Một số biện pháp gợi hứng thú và phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh trong dạy học bài người cầm quyền khôi phục uy quyền

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT CHU VĂN AN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP GỢI HỨNG THÚ VÀ PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘNG CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC BÀI“NGƯỜI CẦM Q

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT CHU VĂN AN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP GỢI HỨNG THÚ VÀ PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘNG CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC

BÀI“NGƯỜI CẦM QUYỀN KHÔI PHỤC UY QUYỀN” (TRÍCH “NHỮNG NGƯỜI KHỐN KHỔ”) CỦA V.HUY-GÔ,

CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN LỚP 11.

Người thực hiện: Doãn Thị Thúy Ngọc Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc môn: Ngữ văn

THANH HOÁ NĂM 2019

MỤC LỤC

1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Lí do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu 2

2.1 Cơ sở lí luận 2

2.1.1 Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học văn 2

2.1.2 Phương pháp dạy học văn theo quan điểm đổi mới 3

2.1.3 Một số nguyên tắc dạy học văn học nước ngoài 6

2.1.4 Các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực 6

2.2 Thực trạng vấn đề 8

2.3 Giải pháp 8

2.3.1 Xác định đối tượng học sinh 8

2.3.2 Yêu cầu học sinh chuẩn bị bài trước khi đến lớp 9

2.3.3 Thiết kế bài giảng trên tinh thần phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh, sử dụng máy chiếu để cung cấp ngữ liệu, bài tập, tổng hợp kiến thức 9

2.3.4 Sử dụng phối hợp các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực để bài dạy đạt hiệu quả cao nhất 9

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 19

3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 19

3.1 Kết luận 19

3.2 Kiến nghị 19

TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài

Như chúng ta đã biết, văn học đi sâu phản ánh hiện thực khách quan vàkhám phá thế giới tình cảm và tư tưởng, thỏa mãn nhu cầu thẩm mĩ của conngười Những chủ đề như tình yêu, hạnh phúc, băn khoăn đau khổ, khát vọngvươn đến chân- thiện- mĩ,… thường trở đi trở lại với những chiều sâu và sắc tháikhác nhau trong tác phẩm văn học Những tác phẩm văn học vĩ đại bao giờ cũngđạt được sự thống nhất cao của các giá trị về nhận thức, tư tưởng- tình cảm vàthẩm mĩ Người ta hay gọi đó là sự thống nhất của Chân- Thiện- Mĩ Vì thế, việchọc văn, đọc văn là cần thiết, nếu không muốn nói là không thể thiếu trong việcrèn luyện và phát triển nhân cách con người Có lẽ cũng vì thế mà hiện nay,trong chương trình Ngữ văn phổ thông, học sinh được đọc các tác phẩm văn họctiêu biểu của nền văn học Việt Nam và văn học các nước khác trên thế giới.Tuy nhiên, đề thi Trung học phổ thông quốc gia (THPT QG) môn ngữ văn

có cấu trúc gồm hai phần là Đọc hiểu và Làm văn, không còn phần kiểm tra kiếnthức văn học nước ngoài như từ năm 2013 trở về trước nữa Thực tế này khiếnnhiều học sinh vốn chỉ học văn để thi không còn quan tâm đến các tác phẩm vănhọc nước ngoài, một bộ phận giáo viên chúng ta cũng không chú trọng nhiềuđến việc truyền thụ kiến thức văn học nước ngoài nữa Điều này khiến hiểu biết

về văn chương của học sinh bị hạn chế, thậm chí là không có vốn kiến thức cơbản cần thiết về thành tựu của văn học thế giới và cũng làm ảnh hưởng đến việctiếp nhận văn học Việt Nam bởi tiến trình văn học Việt Nam có chịu sự tác độngcủa văn học nước ngoài (như văn học Trung Quốc, văn học Pháp….) Xuất phát

từ thực tế trên, tôi nhận thấy rằng, ngoài việc cung cấp kiến thức đủ để học sinhđáp ứng nhu cầu thi cử, chúng ta cũng cần giúp học sinh có hứng thú tiếp nhậncác tác phẩm văn học bởi những giá trị to lớn mà chúng mang lại chứ khôngphải chỉ để thi

