của Bác mangtính đúc kết Qua đó giáo dục đạo đức, tình yêu quê hương, đất nước; xây dựngkhát vọng, hoài bão cho thế hệ trẻ; quan tâm thực hiện di huấn của Người: "Nonsông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đàivinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính lànhờ một phần lớn ở công học tập của các em" [4].

Theo hướng tich hợp, một trong những phương pháp dạy học đượclựa chọn là tổ chức hoạt động học Điều đó đòi hỏi mỗi giáo viên Ngữ văn ởnhà trường phổ thông phải nỗ lực tiếp cận những lí thuyết và phương phápdạy học mới để xây dựng, thiết kế các giờ dạy theo hướng tổ chức hoạtđộng học của học sinh Từ suy nghĩ đó, khi giảng dạy chương trình Ngữ văn

lớp 12 ở Trường THCS&THPT Thống Nhất, tôi chọn đề tài Thiết kế hoạt động học đoạn trích Đất Nước (Nguyễn Khoa Điềm) theo hướng tích hợp

tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh nhằm giáo dục phẩm chất yêu nước và trách nhiệm cho học sinh làm sáng kiến kinh nghiệm để tiếp

tục đi sâu nghiên cứu phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực

và phẩm chất cho học sinh ở nhà trường phổ thông

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn nói chung và dạy học

đoạn trích Đất Nước (Mặt đường khát vọng) nói riêng.

- Giúp học sinh nâng cao hứng thú học tập môn Ngữ văn và phát triểncác phẩm chất, năng lực

- Giúp học sinh vận dụng kiến thức đã học để giải quyết các tình huốngtrong thực tiễn, hình thành phẩm chất yêu nước, trách nhiệm

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Lí thuyết về dạy học tích hợp, dạy học phát triển phẩm chất và năng lựchọc sinh, kĩ thuật tổ chức hoạt động học

- Thiết kế bài dạy Đất Nước (Nguyễn Khoa Điềm) theo hướng tổ chức

hoạt động học, tích hợp tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh

- Biện pháp tổ chức hoạt động học khi dạy đoạn trích Đất Nước theo

hướng tích hợp tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Để triển khai đề tài Thiết kế hoạt động học đoạn trích Đất nước

(Nguyễn Khoa Điềm) theo hướng tích hợp tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh nhằm giáo dục phẩm chất yêu nước và trách nhiệm cho học sinh

tôi chủ yếu sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau: Phương pháp nghiên cứu

lí thuyết, Phương pháp so sánh, đối chiếu, Phương pháp liên ngành Những

phương pháp đó không phải được sử dụng một cách độc lập, mà trong quá trìnhthực hiện đề tài, người viết đã sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu để cóthể đạt được hiệu quả cao nhất Việc sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứukhi thực hiện đề tài này giúp người nghiên cứu có cái nhìn hệ thống về đối tượngnghiên cứu để từ đó đánh giá khách quan, khoa học

2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lý luận

2.1.1 Một số vấn đề chung về tổ chức hoạt động học của học sinh

Khác với dạy học định hướng nội dung, dạy học theo định hướng phát triểnnăng lực, phẩm chất là tổ chức cho học sinh hoạt động học Trong quá trình dạy học,học sinh là chủ thể nhận thức, giáo viên có vai trò tổ chức, kiểm tra, hỗ trợ hoạt độnghọc tập của học sinh một cách hợp lí sao cho học sinh tự chiếm lĩnh, xây dựng trithức Quá trình dạy học là quá trình hoạt động của giáo viên và của học sinh trong sựtương tác thống nhất giữa giáo viên- học sinh và tư liệu hoạt động dạy học

Hoạt động học của học sinh bao gồm các hành động với tư liệu dạy học,

sự trao đổi, thảo luận với nhau và trao đổi thảo luận với giáo viên “Hành độnghọc của học sinh với tư liệu hoạt động dạy học là hành động chiếm lĩnh, xâydựng tri thức cho bản thân mình” [2] Sự trao đổi tranh luận giữa học sinh vớinhau và giữa học sinh với giáo viên nhằm tăng cường sự hỗ trợ từ phía giáo viên

và những học sinh khác trong quá trình chiếm lĩnh tri thức Thông qua các hoạtđộng của học sinh với tư liệu học tập và sự trao đổi đó, giáo viên thu đượcnhững thông tin phản hồi cần thiết để có các giải pháp hỗ trợ hoạt động học củahọc sinh một cách hợp lí và hiệu quả

Hoạt động của giáo viên bao gồm hành động với tư liệu dạy học và sựtrao đổi, hỗ trợ trực tiếp với học sinh Giáo viên là người tổ chức tư liệu hoạtđộng dạy học, cung cấp tư liệu nhằm tạo tình huống cho hoạt động của học sinh.Dựa trên tư liệu hoạt động dạy học, giáo viên có vai trò tổ chức, kiểm tra, hỗ trợhoạt động học của học sinh với tư liệu học tập và sự trao đổi, tranh luận của họcsinh với nhau

Tiến trình dạy học phải thể hiện chuỗi hoạt động học của học sinh phùhợp với phương pháp dạy học tích cực được vận dụng Tiến trình này được thực

hiện theo các bước: Đề xuất vấn đề, Giải pháp và kế hoạch giải quyết vấn đề,

Thực hiện kế hoạch giải quyết vấn đề, Trình bày, đánh giá kết quả.

2.1.2 Kế hoạch bài học

Trong mỗi bài học, các hoạt động được thiết kế gồm: Hoạt động khởi động,

Hình thành kiến thức mới, Luyện tập, Vận dụng, Phát triển ý tưởng sáng tạo.

Hoạt động khởi động là hoạt động thay thế cho việc kiểm tra bài cũ – một

hoạt động có thể gây ức chế, căng thẳng cho lớp học ngay từ ban đầu Muốn đạtmục đích ấy, tình huống khởi động phải tạo sự kết nối tri thức với bài mới và cóthể nêu ra bằng cách đặt câu hỏi hoặc giao một nhiệm vụ, tổ chức một trò

chơi, Chẳng hạn, khi dạy Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy,

có thể đặt câu hỏi: Vì sao cuối tác phẩm, An Dương Vương lại chém Mị Châu?Hành động đó là đúng hay sai? Với câu hỏi này, học sinh có thể bộc lộ quanđiểm nhưng giáo viên không chốt kiến thức mà chỉ định hướng cho học sinhthấy được rằng, muốn trả lời được câu hỏi này, cần phải giải quyết từng vấn đềkhi tìm hiểu nội dung bài học, tức là bước hình thành, kiến tạo tri thức mới

Hình thành, kiến tạo tri thức mới Trong quá trình tổ chức dạy học, giáo

viên chuyển giao nhiệm vụ cho học sinh, để học sinh hoạt động, thành thục thaotác, tránh cảm giác nhàm chán Trong quá trình hình thành tri thức mới, học sinhphải thực hiện các nhiệm vụ học tập Đó là (giáo viên) giao – (học sinh) nhận và

thực hiện các nhiệm vụ học tập; làm việc với tư liệu học tập; tạo ra sản phẩm, báocáo kết quả; phản biện, bổ sung lẫn nhau; giáo viên chốt kiến thức hoặc định hướngtiếp nhận Trong bước này, mỗi nhiệm vụ học tập đều phải rõ ràng để học sinh biếtmình phải làm gì, làm như thế nào, sử dụng tư liệu học tập nào, sản phẩm là gì vàbáo cáo dưới hình thức nào Với mỗi nhiệm vụ học tập, giáo viên phải lường trướctình huống có thể xảy ra, quan sát và hỗ trợ học sinh khi cần thiết.