Bên cạnh đó, trong những năm gần đây, mục tiêu giáo dục xã hội đang đặt

ra những yêu cầu cấp thiết cần phải giải quyết Đó là yêu cầu đổi mới phươngpháp dạy học: dạy học hướng tới phát huy năng lực người học, phát huy tính chủđộng, tích cực của người học Vì thế, chúng ta cần có những biện pháp cụ thểnhằm khơi gợi hứng thu học văn nói chung, học văn học nước ngoài nói riêng,

từ đó phát huy tính tích cực, chủ động cũng như năng lực cho học sinh trongviệc tiếp cận từng tác phẩm văn học cụ thể

Từ thực tế nghiên cứu và giảng dạy, tôi nhận thấy văn học nước ngoài, đặcbiệt là văn học Pháp thế kỉ XVIII- XIX có ảnh hưởng không nhỏ đến VHVNthời kì từ đầu TK XX đến CM Tháng Tám 1945 nên việc học sinh được tìm hiểu

kĩ hơn các tác phẩm tiêu biểu của H Ban-dắc, của V Huy-gô có trong chươngtrình sách giáo khoa là rất cần thiết Đặc biệt, chương trình Ngữ văn 11 có đoạntrích “Người cầm quyền khôi phục uy quyền” (trích tiểu thuyết “Những ngườikhốn khổ”) của Vích-to Huy-gô Đây là tác phẩm nổi tiếng thế giới của nhà văn

thiên tài của nước Pháp và của VH thế giới Tiếp nhận được những giá trị to lớn

mà tác phẩm đem lại sẽ giúp học sinh có cái nhìn sâu sắc hơn về cuộc sống, vềcon người

Qua thực tế giảng dạy và tìm hiểu, tham khảo các tài liệu về đổi mớiphương pháp dạy học văn, về dạy học tích cực, dạy học theo hướng phát triểnnăng lực, nguyên tắc dạy học văn học nước ngoài ở trường phổ thông, tôi xin đề

xuất sáng kiến “Một số biện pháp gợi hứng thú và phát huy tính tích cực,

chủ động của học sinh trong dạy học bài Người cầm quyền khôi phục uy quyền (trích Những người khốn khổ) của V Huy-gô, chương trình Ngữ văn

lớp 11”

1.2 Mục đích nghiên cứu

Sáng kiến “Một số biện pháp gợi hứng thú và phát huy tính tích cực,

chủ động của hs trong dạy học bài Người cầm quyền khôi phục uy quyền (trích Những người khốn khổ) của Vích-to Huy-gô, chương trình Ngữ văn

lớp 11” nhằm giúp học sinh có hứng thú tìm hiểu tác phẩm, thấy hấp dẫn và từ

đó chủ động, tích cực trong việc khám phá giá trị nội dung và nghệ thuật củađoạn trích cũng như tác phẩm Khi học sinh chủ động tiếp nhận kiến thức, cảmnhận một cách sâu sắc giá trị của tác phẩm thì các em sẽ hiểu hơn về giá trị củavăn học nói chung và những ảnh hưởng tích cực của văn học Pháp đến sáng táccủa một số nhà văn nhà thơ Việt Nam

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là:

- Các phương pháp, kĩ thuật dạy học phát huy tính tích cực và sáng tạo

- Một số biện pháp dạy học cụ thể phù hợp với bài học “Người cầm quyền khôiphục uy quyền” (trích “Những người khốn khổ”) của Vích-to Huy-gô

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành sáng kiến, tôi đã sử dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết: Tìm hiểu kĩ phương phápdạy học văn nói chung, phương pháp dạy học văn học nước ngoài nói riêng;Nghiên cứu các kĩ thuật dạy học tích cực

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin: Thực nghiệm giảngdạy trên lớp, đánh giá và rút kinh nghiệm; Trao đổi với đồng nghiệp để đượcgóp ý và từ đó hoàn thiện dần thiết kế bài dạy

- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu: lập bảng thống kê các số liệu thu được về

sự hấp dẫn của bài học, về khả năng tạo hứng thú cho học sinh và tính tỷ lệ %

2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận

2.1.1 Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học văn

Cải cách giáo dục và đổi mới phương pháp dạy học là yêu cầu tất yếu trongquá trình phát triển của xã hội Đây là vấn đề lớn của ngành giáo dục Ở đây,chúng ta chỉ giới hạn vấn đề trong việc đổi mới giảng dạy tác phẩm văn chương

“Mục đích giờ dạy học tác phẩm văn chương theo phương pháp mới khôngphải là giáo viên truyền thụ lời giảng của mình Mục đích cao nhất là làm sao đểchủ thể học sinh, dưới sự hướng dẫn của thầy, cảm nhận, khám phá, chiếm lĩnhtác phẩm Từ đó, tạo được một sự tự phát triển toàn diện về trí tuệ, tâm hồn,nhân cách và năng lực” [8].

Do đó, mọi phương pháp, biện pháp, hình thức hoạt động của thầy và tròđều nhằm làm sao thúc đẩy được sự hoạt động trí tuệ của bản thân từng họcsinh Giờ dạy học tác phẩm nhất thiết là một quy trình được thiết kế bằng một hệthống thao tác, hệ thống việc làm để học sinh thật sự có được sự hoạt động trítuệ từ bước tri giác ngôn ngữ, âm thanh đến hồi ức, tưởng tượng, liên tưởng, sosánh, phân tích, khái quát theo con đường cảm xúc hóa phù hợp với quy luậtcảm thụ văn chương Học sinh giữ vai trò chủ thể trực tiếp tiếp nhận, chiếm lĩnhtác phẩm cũng như giáo viên Vì thế, mọi biện pháp được sử dụng phải thể hiệnmục đích chiến lược trên Phương pháp không còn là những phương thức tácđộng từ bên ngoài mà là phương thức vật chất hóa hoạt động bên trong của học sinh

2.1.2 Phương pháp dạy học văn theo quan điểm đổi mới

Theo GS Phan Trọng Luận (Phương pháp dạy học văn, NXB GD, 2001),

trước khi bắt tay vào tiến trình giảng dạy một bài văn, một tác phẩm vănchương, người giáo viên phải suy nghĩ nghiêm túc, kĩ càng về bài văn, về đốitượng học sinh, về vị trí đặc biệt của bài văn trong khóa trình, về những nhiệm

vụ cụ thể mà xã hội và nhà trường đang đặt ra cho việc giảng dạy văn trong nhàtrường Đó là những yêu cầu có tính chất nguyên tắc về nghiệp vụ, chính trị, tưtưởng, về hiểu biết văn học và sư phạm đối với mỗi giáo viên Mặt khác, đócũng là những tiền đề, những căn cứ toàn diện cho việc xác định mục đích, nộidung và phương pháp giảng dạy một bài văn cụ thể

Cũng theo Phương pháp dạy học văn, NXB GD, 2001của GS Phan Trọng

Luận, để thực hiện triến trình bài dạy, người giáo viên cần thực hiện các bước sau:

a Bước học sinh chuẩn bị bài ở nhà:

Nội dung công việc chuẩn bị ở nhà của học sinh có nhiều mặt, đa dạng Cóthể là tập đọc tìm hiểu điển cố, từ ngữ khó, suy nghĩ về một chi tiết nghệ thuật,một kiến thức cụ thể cần thiết có liên quan đến việc tiếp nhận tác phẩm v.v…Nhưng nội dung chủ yếu vẫn là nhằm khơi dậy hứng thú của học sinh đối với tácphẩm và định hướng học sinh vào những vào những vấn đề then chốt của tácphẩm mà giáo viên sẽ hướng dẫn học sinh đi sâu phát hiện ở trên lớp Câu hỏichuẩn bị tuyệt đối không được tùy tiện Mỗi câu hỏi cho học sinh vừa có tácdụng khơi gợi hứng thú, vừa hướng dẫn đi vào thế giới trung tâm cảm hứng củatác giả, vừa có tác dụng chuẩn bị cho hoạt động khám phá của giáo viên và họcsinh ở trên lớp Đến lớp, giáo viên phải kiểm tra công việc chuẩn bị của học sinh