Luyện tập, củng cố kiến thức, kĩ năng Học sinh vận dụng những kiến

thức, kĩ năng vừa học được để giải quyết nhiệm vụ học tập tương tự Thông quađó, giáo viên củng cố khắc sâu kiến thức, kĩ năng cho học sinh Chẳng hạn, saukhi học xong một tác phẩm văn học, học sinh sẽ được luyện tập, củng cố nhữngkiến thức về chính tác phẩm ấy Các nhiệm vụ học tập được sắp xếp theo cấp độ

từ dễ đến khó, từ nhận diện thông tin, tái hiện kiến thức đến giải thích, cắt nghĩacác nội dung kiến thức theo quan điểm cá nhân Tùy đối tượng học sinh, giáoviên có thể giao những nhiệm vụ đảm bảo vừa sức giúp học sinh thuần thục kĩnăng, hiểu sâu hơn về những tri thức vừa chiếm lĩnh Mặt khác cũng cần thiết kếnhững bài tập nâng cao nhằm phát huy năng lực sáng tạo của học sinh và chuẩn

bị cho các bước tiếp theo của bài học [10]

Vận dụng kiến thức đã học vào tình huống cụ thể Học sinh sử dụng kiến

thức, kĩ năng đã học để giải quyết các vấn đề, nhiệm vụ trong thực tế Điều này

sẽ khuyến khích học sinh nghiên cứu, sáng tạo, tìm ra cái mới theo sự hiểu biếtcủa mình; tìm phương pháp giải quyết vấn đề và đưa ra những cách giải quyếtvấn đề khác nhau; góp phần hình thành năng lực học tập Trong đọc hiểu vănbản, có thể thiết kế “các nhiệm vụ học tập vận dụng kiến thức vể thể loại đểhướng dẫn học sinh đọc hiểu một văn bản mới hoặc vận dụng những kiến thứctrong bài đọc hiểu tại lớp để giải quyết những vấn đề trong cuộc sống” [3] Vớiphân môn Làm văn và Tiếng Việt, “có thể vận dụng những kiến thức, kĩ năng đãhọc để tạo lập các văn bản theo yêu cầu của cuộc sống” [3] Chẳng hạn, sau khihọc về kĩ năng viết văn thuyết minh, học sinh chọn giới thiệu một di tích lịch sửhoặc một danh lam thắng cảnh, của địa phương với mục đích quảng bá hìnhảnh địa phương với du khách,

Phát triển ý tưởng sáng tạo Học sinh tiếp tục mở rộng những ý tưởng

sáng tạo dựa trên những kiến thức, kĩ năng đã học được, tạo cho học sinh pháthuy khả năng liên tưởng, trí tưởng tượng Để làm được điều này, có thể thiết kếnhững nhiệm vụ học tập mang tính gợi mở, hướng dẫn học sinh sử dụng nhiềuloại tư liệu học tập

2.1.3 Các bước tổ chức một hoạt động học

Chuyển giao nhiệm vụ học tập Giáo viên xác định nội dung thảo luận,

nhiệm vụ học tập, yêu cầu hình thức trình bày, thời gian cho thảo luận Việcchuyển giao nhiệm vụ học tập đòi hỏi phải tường minh, ngắn gọn, không gâyhiểu lầm

Thực hiện nhiệm vụ học tập Sau khi tiếp nhận nhiệm vụ, học sinh thực

hiện nhiệm vụ (nhiệm vụ đó có thể thực hiện cá nhân, cặp đôi, nhóm) Đối vớihoạt động nhóm, trong quá trình các nhóm thảo luận, giáo viên quan sát, điềuchỉnh chỗ ngồi, nhắc nhở hay hỗ trợ khi nhóm nào cần Trong quá trình thảo luận,mỗi thành viên trong nhóm đều được tham gia bàn luận, được lắng nghe và tôn

trọng, tránh để xảy ra tranh cãi căng thẳng; những băn khoăn về ý nghĩa, kết quảcủa bài tập được giải đáp kịp thời; thời gian làm bài tập phải phù hợp với khả nănglàm việc của học sinh và yêu cầu của bài tập Khi quan sát, nếu thấy một hoặc một

số thành viên trong nhóm có biểu hiện khó khăn khi tiếp nhận nhiệm vụ, giáo viêncần hướng dẫn những thành viên đã hiểu giải thích, hỗ trợ Nếu một trong số cácnhóm đã hoàn thành trước, có thể đề nghị thành viên trong nhóm hỗ trợ các nhómkhác hoặc giao thêm nhiệm vụ cho nhóm [10]