ở nhà Đây không những chỉ là một công việc thường lệ của nhà giáo trước khibắt tay vào giảng dạy một tài liệu mới Đây còn là bước cần thiết để dẫn dắt họcsinh đi vào thế giới nghệ thuật của tác phẩm Việc hướng dẫn học sinh khám phátác phẩm chỉ có thể thực hiện được một khi giáo viên nắm chắc được tâm trạng

học sinh trước khi bước vào học bài Tạo được tâm thế thâm nhập tác phẩm làtạo được tiền đề tâm lí cần có cho quá trình thâm nhập và khám phá.

b Cấu tạo một giờ dạy học tác phẩm trên lớp:

Cấu tạo của một giờ dạy có thể linh hoạt về trật tự và nhịp độ nhưng phảiđảm bảo yêu cầu có tính nguyên tắc Đó là hoạt động song phương của thầy vàtrò Tiến trình dạy học một tác phẩm văn chương trên lớp là tiến trình thầy tròtừng bước khám phá, chiếm lĩnh tác phẩm, là tiến trình diễn ra trên cơ sở nhữngmối liên hệ qua lại một cách hữu cơ, biện chứng giữa ba chủ thể nhà văn- giáoviên- học sinh Mọi sáng tạo về phương pháp và tiến độ giờ giảng đều phải xuấtphát từ nguyên tắc nói trên

c Bước tổ chức nghiên cứu tác phẩm:

Bốn mươi lăm phút trong giờ học chủ yếu là bốn mươi lăm phút giáo viên

tổ chức và hướng dẫn học sinh thâm nhập, khám phá, chiếm lĩnh văn bản vănhọc theo kinh nghiệm và tài năng của mình Do đó, giáo án lên lớp hay thiết kếbài dạy không còn là một bản đề cương sơ sài hay chi tiết về nội dung trình diễncủa giáo viên Giáo án theo quan niệm mới phải là một đề cương chương trìnhhóa, vật chất hóa nội dung hoạt động của giáo viên và học sinh để thâm nhập tácphẩm Với quan niệm này, giáo viên vừa là người am hiểu tác phẩm vừa làngười nắm chắc học sinh vừa là một nhà phân tích khá sâu sắc tinh tế, vừa làmột kĩ sư thiết kế tỉ mỉ tiến hành chiếm lĩnh tác phẩm hướng vào những mụctiêu và mục đích được dự tính theo những phương pháp và biện pháp sau đây:

- Kể lại bài văn: Biện pháp này chủ yếu dùng cho giờ dạy văn xuôi, giúphọc sinh nắm được kết cấu nội dung, hệ thống nhân vật, những sự kiện và chitiết cơ bản để đi vào thế giới tác phẩm Nhưng điều quan trọng nhất là khi kểphải làm nổi bật được giọng điệu kể chuyện, thông tin được tiếng nói tình cảmcảu tác giả Kể làm sao cho tiếng nói nội tâm của nhà văn được tái hiện mộtcách trung thành

- Miêu tả bằng lời nói: Trong tác phẩm không phải khi nào và chỗ nào, tácgiả cũng kể lại hay miêu tả tỉ mọi tình huống, mọi tâm trạng, mọi tình tiết, mọi

sự kiện hay hành vi của nhân vật Có khi chỉ là một nhận xét, một phác thảo haymột lời dẫn truyện Để giúp học sinh hiểu sâu hơn hay hình dung được cụ thểhơn một nét nào đó trong nội dung tác phẩm để hiểu hơn ý đồ nghệ thuật của tácgiả

- Kể lại có sáng tạo: Sáng tạo được hiểu là tô điểm, bổ sung, nhấn mạnhmột nét, một mặt nào đó để bộc lộ rõ hơn tính cách nhân vật chứ không phải đểthay đổi lời kể của các nhân vật khác nhau trong tác phẩm về cốt truyện tình tiếtcủa tác phẩm Khi kể có sáng tạo, học sinh có thể thay đổi nhân vật do tác giả hưcấu Có thể là bản thân học sinh đứng ra kể hay để cho một nhân vật khác trongtruyện của tác giả đứng ra kể Điều cần lưu ý là là không được thay đổi nội dungtác phẩm

- Đọc diễn cảm: Đọc để hòa nhập vào thế giới cảm xúc, để phát hiện ý đồnghệ thuật của tác giả

+ Tái hiện giọng điệu tình cảm của người kể (tác giả) nhân vật ngôi thứnhất, nhân vật trữ tình

+ Tái hiện giọng điệu cảm xúc của nhân vật

- Khắc họa điểm sáng thẩm mĩ: Hiểu và cảm tác phẩm phải dựa vào chỉnhthể nhưng bám chắc điểm sáng thẩm mĩ lại cực kì quan trọng Điểm sáng thẩm

mĩ có khi là nhãn tự, là một chi tiết đắt, là thủ pháp kết cấu cú pháp, tu từ nhiềugiá trị biểu cảm, có khi là lời của nhân vật hay lừi trữ tình ngoại đề của tác giả

- Định hướng vào những vấn đề cốt lõi của tác phẩm: Học sinh cần phảihiểu, cảm nhận được sâu sắc tư tưởng của tác phẩm, những vấn đề triết lí nhânsinh, xã hội, văn chương mà tác giả đẫ đặt ra trong tác phẩm Học sinh khôngphải chỉ cảm thụ mà còn phải biết suy ngẫm về tác phẩm Suy ngẫm để tự nhậnthức để rồi sống tốt hơn, đẹp hơn, cao thượng hơn Vì thế, giáo viên cần pháthiện được những chi tiết, những yếu tố, những sự kiện, những điểm sáng thẩm

mĩ nào lấp lánh nhất, ý nghĩa tư tưởng lớn của tác phẩm để định hướng học sinhtrong suốt quá trình đọc và học tác phẩm

- Đối chiếu tác phẩm với những sáng tác thuộc loại hình nghệ thuật khác:

So sánh đối chiếu mở rộng ra ngoài phạm vi tác phẩm để hiểu sâu hơn, chínhxác hơn về tác phẩm là một công việc có ý nghĩa về phương pháp luận và vềbiện pháp phân tích Giáo viên có thể dùng những bức tranh, những bản nhạc…

để khơi gợi trí tưởng tượng, gợi rung động thẩm mĩ để hiểu tác phẩm sâu hơn, tựnhiên hơn

- Chuyển thể văn bản: Đây là hình thức mở rộng đào sâu hơn hiểu biết vàtình cảm của học sinh về một tác phẩm đồng thời cũng để hình thành và pháttriển năng lực văn, tình cảm thẩm mĩ nói chung cho học sinh (chủ yếu dùngngoài lớp) Hoạt động chuyển thể văn bản có nhiều hình thức như: dựng kịch,dựng phim, đóng vai nhân vật, trao đổi về một nhân vật trong những loại hìnhnghệ thuật khác nhau

e Hướng dẫn làm bài ở nhà:

Bước này gồm hai nội dung: củng cố và phát triển kết quả học tập tácphẩm trên lớp, chuẩn bị cho việc học tập bài mới

g Bước hướng dẫn chuẩn bị bài mới:

Đây là khâu quyết định phần lớn hiệu quả giờ học tiếp theo nên cần có sựhướng dẫn chu đáo, có tính toán kĩ lưỡng của giáo viên để tạo tiền đề tâm lí cầnthiết cho học sinh

2.1.3 Một số nguyên tắc dạy học văn học nước ngoài

Trong chương trình Ngữ văn THPT, số lượng các văn bản văn học hay tácphẩm văn học nước ngoài không nhiều nhưng có vai trò vô cùng quan trọng Vìthế, một số nhà nghiên cứu đã đề xuất một số nguyên tắc và kiến nghị giải pháp

về hoạt động dạy học văn học nước ngoài (VHNN)