Báo cáo kết quả và thảo luận Khi các nhóm đã hoàn thành nhiệm vụ,

giáo viên hoặc một học sinh được giao nhiệm vụ tổ chức thảo luận chỉ định cácnhóm báo cáo kết quả Trong thảo luận nhóm phải tránh tình trạng một cá nhântrình bày ý kiến của riêng mình (chứ không phải ý kiến cả nhóm) Để phát huytiềm năng cá nhân, giáo viên có thể cho học sinh bổ sung ý kiến cá nhân sau khi

đã trình bày kết quả thảo luận của cả nhóm Tiếp đó dành một khoảng thời giancho các nhóm nhận xét, trao đổi, phản biện Thông qua đó góp phần hình thànhcho học sinh những kĩ năng phản biện và tư duy phản biện [10]

Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập Sau khi các nhóm đã trình

bày xong kết quả, giáo viên nhận xét, chốt kiến thức và mở ra những hướng suynghĩ tiếp theo đối với học sinh Trong trường hợp, với những nhiệm vụ học tậpmang tính mở, các ý kiến có thể không giống nhau Khi ấy vai trò giáo viên làđịnh hướng cho học sinh suy nghĩ và nhìn nhận đánh giá vấn đề từ nhiều góc độ.Thậm chí, có thể hướng dẫn, đề nghị học sinh thử suy nghĩ và lập luận về vấn đề

từ quan điểm đối lập với mình Trên cơ sở đó gợi mở cho học sinh những ý tưởngmới trong việc tiếp nhận kiến thức [10]

2.1.4 Dạy học Ngữ văn với việc hình thành phẩm chất cho học sinh

Môn Ngữ văn là một trong những môn học trực tiếp hình thành và pháttriển cả 5 phẩm chất chủ yếu cho học sinh Các phẩm chất này được môn Ngữvăn hình thành và phát triển cho học sinh chủ yếu thông qua các văn bản ngôn

từ và những hình tượng nghệ thuật sinh động trong các tác phẩm văn học Từviệc hướng dẫn đọc hiểu các văn bản văn học đặc sắc, môn Ngữ văn tạo cho họcsinh cơ hội khám phá bản thân và thế giới xung quanh, thấu hiểu con người, biếtđồng cảm, sẻ chia, có cá tính và đời sống tâm hồn phong phú, có quan niệmsống và ứng xử nhân văn; bồi dưỡng cho học tình yêu đối với quê hương, đấtnước, con người; tình yêu tiếng Việt và văn học, ý thức về cội nguồn và bản sắccủa dân tộc, góp phần giữ gìn, phát triển các giá trị văn hoá Việt Nam; giúp họcsinh thấy rõ vai trò và tác dụng của môn học đối với đời sống con người, có thóiquen và nhu cầu đọc sách, có tinh thần tiếp thu tinh hoa văn hoá của nhân loại,có khả năng hội nhập quốc tế, có ý thức và tác phong của một công dân toàncầu Các phẩm chất đó là:

Yêu nước: biết yêu thiên nhiên, yêu đất nước với những biểu hiện phong

phú trong cuộc sống cũng như trong văn học; yêu quý và tự hào về truyền thốngcủa gia đình, quê hương, đất nước; kính trọng, biết ơn người lao động, người cócông với đất nước; biết trân trọng và bảo vệ cái đẹp; giới thiệu và giữ gìn các giátrị văn hoá, các di tích lịch sử; có lí tưởng sống và có ý thức sâu sắc về chủquyền quốc gia và tương lai của dân tộc

Nhân ái: biết quan tâm đến những người thân, tôn trọng bạn bè, thầy cô;

biết nhường nhịn, vị tha; biết xúc động trước những con người và việc làm tốt,giữ được mối quan hệ hài hoà với người khác; biết cảm thông, chia sẻ niềm vui,nỗi buồn, tình yêu thương đối với những người xung quanh cũng như đối vớicác nhân vật trong tác phẩm; tôn trọng sự khác biệt về hoàn cảnh và văn hoá,biết tha thứ, độ lượng với người khác.