- Dạy học VHNN qua bản dịch nhưng phải đảm bảo tinh thần, giá trị nguyên tác

- Dạy học VHNN đảm bảo đặc trưng văn hóa vùng miền, hướng tới tính dân tộc và tính nhân loại: Đặc trưng VHNN không chỉ là sự khác biệt về ngôn

ngữ mà còn là một khoảng cách rộng lớn về thời gian và không gian Đó làkhoảng cách văn hóa Người Việt không phải ai cũng hiểu được văn hóa bản xứ,huống gì văn hóa nước ngoài là cả một sự thách đố đối với bất cứ ai Mỗi tácphẩm văn học đều được sáng tạo trên một cơ tầng văn hóa, và chịu sự tác độngcủa những quy luật tự nhiên và xã hội cho nên tác phẩm văn học vừa mang tínhdân tộc, vừa mang tính nhân loại Muốn khai thác được đặc trưng văn hóa thìphải đặt tác phẩm đúng hoàn cảnh mà tác phẩm đó ra đời Tức là phải tìm hiểu

về đặc điểm thời đại, hoàn cảnh sáng tác, tập tục xã hội, tâm lý, quan niệm đạođức thẩm mỹ của dân tộc,… để từ đó phân tích văn bản một cách hợp lý hơn

- Dạy học VHNN theo đúng đặc trưng thể loại: Đây là nguyên tắc chung

khi chúng ta tìm hiểu bất kỳ tác phẩm văn học nào Dạy học theo đặc trưng thểloại sẽ giúp HS chiếm lĩnh tác phẩm một cách dễ dàng và khoa học hơn, đồngthời hình thành ở các em kiến thức cơ bản về đặc điểm thể loại trong nhữngbước đầu của hoạt động nghiên cứu và sáng tạo nghệ thuật

- Dạy học VHNN theo tinh thần tích hợp với các phân môn khác: Các phân

môn khác trong môn văn như: văn học Việt Nam, Tiếng Việt, Làm văn, Văn họcsử,… và các bộ môn khác như lịch sử, địa lý,…

Dạy học VHNN không chỉ là học những kiến thức về VHNN mà nhằmcủng cố thêm kiến thức về Văn học Việt Nam và tìm ra những nét gần gũi, ảnhhưởng đến Văn học Việt Nam, để các em thấy được sự phong phú đa dạng củacác nền văn hóa và nét riêng của văn hóa nước ta Ví như, khi dạy về anh hùng

ca của Homer thì liên hệ đến thiên sử thi Ramayana của Ấn Độ và Sử thi Đăm

Săn của Việt Nam để thấy được những đặc điểm chung của tinh thần thời đại và

sự khác biệt văn hóa Đông Tây Tích hợp với các bộ môn khác nhằm giúp các

em có được kiến thức nền tảng vững chắc, đầy đủ và hệ thống hơn

2.1.4 Các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực

a Phương pháp dạy học tích cực (PPDH tích cực) là một thuật ngữ rút gọn,

được dùng ở nhiều nước để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theohướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học

“Tích cực” trong PPDH - tích cực được dùng với nghĩa là hoạt động, chủ

động, trái nghĩa với không hoạt động, thụ động chứ không dùng theo nghĩa trái

với tiêu cực

PPDH tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhậnthức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của người họcchứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của người dạy

Một số phương pháp dạy học tích cực:

- Phương pháp vấn đáp:Vấn đáp (đàm thoại) là phương pháp trong đó giáo

viên đặt ra câu hỏi để học sinh trả lời, hoặc học sinh có thể tranh luận với nhau

và với cả giáo viên; qua đó học sinh lĩnh hội được nội dung bài học

- Phương pháp đặt và giải quyết vấn đề: Trong dạy học theo phương pháp

đặt và giải quyết vấn đề, học sinh vừa nắm được tri thức mới, vừa nắm đượcphương pháp lĩnh hội tri thức đó, phát triển tư duy tích cực, sáng tạo, được

chuẩn bị một năng lực thích ứng với đời sống xã hội, phát hiện kịp thời và giải

quyết hợp lý các vấn đề nảy sinh

- Phương pháp hoạt động nhóm: Phương pháp hoạt động nhóm giúp các

thành viên trong nhóm chia sẻ các băn khoăn, kinh nghiệm của bản thân, cùngnhau xây dựng nhận thức mới Bằng cách nói ra những điều đang nghĩ, mỗingười có thể nhận rõ trình độ hiểu biết của mình về chủ đề nêu ra, thấy mình cầnhọc hỏi thêm những gì Bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ khôngphải là sự tiếp nhận thụ động từ giáo viên

- Phương pháp đóng vai : Phương pháp đóng vai có những ưu điểm sau:

Học sinh được rèn luyện thực hành những kỹ năng ứng xử và bày tỏ thái độtrong môi trường an toàn trước khi thực hành trong thực tiễn; Gây hứng thú vàchú ý cho học sinh; Tạo điều kiện làm nảy sinh óc sáng tạo của học sinh; Khích

lệ sự thay đổi thái độ, hành vi của học sinh theo chuẩn mực hành vi đạo đức vàchính trị – xã hội; Có thể thấy ngay tác động và hiệu quả của lời nói hoặc việclàm của các vai diễn

- Phương pháp động não: Động não là phương pháp giúp học sinh trong

một thời gian ngắn nảy sinh được nhiều ý tưởng, nhiều giả định về một vấn đềnào đó Thực hiện phương pháp này, giáo viên cần đưa ra một hệ thống cácthông tin làm tiền đề cho buổi thảo luận

b Một số kỹ thuật dạy học tích cực

Qua tham khảo tài liệu và các chuyên đề tập huấn, chúng tôi thấy có một số

kỹ thuật dạy học tích cực rất hữu ích sau đây:

- Kỹ thuật dạy học “khăn trải bàn”

Tuy nhiên, trên thực tế, hoạt động dạy học VHNN thường chỉ dạy qua bảndịch và trích đoạn trong sách giáo khoa (SGK), vì GV và HS thiếu tài liệu, thiếuthời gian, thậm chí rất nhiều HS hiếm khi đọc đoạn trích trước khi lên lớp Vìvậy, hoạt động dạy học VHNN ở trường THPT phần lớn rất nhàm chán vàthường là hoạt động “áp đặt” kiến thức của GV.

- Dạy học VHNN cần đảm bảo đặc trưng văn hóa vùng miền, hướng tớitính dân tộc và tính nhân loại Muốn khai thác được đặc trưng văn hóa thì phảiđặt tác phẩm đúng hoàn cảnh mà tác phẩm đó ra đời, tức là phải tìm hiểu về đặcđiểm thời đại, hoàn cảnh sáng tác, tập tục xã hội, tâm lý, quan niệm đạo đứcthẩm mỹ của dân tộc,… để từ đó phân tích văn bản một cách hợp lý hơn

Trên thực tế hoạt động dạy học, một phần không nhỏ HS rất yếu kém vềphương diện này, dẫn đến nhầm lẫn, suy diễn một cách ngây ngô, hiểu sai nộidung tư tưởng tác phẩm GV cũng không có và không giành nhiều thời gian chomục này nên hiệu quả tiếp nhận, chiếm lĩnh tác phẩm là thấp

- Dạy học VHNN theo đúng đặc trưng thể loại: Nguyên tắc này trong hoạtđộng dạy học đã được GV quan tâm ở thể loại thơ Đường, tuy nhiên với vănxuôi và kịch, đặc biệt là kịch thì dường như còn rất xa lạ với HS

- Dạy học VHNN theo tinh thần tích hợp với các phân môn khác: Thực tếdạy học thì GV và HS chưa tìm ra nhiều mối liên hệ lẫn nhau giữa VHNN vàcác phân môn khác Nguyên nhân là do GV chưa chú ý nhiều hoặc chưa thấyđược sự thống nhất trong hệ thống kiến thức Hơn nữa, nội dung chương trìnhcũng không thể hiện nhiều mảng kiến thức cần được tích hợp

2.3 Giải pháp

Từ sự phân tích một số nguyên tắc và thực trạng hoạt động dạy học trên,chúng tôi đề xuất một số giải pháp cụ thể khi dạy học đoạn trích “Người cầmquyền khôi phục uy quyền” (trích “Những người khốn khổ”) của Vích-to Huy-gô như sau:

2.3.1 Xác định đối tượng học sinh: Bởi khả năng tiếp nhận của học sinh có

tính chất quyết định đối với sự thành công của bài giảng

Ở đây, chúng ta hướng tới đối tượng học sinh học chương trình cơ bản, họctương đối đều các môn Vì thế, bài giảng sẽ rất phong phú, sinh động nếu giáoviên phát huy được tính tích cực của học sinh trong việc kết hợp giảng giải líthuyết với bài tập thực hành