Chăm chỉ: chăm đọc sách báo; thường xuyên hoàn thành nhiệm vụ học

tập, siêng năng trong công việc gia đình, nhà trường; yêu lao động, có ý chí vượtkhó; tích cực rèn luyện để chuẩn bị nghề nghiệp cho tương lai

Trung thực: sống thật thà, ngay thẳng, thành thật với bản thân và người

khác; yêu lẽ phải, trọng chân lí; thẳng thắn trong việc thể hiện những suy nghĩ,tình cảm của mình

Trách nhiệm: biết giữ lời hứa, dám chịu trách nhiệm về lời nói, hành

động và hậu quả do công việc mình đã làm; có thái độ và hành vi tôn trọng cácquy định chung nơi công cộng; có ý thức sẵn sàng thực hiện trách nhiệm côngdân; biết giữ gìn tư cách, bản sắc của công dân Việt Nam; đồng thời, biết tiếpthu có chọn lọc tinh hoa văn hoá nhân loại để hội nhập quốc tế, trở thành côngdân toàn cầu

2.2 Thực trạng vấn đề nghiên cứu

2.2.1 Tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học nói

chung và dạy học Ngữ văn nói riêng ở nhà trường phổ thông đã được chứngminh trong thực tiễn Bộ Giáo dục và Đào tạo đã và đang thực hiện nhiều giảipháp tích cực để nâng cao chất lượng, mà khâu then chốt là không ngừng đổimới phương pháp dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực họcsinh Xét một cách tổng thể, “nhiều vấn đề về lí thuyết dạy học đã được phổbiến, rút kinh nghiệm, song đôi lúc chưa phù hợp ở một số địa phương” [9].Mối quan tâm đối với giáo viên Ngữ văn ở nhà trường phổ thông là làm thếnào để phát huy tính chủ động sáng tạo của học sinh, nâng cao hiệu quả giáodục thẩm mỹ, khơi gợi niềm say mê hứng thú học tập, định hướng phát triểnnăng lực, phẩm chất, tích hợp kiến thức, kĩ năng để học sinh có thể vận dụngvào thực tiễn, có thái độ và cách ứng xử giao tiếp tích cực Thế nhưng, đãnhiều thập kỉ nay, “không ngớt lời than phiền về thái độ lạnh nhạt thờ ơ củahọc sinh trước những bài văn, ngay cả những bài văn hay Lời giảng bình saysưa của thầy cô về một câu thơ, một ý văn hay, có khi bị đáp lại bằng nhữngtiếng “đế” rất lạc lõng” [7]

2.2.2 Đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn ở nhà trường phổ thông

nói chung theo hướng tích hợp, tổ chức hoạt động học nhằm phát triển nănglực, phẩm chất học sinh đang đặt ra nhiều nội dung cần tiếp tục nghiên cứu,trao đổi, tổng kết đánh giá Đó là công việc chung của cả một hệ thống,

nhưng quan trọng nhất là giáo viên Đề tài sáng kiến kinh nghiệm Thiết kế

hoạt động học đoạn trích Đất nước (Nguyễn Khoa Điềm) theo hướng tích hợp tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh nhằm giáo dục phẩm chất yêu nước và trách nhiệm cho học sinh được đúc rút với mong muốn xâydựng

kế hoạch bài học theo hướng tổ chức hoạt động học nhằm tạo hứng thú họctập cho học sinh, góp phần quan trọng vào đổi mới phương pháp dạy họcNgữ văn theo hướng phát triển năng lực, phẩm chất

2.2.3 Để tổ chức hoạt động học cho học sinh khi dạy đoạn trích Đất Nước

theo hướng tích hợp tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh nhằm giáo dụcphẩm chất yêu nước và trách nhiệm cho học sinh, bản thân tôi đã không ngừng đổimới về tư duy, nhận thức từ khâu thu thập, xử lý tài liệu, xây dựng kế hoạch bàihọc, sử dụng thiết bị dạy học đến xây dựng các nhiệm vụ học Mỗi khâu trong quátrình tổ chức hoạt động học, tích hợp tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minhđều được chuẩn bị chu đáo, chặt chẽ, hướng đến hình thành phẩm chất yêu nước

và trách nhiệm cho học sinh

2.3 Thiết kế hoạt động học đoạn trích ĐẤT NƯỚC (Trích Mặt đường khát vọng- Nguyễn Khoa Điềm) theo hướng tích hợp nhằm giáo dục phẩm chất

yêu nước và trách nhiệm cho học sinh

Mục tiêu, nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động theohướng tích hợp tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong môn Ngữvăn THPT được thiết kế phù hợp với mục tiêu giáo dục cấp học, góp phầnthực hiện mục tiêu của giáo dục phổ thông nói chung; phù hợp với đặc điểmtâm sinh lý lứa tuổi học sinh, được triển khai theo các mức độ tích hợp, khônglàm thay đổi mục tiêu và nội dung của môn học, bài học; đảm bảo tích hợpmột cách tự nhiên, lô-gich, không gây quá tải,… nhằm tạo nên sự gắn bónhuần nhuyễn giữa nội dung học tập và sự vận dụng linh hoạt vào thực tiễn.Theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực, việc tích hợp tư tưởng, đạođức, phong cách Hồ Chí Minh được triển khai theo các phương pháp dạy họctích cực: giáo viên tổ chức, hướng dẫn hoạt động học; tạo môi trường học tậpthân thiện và những tình huống có vấn đề để khuyến khích học sinh tích cựctham gia các hoạt động học tập, tự phát hiện năng lực, nguyện vọng của bảnthân, rèn luyện thói quen và khả năng tự học, phát huy tiềm năng sáng tạo vànhững kiến thức, kĩ năng đã tích lũy được để phát triển

Kế hoạch giáo dục nhà trường môn Ngữ văn của Trường THCS&THPTThống Nhất được xây dựng theo hướng dẫn số 1668/SGDĐT- GDTrH ngày

12/7/2018 của Sở GD&ĐT Thanh Hóa Theo đó đoạn trích Đất Nước (Ngữ văn

12) được dạy 02 tiết (tiết 28 và 29) Tiết 28 dạy phần 1 (từ đầu đến “Làm nênĐất Nước muôn đời” => Những cảm nhận, lý giải và suy nghĩ về trách nhiệmđối với Đất Nước), tiết 29 dạy phần 2 (còn lại => Khẳng định tư tưởng Đất

Nước của Nhân Dân) Dưới đây là thiết kế hoạt động học cho tiết 28

2 Kĩ năng

- Đọc- hiểu tác phẩm thơ trữ tình theo đặc trưng thể loại

- Làm quen với giọng thơ giàu chất trí tuệ, suy tư

hy sinh cả cuộc đời cho dân tộc Việt Nam.

- Hình thành cho HS những phẩm chất như tinh thần yêu nước, có tráchnhiệm với bản thân, đất nước, nhân dân và nhân loại

II CHUẨN BỊ

– GV: Máy chiếu, SGK, thiết kế bài dạy, tài liệu tham khảo

– HS: SGK, vở soạn, vở ghi bài, tài liệu tham khảo

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC

A HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG HOẠT ĐỘNG CỦA GV &HS NỘI DUNG BÀI HỌC NỘI DUNG

TÍCH HỢP

- GV đề nghị HS nêu các tác phẩm

thơ ca ca ngợi vẻ đẹp quê hương,

đất nước Việt Nam

- HS phát biểu, thảo luận

- GV: nhận xét, bổ sung và vào bài

mới

Đất Nước là đề tài quen thuộc, là nguồn cảmhứng lớn trong thơ ca Việt Nam Chúng tatừng được nghe nhiều bài ca dao dân ca, cangợi vẻ đẹp quê hương đất nước Chúng tacũng từng đọc hiểu để rồi thấm thía nhữngquan niệm về Đất Nước trong thơ ca trungđại Đến thơ ca hiện đại, đề tài đó lại được nốitiếp làm lay động tâm hồn biết bao thế hệ:

- Đất nước anh hùng trong kháng chiến chốngPháp mang hồn thu Hà Nội của nhà thơNguyễn Đình Thi

- Đất nước cổ kính dân gian mang hồn quêKinh Bắc của nhà thơ Hoàng Cầm

- Đất nước hoá thân thành dòng sông xanhbiếc đầy ắp những kỷ niệm trong thơ của nhàthơ Tế Hanh

- Hôm nay chúng ta sẽ đến với những cảmnhận riêng của Nguyễn Khoa Điềm về đề tài

này qua đoạn trích Đất Nước trong trường ca

Mặt đường khát vọng.

B HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC HOẠT ĐỘNG CỦA GV &HS NỘI DUNG BÀI HỌC NỘI DUNG

TÍCH HỢP

I TÌM HIỂU CHUNG

1 Tác giả

- GV: Đọc xong phần tiểu dẫn, em

có ấn tượng gì về cuộc đời và

phong cách thơ của Nguyễn Khoa

- Kết cấu: gồm 9 chương

3 Đoạn trích

- GV: Em hãy nêu vị trí và chia bố

cuc cho đoạn trích Đất Nước?

II ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN

ngữ, hình ảnh trong 9 câu thơ

đầu thể hiện cảm nhận của

Nguyễn Khoa Điềm về cội

nguồn Đất Nước ?

1 Phần 1: Những cảm nhận, lý giải và suy nghĩ về trách nhiệm đối với Đất Nước

a Những cảm nhận, lý giải về Đất Nước (22 câu thơ đầu)

* Cảm nhận về cội nguồn của Đất Nước (9 câuthơ đầu)

- Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi

khẳng định sự tồn tại của Đất Nước

- HS: tìm, phát hiện và trình

bày

- Đất Nước có trong:

+ "Ngày xửa ngày

xưa "

 nuôi dưỡng vẻđẹp tâm hồn mỗi conngười từ khi còn ấuthơ

+ Miếng trầu

 Tích hợp tư tưởng

của Bác về bản sắc văn hóa dân tộc:

“ Âm nhạc của dân tộc ta rất độc đáo Bác

đã đi nhiều nước trên thế giới nhưng Bác vẫn nhớ các câu hát của

+ Tóc búi sau đầu.

+ Cái kèo, cái cột

 phong tục tậpquán, nét văn hoáriêng của dân tộc + Hạt gạo một nắnghai sương

nhu cầu sinh hoạtđời thường khôngthể thiếu trong mỗigia đình

dân ta Ta có nhiều câu hát dân ca hay lắm ”

(Bác Hồ với văn nghệ

sĩ, SĐD, tr 229)

+ Trồng tre đánhgiặc  truyền thốnganh hùng bất khuấtchống giặc ngoạixâm của nhân dân

+ Gừng cay, muốimặn  tính cách,phẩm chất tốt đẹpcủa con người ViệtNam

 Tích hợp tư tưởng

của Bác Hồ về về truyền thống yêu

nước: "Dân ta có một

lòng nồng nàn yêu nước Đó là truyền thống quý báu của dân tộc ta Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ Quốc bị xâm lăng, thì tinh thần

ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn,

nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn,

nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước"

(Tinh thần yêu nước của nhân dân ta – HCM

- GV: nhận xét và chốt lại vấn

đề bằng sơ đồ

Qua cảm nhận của Nguyễn Khoa Điềm,cội nguồn Đất Nước là những gì bình dị, gần