2.3.2 Yêu cầu học sinh chuẩn bị bài trước khi đến lớp

Đây cũng là biện pháp hữu ích trong việc phát huy tính tích cực của họcsinh Bởi khi các em học bài cũ, chuẩn bị bài mới tức là các em đã chủ động tiếpnhận một phần kiến thức cơ bản Và việc của giáo viên trong giờ dạy là khuyếnkhích và giúp các em phát huy tốt nhất sự chủ động ấy

Cụ thể, để dạy học tốt bài “Người cầm quyền khôi phục uy quyền” (trích

“Những người khốn khổ”) của Vích-to Huy-gô, giáo viên yêu cầu học sinh tìmhiểu về nền văn hóa, văn học Pháp; tìm hiểu về cuộc đời, sự nghiệp của V Huy-gô; tiểu thuyết “Những người khốn khổ” (đọc, xem phim, xem nhạc kịch); tómtắt tác phẩm bằng sơ đồ; đọc kĩ đoạn trích “Người cầm quyền khôi phục uyquyền”

2.3.3 Thiết kế bài giảng trên tinh thần phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh, sử dụng máy chiếu để cung cấp ngữ liệu, bài tập, tổng hợp kiến thức

- Xác định rõ mục tiêu bài học

- Hệ thống các đơn vị kiến thức một cách khoa học, phù hợp

- Sử dụng câu hỏi gợi mở giúp học sinh tự tìm hiểu, tự khái quát được kiến thức

- Sử dụng máy chiếu hỗ trợ: Chiếu các hình ảnh minh họa, sơ đồ tóm tắt tácphẩm, xem video giới thiệu nhạc kịch “Những người khốn khổ”

2.3.4 Sử dụng phối hợp các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực để bài dạy đạt hiệu quả cao nhất

- Phương pháp vấn đáp: GV đặt câu hỏi về tác giả, tác phẩm, suy nghĩ về nhânvật, về tư tưởng của tác giả… để HS tìm hiểu, trả lời

- Phương pháp đặt và giải quyết vấn đề: Giáo viên có thể đặt vấn đề để học sinhgiải quyết theo suy nghĩ, theo cảm xúc của bản thân các em Ví dụ: quan điểmcủa anh/chị về quan niệm sống của Gia-ve và Giăng Van-giăng? Đánh giá hai

nhân vật trong tương quan so sánh?

- Phương pháp hoạt động nhóm: GV chia nhóm để HS thảo luận, tìm ra câu trảlời được coi là ý kiến chung cho câu hỏi hay vấn đề được đặt ra

- Sơ đồ KWL: GV phát phiếu cho HS trước giờ học để HS chuẩn bị bài và điền

vào cột Điều đã biết và Điều muốn biết trong phiếu Căn cứ vào Điều muốn biết

của HS, GV lần lượt hướng HS vào tìm hiểu tác phẩm Cuối tiết học, HS sẽ điền

vào cột Điều học được Đây sẽ là căn cứ để GV thấy được HS lĩnh hội được

kiến thức ở mức độ nào và chính HS cũng thấy rằng mình đã chủ động tìm hiểukiến thức như thế nào, có hứng thú với điều gì trong tác phẩm

Theo đó, GV là người tổ chức thiết kế, điều hành giờ học HS chủ độngtích cực trong hoạt động chiếm lĩnh tác phẩm, mạnh dạn trình bày và nhận xét ýkiến của nhóm, của bản thân, vừa đảm bảo tinh thần dân chủ, vừa giáo dục ýthức tôn trọng người khác Và dạy học gắn với từng đơn vị kiến thức kỹ năng vàđặc trưng thể loại nhằm hình thành ở các em cách tiếp cận tác phẩm, kiểu tưduy, hơn là nội dung kiến thức của tác phẩm

Trong khuôn khổ sáng kiến, tôi xin giới thiệu giáo án thực nghiệm tiết đầucủa bài dạy (gồm 2 tiết)